عفو بینالملل از مقامات حکومت ایران خواست که فوراً محمود بلوچیرازی، کودک ۱۶ساله، را آزاد کنند. به گفته این سازمان حقوق بشری، او حدود دو هفته پیش به طور خودسرانه بازداشت شد و مورد شکنجه و سایر بدرفتاریها قرار گرفته است تا پدرش خود را تسلیم کند.
عفو بینالملل جمعه ۲۸ آذر در بیانیهای با اشاره به بازداشت بلوچیرازی در مدرسهاش در شهرستان نیکشهر استان سیستانوبلوچستان به دست ماموران وزارت اطلاعات در روز ۱۶ آذر نوشت: «مقامات برای چندین روز با امتناع از افشای سرنوشت و محل نگهداری او به خانوادهاش، او را در معرض ناپدید شدن اجباری قرار دادند.»
به نوشته بیانیه، محققان عفو بینالملل مطلع شدند که بازجویان، بلوچیرازی را مورد «ضربوشتم» قرار داده و او را «مجبور کردهاند که با خانوادهاش تماس بگیرد و به آنها بگوید که پدرش باید برای تضمین آزادی پسرش خود را تسلیم کند.»
این سازمان حقوق بشری اشاره کرد: «چند روز بعد، ماموران بلوچیرازی را نزد دادستانی بردند که به او دستور داد اسنادی را امضا کند که نمیتوانست آنها را بخواند یا بفهمد.»
عفو بینالملل با اشاره به محروم ماندن بلوچیرازی از دسترسی به وکیل اعلام کرد که او در بازداشتگاه نوجوانان استان کرمان، در فاصلهای حدود ۸۰۰ کیلومتر از محل سکونت خانوادهاش، نگهداری میشود. این سازمان خواستار آن شد که او در برابر شکنجه و هرگونه بدرفتاری بیشتر محافظت شود و امکان دسترسی فوری به خانواده و وکیل برایش فراهم شود.
سازمان حقوق بشری حالوش پیش از این گزارش داده بود که بازداشت بلوچیرزی، کودک ۱۶ساله بلوچ، «توسط نیروهای اداره اطلاعات استان کرمان و با یورش به مدرسه محل تحصیل او در دهستان چانف از توابع شهرستان نیکشهر» صورت گرفته است.
این سازمان افزوده بود که این بازداشت «بدون ارائه حکم قضایی» انجام شده بود.
حالوش با اشاره به این نکته که «نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی بارها از بازداشت کودکان و بستگان افراد تحت تعقیب یا مخالف، بهعنوان اهرم فشار استفاده کردهاند» نوشت این رویه در استان سیستان و بلوچستان «سابقهای طولانی دارد و همواره با نگرانی نهادهای حقوق بشری همراه بوده است.»
سایت «صدای بازداشتشدگان ایران» هم ۲۲ خرداد سال جاری نوشته بود: «حکومت ایران بهطور مکرر از فشار بر خانواده و فرزندان فعالان سیاسی و مخالفان بهعنوان ابزاری برای سرکوب استفاده میکند.»
به نوشته این سایت، «این روش در سالهای اخیر شدت یافته و با هدف وادار کردن زندانیان به همکاری یا اعترافات اجباری تلویزیونی بهکار گرفته میشود.»
مجمع عمومی سازمان ملل متحد پنجشنبه ۲۷ آذر بار دیگر قطعنامه حقوق بشری پیشنهادی کانادا علیه جمهوری اسلامی ایران را تصویب کرد؛ قطعنامهای که از سال ۲۰۰۳ تقریباً هر سال با هدف ثبت و بررسی وضعیت حقوق بشر در ایران به رای گذاشته میشود. این قطعنامه در چارچوب فعالیتهای کمیته سوم مجمع عمومی، نهاد مسئول رسیدگی به مسائل حقوق بشر و اجتماعی، بررسی شد.
بر اساس نتایج رسمی رایگیری، ۷۸ کشور به این قطعنامه رای «موافق» دادند، ۲۷ کشور با آن «مخالفت» کردند و ۶۴ کشور رای «ممتنع» دادند. همچنین ۲۴ کشور عضو در رایگیری شرکت نکردند. طبق قواعد مجمع عمومی، تصویب چنین قطعنامههایی مستلزم بیشتر بودن آرای موافق از مخالف است و آرای ممتنع در نتیجه نهایی تأثیری ندارد.
کشورهایی مانند روسیه، چین، هند، پاکستان، اندونزی و عراق در شمار مخالفان قطعنامه بودند؛ کشورهایی که معمولاً با قطعنامههای حقوق بشری در مورد کشورها مخالفت میکنند یا بر اصل «عدم مداخله در امور داخلی» تاکید دارند. در مقابل، کانادا، ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، ژاپن، استرالیا، اسرائیل و شماری از کشورهای اروپایی از حامیان اصلی این قطعنامه به شمار میرفتند.
در گفتوگو با ایراناینترنشنال، باب رِی، سفیر و نماینده پیشین کانادا در سازمان ملل، تاکید کرد اهمیت این قطعنامه در «بهروز شدن سالانه آن بر اساس تحولات جدید» است. به گفته او، متن امسال توجه ویژهای به افزایش چشمگیر اعدامها در ایران دارد.
رِی با استناد به گزارشهای دریافتی از جامعه مدنی ایران گفت سطح خشونت دولتی بهطور نگرانکنندهای افزایش یافته و «از نظر شدت، قابل مقایسه با دورههای بسیار خشن ابتدای دهه ۱۹۸۰ است». او افزود که زبان قطعنامه نتیجه چانهزنیهای دیپلماتیک است و بسیاری از کشورها تنها زمانی از آن حمایت میکنند که متن با احتیاط تنظیم شده باشد. به گفته او، رای ممتنع اغلب بازتاب ملاحظات سیاسی یا نگرانی از پیامدهاست، نه لزوماً حمایت از عملکرد جمهوری اسلامی.
قطعنامههای حقوق بشری مجمع عمومی الزامآور حقوقی نیستند، اما از منظر سیاسی و بینالمللی وزن قابل توجهی دارند. جمهوری اسلامی ایران عضو چندین کنوانسیون اصلی حقوق بشری سازمان ملل است و بر این اساس متعهد به رعایت آنها است. این قطعنامهها با استناد به همان تعهدات، نقض مستمر حقوق بشر در ایران را برجسته و بر لزوم رعایت و تضمین حقوق بشر تاکید میکنند.
ریشه این ابتکار به سال ۲۰۰۳ بازمیگردد؛ زمانی که کانادا پس از «مرگ در بازداشت» زهرا کاظمی، خبرنگار و عکاس ایرانی–کانادایی، نخستین بار این قطعنامه را مطرح کرد. آن پرونده نقطه عطفی در روابط تهران و اتاوا بود و به پیگیری مستمر وضعیت حقوق بشر ایران در مجامع بینالمللی انجامید. کانادا در سال ۲۰۱۲ نیز روابط دیپلماتیک خود با ایران را قطع و جمهوری اسلامی را در فهرست دولتهای حامی تروریسم قرار داد.
به گفته باب رِی، هدف اصلی این قطعنامهها ایجاد تغییر فوری نیست، بلکه ثبت مستمر نقضها و حفظ فشار سیاسی بینالمللی است. او میگوید: «پیام قطعنامه روشن است؛ جهان در حال تماشا است و آنچه در ایران رخ میدهد عادیسازی نخواهد شد.»
شبکه حقوق بشر کردستان نیز جمعه ۲۸ آذر به نقل از «یک منبع مطلع» نوشت این دانشجوی محکوم به اعدام چهارشنبه ۲۶ آذر برای اجرای حکم اعدام به سلول انفرادی زندان مرکزی ارومیه منتقل شد و خانواده او پنجشنبه ۲۷ آذر برای «انجام آخرین ملاقات» از اصفهان فراخوانده شدند.
بر اساس این گزارش، خانواده کشاورز عصر پنجشنبه در مقابل زندان ارومیه حاضر شدند، اما به آنها اعلام شد که فرزند آنان به تهران منتقل شده است.
به گفته این منبع، آنها سرانجام ظهر جمعه موفق به انجام آخرین ملاقات شدند.
او اشاره کرد: «در این ملاقات که به صورت حضوری بوده، مادر وی به دلیل فشارهای عصبی بیهوش شده است.»
این منبع افزود: «مقامات زندان در اظهاراتی متناقض از انتقال این زندانی به تهران خبر دادهاند، اما طبق روال همیشگی، اکنون وی در خطر اعدام در ساعات آینده قرار دارد.»
اطلاعاتی که پنجشنبه به دست ایراناینترنشنال رسیده بود، حاکی از آن بود که کشاورز ۲۷ ساله پیشتر در خرداد ماه و همزمان با جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل بازداشت و از سوی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی با اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» به اعدام محکوم شده است.
شبکه حقوق بشر کرستان اشاره کرد که کشاورز دانشجوی رشته معماری دانشگاه شاهرود و اهل اصفهان، در جریان سفر به ارومیه به دست نیروهای سازمان اطلاعات سپاه پاسداران بازداشت شد و «به مدت یک هفته» در بازداشتگاه این سازمان وابسته به سپاه پاسداران در ارومیه «به منظور اخذ اجباری اعتراف به جاسوسی برای اسرائیل بازجویی و شکنجه شد.»
بر اساس این گزارش، او سپس به زندان اوین منتقل شد و در زمان بمباران زندان اوین توسط اسرائیل در اوین بود و پس از آن به یک بازداشتگاه دیگر انتقال یافت.
این سازمان حقوق بشری افزود کشاورز «پس از پایان دوران بازجویی به زندان مرکزی ارومیه منتقل و در اواخر تابستان توسط شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامی ارومیه به ریاست قاضی سجاد دوستی به اتهام جاسوسی به اسرائیل به اعدام محکوم شد.»
بر اساس این گزارش، «به دلیل تهدید بازجویان امنیتی، وی و خانوادهاش از اطلاعرسانی در این خصوص خودداری کرده بودند.»
در این حال، خبرنامه دانشجویی امیرکبیر نوشت که «احتمال اجرای حکم اعدام» کشاورز تا «ساعات آینده و بامداد صبح شنبه» بسیار زیاد است.
انتشار خبر احتمال اعدام کشاورز واکنشهای زیادی را در شبکههای اجتماعی به دنبال داشته است.
مسیح علینژاد، فعال سیاسی مخالف جمهوری اسلامی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آنها میخواهند او را به جرم جاسوسی برای اسرائیل اعدام کنند. این اتهام جمهوری اسلامی علیه عقیل کشاورز، دانشجوی ۲۷ساله معماری است. یک سوال ساده بپرسید: یک دانشجو به چه اسرار نظامی دسترسی دارد؟ نقشههای ظلم و ستم؟ طرحهای ترس؟ صدای او باشید.»
همچنین بنیاد عبدالرحمان برومند اشاره کرد «روند قضایی این دانشجو با ابهامات بسیاری همراه بوده است» و نوشت: «حکم اعدام تنها چهار روز پس از دادگاه صادر شد و برخلاف انتظار، به جای دیوان عالی کشور، توسط یک هیات ویژه در ارومیه تایید شد.»
علاوه بر این، علی شریفیزارچی، استاد دانشگاه صنعتی شریف و رییس کمیته علمی بینالمللی المپیاد جهانی هوشمصنوعی، هم در ایکس نوشت: «خبر اعدام قریبالوقوع عقیل کشاورز بسیار نگرانکننده است. با جستجوی سریعی که انجام دادم، ظاهراً ایشان دانشجوی ارشد معماری دانشگاه آزاد است و اخیراً مقالاتی در کنفرانسهای علمی داشته است. یک دانشجو به چه اسرار نظامی دسترسی دارد که به جاسوسی متهم شود؟ اعدام او را متوقف کنید.»
سازمان حقوق بشری ههنگاو هم نسبت به «خطر اجرای حکم اعدام» این دانشجوی زندانی «هشدار» داد و از سازمانهای حقوق بشری خواست که با «اقدام مناسبت مانع از اجرای حکم اعدام وی بشوند.»
ههنگاو نوشت که بر اساس آمار ثبت و احراز شده در این سازمان، «از آغاز سال ۲۰۲۵میلادی تا کنون ۱۷ نفر در ایران به اتهام همکاری با اسرائیل اعدام شدهاند که ۱۵ نفر از آنها پس از آغاز جنگ ایران و اسرائیل اعدام شدهاند.»
در همین ارتباط، مقامهای جمهوری اسلامی اعلام کردهاند که پس از جنگ ۱۲ روزه، بیش از ۷۰۰ نفر به ظن جاسوسی یا همکاری با اسرائیل بازداشت شدهاند.
پیش از این نیز ایرانایترنشنال در مورد اعدامشدگان به اتهام جاسوسی برای اسرائیل، از جمله روزبه وادی، دانشمند هستهای، که پس از شکنجه و نیز بازداشت مادرش وادار به اعتراف اجباری تلویزیونی شد، گزارشهایی منتشر کرده است.
وادی که ۱۸ ماه قبل بازداشت شده بود، در دادگاه انقلاب اسلامی تهران به اعدام محکوم شد که این حکم در مرداد سال جاری به اجرا درآمد.
بر اساس گزارشهای حقوقبشری، در حال حاضر علاوه بر زندانیان جرایم عمومی، حدود ۷۰ زندانی با اتهامات سیاسی در زندانهای ایران در معرض تایید یا اجرای حکم اعدام قرار دارند و بیش از ۱۰۰ نفر دیگر نیز با اتهامات مشابه، با خطر صدور حکم مرگ روبهرو هستند.
صدور و اجرای احکام اعدام از سوی جمهوری اسلامی انتقادهای گسترده بینالمللی را به همراه داشته است.
مالمر، جمعه ۲۸ آذر در یک نشست خبری گفت وزارت امور خارجه سوئد اطلاعاتی دریافت کرده که نشان میدهد این مرد که به جاسوسی متهم است، در مرحله نخست دادرسی به مجازات اعدام محکوم شده، اما این گزارشها هنوز تایید نشدهاند.
به گفته مالمر، وزارت امور خارجه سوئد چهارشنبه سفیر جمهوری اسلامی را برای ابلاغ اعتراض استکهلم احضار کرده است.
او بدون اشاره به هویت شهروند سوئدی محکوم شده به اعدام تاکید کرد که موضع سوئد و اتحادیه اروپا در قبال مجازات اعدام «کاملا روشن» است و این کشور «در همهجا و بدون استثنا» با صدور و اجرای حکم اعدام مخالفت میکند.
تا زمان تنظیم این گزارش، مقامهای جمهوری اسلامی و رسانههای حکومتی ایران واکنشی به این موضوع نشان ندادهاند.
وزارت امور خارجه سوئد ۲۶ آذرماه در پاسخ به ایراناینترنشنال، بازداشت یک شهروند سوئدی-ایرانی در ایران را تایید کرد و اعلام کرد که سفارت سوئد در تهران و وزارت امور خارجه این کشور با خانواده این فرد بازداشتشده در تماس هستند.
سوئد پیشتر نیز با هشدار درباره خطر بازداشتهای خودسرانه، از شهروندان خود خواسته بود از سفر به ایران خودداری کنند.
سخنگوی قوه قضاییه جمهوری اسلامی ۲۵ آذر از بازداشت و محاکمه یک شهروند دوتابعیتی ایرانی-سوئدی به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» خبر داد و گفت رای این پرونده بهزودی صادر خواهد شد.
اصغر جهانگیر گفت این پرونده در شعبه دوم دادگاه انقلاب کرج رسیدگی شده و فرد بازداشتشده در سال ۲۰۲۰، تابعیت سوئد را دریافت کرده و از آن زمان در این کشور اقامت داشته است.
به گفته جهانگیر، این فرد «چندین بار» به اسرائیل رفته و حدود یک ماه پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه وارد ایران شده و در ویلایی در نزدیکی کرج اقامت داشته است.
حسین فاضلی هریکندی، رییس کل دادگستری استان البرز، ۱۷ آذر اعلام کرده بود رسیدگی به پرونده یک ایرانی دوتابعیتی متهم به «جاسوسی» برای اسرائیل در کرج آغاز شده است.
قوه قضاییه جمهوری اسلامی بازداشت این شهروند دوتابعیتی را بخشی از آنچه «شبکه گسترده جاسوسی» در جریان و پس از جنگ ۱۲ روزه مینامد، توصیف کرده است.
مقامهای جمهوری اسلامی گفتهاند پس از این درگیری که با حملات هوایی آمریکا به تاسیسات هستهای ایران نیز همراه بود، بیش از ۷۰۰ نفر به ظن جاسوسی یا همکاری با اسرائیل بازداشت شدهاند.
مجلس شورای اسلامی، ششم مهر با تصویب طرحی اضطراری، امکان رسیدگی به پروندههای جاسوسی بر اساس مقررات زمان جنگ را فراهم کرد.
این تحولات همزمان با افزایش اعدامها در پروندههای مرتبط با جاسوسی رخ داده است.
نهادهای حقوقبشری بینالمللی و مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، اعلام کردهاند دستکم ۱۲ نفر در سال جاری میلادی به اتهام «جاسوسی» در ایران اعدام شدهاند. آنها نسبت به نبود دادرسی عادلانه در این پروندهها ابراز نگرانی کردهاند.
بر اساس گزارشهای حقوقبشری، در حال حاضر علاوه بر زندانیان جرایم عمومی، بیش از ۷۰ زندانی با اتهامات سیاسی در زندانهای ایران در معرض تایید یا اجرای حکم اعدام قرار دارند و بیش از ۱۰۰ نفر دیگر نیز با اتهامات مشابه، با خطر صدور حکم مرگ روبهرو هستند.
سایت کردپا گزارش داد نیروهای امنیتی بامداد ۲۷ آذر محمد عباسی و عبید سوری، دو شهروند اهل بوکان و حسن رمضانی، بهمن احمدزاده و سالار استاداحمدی، سه شهروند اهل میاندوآب را بدون ارائه حکم قضایی و بهصورت خشونتآمیز بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل کردند.
۲۵ آذر نیز دو شهروند اهل بوکان به نامهای ابراهیم مردانی و رسول یادیار و یک شهروند اهل آبدانان بهنام امیرعلی حیدری، بهدست نیروهای امنیتی بازداشت شدند.
نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی یک روز پیشتر، در ۲۴ آذر، سهیل پاکرزان، ایلیا ایمانی و حسین حاجیان را در آبدانان، مولود خالدی را در اشنویه و سوران دورجدور، هژار تورجی، رزگار خوانپایه، طاهر باپیران (بارام) و سیامند اسماعیلی را در پیرانشهر بازداشت کردند.
از میان این افراد، حیدری پس از یک روز بازداشت در آبدانان آزاد شد اما از دلایل بازداشت، اتهامات مطرح شده و محل نگهداری دیگر بازداشتشدگان، خبری در دست نیست.
جمهوری اسلامی از ابتدای استقرار، بازداشت و زندانی کردن شهروندان معترض و فعالان مدنی و سیاسی را به یکی از ستونهای سرکوب بدل کرده است.
از آغاز جنبش «زن، زندگی، آزادی» در شهریور ۱۴۰۱ تاکنون، برخورد امنیتی با شهروندان معترض و کنشگران مدنی و سیاسی شدت گرفت و این روند همچنان ادامه دارد.
مجمع عمومی سازمان ملل، ۲۸ آذرماه قطعنامه سالانه وضعیت حقوق بشر در ایران را با ۷۸ رای موافق، ۲۷ رای مخالف و ۶۴ رای ممتنع به تصویب رساند. یکی از مهمترین بخشهای قطعنامه امسال، اشاره مستقیم به «سرکوب فرامرزی» است؛ موضوعی که برای نخستین بار در یک سند مجمع عمومی در مورد ایران ثبت میشود.
ایراناینترنشنال ۲۷ آذر از آغاز دور تازه فشار و برخورد با فعالان مدنی، رسانهای و سیاسی در شماری از شهرهای ایران خبر داد و نوشت که بهگفته منابع آگاه، این اقدام با هدف ایجاد فضای ارعاب و پیشگیری از شکلگیری اعتراضات احتمالی در پی اجرای طرح دولت برای افزایش قیمت بنزین انجام میشود.
پس از جنگ ۱۲ روزه میان حکومت ایران و اسرائیل نیز فشارها بر مردم افزایش یافت و گزارشهایی از بازداشت شماری از شهروندان معترض منتشر شد.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، ۲۹ مهر در گزارشی به مجمع عمومی، تصویر تیرهای از وضعیت حقوق بشر در ایران ارائه کرد و نسبت به افزایش اعدامها، شکنجه بازداشتشدگان، سرکوب اقلیتها و محدودیتهای فزاینده بر آزادیهای مدنی هشدار داد.
دهها نهاد و کنشگر مدنی نیز ۲۶ تیر در نامهای به گوترش و مقامهای ارشد حقوق بشری سازمان ملل هشدار دادند جمهوری اسلامی با سوءاستفاده از فضای جنگی، سرکوب داخلی را به شکلی بیسابقه تشدید کرده است.
