علیرغم وعده دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره پیشرفت در مسیر اجرای توافق صلح غزه، حملات اسرائیل برای دومین روز متوالی در نوار غزه ادامه یافت و به گفته منابع فلسطینی، دستکم ۱۵ نفر کشته شدند.
مقامهای بهداشتی فلسطینی اعلام کردند از بامداد یکشنبه ۱۱ مرداد، جنگندههای اسرائیلی شهر غزه در شمال، دیرالبلح در مرکز و خانیونس در جنوب نوار غزه را هدف حملات هوایی قرار دادند.
خبرگزاری رویترز گزارش داد این حملات، بیشترین شمار کشتههای روزانه در هفتههای اخیر را بر جای گذاشته است.
این حملات در حالی رخ میدهد که ترامپ هشتم مرداد از «گامی عظیم به سوی صلح و امنیت پایدار» خبر داده و گفته بود حماس و دیگر گروههای مسلح فلسطینی با خلع سلاح موافقت کردهاند.
در مقابل، الی کوهن، وزیر انرژی و عضو کابینه امنیتی اسرائیل، ۱۱ مرداد در مصاحبه با رادیو ارتش اسرائیل گفت دولت این کشور به حماس فرصت خواهد داد سلاحهای خود را زمین بگذارد، اما افزود نسبت به تحقق این موضوع «بسیار بدبین» است.
کوهن تاکید کرد هیچ توافقی برای توقف حملات به غزه وجود ندارد و اگر حماس خلع سلاح نشود، اسرائیل باید کنترل کامل این باریکه را در دست بگیرد؛ منطقهای که به گفته او، اکنون حدود ۷۰ درصد آن در کنترل نیروهای اسرائیلی است.
وزیر انرژی اسرائیل ادامه داد: «در توافقی که با ایالات متحده امضا کردهایم، موضع ما این است که حماس باید برچیده شود. این نخستین چیزی است که باید اتفاق بیفتد.»
۹ مرداد، غازی حمد، از مقامهای ارشد حماس، اعلام کرد اجرای توافق مورد نظر ترامپ برای برقراری صلح در غزه مشروط به آن است که اسرائیل ابتدا به تعهدات خود در چارچوب توافق آتشبس سال گذشته عمل کند.
حماس و اسرائیل مهرماه ۱۴۰۴ با پذیرش طرح صلح ترامپ، برای اجرای مرحله نخست آتشبس در نوار غزه به توافق رسیدند.
با این حال، مخالفت حماس با خلع سلاح، تداوم حضور نظامی اسرائیل در غزه و برخی حملات هدفمند به فرماندهان این گروه، اجرای مرحله دوم آتشبس را با ابهام روبهرو کرده است.
تداوم حملات در نقاط مختلف غزه
رویترز گزارش داد حمله به دیرالبلح دستکم چهار کشته بر جای گذاشت. در حملهای جداگانه به منطقه المواصی در نزدیکی خانیونس پنج نفر زخمی شدند و شماری از چادرهای آوارگان آتش گرفت.
مقامهای فلسطینی اعلام کردند یک زوج به همراه پسر ۹ سالهشان در حمله به یک خانه در منطقه المواصی جان باختند.
در حملهای دیگر در شهر غزه نیز یک زوج و فرزندشان کشته شدند. همچنین حمله به چادری در نزدیکی دفتر نمایندگی مصر در این شهر دو کشته بر جای گذاشت و ساعاتی بعد نیز دو نفر دیگر در بمباران محله زیتون در شرق شهر غزه جان خود را از دست دادند.
به گفته مقامهای فلسطینی، یک نفر دیگر نیز در نزدیکی جبالیا در شمال نوار غزه کشته شد.
در سوی دیگر، ارتش اسرائیل اعلام کرد حمله به یک واحد مسکونی در دیرالبلح بهمنظور هدف قرار دادن دو فرمانده نیروهای «نخبه» حماس انجام شده است.
ارتش همچنین گفت حملات به شهر غزه و جبالیا نیز «عوامل نظامی» را هدف قرار داده و بررسی نتایج این عملیات همچنان ادامه دارد.
بر اساس آمار مقامهای بهداشتی غزه، از زمان برقراری آتشبس در مهرماه ۱۴۰۴، دستکم ۱۲۳۰ فلسطینی در حملات اسرائیل کشته شدهاند. از آنجا که حماس تاکنون شمار نیروهای کشتهشده خود را اعلام نکرده، امکان تفکیک تلفات نظامیان و غیرنظامیان وجود ندارد.
به گفته مقامهای اسرائیلی، در همین بازه زمانی چهار سرباز این کشور کشته شدهاند.
حماس: اسرائیل در پی تحمیل واقعیتهای جدید میدانی است
باسم نعیم، از مقامهای ارشد حماس، ۱۱ مرداد در بیانیهای اعلام کرد این گروه در مذاکرات «انعطافپذیری قابل توجهی» از خود نشان داده است.
او اسرائیل را متهم کرد که با تشدید حملات، درصدد ناکام گذاشتن تلاشهای سیاسی برای پایان دادن به جنگ و تحمیل «واقعیتهای جدید در میدان از طریق زور» است.
همزمان، محمد دحلان، از مقامهای پیشین جنبش فتح که در امارات متحده عربی اقامت دارد، در پیامی در فیسبوک نوشت جرد کوشنر، داماد ترامپ و از اعضای هیات مذاکرهکننده آمریکا، به او گفته که با مقامهای اسرائیلی برای توقف حملات به غزه در حال رایزنی است.
پیشتر پایگاه خبری اکسیوس گزارش داد هیاتی از حماس در جریان سفر اخیر خود به ایران برای شرکت در مراسم دفن جنازه علی خامنهای، با فرماندهان ارشد سپاه پاسداران دیدار کرد.
بر اساس این گزارش، مقامهای سپاه پاسداران در این دیدار از حماس خواستند برای امضای توافق خلع سلاح شتاب نکند و با طولانی کردن روند مذاکرات، زمان بخرد.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت حماس در نهایت تصمیم گرفت به توصیه حکومت ایران در این زمینه توجه نکند.
در مقابل، یکی از ساکنان غزه میگوید حماس ممکن است دستکم در مرحله نخست، سلاحهایش را به نهاد انتقالی اداره غزه بسپارد.
براساس گزارش اورشلیمپست، طرحی که «شورای صلح» اعلام کرده و حماس نیز پذیرفته است، جمعآوری و نگهداری سلاحهای این گروه را بر عهده «کمیته ملی اداره غزه» میگذارد؛ نهادی تکنوکرات که قرار است در دوره پس از جنگ، اداره غزه را بر عهده بگیرد.
غازی حمد، عضو دفتر سیاسی و هیات مذاکرهکننده حماس، گفته است این گروه پذیرفته سلاحها را به کمیته فلسطینی بسپارد. او تاکید کرده است اجرای تعهدات حماس به پایبندی اسرائیل به تعهدات خود، از جمله عقبنشینی از غزه، بستگی دارد.
حمد گفت جمعآوری سلاحها «موضوعی فلسطینی» است و اسرائیل در آن نقشی نخواهد داشت. به گفته او، هدف از این توافق نجات مردم غزه از «ویرانی، جنگ و آوارگی بیشتر» است.
مطابق طرح، سلاحهای سنگین، مراکز تولید تسلیحات، تونلها و انبارها باید زیر نظر کمیته ملی اداره غزه جمعآوری و نگهداری شوند. حمل سلاحهای انفرادی نیز قرار است براساس «قوانین فلسطینی» ساماندهی شود.
با این حال، منبع مرتبط با شبهنظامیان مورد حمایت اسرائیل، موافقت حماس را «حرفی توخالی» خواند و تاکید کرد این گروه تنها در پی خریدن زمان و حفظ بقای خود است. او گفت: «اگر سلاحی وجود نداشته باشد، حماسی هم وجود نخواهد داشت.»
این منبع گفت شماری از خانوادهها، طایفهها و ساکنانی که از حماس آسیب دیدهاند، منتظر فرصتی برای تسویهحساب هستند. به گفته او، حماس برای محافظت از اعضای خود و جلوگیری از انتقامگیری مخالفان، نمیتواند سلاحهایش را کنار بگذارد.
یکی از ساکنان شهر غزه دیدگاه متفاوتی ارائه کرده و گفته است حماس دریافته که دیگر نمیتواند در قدرت باقی بماند. او احتمال داد این گروه در مرحله نخست درباره سپردن سلاحها جدی باشد، اما هشدار داد ممکن است بعدها برای بازپسگیری قدرت تلاش کند.
بخش دیگری از توافق به انحلال گروههای مسلح مورد حمایت اسرائیل اختصاص دارد که برای مقابله با حماس در غزه تشکیل شدهاند. براساس ماده ۱۰ طرح، سلاحهای این گروهها باید طبق جدول زمانی مشخص جمعآوری شود و اعضای آنها نیز اجازه پیوستن به نیروهای امنیتی یا پلیس را نخواهند داشت.
منبع شبهنظامی گفت نیروهایش تا زمانی که حماس، حتی با سلاحهای سبک، در غزه حضور داشته باشد به مبارزه ادامه خواهند داد. او در عین حال احتمال داد در صورت خلع سلاح واقعی حماس و کناررفتن آن از قدرت، این گروهها بتوانند بخشی از ترتیبات جدید باشند.
یکی از ساکنان غزه به اورشلیمپست گفت انحلال شبهنظامیان میتواند همکاری آینده فلسطینیان با نهادهای امنیتی اسرائیل را دشوار کند، زیرا همکاران محلی ممکن است از اقدام تلافیجویانه حماس و رهاشدن از سوی اسرائیل بترسند.
منبع شبهنظامی این نگرانی را رد کرد و گفت اسرائیل همچنان از نیروهای همسو با خود حمایت خواهد کرد. او با اشاره به سابقه حمایت اسرائیل از اعضای ارتش جنوب لبنان گفت: «معتقدیم اسرائیل از ما محافظت خواهد کرد.»
حمد جمعه ۹ مرداد در مصاحبه با خبرگزاری رویترز گفت حماس آماده پذیرش این توافق «دشوار و دردناک» است.
او از بهکار بردن عبارت «خلع سلاح» خودداری کرد و توافق مورد بحث را «چارچوبی جامع» خواند که اجرای آن به پایبندی اسرائیل به مرحله نخست توافق شرمالشیخ وابسته است.
حمد افزود بر اساس توافق سال گذشته، اسرائیل باید حملات خود به غزه را متوقف کند، نیروهایش را به مواضع مهر ۱۴۰۴ بازگرداند و ورود کالاها و کمکهای بشردوستانه به نوار غزه را افزایش دهد.
به گفته او، تنها پس از اجرای این تعهدات، حماس با سپردن سلاحهای خود به «کمیته ملی اداره غزه» موافقت خواهد کرد؛ نهادی تکنوکرات که برای مدیریت امور غیرنظامی غزه تشکیل شده است.
پیشتر پایگاه خبری اکسیوس گزارش داد هیاتی از حماس در جریان سفر اخیر خود به ایران برای شرکت در مراسم دفن جنازه علی خامنهای، با فرماندهان ارشد سپاه پاسداران دیدار کرد.
بر اساس این گزارش، مقامهای سپاه پاسداران در این دیدار از حماس خواستند برای امضای توافق خلع سلاح شتاب نکند و با طولانی کردن روند مذاکرات، زمان بخرد.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت حماس در نهایت تصمیم گرفت به توصیه حکومت ایران در این زمینه توجه نکند.
حماس و اسرائیل مهرماه ۱۴۰۴ با پذیرش طرح صلح ترامپ، برای اجرای مرحله نخست آتشبس در نوار غزه به توافق رسیدند.
با این حال، مخالفت حماس با خلع سلاح، تداوم حضور نظامی اسرائیل در غزه و برخی حملات هدفمند به فرماندهان این گروه، اجرای مرحله دوم آتشبس را با ابهام روبهرو کرده بود.
اعلام توافق جدید در سایه اختلاف بر سر خلع سلاح حماس
رییسجمهوری آمریکا بامداد ۹ مرداد اعلام کرد گفتوگوهای اخیر میان میانجیها و رهبران حماس در قاهره، به توافقی برای خلع سلاح تدریجی این گروه در غزه منجر شده است.
ترامپ این توافق را «گامی عظیم به سوی صلح و امنیت پایدار» توصیف کرد و گفت روند اجرای آن بهصورت مرحلهای پیش خواهد رفت.
اعلام این توافق پس از ماهها مذاکرات فرسایشی انجام گرفت؛ گفتوگوهایی که در سایه بیاعتمادی متقابل و اختلاف بر سر تقدم اجرای تعهدات، بارها بدون دستیابی به نتیجه پایان یافته بود.
در سوی دیگر، یک مقام اسرائیلی ۹ مرداد تاکید کرد موضع این کشور تغییری نکرده و ارتش اسرائیل تا زمانی که حماس «بهطور واقعی» خلع سلاح نشود، از «خط زرد» عقبنشینی نخواهد کرد.
«خط زرد» خط مرزبندی نظامی تعیینشده در توافق آتشبس است که بر اساس این توافق، در کنترل نیروهای اسرائیلی قرار دارد.
ساعاتی پس از اعلام ترامپ، مقامهای پزشکی غزه از کشته شدن دستکم یک فلسطینی و زخمی شدن چند تن دیگر در دو حمله هوایی اسرائیل و یک مورد تیراندازی خبر دادند.
نقشه راه ۱۵ مادهای برای اداره غزه
کمیته ملی اداره غزه ۹ مرداد «نقشه راه ۱۵ مادهای» خود را منتشر کرد؛ سندی که از اسرائیل، حماس و دیگر گروههای فلسطینی میخواهد توافق شرمالشیخ را بهطور کامل اجرا کنند؛ بهویژه تعهد مربوط به توقف عملیات نظامی در نوار غزه.
در این سند، روند واگذاری مسئولیت اداره غیرنظامی غزه به این کمیته تشریح شده و آمده است که این نهاد بر «از رده خارج کردن و نگهداری سلاحهای سنگین، مراکز تولید تسلیحات، انبارهای سلاح و تونلها» نظارت خواهد کرد.
طبق این نقشه راه، روند جمعآوری و نگهداری سلاحهای سنگین با عقبنشینی مرحلهای نیروهای اسرائیلی از مناطق تحت کنترل در غزه همزمان خواهد بود.
در عین حال، در این سند تاکید شده است که هیچ سلاحی به اسرائیل یا هیچ طرف غیرفلسطینی تحویل داده نخواهد شد.
کمیته ملی اداره غزه یک نهاد تکنوکرات فلسطینی است که برای اداره غیرنظامی غزه پس از جنگ تشکیل شده و قرار است مسئولیت خدمات عمومی، بازسازی و اجرای روند انتقال قدرت را بر عهده بگیرد.
ترامپ ششم مرداد با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در واشینگتن دیدار کرد.
نتانیاهو که در آستانه انتخابات اکتبر قرار دارد، ممکن است برای حفظ قدرت به حمایت احزاب راستگرایی نیاز داشته باشد که با توافقهای پیشین درباره غزه مخالف بودهاند.
یک منبع اسرائیلی گفت موضوع غزه در دیدار ترامپ و نتانیاهو مطرح نشده است.
با این حال، یکی از مقامهای حماس این توافق را صرفا «پیشنویس» توصیف کرد و مقامهای آمریکایی نیز گفتند اسرائیل نسبت به اینکه این گروه فلسطینی سلاحهای خود را تحویل دهد، تردید جدی دارد.
ترامپ در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «امروز شورای صلح به یک توافق تاریخی برای خلع سلاح کامل حماس و همه گروههای مسلح دیگر در غزه دست یافت.»
او افزود این روند بهصورت مرحلهای اجرا خواهد شد.
ترامپ ادامه داد: «این گامی عظیم به سوی صلح و امنیت پایدار است.»
بهگفته او، این توافق گام مهمی برای آن است که غزه تحت اداره یک دولت جدید فلسطینی قرار گیرد که با «شورای صلح» همکاری نزدیک داشته باشد.
ترامپ افزود: «در عین حال، اسرائیل نیز به امنیتی که شایسته آن است دست خواهد یافت و غزه دیگر به پایگاهی برای حملات تروریستی تبدیل نخواهد شد.»
حماس: این فقط یک پیشنویس است
در پی انتشار این پست از سوی ترامپ، یکی از منابع حماس به خبرگزاری رویترز گفت «پیشنویس توافق» تصریح میکند که سلاحهای سنگین تنها تحت کنترل یک نهاد اداری فلسطینی نگهداری خواهند شد و این سلاحها به اسرائیل تحویل داده نخواهند شد.
غازی حمد، عضو هیات مذاکرهکننده حماس، نیز به شبکه الجزیره گفت: «پیش از خروج اسرائیل از نوار غزه، هیچ اقدامی درباره خلع سلاح انجام نخواهیم داد.»
آمریکا: اسرائیل بسیار بدبین است
یکی از مقامهای آمریکایی پنجشنبه به خبرنگاران گفت: «اسرائیل بهشدت نسبت به اینکه حماس واقعا خلع سلاح شود، تردید دارد.»
او در عین حال افزود: «ما بسیار مطمئن هستیم که آنها به توافق پایبند خواهند بود. اگر چنین نکنند، بدیهی است که رییسجمهوری ترامپ بسیار، بسیار ناامید خواهد شد.»
بهنوشته رویترز در عین حال، درباره مدت زمان اجرای این روند نیز پرسشهایی مطرح است.
یکی از مقامهای «شورای صلح» برآورد کرد که این فرآیند بین ۲۰۰ تا ۳۲۰ روز طول خواهد کشید، اما یک مقام آمریکایی این جدول زمانی را چندان قطعی ندانست.
اسرائیل پیشتر این پیشنهاد را رد کرده بود
یکی از مقامهای اسرائیلی که نخواست نامش فاش شود، به رویترز گفت پیش از اعلام ترامپ، اسرائیل این پیشنهاد را رد کرده بود.
او گفت: «اسرائیل خلع سلاح کامل حماس، خروج همه سلاحها از غزه و غیرنظامی شدن کامل این منطقه را پیششرط هرگونه روند سیاسی میداند.»
این مقام اسرائیلی افزود: «سند ۱۵ بندی مورد بحث، پاسخ رضایتبخشی به این مطالبات ارائه نمیکند و اسرائیل مخالفت خود با آن را اعلام کرده است.»
نقشه راه برای خلع سلاح حماس؟
رهبران حماس با میانجیهایی از مصر، قطر و ترکیه درباره مرحله دوم طرح غزه ترامپ، که از سوی «شورای صلح» ارائه شده، گفتوگو کردند.
ترامپ این شورا را برای نظارت بر اجرای طرح پایان جنگ غزه و بازسازی این منطقه تشکیل داده است.
او اعضای شورا را منصوب کرده و خود ریاست آن را بر عهده دارد و سال گذشته اعلام کرده بود که این شورا بر اداره موقت غزه نظارت خواهد کرد.
نیکلای ملادنوف، فرستاده شورای صلح ترامپ در امور غزه، پس از انتشار پیام رییسجمهوری آمریکا گفت: «در برابر ما غزهای بازسازیشده قرار دارد که بهدست فلسطینیان اداره میشود، با اسرائیل در صلح خواهد بود و افق سیاسی معناداری برای حل مناقشه اسرائیل و فلسطین ایجاد خواهد شد.»
مقامهای حاضر در مذاکرات جزئیات اندکی درباره برنامه بازسازی غزه ارائه کردند.
بهنوشته رویترز این طرح موارد دیگری از جمله افزایش گسترده کمکهای بشردوستانه، اداره غزه بهدست یک دولت غیرنظامی فلسطینی، خروج نیروهای اسرائیلی از غزه و استقرار یک نیروی بینالمللی برای کمک به حفظ امنیت را در برمیگیرد.
با این حال واقعیتهای میدانی در غزه هنوز فاصله زیادی با اهداف این توافق دارد.
حماس خواهان آن است که اسرائیل متعهد شود حملات خود به غزه را متوقف کند و نیروهایش را از این منطقه خارج سازد.
هنوز مشخص نیست درباره سلاحهای سبک و سلاحهای شخصی چه تصمیمی گرفته خواهد شد و همچنین معلوم نیست موضع جدید حماس مورد پذیرش اسرائیل یا شورای صلح قرار بگیرد یا نه.
یکی از دیپلماتهای حاضر در مذاکرات گفت این طرح شامل نابودی تونلها، انبارهای تسلیحات و تاسیسات تولید سلاح نیز میشود؛ به گونهای که در پایان روند، هیچ زیرساخت نظامی وابسته به گروههای مسلح در غزه باقی نماند.
یکی از مقامهای آمریکایی نیز گفت: «این واقعا توافقی مبتنی بر اعتماد نیست.»
او این توافق را «توافقی مبتنی بر تحقق شرایط» توصیف کرد.
ادامه عملیات نظامی
ارتش اسرائیل همچنان به گسترش حضور نظامی خود در غزه ادامه داده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرده است که اسرائیل قصد دارد منطقه تحت کنترل خود را به ۷۰ درصد نوار غزه گسترش دهد.
همچنین هنوز مشخص نیست چه تعداد نیرو برای مشارکت در نیروی بینالمللی تثبیتکننده امنیت در دسترس خواهند بود و آیا نیروهای اسرائیلی واقعا از غزه خارج خواهند شد یا خیر.
مقامهای بهداشتی غزه اعلام کردند حملات جداگانه اسرائیل در روز پنجشنبه دستکم دو کودک، یک زن و سه مرد را کشته است.
ارتش اسرائیل نیز اعلام کرد که نیروهای وابسته به حماس را در این منطقه هدف قرار داده است.
آتشبس غزه بارها نقض شده است.
بر اساس آمار مقامهای بهداشتی غزه، از زمان آغاز آتشبس در ماه اکتبر تاکنون، بیش از ۱۲۰۰ فلسطینی که بیشتر آنها غیرنظامی بودهاند، در حملات اسرائیل کشته شدهاند.
از سوی دیگر، بنا بر اعلام مقامهای اسرائیلی، در همین مدت چهار نظامی اسرائیلی نیز در حملات نیروهای مسلح فلسطینی کشته شدهاند. حماس معمولا آمار تلفات نیروهای خود را منتشر نمیکند.
آوی پری، تحلیلگر اسرائیلی، در این یادداشت تحلیلی خود این پرسش را مطرح کرده است که چرا اسرائیل با وجود توانایی و سابقهاش در هدف قرار دادن رهبران حماس، سالها اسماعیل هنیه را نکشت، اما کمتر از ۱۰ ماه پس از حمله هفتم اکتبر او را در تهران هدف قرار داد.
پری با کنار هم قرار دادن مجموعهای از رویدادها، احتمال داده است که زنده ماندن هنیه پیش از هفتم اکتبر به ارزش اطلاعاتی واقعی یا ادعایی او برای اسرائیل مربوط بوده باشد. به باور این تحلیلگر، اگر نهادهای اطلاعاتی اسرائیل پس از حمله به این نتیجه رسیده باشند که هنیه از اعتماد آنان برای فریب راهبردی استفاده کرده است، این ارزیابی میتواند تصمیم به کشتن او در تهران را توضیح دهد.
با این حال، نویسنده در پایان یادداشت خود میپذیرد که این نظریه بر شواهد غیرمستقیم استوار است و احتمال دارد زنده ماندن و سپس کشته شدن هنیه دلایل متعارف سیاسی، امنیتی و عملیاتی داشته باشد.
چرا هنیه سالها هدف قرار نگرفت؟
پری برای توضیح فرضیه خود به سابقه اسرائیل در کشتن رهبران حماس اشاره کرده است. اسرائیل در سال ۲۰۰۴ شیخ احمد یاسین، بنیانگذار حماس، و ۲۶ روز بعد عبدالعزیز رنتیسی، جانشین او، را در غزه کشت. احمد الجعبری، فرمانده شاخه نظامی حماس، نیز در سال ۲۰۱۲ هدف قرار گرفت.
اسرائیل همچنین محمود المبحوح را در سال ۲۰۱۰ در هتلی در دبی و صالح العاروری، معاون رهبر حماس، را در ژانویه ۲۰۲۴ در بیروت هدف قرار داد.
به نوشته پری، این عملیاتها نشان میدهند مرزهای جغرافیایی، پیامدهای دیپلماتیک و تدابیر امنیتی لزوما مانع اسرائیل برای حذف رهبران حماس نمیشدند. با وجود این، هنیه سالها زنده ماند.
هنیه پس از پیروزی حماس در انتخابات پارلمانی سال ۲۰۰۶ نخستوزیر تشکیلات خودگردان فلسطینی شد و بعد از تسلط حماس بر غزه در سال ۲۰۰۷، ریاست سیاسی دولت این منطقه را بر عهده گرفت.
او در جریان جنگهای سالهای ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹، ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴ در غزه حضور داشت. اسرائیل در ژوئیه ۲۰۱۴ خانه او را در اردوگاه شاطی ویران کرد، اما خود هنیه کشته نشد.
هنیه در اواخر سال ۲۰۱۹ غزه را ترک کرد و عمدتا در قطر اقامت گزید. او سپس بهعنوان چهره اصلی سیاسی حماس میان قطر، ترکیه، مصر، لبنان و ایران سفر میکرد.
پری نوشته است هنیه چه در غزه و چه در سفرهای آشکار خارجی، در دسترس شبکههای اطلاعاتی اسرائیل قرار داشت، اما تا پس از حمله هفتم اکتبر هدف قرار نگرفت. هنیه سرانجام ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۴، پس از شرکت در مراسم تحلیف رییس دولت جدید جمهوری اسلامی ایران، مسعود پزشکیان، در محل اقامتش در تهران کشته شد.
ارتباط خانوادگی هنیه با اسرائیل
یکی از محورهای استدلال پری، زندگی سه خواهر هنیه در اسرائیل است. این سه زن با اعضای جامعه بدوی اسرائیل ازدواج کرده و در تلالسبع، در جنوب این کشور، اقامت داشتند. آنها مدارک شناسایی اسرائیلی و حقوق قانونی ناشی از آن را نیز در اختیار داشتند.
پری استدلال کرده است این پیوند خانوادگی میتوانست مسیر دائمی و کمهزینهای برای جمعآوری اطلاعات درباره هنیه فراهم کند. مقامهای اسرائیلی امکان نظارت قانونی بر محل زندگی، تماسهای تلفنی، سفرها و روابط مالی بستگان او را داشتند و میتوانستند اطلاعاتی درباره نگرانیها، نیازها و افراد مورد اعتماد هنیه به دست آورند.
به نوشته این تحلیلگر، روابط اطلاعاتی لزوما با درخواست مستقیم برای خیانت آغاز نمیشوند و ممکن است از موضوعاتی چون صدور مجوز، بازجویی، کمک به یکی از بستگان، ارائه حمایت یا انجام یک خدمت شکل بگیرند.
او در عین حال تصریح کرده است وجود این ارتباط خانوادگی، جذب هنیه بهعنوان منبع اطلاعاتی را ثابت نمیکند و تنها شرایط بالقوه مناسب برای ایجاد چنین رابطهای را نشان میدهد.
درمان بستگان هنیه در اسرائیل
پری در بخش دیگری از یادداشتش به موارد متعدد درمان بستگان هنیه در بیمارستانهای اسرائیل اشاره کرده است.
نوه نوزاد هنیه در نوامبر ۲۰۱۳ برای درمان از غزه به بیمارستانی در اسرائیل منتقل شد. مادر همسر او نیز در ژوئن ۲۰۱۴ در بیمارستانی در اورشلیم تحت درمان سرطان قرار گرفت.
یکی از دختران هنیه نیز اندکی پس از جنگ ۵۰ روزه غزه در سال ۲۰۱۴، در پی عوارض ناشی از یک اقدام پزشکی، حدود یک هفته در بیمارستان ایچیلوف تلآویو بستری شد.
در سال ۲۰۲۴ هم یکی از خواهران هنیه نوزاد خود را پیش از موعد در مرکز پزشکی سوروکا در بئرشبع به دنیا آورد و نوزاد در بخش مراقبتهای ویژه بستری شد. گزارشهایی نیز از ورود بستگان دیگر او به اسرائیل برای دریافت خدمات درمانی منتشر شده است.
پری تاکید کرده که درمان انساندوستانه بیماران با اصول اخلاق پزشکی اسرائیل سازگار است و بیماران، پزشکان و اعضای خانواده ممکن است از هرگونه فعالیت اطلاعاتی احتمالی بیخبر بوده باشند.
با این حال، او گفته است هماهنگی میان مقامهای غزه، مسئولان اسرائیلی گذرگاهها، مدیران بیمارستانها و نهادهای امنیتی، کانالهایی برای ارتباط ایجاد میکرد که میتوانست مورد توجه سازمانهای اطلاعاتی قرار گیرد.
جایگاه هنیه چه ارزش اطلاعاتی داشت؟
پری نوشته است یک منبع اطلاعاتی موثر لزوما نباید فرمانده نیروهای مسلح باشد؛ دسترسی به فرایند تصمیمگیری اهمیت بیشتری دارد.
هنیه برای سالها در بالاترین سطوح حماس حضور داشت و از منابع مالی، راهبرد سیاسی، حامیان خارجی، اختلافات داخلی و روابط این گروه با [حکومت] ایران، قطر، ترکیه و مصر آگاه بود. او پس از رسیدن به ریاست دفتر سیاسی حماس در سال ۲۰۱۷، هم با دولتهای خارجی ارتباط داشت و هم نفوذ خود در داخل این جنبش را حفظ کرده بود.
به باور پری، چنین منبعی میتوانست درباره نیت رهبران حماس اطلاعاتی ارائه دهد که با پهپاد، تصاویر ماهوارهای یا شنود ارتباطات قابل دستیابی نبود؛ از جمله اینکه آیا این گروه واقعا برای جنگ آماده میشود یا تنها تهدید میکند، یحیی سنوار تا چه اندازه جدی است و آیا مشوقهای اقتصادی و مجوزهای کار میتوانند آرامش مرزی را حفظ کنند.
این تحلیلگر گفته است اگر هنیه واقعا به منبع اطلاعاتی تبدیل شده بود، میتوانست یکی از ارزشمندترین منابع اسرائیل باشد.
اسرائیل هشدارهای پیش از حمله را در اختیار داشت
بخش اصلی فرضیه پری به این موضوع مربوط است که اسرائیل پیش از هفتم اکتبر اطلاعات متعددی درباره احتمال حمله حماس دریافت کرده، اما آنها را جدی نگرفته بود.
بر اساس گزارشهای پیشین، نهادهای اطلاعاتی اسرائیل بیش از یک سال پیش از حمله، سندی از طرح حماس با عنوان «دیوار اریحا» را در اختیار داشتند. این سند از شلیک گسترده موشک، استفاده از پهپاد برای از کار انداختن سامانههای نظارتی، شکستن حصار مرزی و ورود نیروهای مسلح با موتورسیکلت، پای پیاده و پاراگلایدر سخن میگفت.
یکی از تحلیلگران اطلاعاتی اسرائیل در ژوئیه ۲۰۲۳ نیز هشدار داده بود رزمایشهای حماس با بخشهایی از این طرح مطابقت دارند، اما هشدار او رد شد.
دیدهبانهای زن مستقر در مرز غزه هم بارها نزدیک شدن اعضای حماس به حصار، بررسی مواضع اسرائیل و تمرین حمله را گزارش کرده بودند. مشاهدات آنان نیز جدی گرفته نشد.
در ساعات اولیه هفتم اکتبر، اسرائیل فعالیتهای غیرعادی دیگری، از جمله فعال شدن سیمکارتهای اسرائیلی به دست عوامل حماس، را شناسایی کرد. افسران ارشد حدود ساعت سه بامداد تشکیل جلسه دادند، اما نیروهای مرزی به سطح آمادهباش لازم برای مقابله با تهاجم گسترده نرسیدند. حماس ساعت ششونیم صبح حمله را از دهها مسیر آغاز کرد.
با وجود این هشدارها، این تصور در دستگاههای امنیتی اسرائیل پابرجا ماند که حماس مهار شده، به دنبال دریافت پول و مجوز کار برای ساکنان غزه است و نمیخواهد با آغاز جنگ، حکومت خود را به خطر بیندازد.
منبع مورد اعتماد میتوانست شواهد را بیاهمیت جلوه دهد
پری استدلال کرده است وجود یک منبع مورد اعتماد در سطوح بالای حماس میتواند توضیح دهد که چرا اسرائیل برداشت خود از نیت این گروه را به شواهد قابل مشاهده ترجیح داد.
به نوشته او، چنین منبعی نیازی نداشت اطلاعات مربوط به طرح یا رزمایشها را پنهان کند؛ کافی بود آنها را اقداماتی برای جنگ روانی، افزایش قدرت چانهزنی یا آمادگی برای آیندهای نامشخص معرفی کند و تاکید داشته باشد که آمادگی نظامی لزوما به معنای قصد حمله نیست.
این تحلیلگر نوشته است یک عامل دوجانبه موفق ابتدا با ارائه سالها اطلاعات درست اعتماد ماموران رابط خود را جلب میکند. این اطلاعات میتوانند به اختلافات داخلی، منابع مالی ایران، مواضع حماس در مذاکرات، برنامه سفرها یا تحولات سازمانی مربوط باشند و امکان راستیآزمایی مستقل آنها نیز وجود داشته باشد.
پس از شکلگیری اعتماد، تحلیلگران ممکن است شواهد متناقض را نیز برای تفسیر نزد همان منبع ببرند. به گفته پری، بزرگترین موفقیت یک عامل دوجانبه کور کردن ماموران رابط نیست، بلکه متقاعد کردن آنها به بیاعتمادی به مشاهدات خودشان است.
هنیه ممکن است از طرح نهایی بیخبر بوده باشد
پری نوشته است حمله هفتم اکتبر با محرمانگی و تفکیک شدید اطلاعات طراحی شد. هزاران نفر در عملیات شرکت کردند، اما ظاهرا تنها حلقه محدودی از رهبران از تمام جزئیات آن اطلاع داشتند.
بر اساس یکی از فرضیههای مطرحشده در این یادداشت، اگر سنوار یا محمد ضیف به ارتباط احتمالی هنیه با اسرائیل مظنون بودند، ممکن بود او را افشا یا حذف نکنند؛ زیرا چنین اقدامی به اسرائیل هشدار میداد که یکی از کانالهایش لو رفته است.
در این سناریو، هنیه میتوانست همچنان با دولتهای خارجی ارتباط داشته باشد، نمایندگی سیاسی حماس را بر عهده بگیرد و به اسرائیل اطمینان دهد این گروه به دنبال جنگی گسترده نیست؛ در حالی که جزئیات عملیات نزد حلقه محدودی در غزه باقی میماند.
فرضیه دیگر پری این است که هنیه شاید آگاهانه در عملیات فریب مشارکت کرده باشد و از اعتماد اسرائیل برای پنهان نگه داشتن نیت واقعی حماس استفاده کرده باشد.
هیچیک از این دو احتمال در یادداشت با اسناد یا شواهد مستقیم اثبات نشده است.
چرا اسرائیل هنیه را در تهران هدف قرار داد؟
پری نوشته است شرایط پس از هفتم اکتبر میتواند محاسبات اسرائیل درباره هنیه را تغییر داده باشد.
هنیه در زمان کشته شدن در غزه حضور نداشت، گروگانها را نگهداری نمیکرد، فرماندهی گردانها را بر عهده نداشت و عملیات میدانی را هدایت نمیکرد. او در خارج از غزه اقامت داشت و در مذاکراتی شرکت میکرد که قطر و مصر میانجی آن بودند.
کشتن او میتوانست مذاکرات آزادی گروگانها را دشوار کند، حکومت ایران را به واکنش وادارد، به روابط اسرائیل با قطر آسیب بزند و خطر گسترش جنگ منطقهای را افزایش دهد. اسرائیل با وجود این پیامدها او را هنگام سفر به تهران هدف قرار داد.
پری احتمال داده است نهادهای اطلاعاتی اسرائیل پس از حمله هفتم اکتبر، اطلاعات منابع خود، هشدارهای پیشین و دلایل تداوم تصور بازدارندگی حماس را بازبینی کرده و شاید به این نتیجه رسیده باشند که فریب خوردهاند.
در چارچوب این فرضیه، اگر بررسیها نشان میداد هنیه در زمان افزایش هشدارها همچنان به اسرائیل اطمینان داده است که حماس قصد جنگ ندارد، او دیگر یک منبع شکستخورده نبود؛ بلکه فردی تلقی میشد که اعتماد اسرائیل را علیه این کشور به کار گرفته است.
این تحلیلگر محل کشته شدن هنیه را نیز معنادار دانسته است. هنیه برای شرکت در مراسم تحلیف رییسجمهوری جدید [حکومت] ایران به تهران رفته بود و در محلی حفاظتشده اقامت داشت. به گفته پری، هدف قرار گرفتن او زیر پوشش امنیتی جمهوری اسلامی میتوانست پیامی به هنیه، حماس و [حکومت] ایران باشد.
رفتار اسرائیل با خانواده هنیه تغییر کرد
پری تغییر رفتار اسرائیل با خانواده هنیه پس از هفتم اکتبر را نشانه دیگری در حمایت از فرضیه خود دانسته است.
پلیس اسرائیل در آوریل ۲۰۲۴ صباح هنیه، خواهر اسماعیل هنیه، را بازداشت کرد. او بعدا بر اساس پیامهایی که به ادعای مقامها در آنها از حمله هفتم اکتبر تمجید کرده بود، به تحریک و حمایت از حماس متهم شد.
به نوشته پری، پس از هفتم اکتبر گزارشهای مشابه گذشته درباره درمان بستگان هنیه در اسرائیل نیز تا حد زیادی ناپدید شدند. او اذعان کرده است این موضوع ثابت نمیکند خدمات پزشکی متوقف شدهاند و ممکن است اساسا درخواست تازهای مطرح نشده باشد.
اسرائیل پس از هفتم اکتبر شماری از بستگان درجهیک هنیه را نیز مستقیما هدف قرار داد. سه پسر و چند نوه او کشته شدند و بستگان دیگری نیز در جریان جنگ جان باختند.
پری این تغییر را چشمگیر دانسته، اما خود آن را مدرکی قطعی برای اثبات رابطه اطلاعاتی هنیه با اسرائیل معرفی نکرده است.
فرضیهای بدون شواهد مستقیم
آوی پری در جمعبندی یادداشت خود در اسرائیل نشنالنیوز تاکید کرده است استدلال او بر شواهد غیرمستقیم بنا شده است.
به گفته او، زنده ماندن طولانی هنیه، ارتباط خانوادگیاش با اسرائیل، درمان مکرر بستگانش در مراکز پزشکی اسرائیلی، جایگاه او در ساختار حماس، اعتماد نهادهای اسرائیلی به بازدارندگی این گروه و تغییر رفتار اسرائیل پس از هفتم اکتبر، در کنار یکدیگر پرسشهایی ایجاد میکنند.
در مقابل، خود این تحلیلگر احتمال داده است این رویدادها ارتباطی با یکدیگر نداشته باشند؛ هنیه ممکن است به دلایل سیاسی و عملیاتی متعارف برای سالها هدف قرار نگرفته و بعدا صرفا به دلیل رهبری حماس کشته شده باشد.
فرضیه اصلی پری این است که هنیه شاید با ارائه اطلاعات درست طی سالهای متمادی، اعتماد اسرائیل را به دست آورده و سپس در لحظهای تعیینکننده از آن برای پنهان کردن نیت حماس استفاده کرده باشد.
به گفته او، هنیه برای ایفای چنین نقشی نیازی نداشت طرح حمله را در اختیار اسرائیل بگذارد؛ تنها کافی بود این کشور را متقاعد کند که حماس قصد اجرای آن را ندارد.
