آغاز دومین هفته نشست تغییرات اقلیمی؛ خوشبینی به نتیجه‌بخش بودن مذاکرات

علاوه بر آمریکا و کانادا، هجده کشور بریتانیا، دانمارک، سوییس، ایتالیا، پرتغال، اسلوونی، فنلاند، کاستاریکا، آلبانی، فیجی، مالی، مولداوی، اتیوپی، گامبیا، نیوزلند، جزایر مارشال، سودان جنوبی و زامبیا نیز این تعهدنامه را امضا کرده‌اند.

فعالان محیط زیست این تعهد را اقدامی تاریخی در قطع بودجه پروژه‌های سوخت فسیلی توصیف کرده‌اند؛ با این حال کشورهای آسیایی از جمله چین، ژاپن و کره جنوبی که بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان سوخت‌های فسیلی هستند در بین امضاکنندگان حضور ندارند.

این سه کشور آسیایی به همراه سایر شرکت‌کنندگان در نشست اقلیمی گلاسگو در اقدامی تاریخی بر سر توقف تامین اعتبار پروژه‌های بین‌المللی زغال‌سنگ به توافق رسیدند، اما تعهدنامه ۲۰ کشور پا را از این هم فراتر گذاشته و همه سوخت‌های فسیلی از جمله نفت و گاز را نیز در بر می‌گیرد.

علاوه بر این بیست کشور، پنج نهاد و موسسه مالی بزرگ جهان از جمله «بانک سرمایه‌گذاری اروپا» و «بانک توسعه شرق آفریقا» نیز این تعهدنامه را امضا کرده‌اند.

آمارها نشان می‌دهد کشورهای امضاکننده از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ مجموعا به طور متوسط سالی ۱۸ میلیارد دلار در پروژه‌های بین‌المللی سوخت فسیلی سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

پروژه‌های نفت، گاز و زغال‌سنگ تاثیر بسزایی در افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای و تغییرات آب و هوایی ایفا می‌کنند و در سال‌های گذشته فعالان محیط زیست فشار زیادی به دولت‌ها و نهادهای مالی برای توقف سرمایه‌گذاری در این پروژه‌ها وارد کرده‌اند.

دانشمندان می‌گویند جهان باید برای جلوگیری از آثار فاجعه‌بار تغییرات آب و هوایی، تا سال ۲۰۵۰ میزان گرمایش زمین را در حد ۱/۵ درجه نگه دارد. آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید برای رسیدن به این هدف، توقف سرمایه‌گذاری در پروژه‌های سوخت فسیلی و در عوض سرمایه‌گذاری گسترده در فناوری‌های سبز ضرورت دارد.

برآورد تحلیلگران موسسه برنشتاین این است که تا سال ۲۰۵۰ سالانه بین دو تا چهار تریلیون دلار سرمایه‌گذاری در پروژه‌هایی با انتشار کربن اندک لازم است.

بایدن گفت که چین فرصت تاثیرگذاری بر جهان را از دست داد. او همچنین گفت ولادیمیر پوتین با وجود مشکلات اقلیمی روسیه، در این مورد سکوت کرده است.

دومین روز نشست گلاسگو برای بررسی راه‌های مقابله با تغییرات اقلیمی در حالی پایان یافت که رهبران جهان طرح‌های بیشتری را برای کاهش آلودگی زمین و حفظ محیط زیست ارائه کردند.

بوریس جانسون، نخست‌وزیر بریتانیا، در یک نشست خبری نسبت به وعده‌های مطرح شده در نشست مقابله با تغییرات اقلیمی گلاسگو «به صورت محتاطانه» ابراز خوش بینی کرد و در عین حال هشدار داد که برای مقابله با تغییرات اقلیمی زمین «راهی طولانی» در پیش است.

جانسون خاطرنشان کرد که نشست گلاسگو عمدتا بر توسعه تولید انرژی‌های پاک، تولید خودروهای بدون آلودگی، تولید فولاد با حداقل آلودگی و اصلاح سیستم کشاورزی متناسب با محیط زیست تمرکز داشت.

در همین حال، نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، اعلام کرد که این کشور به همراه بریتانیا طرحی در دست دارند که بر اساس آن ارتباط شبکه‌های برق‌رسانی در سراسر جهان تقویت می‌شود، تا امکان انتقال برق تولید شده از انرژی‌های سبز به نقاط مختلف جهان به وجود آید.

از سوی دیگر، آمریکا و امارات متحده عربی یک طرح با پشتوانه چهار میلیارد دلاری را معرفی کردند که هدف از آن اصلاح سیستم کشاورزی جهانی متناسب با تغییرات اقلیمی است.

جف بزوس، بنیانگذار آمازون، نیز طی سخنانی در نشست گلاسگو گفت که برای کمک به مقابله با تغییرات اقلیمی دو میلیارد دلار اهدا می‌کند. او گفت که این مبلغ به احیای منابع طبیعی و بازسازی سیستم‌های غذارسانی اختصاص خواهد یافت.

پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان، نیز در پیامی پیامدهای ناشی از شیوع کرونا و تغییرات اقلیمی را به خسارت‌های ناشی از یک جنگ جهانی تشبیه کرد و از جامعه جهانی خواست همانند دوران پس از جنگ جهانی دوم «با همبستگی و دوراندیشی» رسیدگی به این بحران‌ها را در اولویت قرار دهند.

پیشتر، آمریکا و اتحادیه اروپا ضمن حل اختلاف‌های خود در مورد تعرفه فولاد و آلومینیوم اعلام کردند که برای هماهنگ کردن اقدام‌های جهانی برای مقابله با تولید با آلودگی بالای این محصولات و نیز تولید بیش از حد ظرفیت آنها در صنایع همکاری خواهند کرد.

اجلاس تغییرات آب و هوایی سازمان ملل موسوم به کاپ ۲۶ در اسکاتلند در حالی ادامه یافت که جو بایدن، رییس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه ۱۱ آبان از طرحی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای متان ناشی از عملیات نفت و گاز به عنوان بخشی از استراتژی گسترده‌تر خود برای مقابله با تغییرات اقلیمی رونمایی کرد.

این طرح با حمایت گروه‌های زیست‌محیطی و حفاری‌های این بخش مواجه شد.

بایدن اعلام کرد: «حدود ۱۰۰ کشور متعهد شده‌اند انتشار گاز متان را به عنوان بخشی از تلاش‌ها برای مهار گرمایش جهانی کاهش دهند.»

او با اشاره به هدف مهار گرمایش در ۱/۵ درجه سلسیوس اضافه کرد یکی از مهم‌ترین کارهایی که می‌توانیم در این دهه تعیین‌کننده انجام دهیم، کاهش انتشار گاز متان در سریع‌ترین زمان ممکن است.

طرحی که دولت بایدن از آن رونمایی کرده به دنبال کاهش بیش از ۵۰ درصدی انتشار گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۳۰ است، اما به نظر می‌رسد تصویب آن را در کنگره که میان جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها تقسیم‌شده، چالش‌برانگیز باشد.

در محور این طرح ایالات متحده پیشنهاد آژانس حفاظت از محیط زیست قرار دارد که برای اولین‌بار اپراتورهای نفت و گاز را ملزم می‌کند تا به طور جدی نشت متان را یافته و برطرف کنند. عملیات نفت و گاز موجب انتشار یک‌سوم از گازهای متان است.

اذعان چین به امکان توافق

شی ژن‌هوا، مسئول امور ناظر بر تغییرات اقلیمی دولت چین هم به خبرنگاران گفت که می‌توان در نشست کاپ ۲۶ درباره قوانین بازار کربن که تحت ماده شش توافقنامه پاریس قرار می‌گیرد،‌ توافق کرد.

او اضافه کرد آلوک شارما، رییس دوره‌ای اجلاس کاپ ۲۶ و جان کری، نماینده آمریکا و سایر رهبران کشورها در گفت‌وگوهایشان تایید کرده‌اند که کشورهای توسعه‌یافته می‌توانند در پی از دست دادن هدف‌ تعیین‌شده برای سال ۲۰۲۰، به وعده جمعی پرداخت ۱۰۰ میلیارد دلار بودجه سالانه اقلیمی به کشورهای در حال توسعه عمل کنند.

بر اساس گزارش‌ها، رهبران حاضر در نشست توافق کرده‌اند بیش از ۱۹ میلیارد دلار بودجه دولتی و خصوصی به مقابله با جنگل‌زدایی اختصاص یابد.

اتحادیه اروپا در نشست آب و هوایی گلاسگو متعهد شد طی پنج سال آینده یک میلیارد یورو از بودجه خود را صرف حفظ جنگل‌ها از جمله جنگل‌های برخی کشورهای آفریقایی بکند.

برزیل که بخش‌هایی از جنگل‌های بارانی آمازون در آن از بین رفته، در میان امضاکنندگان این تعهد است.

کارشناسان از این اقدام استقبال کرده‌اند، اما هشدار دادند که توافق قبلی در سال ۲۰۱۴ میلادی به هیچ وجه نتوانست روند جنگل‌زدایی را کاهش دهد.

این اجلاس که به دلیل همه‌گیری کووید-۱۹ یک سال به تعویق افتاد، قرار بوده به بررسی پیشرفت کشورها پس از ورود به توافقنامه پاریس که هدف آن محدود کردن گرمایش زمین به زیر ۲ درجه سانتیگراد بود بپردازد.

به گفته دانشمندان حوزه آب و هوا، دمای فراتر از این حد فاجعه‌آمیز خواهد بود.

او در این مقاله‌ می‌گوید بر‌خلاف آنچه اقتصاددانان سنتی به آن باور دارند، کربن‌زدایی و تولید انرژی‌های پاک اتفاقا بسیار مقرون‌ به صرفه‌تر از استفاده از سوخت‌های فسیلی است. این اقتصاددان می‌نویسد اگر از همین حالا دست به کار شویم به سرعت می‌توانیم با وارد کردن فناوری‌های جدید سطح تولید و بهره‌وری را بالا ببریم و در نهایت انرژی ارزان و مقرون به صرفه تولید کنیم.

به نوشته او، هزینه‌های دست روی دست گذاشتن بسیار بیشتر از هزینه‌ کربن‌زدایی در اقتصاد جهانی است که از زمان انقلاب صنعتی از طریق سوخت‌های فسیلی تغذیه و تامین شده است. شاید امروزه که بروز آتش سوزی‌ها و سیل‌های فاجعه‌بار هر روزه هزینه‌های گزاف تغییرات ویرانگر اقلیمی را به ما یادآوری می‌کند این ایده بدیهی به نظر برسد اما ۱۵ سال پیش حرف زدن در این باره بسیار ساختارشکنانه بود.

او می‌افزاید در نشستی در همین رابطه در سال ۲۰۰۶ در آن شرکت کرده، اولین بار بود که یک دولت از کشورهای گروه ۷ از تجزیه‌ تحلیل‌های اقتصادی برای کاهش فوری انتشار گازهای گلخانه‌ای استفاده کرد و پس از گذشت ۱۵ سال نتایج و توصیه‌های آن همچنان معتبر و کارآمد است.

در این نشست همچنین محدودیت‌های استفاده از الگوهای اقتصادی رایج و سنتی برای پاسخ به سؤالات در زمینه تحولات تولید انرژی ارائه داده شد. این امر البته باعث ایجاد یک رقابت ناسالم در میان اقتصاددانان شد تا پیش‌فرض‌های خود را در زمینه هزینه‌های کاهش گازهای گلخانه‌ای برای دستیابی به نتایجی متناقض ارائه کنند.

این مساله خود نشان‌دهنده یک مشکل دیرینه در دنیای اقتصاد است. الگوهای اقتصادی سنتی فرضشان این است که اقتصاددانان می‌توانند پیشاپیش هزینه‌ فناوری‌ها، ترجیح‌ها و رفتارهای جدید مصرف‌کنندگان را در آینده پیش‌بینی و برآورد کنند. بنابراین در مورد انتقال به انرژی‌های سبز نیز فناوری‌ها، ترجیح‌ها و رفتارهای مصرف‌کننده هستند که هزینه آن را تعیین می‌کنند. به عبارت دیگر برآوردهای ما از این موارد بر اساس مفروضاتی از پیش تعیین شده است که ممکن است دقیق نباشند.

واقعیت این است که تکنیکی که به عنوان «تحلیل هزینه-فایده» شناخته می‌شود و زیربنای اصلی الگوهای اقتصادی است برای ارزیابی ریسک‌ها و انتقال‌های بزرگ در زمینه مقابله با تغییرات آب و هوایی طراحی نشده است. توجه به این واقعیت مهم است زیرا رویکردهای سنتی همواره خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی را دست کم گرفته و هزینه‌‌های انتقال به کاهش کربن را بیش از حد اعلام کرده‌اند و همین امر باعث شده اقدام‌ها در زمینه سیاست‌گذاری به تاخیر بیافتند.

با اینکه پیش‌بینی هزینه یک انتقال نظام‌مند بسیار پیچیده است، اتخاذ زودهنگام فناوری‌های جدید و پاک باعث ایجاد خلاقیت و نوآوری در کل اقتصاد می‌شود و یادگیری و تجربه جدیدی را در طول مسیر ایجاد می‌کند.

این امر موجب صرفه‌جویی بیشتر با افزایش سطح تولید می‌شود زیرا کسب‌وکارها محصولات خود را هوشمندانه‌تر و کارآمدتر تولید و توزیع می‌کنند و هزینه‌ها را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهند. این به نوبه خود به کارگیری فناوری‌های جدید را جذاب‌تر می‌کند و چرخه‌ای از نوآوری، سرمایه‌گذاری و کاهش هزینه‌ها را ایجاد می‌کند.

به عنوان مثال، هزینه تولید برق با پنل‌های خورشیدی و هزینه ذخیره‌سازی آن در باتری‌های لیتیوم یونی در دهه گذشته بیش از ۸۰ درصد کاهش یافته است. صرف‌نظر از نیاز به کربن‌زدایی، مردم اکنون از برق ارزان‌تر و استفاده از خودروهایی با عملکرد بهتر بهره‌مندند. اقتصاددانان هرگز این را پیش‌بینی نکردند و بازارها نیز هرگز بدون توجه و نیاز به دستیابی به انرژی‌های پاک به تنهایی این امکانات را ارائه نمی‌کردند.

اتفاقی که افتاد این بود که ظرفیت تولید انرژی‌های تجدیدپذیر سریع‌تر از آنچه انتظار می‌رفت رشد کرد، زیرا هزینه‌های نصب و راه‌اندازی انرژی‌های تجدیدپذیر به شدت کاهش یافت و هزینه‌ها به این دلیل به شدت کاهش یافت که ظرفیت تولید سریع‌تر از آنچه که انتظار می‌رفت، رشد کرد.

الگوهای اقتصادی سنتی نمی‌توانند با چنین عوامل بی‌ثبات‌کننده‌ای که توسط این بازخوردهای تقویت کننده ایجاد می‌شوند و به سرعت هزینه‌ها را کاهش می‌دهند، کنار بیایند، در نتیجه کاملا آنها را کنار می‌گذارند. بنابر‌این الگوهای استاندارد پیش‌بینی اقتصادی و انرژی به روشنی دهه‌ها اشتباه بوده‌اند.

«هزینه کربن‌زدایی در دراز‌مدت چقدر خواهد بود؟»

هیچ تحلیل «هزینه-فایده‌ای» نمی‌تواند پاسخ مناسب برای این سوال داشته باشد و همه چیز به انتخاب‌ها و اقدام‌هایی که امروز و در آینده انجام می‌شود بستگی دارد.

پس از رسیدن به یک نقطه عطف، چنین بازخوردهای تقویتی گذار به شبکه‌های فناوری جدید را به یک فرآیند خودپایدار تبدیل می‌کند. اگر مصرف‌کنندگان بدانند انتقال به سیستم کم‌کربن مقرون به صرفه است در آن سرمایه گذاری خواهند کرد.

اتخاذ سیاست‌های بلندپروازانه برای انتقال به انرژی‌های پاک در نهایت می‌تواند بدون هزینه باشد و پس از پرداخت هزینه‌ سرمایه‌گذاری‌های اولیه، احتمالا به طور قابل توجهی مقرون به صرفه خواهد بود.

هنگامی که دستگاه نوآورانه تولید انرژی پاک، روشن و شروع به کار کرد، این پتانسیل را دارد که نسبت به نمونه سنتی آن کارآمدتر، نوآورانه و سازنده‌تر شود. پایین آوردن شدید قیمت‌ها در بخش‌های فناوری‌های جدید باعث رشد اقتصادی در این بخش‌ها می‌شود و در نهایت تاثیر مثبتی بر رشد بهره وری خواهد داشت.

به‌جای تلاش بی‌ثمر برای پیش‌بینی آینده با استفاده از ابزارهای غلط اقتصادی، منافع ما با هدایت و طراحی برای آن بهتر تامین می‌شوند. کارشناسان حوزه اقتصاد در موقعیت بهتری نسبت به دیگران برای کنار آمدن با ریسک و عدم قطعیت ناشی از آن قرار دارند. با گذشت ۱۵ سال از نشست سال ۲۰۰۶، همچنان می‌توانیم با اطمینان کامل بگوییم که خطرات اقدام کردن بسیار کمتر از خطرات اقدام نکردن است و از آن مهم‌تر اینکه ما می‌توانیم این خطرات را مهار کنیم.

جامعه جهانی این قدرت را دارد که یک اقتصاد پاک‌تر، ایمن‌تر و پایدارتر و در عین حال کارآمدتر، نوآورانه‌تر و سازنده‌تر را به یک پیش‌گویی که خود را محقق می‌کند تبدیل کند. در حالی که رهبران جهان در گلاسگو برای آخرین نشست آب و هوایی سازمان ملل متحد گرد هم آمده‌اند، درخواست برای اقدام فوری از هر زمانی مبرم‌تر است.

این بیانیه مشترک که در حاشیه اجلاس آب و هوایی گلاسگو، سی‌اوپی ۲۶، تهیه شد، مورد حمایت کشورهایی است که روی‌هم‌رفته ۸۵ درصد از کل جنگل‌های جهان را در خود جای داده‌اند.

«بیانیه رهبران گلاسگو در خصوص استفاده از جنگل‌ها و اراضی» بیش از ۳۳ میلیون کیلومتر مربع از جنگل‌های جهان را دربرمی‌گیرد.

بوریس جانسون، نخست وزیر بریتانیا، این موافقت‌نامه را «بی‌سابقه» خواند و گفت: این فرصت را پیدا کرده‌ایم تا به سابقه درازمدت بشریت در فتح طبیعت پایان دهیم و در عوض به «محافظ» آن تبدیل شویم.

کشورهایی همچون اندونزی، کانادا، روسیه، نروژ، کلمبیا، آمریکا و برزیل که میزبان جنگل‌های بارانی آمازون است از جمله حامیان این بیانیه مشترک هستند.

به گفته هیات فرادولتی سازمان ملل در حوزه تغییرات آب و هوایی، تخریب جنگل‌ها یکی از عوامل اصلی افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای در جهان محسوب می‌شود و ۲۳ درصد از کل گازهای گلخانه‌ای از محل کشاورزی، جنگل‌داری و دیگر کاربری‌های زمین منتشر می‌شود.

درختان با رشد خود نقش بسیار مهمی در جذب دی‌اکسیدکربن ایفا می‌کنند و سرعت گرمایش زمین را کاهش می‌دهند. با بریدن درختان و سوزاندن یا پوسیدن آنها، گاز کربن در هوا پخش می‌شود.

با اینکه فعالان محیط زیست و بسیاری از سیاستمداران سال‌هاست تلاش می‌کنند جنگل‌های باقی‌مانده در جهان را دست‌نخورده نگه دارند، اما عده‌ای بر این باورند که این توافق جدید می‌تواند نقطه عطفی در حفظ جنگل‌ها باشد.

این توافق در راستای تلاش‌های کشورهای حاضر در کنفرانس آب و هوایی گلاسگو حاصل شد که از نهم آبان آغاز شده و تا بیست‌ویکم ادامه خواهد داشت. به باور شماری از کارشناسان و فعالان محیط زیست، این اجلاس آخرین فرصت جهان برای جلوگیری از فاجعه‌ای است که در دهه‌های آینده گریبان زمین را خواهد گرفت.

گزارش سال ۲۰۲۰ سازمان ملل متحد نشان داد که با تعهد فعلی دولت‌ها در زمینه انتشار گازهای گلخانه‌ای، میانگین دمای زمین تا پایان این قرن نزدیک به ۳ درجه افزایش می‌یابد. این میزان گرمایش زمین منجر به فجایعی جبران‌ناپذیر می‌شود.

کارشناسان سازمان ملل متحد پیشتر در گزارشی پیرامون پیامدهای مخرب تغییرات اقلیمی، هشدار داده بودند که گرم شدن کره زمین بیشتر از ۱.۵ درجه سانتیگراد، تاثیرات جبران‌ناپذیری بر سیستم‌های انسانی و زیست محیطی خواهد داشت و خشکسالی، قحطی و انقراض گونه‌ها تنها برخی از این عواقب خواهد بود.

الیزابت دوم، ملکه بریتانیا، روز دوشنبه در سخنرانی ویدیویی خود در این اجلاس از رهبران جهان خواست با همکاری یکدیگر به مقابله با معضل تغییرات آب و هوایی بپردازند چرا که اگر این چالش مهار نشود همه مشکلات در برابر آن بی‌اهمیت خواهند بود.

ملکه الیزابت افزود: هیچ یک از ما قرار نیست تا ابد زنده بمانیم. اما باید این کار را نه برای خودمان، بلکه برای فرزندانمان و نسل‌های بعد از آنها انجام دهیم.