وزارت بهداشت غزه وابسته به حماس اعلام کرد شمار قربانیان حملات اسرائیل به غزه به بیش از ۶۰ هزار نفر رسیده است. نهادهای بینالمللی بهداشت میگویند این رقم احتمالا کمتر از آمار واقعی است و بهدلیل نابودی زیرساختهای درمانی، ثبت دقیق مرگومیرها با دشواری جدی مواجه است.
روزنامه واشینگتنپست سهشنبه ۷ مرداد، به نقل از وزارت بهداشت غزه که تحت کنترل حماس فعالیت میکند، گزارش داد که شمار کشتهشدگان از ۶۰ هزار نفر فراتر رفته و بیش از ۱۴۵ هزار نفر نیز زخمی شدهاند.
این وزارتخانه اعلام کرده است که بیش از نیمی از قربانیان زن و کودکاند، و تنها در ماه گذشته جانباختن دستکم ۱۸۶۰ کودک زیر دو سال ثبت شده است.
واشینگتنپست مینویسد تحلیلگران مستقل، از جمله متخصصان داده در مدرسه بهداشت لندن و محققان دانشگاه لندن، تخمین میزنند که آمار واقعی کشتهشدگان تا ۴۰ درصد بیشتر از ارقام رسمی باشد. سازمان ملل نیز تخمین زده که حدود ۱۰ هزار نفر همچنان زیر آوار ماندهاند. مقامهای بهداشتی غزه اعلام کردهاند که در بیش از ۲۶۰۰ خانواده، تمام اعضای درجهیک جانباختهاند.
بهنوشته واشینگتنپست، جنگ اسرائیل علیه حماس زیرساختهای حیاتی نوار غزه را از میان برده است. بسیاری از بیمارستانها بمباران یا تخلیه شدهاند و ثبت منظم تلفات با دشواری جدی مواجه شده است. در برخی موارد، کارکنان وزارت بهداشت ناچار به شمارش دستی اجساد شدهاند. گزارشهایی وجود دارد از اینکه برخی پیکرها بهدلیل فشار امنیتی یا ممانعت از امدادرسانی، هرگز از زیر آوار خارج نشدهاند.
این روزنامه همچنین از آغاز مرحله جدیدی از بحران خبر داده که بهدنبال گرسنگی گسترده در نتیجه محاصره کامل اسرائیل پدید آمده است.
وزارت بهداشت غزه اعلام کرده که تاکنون بیش از ۱۳۰ نفر به دلیل سوءتغذیه جان باختهاند و بیش از هزار نفر نیز هنگام تلاش برای دریافت کمک غذایی هدف گلوله قرار گرفتهاند.
در این میان، فشارهای داخلی بر دولت اسرائیل افزایش یافته است. خانوادههای گروگانها، مقامات پیشین امنیتی و بخشی از جامعه مدنی، نخستوزیر بنیامین نتانیاهو را به طولانیکردن بیهدف جنگ برای حفظ موقعیت سیاسیاش متهم میکنند. برخی از اعضای ائتلاف حاکم تهدید کردهاند در صورت پایان جنگ، دولت را ترک خواهند کرد.
کمیته بینالمللی صلیب سرخ نیز با انتشار بیانیهای تاکید کرده است که آنچه در غزه میگذرد «فراتر از هر معیار قانونی و اخلاقی» است و جهان در محافظت از کرامت انسانی در این جنگ ناکام مانده است.
سازمانهای حقوق بشری هشدار دادهاند که بحران انسانی در غزه هر روز ابعاد تازهتری میگیرد و بدون آتشبس فوری، فاجعهای غیرقابل مهار در راه است.
این بیانیه در چارچوب کنفرانسی با هدف احیای راهحل دو کشوری برای مناقشه اسرائیل و فلسطین منتشر شد.
در مجموع ۱۷ کشور، به همراه نهادهای بینالمللی، از متن هفتصفحهای این بیانیه حمایت کردهاند. در این سند تصریح شده است: «در چارچوب پایان دادن به جنگ در غزه، حماس باید به حاکمیت خود در غزه پایان دهد و سلاحهای خود را به تشکیلات خودگردان فلسطین تحویل دهد، با مشارکت و حمایت بینالمللی، و در راستای هدف تأسیس کشور فلسطینی مستقل و دارای حاکمیت.»
بیانیه همچنین حملات مرگبار حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ علیه اسرائیل را که به آغاز جنگ اخیر انجامید، محکوم میکند.
واکنش فرانسه: بیانیهای بیسابقه
ژان-نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه که کشورش به همراه عربستان ریاست این کنفرانس را بر عهده داشت، این بیانیه را «تاریخی و بیسابقه» توصیف کرد و گفت: «برای نخستین بار، کشورهای عربی نه تنها حماس و وقایع ۷ اکتبر را محکوم کردهاند، بلکه خواستار خلع سلاح و کنار گذاشتن آن از ساختار حکومتی فلسطینی شدهاند و تمایل خود را برای عادیسازی روابط با اسرائیل ابراز کردهاند.»
این متن توسط کشورهای غربی از جمله فرانسه، بریتانیا و کانادا نیز امضا شده و در آن پیشنهاد استقرار یک نیروی بینالمللی برای ایجاد ثبات در غزه پس از پایان درگیریها مطرح شده است.
عدم حضور آمریکا و اسرائیل
در این نشست، اسرائیل و متحد اصلیاش یعنی ایالات متحده شرکت نکردند. با این حال بیانیه تاکید میکند که ماموریت بینالمللی پیشنهادی باید «با دعوت تشکیلات خودگردان فلسطین و تحت نظارت سازمان ملل متحد، در چارچوب اصول این نهاد و با مجوز شورای امنیت، با حمایت مناسب منطقهای و بینالمللی» انجام گیرد.
به نوشته خبرگزاریها این بیانیه نقطه عطفی در مواضع کشورهای عربی نسبت به حماس و روند صلح خاورمیانه تلقی میشود، و میتواند مسیر تازهای را برای مذاکرات سیاسی و امنیتی آینده در منطقه هموار کند.
کییر استارمر سهشنبه ۹ مرداد اعلام کرد که بهدنبال وخامت بحران انسانی در غزه و عدم همکاری دولت اسرائیل با سازمان ملل، بریتانیا آماده است کشور فلسطین را بهرسمیت بشناسد، مگر آنکه اسرائیل با برقراری آتشبس، ورود کمکهای سازمان ملل و توقف الحاق مناطق کرانه باختری موافقت کند.
بهگزارش آکسیوس، دونالد ترامپ در پرواز با هواپیمای ریاستجمهوری آمریکا به خبرنگاران گفت: «شناسایی فلسطین، خدمت به حماس است. آمریکا در این اردوگاه نیست.»
تصمیم نخستوزیر بریتانیا در شرایطی اتخاذ شده که فشار افکار عمومی در این کشور برای اقدام قاطع در قبال جنگ غزه افزایش یافته است. رسانههای بینالمللی طی روزهای گذشته با انتشار گزارشهایی درباره گرسنگی گسترده و قحطی در نوار غزه، افکار عمومی اروپا و آمریکا را به واکنش واداشتهاند.
کاخ نخستوزیری بریتانیا اعلام کرده است که استارمر در روزهای اخیر جلسه اضطراری کابینه را درباره جنگ اسرائیل و حماس برگزار کرده و همچنین بهصورت تلفنی با ترامپ درباره این بحران گفتگو داشته است.
نخستوزیر بریتانیا در سخنان خود خطاب به جامعه جهانی تاکید کرد: «ما پیش از اجلاس آینده مجمع عمومی سازمان ملل، کشور فلسطین را بهرسمیت خواهیم شناخت، مگر آنکه دولت اسرائیل گامهای معناداری برای پایان دادن به وضعیت فاجعهبار در غزه بردارد.»
این موضع بریتانیا در حالی اتخاذ شده که فرانسه نیز هفته گذشته اعلام کرد آماده است در ماه سپتامبر کشور فلسطین را بهرسمیت بشناسد. در صورت تحقق این وعده، پاریس نخستین کشور عضو گروه هفت و بزرگترین کشور اروپایی خواهد بود که چنین گامی را برمیدارد. تاکنون بیش از ۱۴۰ کشور، از جمله چند کشور اروپایی، فلسطین را بهعنوان یک کشور مستقل بهرسمیت شناختهاند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در واکنش به موضع استارمر گفت: «این اقدام، پاداشی برای تروریسم هیولایی حماس و مجازاتی برای قربانیان است.» او هشدار داد: «دلجویی از تروریستهای جهادگرا همیشه شکست میخورد. این بار هم شکست خواهد خورد.»
تاممی بروس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، نیز در گفتوگو با تلگراف گفت: «اعلام این تصمیم، سیلی به صورت قربانیان ۷ اکتبر و پاداشی برای حماس است. این اقدام تنها به ادامه خشونت مشروعیت میبخشد.»
دیوید لمی، وزیر خارجه بریتانیا، نیز در نشست سازمان ملل تاکید کرد: «در کنار حمایت ما از اسرائیل، باید حقوق مدنی و مذهبی مردم فلسطین نیز حفظ میشد. اما این وعده عملی نشده و یک بیعدالتی تاریخی همچنان ادامه دارد.»
دنی دانون، نماینده اسرائیل در سازمان ملل، نیز در واکنش به این تحولات گفت: «هیچ شناسایی نمادین یا قطعنامهای نمیتواند واقعیت موجود را تغییر دهد. اسرائیل در برابر تروریسم کوتاه نخواهد آمد.»
بر پایه این طرح، در صورت عدم موافقت اسرائیل با آتشبس و ورود کمکهای سازمان ملل به غزه، بریتانیا و فرانسه ماه آینده کشور فلسطین را بهرسمیت خواهند شناخت.
بریتانیا فلسطین را به رسمیت میشناسد، مگر آنکه اسرائیل تغییر مسیر دهد
منابع رسمی گزارش دادند که کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، در نشست کابینه اعلام کرده اگر اسرائیل اقدامی معنادار برای پایاندادن به وضعیت «فاجعهبار» در غزه انجام ندهد، دولت او تا پیش از نشست مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر، کشور فلسطین را بهرسمیت خواهد شناخت.
بر اساس بیانیه رسمی دولت بریتانیا، استارمر در نشست کابینه روز سهشنبه ۷ مرداد تصریح کرد که این تصمیم به عملکرد دولت اسرائیل در هفتههای آتی بستگی دارد. او گفت بریتانیا در صورتی این گام را برمیدارد که اسرائیل به آتشبس برسد، بهصراحت اعلام کند قصدی برای الحاق کرانه باختری ندارد و به یک روند صلح بلندمدت برای تحقق راهحل دوکشوری پایبند شود.
او تأکید کرد بریتانیا همچنان میان دولت اسرائیل و گروه حماس تمایز قائل است. نخستوزیر بریتانیا در این باره گفت: «هیچگونه برابری میان اسرائیل و حماس وجود ندارد. حماس باید همه گروگانها را آزاد کند، آتشبس را بپذیرد، از ایفای نقش در دولت آینده غزه صرفنظر کند و بهطور کامل خلع سلاح شود.»
در واکنش به اعلام آمادگی بریتانیا برای بهرسمیت شناختن کشور فلسطین، وزارت خارجه اسرائیل این اقدام را «پاداشی به حماس» توصیف کرد و آن را مورد انتقاد شدید قرار داد. همزمان، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، اعلام کرد که تاکنون در مورد این طرح با نخستوزیر بریتانیا، کییر استارمر، هیچگونه گفتوگویی نداشته است.
این نخستین بار است که بریتانیا چارچوب زمانی مشخصی برای بهرسمیت شناختن کشور فلسطین اعلام میکند. همزمان با این تحول، وزارت خارجه فرانسه، اعلام کرد بریتانیا امروز به «موج ایجاد شده از سوی فرانسه» در مسیر بهرسمیت شناختن کشور فلسطین پیوسته است. مقام وزارت خارجه فرانسه در حاشیه نشست سازمان ملل، این تصمیم را «تاریخی» توصیف کرد و افزود: «ما با تلاشهای مشترک خود، در حال پایان دادن به چرخه بیپایان خشونت هستیم و بار دیگر چشمانداز صلح را در منطقه زنده میکنیم.»
با این حال، آلمان موضعی محتاطانهتر در پیش گرفته است. فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، سهشنبه ۷ مرداد در کنفرانسی خبری در برلین با حضور عبدالله دوم، پادشاه اردن، اعلام کرد که بهرسمیت شناختن کشور فلسطین باید یکی از مراحل نهایی مسیر مذاکرات دوکشوری باشد. او گفت برلین همچنان برای احیای روند صلح با شرکای بینالمللی خود در تماس است، از جمله با ایالات متحده، فرانسه، بریتانیا و سایر کشورهای اروپایی.
در مقابل، گیدون سعار، وزیر خارجه اسرائیل، با انتقاد شدید از مواضع کشورهای اروپایی، تاکید کرد که کشورش اجازه ایجاد دولت حماس در نزدیکی مرزهای خود را نخواهد داد. او گفت: «ما اجازه تاسیس یک دولت تروریستی جهادی تنها چند کیلومتر دورتر از مراکز جمعیتیمان را نخواهیم داد.»
این تحولات در حالی رخ داده که کنفرانسی سهروزه با ابتکار فرانسه و عربستان سعودی برای حمایت از راهحل دوکشوری در سازمان ملل آغاز شده است. آمریکا و اسرائیل از شرکت در این نشست خودداری کردهاند.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، هفته گذشته اعلام کرد این کشور قصد دارد در مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر، کشور فلسطین را به رسمیت بشناسد.
اما مرتس سهشنبه ۷ مرداد در یک کنفرانس خبری در کنار عبدالله دوم، پادشاه اردن در برلین گفت که بهرسمیت شناختن کشور فلسطین باید بهعنوان یکی از آخرین گامها در چارچوب راهحل دوکشوری مورد مذاکره در نظر گرفته شود.
او تاکید کرد که آلمان بهشدت به این هدف پایبند است و با شرکای بینالمللی برای احیای روند صلح همکاری میکند.
مرتس از اعزام هواپیماهای آلمانی برای کمک به غزه خبر داد
همچنین مرتس اعلام کرد دو فروند هواپیمای آلمان ممکن است از چهارشنبه ماموریتهای پرتاب هوایی کمکهای بشردوستانه از اردن به غزه را آغاز کنند. او این کمک را «نشانهای کوچک اما مهم» توصیف کرد.
او گفت: «این اقدام شاید تنها سهم کوچکی در کمکهای بشردوستانه باشد، اما پیامی مهم در بر دارد: ما اینجا هستیم، ما در منطقه حضور داریم.»
به گفته مرتس، دو فروند هواپیمای A400M در حال حاضر در مسیر اردن هستند، جایی که سوختگیری خواهند کرد و سپس در هماهنگی با فرانسه و آلمان، ماموریت کمکرسانی خود را حداکثر تا پایان هفته جاری انجام خواهند داد.
او همچنین از گامهای اولیه اسرائیل برای اجازه ورود کمکها استقبال کرد، ولی گفت که اقدامات بیشتری باید در این زمینه انجام شود.
سفر وزرای خارجه فرانسه، بریتانیا و آلمان به اسرائیل
صدراعظم آلمان همچنین اعلام کرد که این کشور به همراه فرانسه و بریتانیا در حال بررسی اعزام مشترک وزرای خارجه خود به اسرائیل در هفته آینده هستند.
اعلام این خبر در شرایطی است که فشارهای بینالمللی بر سر بحران شدید انسانی در غزه افزایش یافته است.
مرتس در یک نشست خبری مشترک خود با عبدالله دوم گفت: «احتمالا از وزرای خارجه فرانسه، بریتانیا و آلمان خواهیم خواست که روز پنجشنبه آینده به طور مشترک به اسرائیل سفر کنند تا موضع این سه دولت را ارائه دهند.»
پیشتر در پی تماس تلفنی هفته گذشته میان رهبران آلمان، فرانسه و بریتانیا، این سه کشور در حال تدوین طرحی برای صلح میان اسرائیل و فلسطینیان هستند.
سه گام کلیدی برای صلح چیست؟
صدراعظم آلمان در اظهارات سهشنبه خود سه گام کلیدی برای پیشبرد صلح در منطقه را برشمرد.
بر اساس این اظهارات «آتشبس فوری در غزه، آزادی گروگانها (از جمله شهروندان آلمانی) و خلع سلاح حماس بهعنوان پایان دادن به اقدامات تروریستی این گروه»، «بهبود فوری و قاطعانه وضعیت انسانی در غزه توسط اسرائیل و فراهم کردن کمکهای ضروری و شرافتمندانه برای غیرنظامیان» و «ایجاد چشماندازی سیاسی پایدار برای غزه بهمنظور تبدیل آتشبس موقت به آتشبس دائمی و در نهایت دستیابی به صلح پایدار» این سه گام را تشکیل میدهند.
او همچنین تاکید کرد که نباید بیشتر از این اخراج فلسطینیان و هیچگونه اقدام به الحاق کرانه باختری از سوی اسرائیل صورت گیرد.
مرتس افزود که در این زمینه با نخستوزیر اسرائیل در تماس نزدیک است و آلمان نیز با ایالات متحده، کشورهای منطقه، رییسجمهوری فرانسه، نخستوزیر بریتانیا و دیگر کشورهای اروپایی در هماهنگی کامل قرار دارد.
صدراعظم آلمان گفت که با وجود تفاوتهایی در سیاست کشورهای اروپایی درباره زمان مناسب برای به رسمیت شناختن کشور فلسطین، درباره مسائل فوری و کلیدی اتفاق نظر وجود دارد و اگر لازم باشد، آلمان آماده است با قاطعیت بیشتری برای حل بحرانها اقدام کند.
رسایی سهشنبه هفتم مرداد در قالب یک تذکر در صحن علنی مجلس گفت این طرح را «تدوین کردم و درخواست بررسی آن به صورت دو فوریت را داشتم».
او دلیل تدوین چنین طرحی را «جنایات» اسرائیل در غزه و «حمایت آمریکا و سه کشور اروپایی» از آن خواند.
این اظهارات یک روز پس از آن مطرح میشوند که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از دخالت جمهوری اسلامی در مذاکرات جاری برای برقراری آتشبس در غزه انتقاد کرد.
ترامپ در دیدار با کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، در اسکاتلند گفت: «فکر میکنم ایران در این دور از مذاکرات غزه دخالت کرده و به حماس پیام و دستور داده. این اصلا خوب نیست.»
جنگ غزه که با حمله بیسابقه و مرگبار حماس، گروه مسلح تحت حمایت جمهوری اسلامی، به اسرائیل در مهرماه ۱۴۰۲ آغاز شد، همچنان ادامه دارد.
با این حال، مشخص نیست طرح رسایی به نتیجهای ختم شود. او در تذکر خود خطاب به هیات رییسه مجلس گفت: «امروز هرچه پیگیری میکنیم، این طرح مطرح نمیشود؛ در حالی که شما نباید جلوی آن را بگیرید. شما اجازه دهید به صحن بیاید و نمایندگان اگر خواستند، رای ندهند.»
طرح رسایی «کل کشور را درگیر میکند»
حمیدرضا حاجیبابایی، نایب رییس مجلس، که ریاست جلسه علنی مجلس را بر عهده داشت، در پاسخ به تذکر رسایی گفت: «حرف شما را قبول دارم که وقتی طرحی از سوی نمایندگان پیشنهاد میشود، حتما باید در دستور کار قرار گرفته و مطرح شود. اما گاهی طرحی ارائه میشود که ممکن است مطرح شدن آن، همه سیستم کشور را درگیر کند.»
او افزود: «در برخی جاها تحفظی وجود دارد که باید درباره آن بحث کرد.»
پیشتر در ششم مرداد، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، موضوع دخالت حکومت ایران در مذاکرات آتشبس غزه را «مطلقا بیاساس» خواند.
بقایی ضمن تاکید بر «شایستگی مذاکرهکنندگان حماس در تشخیص مصالح مردم مظلوم غزه» گفت آنها به مداخله طرفهای دیگر در مذاکرات جاری نیاز ندارند.
در روزهای اخیر، تهدید کشورهای اروپایی در خصوص فعالسازی مکانیسم ماشه واکنشهای بسیاری را در میان مقامهای جمهوری اسلامی، از جمله نمایندگان مجلس، برانگیخته و سرنوشت پرونده هستهای تهران را در هالهای از ابهام قرار داده است.
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، پنجم مرداد از بررسی طرح خروج تهران از پیمان منع گسترش تسلیحات اتمی (انپیتی) در واکنش به احتمال فعال شدن مکانیسم ماشه خبر داد.
بر اساس این گزارش که سهشنبه هفتم مرداد منتشر شد، از مجموع ۱۳۰ کامیون حامل کمکهای بشردوستانه، ۷۳ دستگاه در نزدیکی محور موراگ، واقع در منطقهای میان رفح و خانیونس که تحت کنترل ارتش اسرائیل است، هدف غارتگران قرار گرفتند.
تنها ۳۷ کامیون از مجموع کمکها به انبارهای جمعیت هلال احمر فلسطین و کمیته کمکرسانی مصر تحویل داده شدند.
العربی الجدید افزود ۲۰ کامیون دیگر نیز از سوی اسرائیل به گذرگاه مرزی رفح بازگردانده شدند، بدون آنکه دلیل مشخصی برای این اقدام اعلام شود. ارتش اسرائیل تاکنون در این خصوص واکنشی نشان نداده است.
هلال احمر مصر پنجم مرداد اعلام کرد بیش از ۱۰۰ کامیون حامل بیش از هزار و ۲۰۰ تُن مواد غذایی را از گذرگاه کرم شالوم که تحت کنترل ارتش اسرائیل قرار دارد، به جنوب غزه ارسال کرده است.
در یک ماه گذشته، نگرانیها از گسترش قحطی و گرسنگی در غزه افزایش یافته و شماری از فعالان و نهادهای حقوق بشری، اسرائیل را به نقض قوانین بینالمللی متهم کردهاند.
ارتش اسرائیل چهارم مرداد از تصمیم خود برای برقراری «وقفههای بشردوستانه» در درگیریهای غزه خبر داد و اعلام کرد عملیات خود را در برخی مناطق این باریکه روزانه بهمدت ۱۰ ساعت به حالت تعلیق درمیآورد.
هشدار درباره غارت کمکهای بشردوستانه در غزه
دیوید ساترفیلد، نماینده پیشین آمریکا در امور کمکهای بشردوستانه، ششم مرداد در مصاحبه با پایگاه خبری تایمز اسرائیل هشدار داد کمکهای مرتبط با سازمانهای هلال احمر در غزه بیشتر در معرض غارت «حماس و گروههای جنایتکار» قرار دارند.
او گفت این موضوع دقیقا بر خلاف کمکهای وابسته به سازمان ملل است که عمدتا قابل ردیابی و ثبتشده هستند.
ساترفیلد افزود: «زنجیره انتقال کمکها از مرحله بازرسی توسط اسرائیل تا محلهای توزیع، تحت نظارت و مستندسازی سازمان ملل و دیگر نهادهای بینالمللی معتبر بهدقت انجام شده و میشود، چرا که این سازمانها در برابر دولتهای تامینکننده منابع مالی، از جمله ایالات متحده، پاسخگو هستند.»
در هفتههای گذشته، عملکرد «بنیاد بشردوستانه غزه» که زیر نظر آمریکا و اسرائیل فعالیت میکند، بهشدت از سوی سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری مورد انتقاد قرار گرفت.
در جریان توزیع کمکها به دست این بنیاد، دهها تن از ساکنان غزه بهدلیل تیراندازی یا ازدحام جمعیت جان خود را از دست دادند یا زخمی شدند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ششم مرداد از افزایش کمکرسانی به ساکنان نوار غزه خبر داد و در عین حال گفت حماس در روزهای اخیر به گروهی تبدیل شده که «بهسختی» میتوان با آن تعامل کرد.
