میلیونها نفر در اروپا عصر چهارشنبه ۲۱ مرداد چشم به آسمان خواهند دوخت تا یکی از تماشاییترین رویدادهای نجومی سال را ببینند؛ خورشیدگرفتگی کاملی که در بخشهایی از ایسلند، اسپانیا و پرتغال، روز را برای لحظاتی به تاریکی خواهد کشاند.
نوار باریکی از گرینلند و ایسلند تا شمال و مرکز اسپانیا و منتهیالیه شمال شرقی پرتغال در مسیر خورشیدگرفتگی کامل قرار دارد.
در بخش بزرگی از غرب اروپا، از جمله بریتانیا، فرانسه، بلژیک، سوئیس و شمال ایتالیا نیز خورشیدگرفتگی قابل مشاهده خواهد بود و قرص خورشید در ساعات عصر و نزدیک غروب تا حد زیادی پوشانده میشود.
خورشیدگرفتگی جزیی همچنین در شمال ایالات متحده، کانادا و شمال غرب آفریقا دیده خواهد شد.
غروب متفاوت در اسپانیا و پرتغال
خورشیدگرفتگی کامل از منطقهای دورافتاده در شمال روسیه آغاز میشود و سپس از گرینلند، ایسلند و اقیانوس اطلس میگذرد و به اسپانیا و بخش کوچکی از پرتغال میرسد.
ساکنان گرینلند و ایسلند در ساعات پایانی بعدازظهر و اوایل شب، طولانیترین مدت تاریکی کامل را تجربه خواهند کرد؛ حدود دو دقیقه و ۱۵ ثانیه.
در اسپانیا و شمال شرق پرتغال، این پدیده درست پیش از غروب آفتاب رخ میدهد و اندکی کمتر از دو دقیقه ادامه خواهد داشت.
قرار گرفتن خورشید در نزدیکی افق، منظرهای کمنظیر پدید میآورد، اما تماشای آن به چشماندازی باز و بدون مانع به سوی غرب نیاز دارد.
پیشبینیها از آسمانی عمدتا ابری در ایسلند حکایت دارد، اما انتظار میرود در اسپانیا و پرتغال آسمان صاف یا کمابر باشد و شرایط مناسبی برای رصد خورشیدگرفتگی فراهم آید.
آمادهباش اسپانیا برای «رویداد قرن»
میلیونها نفر در اسپانیا و ایسلند با عینکهای محافظ راهی مناطق واقع در مسیر خورشیدگرفتگی کامل شدهاند. این پدیده در برخی رسانهها «رویداد قرن» نام گرفته است.
خوان کروز، معاون وزیر علوم اسپانیا، پیشبینی کرد تا شش میلیون نفر برای تماشای خورشیدگرفتگی به مناطق عمدتا روستایی شمال این کشور و جزایر بالئاری سفر کنند.
همزمانی این رویداد با یکی از پرخطرترین دورههای آتشسوزی جنگلی، دولت اسپانیا را به اجرای عملیاتی گسترده و راهاندازی کارزاری برای حفظ ایمنی عمومی واداشته است.
مقامهای اسپانیایی همچنین این رویداد را فرصتی برای معرفی مناطق کمتر شناختهشده میدانند. آنها امیدوارند هدایت گردشگران به این مناطق، از فشار بر استراحتگاههای ساحلی پر ازدحام بکاهد.
چرا خورشیدگرفتگی کامل نادر است؟
خورشیدگرفتگی زمانی رخ میدهد که ماه میان زمین و خورشید قرار میگیرد و سایهاش بر سطح زمین میافتد. اگر ماه تنها بخشی از قرص خورشید را بپوشاند، خورشیدگرفتگی جزیی رخ میدهد؛ اما در خورشیدگرفتگی کامل، قرص خورشید کاملا پوشانده میشود و روز برای مدتی کوتاه به گرگومیش بدل میشود.
مگان آرگو، دانشیار اخترفیزیک دانشگاه لنکشر و نایبرییس انجمن نجوم همگانی، گفت ماه و خورشید برای وقوع خورشیدگرفتگی کامل باید دقیقا در یک راستا قرار گیرند.
به گفته او، مایل بودن مدار ماه سبب میشود این همراستایی در هر گردش ماه به دور زمین رخ ندهد.
نوع خورشیدگرفتگی به موقعیت ناظر بستگی دارد. تنها کسانی که در نوار باریک مرکزی سایه ماه قرار دارند، خورشیدگرفتگی کامل را میبینند؛ در مناطق پیرامونی، فقط بخشی از خورشید پوشانده میشود.
شیفتگی انسان به خورشیدگرفتگی پیشینهای دیرینه دارد. در طول تاریخ، تاریک شدن ناگهانی آسمان گاه نشانهای شوم، نبردی کیهانی یا جلوهای از قدرت الهی تعبیر میشد.
امروزه نیز بسیاری در جستوجوی تجربه همان لحظه غریباند؛ زمانی که روشنایی روز ناگهان فرومینشیند و حتی برخی حیوانات برای مدتی سکوت میکنند.
هشدار درباره آسیب دائمی به چشم
در آستانه این رویداد، رسانهها و نهادهای تخصصی درباره خطر نگاه مستقیم به خورشید هشدار دادهاند.
کالج سلطنتی چشمپزشکان بریتانیا اعلام کرد حتی نگاه کوتاهمدت به خورشید بدون محافظ مناسب میتواند به شبکیه آسیب برساند و در مواردی به اختلال دائمی بینایی منجر شود.
عینک آفتابی معمولی، حتی اگر شیشههای بسیار تیره داشته باشد، برای تماشای خورشیدگرفتگی ایمن نیست و باید از عینکهای مخصوص و دارای استاندارد معتبر استفاده کرد.
نگاه کردن به خورشید از داخل دوربین، تلسکوپ یا دوربین دوچشمی بدون فیلتر خورشیدی استاندارد نیز بسیار خطرناک است، زیرا عدسی این وسایل نور خورشید را متمرکز میکند و احتمال آسیب شدید و فوری به چشم را افزایش میدهد.
اسکاینیوز چهارشنبه ۲۱ مرداد در گزارشی نوشت روسیه معمولا آزادی شهروندان آمریکایی زندانی را به آزادی زندانیان روس گره میزند.
گیلمن پس از آزادی با هواپیمای وزارت خارجه آمریکا به فرودگاه دالس در حومه واشینگتن منتقل شد و سپس برای ادامه درمان به یک مرکز توانبخشی در سنآنتونیو تگزاس رفت.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفت آزادی گیلمن به دلایل بشردوستانه و پس از گفتوگو با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، انجام شد.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، نیز از پوتین بهدلیل عفو گیلمن و «مشارکت شخصی» او در این روند تشکر کرد.
پیش از این، ایوان گرشکویچ، خبرنگار والاستریت ژورنال، سال ۲۰۲۴ در جریان مبادله گسترده زندانیان آزاد شد.
دو سال پیش از آن نیز بریتنی گراینر، ستاره بسکتبال آمریکا، با ویکتور بوت، دلال اسلحه روس که در آمریکا زندانی بود، مبادله شد.
تلاش مسکو برای بهبود روابط با ترامپ
اسکاینیوز آزادی بدون مبادله گیلمن را تلاشی از سوی کرملین برای جلب نظر کاخ سفید ارزیابی کرد؛ اقدامی که مسکو امیدوار است در عرصه دیپلماتیک، بهویژه در پرونده جنگ اوکراین، برایش امتیاز به همراه داشته باشد.
این اقدام در شرایطی انجام شده که جنگ اوکراین مشکلات بیشتری برای روسیه ایجاد کرده است. حملات پهپادی به عمق خاک روسیه افزایش یافته و حملههای مکرر به پالایشگاههای نفت، به اقتصاد این کشور آسیب زده و کاستیهای نظامی مسکو را بیشتر در معرض توجه قرار داده است.
جنگ پس از چهار سال و نیم همچنان ادامه دارد و مذاکرات صلح با میانجیگری آمریکا نیز پس از آغاز جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی متوقف شده است.
در همین مدت، ترامپ ظاهرا به ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، نزدیکتر شده و دو طرف شش مرداد در واشینگتن دیدار کردند.
این شرایط با روابط ترامپ و پوتین در همین مقطع از سال گذشته تفاوت دارد؛ زمانی که ترامپ در آلاسکا از پوتین استقبال کرد و به نظر میرسید آماده دستیابی به توافقی برای پایان جنگ اوکراین است که تا حد زیادی خواستههای کرملین را تامین میکرد.
مسکو با آزادی گیلمن میکوشد روابط با واشینگتن را دوباره به مسیر مطلوب خود بازگرداند و پوتین را بهعنوان طرفی معرفی کند که ترامپ میتواند با او به توافق برسد.
روسیه اگرچه این بار امتیازی دریافت نکرده، امیدوار است در آینده از این اقدام بهره ببرد.
وخامت شدید وضعیت جسمانی گیلمن
خبرگزاری رویترز ۲۰ مرداد به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد واشینگتن برای آزادی گیلمن هیچ امتیازی به مسکو نداد.
یک مقام آمریکایی نیز تصمیم پوتین برای آزادی گیلمن را «حسن نیت» توصیف کرد.
رویترز گزارش داد وضعیت جسمانی گیلمن پیش از آزادی بهشدت وخیم شده بود.
او اوایل تیرماه از بیمارستان زندان به بخش روانپزشکی یک بیمارستان عمومی در ورونژ منتقل شد و به گفته نماینده خانوادهاش، توان حرکت ارادی و واکنش طبیعی به محرکهای بیرونی را تا حد زیادی از دست داده بود.
پیش از آزادی، خانواده و گروههای حامی گیلمن هشدار داده بودند جان او در خطر است.
او قادر به برقراری ارتباط نبود و برای دریافت غذا و مایعات، به لوله تغذیه وابسته بود.
کاخ سفید و وزارت خارجه آمریکا از مسکو خواسته بودند او را آزاد کند تا برای درمان به آمریکا بازگردد.
گیلمن که از مرداد ۱۳۹۸ تا مرداد ۱۳۹۹ در تفنگداران دریایی آمریکا خدمت کرده بود، ۲۷ دی ۱۴۰۰ هنگام سفر با قطار در ورونژ بازداشت شد.
رسانههای دولتی روسیه گزارش دادند او در حالت مستی به یک مامور پلیس لگد زده است.
ولادیمیر گیلمن، پدر گیلمن، این روایت را رد کرده و گفته است پسرش هنگام حادثه بیمار بوده و بهطور اتفاقی به مامور پلیس لگد زده است.
گیلمن ابتدا به چهار سال و نیم زندان محکوم شد اما رسانههای دولتی روسیه بعدتر گزارش دادند محکومیت او در سال ۲۰۲۴ به اتهام حمله به کارکنان زندان، به ۱۰ سال افزایش یافت.
گروههای حامی گیلمن این اتهام را رد کردهاند.
گیلمن یکی از دستکم ۱۰ شهروند آمریکایی بود که در روسیه زندانیاند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پس از آزادی او از این اقدام استقبال کرد و از مسکو خواست دیگر آمریکاییهایی را که واشینگتن بازداشت آنان را ناعادلانه میداند، نیز آزاد کند.
طالبان در حالی خود را برای برگزاری پنجمین سالگرد بازگشت به قدرت در این هفته آماده میکنند که برخی کشورها، با وجود افزایش نگرانی نهادهای ناظر درباره وضعیت حقوق بشر، روابط خود را با حکومت این گروه گسترش دادهاند.
یونسکو در بیانیه خود اعلام کرد افغانستان تنها کشوری در جهان است که در آن دختران و زنان بهطور رسمی از تحصیل در مقاطع متوسطه و آموزش عالی منع شدهاند.
این نهاد گفت این وضعیت «این خطر را در پی دارد که افغانستان را به دههها از دست رفتن ظرفیتها، تعمیق فقر و آسیبهای جبرانناپذیر محکوم کند.»
برآورد یونسکو نشان میدهد ممنوعیت تحصیل زنان در مقاطع متوسطه و آموزش عالی میتواند تا سال ۲۰۶۶ باعث خروج ۶۰۰ هزار زن افغانستانی از نیروی کار شود، در مجموع ۹.۶ میلیارد دلار زیان درآمدی به بار آورد و خطر ازدواج زودهنگام را افزایش دهد.
محدودیتهای گسترده علیه زنان
هنگامی که طالبان در سال ۱۴۰۰ و همزمان با خروج ایالات متحده و متحدانش بار دیگر قدرت را در دست گرفتند، بارها به جامعه بینالمللی اطمینان دادند که زنان همچنان آزاد خواهند بود به مدرسه بروند و تحصیل کنند.
با وجود این وعدهها، مدارس متوسطه یک سال بعد به روی دختران بسته شدند و چند ماه بعد نیز تحصیل زنان در دانشگاهها ممنوع شد. طالبان هر دو ممنوعیت را موقتی توصیف کردند، اما این محدودیتها همچنان برقرار ماندهاند.
محدودیتهای طالبان همچنین اشتغال و رفتوآمد زنان را محدود میکند.
طالبان میگویند حقوق زنان را مطابق با برداشت خود از قوانین اسلامی و فرهنگ افغانستان رعایت میکنند.
یونسکو اعلام کرد محدودیت تحصیل زنان در مقاطع آموزش عالی در افغانستان احتمالا کمبود معلمان زن را نیز تشدید خواهد کرد؛ این در حالی است که بیش از دو میلیون کودک در سن دبستان، به دلایلی غیر از ممنوعیتهای اعمالشده علیه دختران و زنان، هماکنون از تحصیل بازماندهاند.
یونسکو برآورد میکند که افغانستان تا سال ۲۰۳۰ با کمبود بیش از ۱۱ هزار معلم زن واجد شرایط روبهرو خواهد شد.
هدا جابریان، هماهنگکننده برنامه آموزش در شرایط اضطراری یونسکو، در یک نشست توجیهی گفت: «بسیاری از معلمان کشور را ترک کردهاند... و کسانی که در نظام آموزشی حضور داشتند، از ادامه تدریس منع شدهاند.»
جابریان افزود: «این تصمیم برای منع زنان از تدریس به پسران، نهتنها شمار قابل توجهی از معلمان و مربیان واجد شرایط را از نظام آموزشی حذف کرده، بلکه باعث شده است پسران نیز توسط معلمان مرد فاقد صلاحیت لازم آموزش ببینند.»
او افزود: «آنچه برای ما باقی مانده، معلمان مرد فاقد صلاحیت لازم است یا اصلا هیچ معلمی وجود ندارد.»
یونسکو اعلام کرد بیش از ۹۰ درصد کودکان ۱۰ ساله قادر به خواندن یک متن ساده نیستند و نرخ سواد در سطح ملی ۳۷ درصد است.
بسیاری از مدارس با ازدحام دانشآموزان روبهرو هستند و امکانات کافی ندارند. بهگفته یونسکو، نزدیک به نیمی از مدارس فاقد آب، امکانات بهداشتی یا وسایل گرمایشی هستند.
تنها در سال ۱۴۰۴، سه میلیون نفر، چه به اجبار و چه بهصورت داوطلبانه، به افغانستان بازگشتند و فشار بیشتری بر مدارس وارد کردند. یونسکو همچنین اعلام کرد از سال ۱۴۰۰ تاکنون، بلایای طبیعی از جمله زمینلرزهها و سیلها باعث تعطیلی هزار مدرسه شدهاند.
ستاد مشترک ارتش کره جنوبی اعلام کرد این موشک حدود ساعت ۶ صبح چهارشنبه بهوقت محلی از منطقه «وونسان» در ساحل شرقی کره شمالی شلیک شده است.
ستاد مشترک ارتش کره جنوبی گفت در پی احتمال شلیک موشکهای بیشتر از سوی کره شمالی، نظارت و سطح آمادهباش خود را افزایش داده است.
ستاد مشترک ارتش کره جنوبی در بیانیهای اعلام کرد: «کره جنوبی، آمریکا و ژاپن با تبادل نزدیک اطلاعات درباره شلیک موشک بالستیک کره شمالی، آمادگی کامل خود را حفظ کردهاند.»
تازهترین پرتاب موشک از سوی کره شمالی، شش روز پس از آن انجام شد که پیونگیانگ پنجشنبه گذشته موشکی را به سوی دریای شرق شلیک کرد؛ موشکی که ارتش کره جنوبی آن را کوتاهبرد تشخیص داده است.
شلیک موشکهای کره شمالی در آستانی رزمایش مهم و سالانه مشترک کره جنوبی و آمریکا صورت گرفته است. این رزمایش قرار است هفته آینده و از تاریخ ۱۷ تا ۲۷ اوت برگزار شود.
دفتر ریاستجمهوری کره جنوبی چهارشنبه در واکنش به تازهترین پرتاب موشک بالستیک کره شمالی، نشست اضطراری برگزار کرد و ضمن «تحریکآمیز» خواندن شلیک موشک، خواستار توقف فوری چنین اقدامهایی شد.
درخواست برای اطلاعرسانی قبلی
در همین حال، کره جنوبی، آمریکا و ۳۷ کشور دیگر سهشنبه در بیانیهای مشترک از کشورها خواستند پیش از پرتاب موشکهای بالستیک قارهپیما (ICBM)، موشکهای بالستیک زیردریاییپرتاب (SLBM) و پرتابگرهای فضایی (SLV)، اطلاعرسانی کافی و از پیش انجام دهند.
این بیانیه پس از آن منتشر شد که چین در ۱۵ تیرماه بهطور غیرمنتظره یک موشک بالستیک زیردریاییپرتاب را به سوی آبهای آزاد اقیانوس آرام شلیک کرد؛ اقدامی که با انتقاد آمریکا و شماری دیگر از کشورها روبهرو شد. با این حال، در این بیانیه نامی از چین برده نشده است.
کشورهای امضاکننده از همه کشورها، بهویژه کشورهای دارای سلاح هستهای، خواستند پرتاب موشکهای بالستیک قارهپیما، موشکهای بالستیک زیردریاییپرتاب و پرتابگرهای فضایی را دستکم ۲۴ ساعت پیش از انجام آن اطلاع دهند.
در این بیانیه تاکید شده است که آزمایش موشکهای دارای قابلیت حمل سلاح هستهای بدون اطلاعرسانی کافی، «خطرناک» است و آرامش کشورهای نزدیک به محل این آزمایشها را مختل میکند.
به گفته این کشورها، اطلاعرسانی باید شامل اطلاعاتی مانند نوع کلی موشک بالستیک یا پرتابگر فضایی، بازه زمانی برنامهریزیشده برای پرتاب، منطقه پرتاب و جهت برنامهریزیشده آن باشد.
شرکت برق فرانسه سهشنبه ۲۰ مرداد اعلام کرد ورود گسترده عروسهای دریایی به ایستگاههای پمپاژ آب دریا باعث شد دو رآکتور شامگاه دوشنبه ۱۹ مرداد بهطور خودکار متوقف شوند.
خبرگزاری فرانسه نوشت کارکنان نیروگاه در اقدامی پیشگیرانه یکی از رآکتورها را نیز متوقف کردند و توان رآکتور شماره یک را به ۵۰ درصد کاهش دادند. یکی دیگر از رآکتورهای این نیروگاه پیشتر برای تعمیر و نگهداری برنامهریزیشده از مدار خارج شده بود و تا هنگام تنظیم این خبر، تنها یکی از رآکتورهای با تمام ظرفیت کار میکرد.
شرکت برق فرانسه تاکید کرد: «این وضعیت هیچ پیامدی برای ایمنی تاسیسات، امنیت کارکنان یا محیط زیست ندارد.»
نیروگاه گراولین در ساحل دریای شمال، شش رآکتور ۹۰۰ مگاواتی با مجموع ظرفیت ۵.۴ گیگاوات دارد و بزرگترین نیروگاه هستهای غرب اروپا بهشمار میرود. این نیروگاه برای خنکسازی تجهیزات خود از آب دریایی استفاده میکند که از کانال متصل به دریای شمال وارد سامانه پمپاژ میشود.
به گزارش خبرگزاری رویترز، قایقهای ماهیگیری پس از دریافت نخستین هشدار در روز شنبه برای کاهش تراکم عروسهای دریایی به منطقه اعزام شدند، اما نتوانستند بهطور کامل مانع رسیدن آنها به نیروگاه شوند. یک مهندس شرکت برق فرانسه گفت عروسهای دریایی باقیمانده با خودروهای مکنده جمعآوری میشوند و انتظار میرود رآکتورهای متوقفشده بهزودی فعالیت خود را از سر بگیرند.
چهار رآکتور گراولین در مرداد ۱۴۰۴ نیز بهدلیل ورود گسترده عروسهای دریایی به ایستگاههای پمپاژ بهطور خودکار متوقف شدند. راهاندازی دوباره رآکتورها تدریجی بود و اتصال آخرین واحد به شبکه برق حدود ۱۰ روز طول کشید.
شرکت برق فرانسه پس از آن رویداد، دوربینهایی را در کانالهای ورودی و سامانههای تصفیه نصب کرد و برای شناسایی زودهنگام دستههای عروس دریایی با ماهیگیران و سازمان امداد و نجات دریایی فرانسه توافق کرد.
حادثه تازه در شرایطی رخ داد که خشکسالی، گرمای شدید و کاهش جریان رودخانهها تولید برق هستهای فرانسه را محدود کرده است.
بر اساس محاسبات خبرگزاری فرانسه با استفاده از دادههای شرکت برق این کشور، افزایش دما و کاهش جریان آب رودخانهها باعث شد یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۵.۶ درصد از ظرفیت تولید برق هستهای این کشور قابل استفاده نباشد. این بالاترین میزان ثبتشده از سال ۲۰۱۵ بود.
کارشناسان افزایش دمای آب اقیانوسها در پی گرمایش زمین را یکی از عوامل تکثیر عروسهای دریایی میدانند، هرچند ورود گونههای مهاجم، کاهش شکارچیان طبیعی و صید بیرویه شکارچیان این گونه نیز در گسترش این پدیده نقش دارند.
