ایراناینترنشنال
تصور کنید سوار اتوبوسی هستید که سالهاست در جادهای باریک و پرپیچ، با سراشیبی خطرناک رو به پایین میرود. راننده به هشدار مسافران بیاعتناست، ترمزها صدا میدهند و هر پیچ، مسافران را یک گام به پرتگاه نزدیکتر میکند.
برخی در میانه راه پیاده شدهاند و برخی دیگر همچنان نشستهاند و منتظرند ببینند پایان مسیر کجاست.
این تصویر امروز ایران است؛ کشوری گرفتار بحران های ساختاری در حکمرانی که نه نتیجه یک حادثه، بلکه محصول یک بیماری مزمن است. بحران مدیریت، بحران تصمیمگیری، بحران مشروعیت و، از همه مهمتر، بحران کارآمدی.
اعتراف به ناتوانی
تابستان ۱۴۰۴، گرمای شدید کشور را میسوزاند و ایران با کمبود آب و برق دستبهگریبان است. دولت برای «صرفهجویی»، بانکها و ادارات را تعطیل میکند، گویی هنر اداره کشور در اعلام تعطیلی خلاصه شده است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت، در جمع مدیران رسانهها صریح میگوید: «قدرت انتخاب ندارم. آب نداریم. برق نداریم. صنعت مشکل دارد. همهچیز اجبار است.»
این سخنان نه گلایه، که اعتراف رسمی به ناتوانی در اداره روزمره کشور است. او فهرستی از بحرانها ارائه میکند. کمبود آب، برق، گاز، تورم، یارانه، سوءمدیریت انباشته، منابع خالی و ناترازی بودجه؛ و میافزاید که هیچ تصمیمی بدون تایید رهبر امکانپذیر نیست. حتی اگر راهحل وجود داشته باشد ـ که ظاهراً نیست ـ اختیار اجرای آن را ندارد. این، تعریف روشن بنبست حکمرانی است.
منابع تهی و اولویتهای وارونه
در سیاست داخلی، پزشکیان هیچ قدرت اجرایی ندارد. منابع ملی در بخشهایی مصرف میشود که بازده اجتماعی ندارند، در حالی که نیازهای اساسی و حیاتی کشور معطل میماند.
در سیاست خارجی نیز او با جملهای ساده پرده از آسیبپذیری کشور برمیدارد: «اگر برنامه هستهای را بسازیم، دوباره میزنند.»
این سخن با روایت رسمی جمهوری اسلامی از «پیروزی» در جنگ ۱۲روزه تضاد کامل دارد. جنگی که رسانههای حکومتی آن را فتحی بزرگ معرفی کردند، اما رییس دولت در جمهوری اسلامی اذعان میکند که کشور در موقعیتی است که بازسازی پروژههای حساس نیز میتواند هدف حمله بعدی قرار گیرد.
بحرانهای پیدرپی و تهدید امنیت
در بیرون از دفتر ریاستجمهوری، ۷۶ شرکت واردکننده نهادههای دامی هشدار دادهاند که ذخایرشان به پایینترین سطح چند سال اخیر رسیده و بازار گوشت، مرغ و لبنیات در آستانه یک بحران کمسابقه است؛ بحرانی که با هر تنش نظامی، میتواند غیرقابل جبران شود.
با این حال، وزارت جهاد کشاورزی بهجای حل فوری مشکل، شرکتهای دولتی و «خصولتی» را در اولویت تخصیص ارز گذاشته و بخش خصوصی را ماهها معطل کرده است.
سالها به مردم گفته میشد: «چیزی نداریم، اما امنیت داریم.» امروز نه آن «چیز» مانده و نه امنیت. جنگ به محلههای تهران رسیده، آسمان ایران در تیررس اسرائیل است و وزیر دفاع اسرائیل علناً خامنهای را تهدید میکند: «وقتی از پناهگاه بیرون میآیی، گاهی به آسمان نگاه کن…» این جمله به معنای قرار گرفتن رهبر جمهوری اسلامی زیر تهدید مستقیم است.
انتخاب پیش از سقوط
واقعیت امروز ایران، دو خط موازی است: مردمی که با ابتکار و تلاش، راهی برای بقا پیدا میکنند و حکومتی که فقط بحرانها را میشمارد و بر آنها میافزاید.
این وضع یعنی ایران همچنان سوار همان اتوبوس بیترمزی است که به سمت پرتگاه میرود. اگر حکومتی که پشت فرمان است توان تامین آب و برق، ایجاد امنیت و مدیریت بحران را ندارد و خود به این ناتوانی اذعان میکند، آیا وقت آن نرسیده که سرنوشت ایران از سرنوشت جمهوری اسلامی جدا شود؟
مسئولیت امروز با مسافرانی است که باید پیش از رسیدن به لبه پرتگاه، راهی دیگر برگزینند؛ مسیری که ایران را از سقوط حتمی نجات دهد.
چگونه می توان سرنوشت ایران را از جمهوری اسلامی جدا کرد؟
امشب در «برنامه با کامبیز حسینی» این سوال را از مخاطبان پرسیدیم. مردم ایران، چطور میتوانند سرنوشت خود را از سقوط حکومت جدا کنند؟ در شرایطی که حکومت ناکارآمد جمهوری اسلامی در مسیر سقوط است، سرنوشت ایران چه میشود؟ محمد ماشینچیان، پژوهشگر ارشد دانشگاه پیتسبورگ مهمان اصلی برنامه بود و بینندگان « برنامه»از سرتاسر جهان به این پرسش پاسخ دادند.
«برنامه با کامبیز حسینی دوشنبه تا پنجشنبه ساعت ۱۱ شب از شبکه ایران اینترنشنال به صورت زنده پخش می شود»
شبکه اسکاینیوز سهشنبه ۲۱ مرداد و در آستانه نشست دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین، روسای جمهوری آمریکا و روسیه، در گزارشی به بررسی مفاد توافق «زمین در برابر صلح» پرداخت.
بر اساس این گزارش، هرگونه توافقی میان ترامپ و پوتین در دیدار جمعه ۲۴ مرداد میتواند اوکراین را پس از سه سال جنگ سخت و فرسایشی برای بقا، در موقعیتی غیرممکن قرار دهد.
برخی گمانهزنیها حاکی از تفاهم دو طرف بر سر توافقی موسوم به «زمین در برابر صلح» است؛ توافقی که میتواند اوکراین را وادار کند برای پایان دادن به جنگ، بخشی از قلمرو خود را واگذار کند. این اقدام عملا به معنای الحاق اجباری بخشهایی از خاک مستقل اوکراین به روسیه خواهد بود.
هنوز مشخص نیست که ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، یا هر نماینده دیگری از این کشور تا چه اندازه اجازه خواهند داشت در این نشست حضور مستقیم داشته باشند.
روسیه در حال حاضر حدود ۱۹ درصد از خاک اوکراین را در اشغال خود دارد که از جمله آنها شبهجزیره کریمه و بخشهایی از منطقه دونباس است که پیش از تهاجم همهجانبه در اسفند ۱۴۰۰ تصرف کرده بود.
ترامپ اظهار امیدواری کرده «قلمرو اصلی» اوکراین را پس بگیرد، اما روشن نیست پوتین تا چه حد با این موضوع موافقت خواهد کرد.
آتشبس در امتداد خط مقدم
دامنه احتمالات برای نتایج دیدار ترامپ و پوتین بسیار گسترده است و از بیحاصلی کامل تا احتمال توافق بر سر یک آتشبس را شامل میشود.
دونالد تاسک، نخستوزیر لهستان، اخیرا گفت «ترسها و امیدهای زیادی» نسبت به خروجی احتمالی این نشست دارد.
مایکل کلارک، تحلیلگر نظامی، به اسکاینیوز گفت این نشست «قطعا صلح ایجاد نخواهد کرد، اما اگر پوتین انعطافپذیری نشان دهد، ممکن است منجر به آتشبس شود.»
هرچند که به گفته کلارک، پوتین تا این لحظه هیچگونه انعطافی از خود نشان نداده است.
او تاکید کرد آتشبس در امتداد خط مقدم، با حداقل عقبنشینی از هر دو طرف، تغییری «ساختاری» و نتیجهای «شگفتانگیز» خواهد بود.
با این حال، کلارک وقوع چنین اتفاقی را بعید دانست و گفت یک نتیجه مطلوب میتواند توافق دو طرف بر سر آتشبسی باشد که مثلا ظرف دو هفته آینده آغاز شود و در صورت نقض آن از سوی روسیه یا اوکراین، تهدید به اعمال تحریمهای آمریکا را در پی داشته باشد.
آیا اوکراین مجبور به واگذاری بخشی از خاک خود به روسیه خواهد شد؟
اگرچه اظهارنظرهای اخیر ترامپ نشان میدهد نگاه او به مقاومت اوکراین مثبتتر شده است، اما همچنان این احتمال وجود دارد که از کییف خواسته شود در چارچوب هر توافقی با روسیه، بخشی از قلمرو خود را واگذار کند.
مسکو تمرکز خود را بر چند استان اوکراین شامل لوهانسک و دونتسک (منطقه دونباس)، زاپوریژیا و خرسون گذاشته است.
نیروهای پوتین تقریبا تمام لوهانسک را در کنترل دارند، اما حدود ۳۰ درصد از سه استان دیگر همچنان در دست اوکراین است و نبردهای شدیدی بر سر آنها جریان دارد.
متیو ساویل، مدیر بخش علوم نظامی در اندیشکده RUSI، به اسکاینیوز گفت پیشروی روسها در ماه گذشته سرعت گرفته، اما حتی با وجود این، تصرف کامل این قلمرو با روند فعلی سه سال یا بیشتر طول خواهد کشید.
او افزود جای تعجب نخواهد داشت اگر روسیه تلاش کند بقیه دونباس را در قالب مذاکرات به دست آورد. اقدامی که به گفته ساویل، برای اوکراین «بسیار نامطلوب» است و میتواند در آینده آن را آسیبپذیر کند.
این سناریو شامل واگذاری بخشی از «کمربند دژها» نیز خواهد بود؛ شبکهای متشکل از چهار شهر از جمله کراماتورسک و اسلاویانسک، که به مدت ۱۱ سال نیروهای روسی را عقب نگه داشته است.
کلارک گفت این اقدام ممکن است «فعلا» پوتین را راضی کند، اما بسیاری معقتدند او دیر یا زود سراغ باقی اوکراین خواهد رفت؛ احتمالا پس از پایان دوره ریاستجمهوری ترامپ.
هنوز مشخص نیست که آیا زلنسکی میتواند چنین امتیاز سنگینی را بپذیرد یا در واقع از نظر سیاسی از آن جان سالم به در ببرد یا نه.
از سوی دیگر معلوم نیست آیا عموم مردم اوکراین حاضر خواهد بود در ازای توقف موقت جنگ، از چنین توافقی حمایت کنند یا خیر.
آیا روسیه باید بخشی از خاک اوکراین را بازگرداند؟
به نظر میرسد کاخ سفید احتمال اجبار مسکو به بازگرداندن بخشی از خاک اوکراین را مطرح کرده، هرچند اوضاع همچنان بسیار نامشخص است.
ساویل در همین زمینه گفت اوکراینیها ممکن است بخواهند با جلوگیری از نفوذ روسیه به استان سومی و نزدیک خارکیف، اوضاع را در شمال متعادل کنند.
به گفته او اما با توجه به نقش بزرگ نیروگاه هستهای زاپوریژیا در تامین نیازهای برق اوکراین، باز پس گرفتن کنترل این نیروگاه اهمیت بسیار بیشتری خواهد داشت.
همچنین این احتمال وجود دارد که روسیه حاضر شود از بخشهایی از استان خرسون که در اختیار دارد، عقبنشینی کند.
کلارک گفت باز پس گرفتن نیروگاه هستهای «محتمل» است، اما روسیه به احتمال زیاد بر حفظ دسترسی زمینی به شبهجزیره کریمه پافشاری خواهد کرد.
این موضوع به معنای آن است که شهرهای ماریوپل و ملیتوپل با تمام پیامدهایی که برای ساکنانش خواهد داشت، در کنترل روسیه باقی خواهند ماند.
