یک تحلیلگر آمریکایی به رویترز میگوید تهران بر این باور است که ترامپ تمایلی به ورود به جنگی بیپایان ندارد و کشورهای عرب خلیج فارس نیز برای بازگشت سریع ثبات، او را به توقف درگیریها وادار خواهند کرد.
تازهترین دور تبادل حملات میان آمریکا و جمهوری اسلامی، تلاش دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ را با مانعی تازه روبهرو کرده است. به نوشته رویترز، تحلیلگران میگویند او اکنون میان خطر بازگشت به جنگی گسترده و پذیرش افزایش نفوذ ایران در تنگه هرمز گرفتار شده است.
جان آلترمن، از اندیشکده مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، به رویترز گفت: «ایرانیها به این نتیجه رسیدهاند که ترامپ نمیخواهد وارد جنگی بیپایان شود و کشورهای عربی خلیج فارس نیز بهشدت خواهان بازگشت ثبات هستند. محاسبه آنها این است که ترامپ چند روزی خواهد جنگید و سپس کشورهای عربی او را برای توقف درگیری تحت فشار خواهند گذاشت.»
تشدید دوباره درگیری میان آمریکا و حکومت ایران، تلاش ترامپ برای خروج از جنگ و تبدیل آتشبس موقت به یک توافق پایدار را با چالش تازهای روبهرو کرده است. به گزارش رویترز، رییسجمهوری آمریکا اکنون با گزینههای محدودی مواجه است؛ گزینههایی که به گفته تحلیلگران، هیچیک بدون هزینه نیست و میتواند او را میان خطر بازگشت به جنگی تمامعیار و افزایش نفوذ حکومت ایران در منطقه گرفتار کند.
ترامپ چهارشنبه ۱۷ تیر اعلام کرد توافق موقت برای پایان دادن به درگیری «به پایان رسیده است» و پس از آنکه جمهوری اسلامی در واکنش به حملات آمریکا علیه اهدافی در ایران، پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داد، دستور حملات تازهای را صادر کرد. حملات آمریکا نیز در پاسخ به حملات سپاه علیه نفتکشها در تنگه هرمز انجام شده بود.
بیش از سه هفته از امضای «تفاهمنامه» میان تهران و واشینگتن برای آغاز مذاکره بهمنظور دستیابی به «توافق صلح» میگذرد، اما دور تازه حملات نشان داده است که دستیابی به یک توافق جامع صلح و فراهم کردن راه خروجی آبرومندانه از جنگ برای ترامپ، بسیار دشوارتر از آن چیزی است که کاخ سفید انتظار داشت.
رویترز به نقل از تحلیلگران مینویسد هرگونه تشدید درگیری فراتر از حملات متقابل میتواند دو کشور را دوباره به جنگی تمامعیار بکشاند؛ هرچند ترامپ اصرار دارد که بحران اخیر «خیلی سریع» پایان خواهد یافت. همزمان با این تحولات، قیمت جهانی نفت حدود هفت درصد افزایش یافت.
در مقابل، عقبنشینی آمریکا نیز میتواند این پیام را به تهران بدهد که جمهوری اسلامی قادر است هر زمان که بخواهد بر مهمترین مسیر انتقال نفت جهان فشار وارد کند و از این اهرم در برابر واشینگتن استفاده کند.
به نوشته رویترز، ترامپ احتمالاً امیدوار است با ادامه فشارهای نظامی، حکومت ایران را بار دیگر به میز مذاکره درباره برنامه هستهای بازگرداند؛ موضوعی که از آغاز جنگ، هدف اصلی خود اعلام کرده است. اما بیشتر کارشناسان معتقدند نشانهای وجود ندارد که جمهوری اسلامی حاضر به پذیرش امتیازهای گسترده مورد نظر آمریکا باشد.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین خاورمیانه در دولتهای جمهوریخواه و دموکرات آمریکا، به رویترز گفت: «ترامپ خود را در موقعیت دشواری قرار داده است. چه از راه نظامی و چه از راه دیپلماتیک، بعید است دستاورد قابل توجهی از [حکومت] ایران به دست آورد.»
به گزارش رویترز، تلاش ترامپ برای یافتن راه خروج از جنگ در حالی ادامه دارد که او با فشارهای سیاسی و اقتصادی فزایندهای نیز روبهرو است. این جنگ هزاران کشته بر جای گذاشته، به اقتصاد آمریکا آسیب زده و تنها چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر، محبوبیت رییسجمهوری را کاهش داده است.
بر اساس نظرسنجی مشترک رویترز و ایپسوس در ۲۳ ژوئن [۲ تیر]، میزان محبوبیت ترامپ به ۳۴ درصد رسیده است؛ پایینترین سطح در دوره دوم ریاستجمهوری او. این کاهش، چشمانداز حفظ اکثریت جمهوریخواهان در کنگره را نیز تضعیف کرده است.
حملات اخیر همچنین بر نشست سران ناتو در ترکیه، که ترامپ در آن حضور داشت، سایه انداخت و امیدها برای تبدیل تفاهمنامه ۱۷ ژوئن [۲۷ خرداد] به توافق نهایی صلح را کاهش داد. جنگ کنونی با حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه [۹ اسفند] آغاز شد.
به نوشته رویترز، بیشتر تحلیلگران نسبت به دستیابی دو طرف به یک توافق جامع در بازه ۶۰ روزه پیشبینیشده در تفاهمنامه بدبین هستند. این سند، اختلافهای اصلی را به مذاکراتی متناوب موکول کرده که تاکنون پیشرفت محسوسی نداشته و زمان برگزاری دور بعدی آنها نیز همچنان نامشخص است.
همزمان، حکومت ایران که در جنگ خسارتهای سنگینی به اقتصاد و توان نظامی خود متحمل شده، با فشار تازهای نیز روبهرو است. آمریکا معافیتی را که به تهران اجازه فروش نفت در بازارهای جهانی میداد لغو کرده و یکی از مهمترین امتیازهای [حکومت] ایران در توافق موقت را از میان برده است.
با این حال، رویترز مینویسد رهبران تندروی جمهوری اسلامی ظاهراً آماده تحمل فشارهای بیشتر هستند و برخی تحلیلگران معتقدند حملات اخیر دو طرف، بیش از آنکه برای گسترش جنگ باشد، با هدف تقویت موقعیت آنها در مذاکرات احتمالی آینده انجام شده است.
جاناتان پانیکوف، معاون پیشین افسر اطلاعات ملی آمریکا در امور خاورمیانه، به رویترز گفت: «اوضاع به جنگی تمامعیار بازنخواهد گشت، اما وضعیت پیشفرض اکنون بیثباتی مدیریتشده است؛ یعنی خشونتهای تکرارشونده بدون آنکه راه خروج دائمی از بحران وجود داشته باشد.»
ترامپ که در کارزار انتخاباتی خود وعده داده بود از مداخلههای نظامی خارجی پرهیز کند و تمرکز خود را بر اقتصاد آمریکا بگذارد، همچنان توافق موقت با [حکومت] ایران را یک پیروزی بزرگ برای آمریکا توصیف میکند؛ هرچند تهران نیز ادعاهای مشابهی مطرح کرده است.
با این حال، بیشتر تحلیلگران معتقدند ترامپ که در آغاز جنگ خواستار «تسلیم بیقید و شرط» [حکومت] ایران شده بود، در دستیابی به بسیاری از اهداف خود ناکام مانده است.
به گزارش رویترز، ریشه دور تازه تنشها به اختلاف دو طرف بر سر آینده تنگه هرمز بازمیگردد؛ آبراهی که [حکومت] ایران در جریان جنگ نشان داد میتواند انتقال حدود یکپنجم نفت جهان را در آن مختل کند.
براساس این گزارش، [حکومت] ایران خود را دارای نقشی در مدیریت آینده تنگه هرمز میداند و حتی احتمال دریافت عوارض از کشتیهای عبوری را مطرح کرده است. در مقابل، ترامپ و متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس بر بازگشت کامل به اصل آزادی و امنیت کشتیرانی تاکید دارند.
رویترز در پایان مینویسد نزدیک شدن انتخابات میاندورهای آمریکا و نگرانی از افزایش قیمت بنزین در نتیجه جنگ، از دیگر عوامل فشار بر ترامپ است؛ زیرا افزایش هزینههای انرژی میتواند به زیان جمهوریخواهان در انتخابات تمام شود.
لورا بلومنفلد، کارشناس خاورمیانه در دانشگاه جانز هاپکینز، نیز به رویترز گفت ترامپ که همواره نگران پیامدهای اقتصادی جنگ بوده، میداند برای حفظ موقعیت سیاسی خود باید تمرکز اصلی را بر اقتصاد آمریکا حفظ کند؛ موضوعی که به گفته او، دلیل دیگری برای تلاش رییسجمهوری آمریکا جهت جلوگیری از گرفتار شدن در جنگی طولانی با [حکومت] ایران است.
به گزارش روزنامه والاستریت ژورنال، دولت عراق در چارچوب توافقی با ایالات متحده، متعهد شده است کنترلهای جدیدی برای جلوگیری از انتقال دلارهای آمریکا به ایران و گروههای شبهنظامی مورد حمایت تهران اعمال کند. در مقابل، دولت ترامپ تعلیق چهارماهه ارسال اسکناس دلار به بغداد را پایان داده و انتقال محمولههای نقدی را از سر گرفته است.
بر اساس این گزارش، وزارت خزانهداری آمریکا در اواخر فوریه و همزمان با آغاز جنگ با ایران، ارسال اسکناس دلار به عراق را متوقف کرده بود. این اقدام، دولت علی الزیدی، نخستوزیر عراق، را از دسترسی به بخشی از نقدینگی مورد نیاز حاصل از درآمدهای نفتی این کشور که در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری میشود، محروم کرد.
والاستریت ژورنال نوشت توقف ارسال دلار، در حالی که صادرات نفت عراق نیز به دلیل جنگ با حکومت ایران تا حد زیادی متوقف شده بود، فشار اقتصادی و سیاسی قابل توجهی بر بغداد وارد کرد تا روابط مالی خود با تهران را محدود کند. واشینگتن معتقد است حکومت ایران سالها از عراق بهعنوان یکی از مسیرهای اصلی دسترسی به دلار، برخلاف تحریمهای آمریکا، استفاده کرده است. این اقدام بخشی از سیاست گستردهتر دولت ترامپ برای نزدیکتر کردن عراق به آمریکا پس از جنگ با جمهوری اسلامی توصیف شده است.
به گفته مقامهای آمریکایی، بانک فدرال رزرو به دستور وزارت خزانهداری دستکم دو محموله نقدی، از جمله محمولهای به ارزش حدود ۵۰۰ میلیون دلار، را متوقف کرده بود. اما مقامهای عراقی اعلام کردند ارسال این محمولهها از اواخر ماه گذشته میلادی از سر گرفته شده است.
در مقابل، بغداد پذیرفته است با اعمال محدودیت بر فعالیت صرافیها و سازوکارهای پرداخت، مانع دسترسی حکومت ایران و گروههای همسو با آن به دلار شود. همچنین قرار است پرداخت حقوق اعضای شبهنظامیان مورد حمایت حکومت ایران نیز تحت کنترل بیشتری قرار گیرد. یکی از مقامهای وزارت خزانهداری آمریکا گفت ازسرگیری انتقال دلار پس از آن انجام شد که بغداد با اجرای تدابیر حفاظتی جدید برای جلوگیری از سوءاستفاده شبهنظامیان از نظام مالی عراق موافقت کرد. حیدر العبودی، سخنگوی نخستوزیر عراق، از تایید ازسرگیری انتقالهای مالی خودداری نکرد، اما درباره جزئیات تعهدات بغداد اظهار نظر نکرد.
به نوشته والاستریت ژورنال، جزئیات این توافق تاکنون منتشر نشده بود، هرچند نیویورکتایمز پیشتر از ازسرگیری ارسال دلار به عراق خبر داده بود.
این توافق در حالی حاصل شده که زیدی، نخستوزیر عراق، اواخر این ماه میلادی قرار است در واشینگتن با ترامپ دیدار کند. زیدی که در ماه مه پس از کشمکش طولانی میان آمریکا و حکومت ایران بر سر انتخاب نخستوزیر جدید به قدرت رسید، از حمایت ترامپ برخوردار شد؛ با وجود آنکه مالک بانکی است که وزارت خزانهداری آمریکا پیشتر به ظن همکاری با یکی از رهبران شبهنظامیان وابسته به حکومت ایران، آن را از انجام تراکنشهای دلاری محروم کرده بود. مقامهای ایرانی نیز بهطور علنی از انتخاب او حمایت کرده بودند.
به گزارش والاستریت ژورنال، کاخ سفید حمایت خود از زیدی را مشروط به کاهش نفوذ حکومت ایران در بغداد، کنار گذاشتن گروههای شبهنظامی مورد حمایت تهران از دولت و خلع سلاح آنها کرده است. با این حال، تحلیلگران معتقدند تحقق این خواستهها با توجه به نفوذ گسترده این گروهها در ساختار سیاسی و امنیتی عراق، با دشواریهای جدی روبهرو است و نخستوزیران پیشین نیز در مهار آنها موفقیت چندانی نداشتهاند.
این گزارش میافزاید بسیاری از گروههای شبهنظامی شیعه که پس از حمله آمریکا به عراق شکل گرفتند، بعدها به ساختار رسمی امنیتی این کشور راه یافتند و بخشی از نیروهای آنها از دولت حقوق دریافت میکنند. با وجود ممنوعیت پرداخت حقوق به اعضای گروههایی که آمریکا آنها را سازمانهای تروریستی میداند، در عمل میان نیروهای رسمی و گروههای خارج از کنترل دولت همپوشانی وجود دارد. همچنین فرماندهان برخی گروهها با ثبت «نیروهای خیالی» حقوقهای اضافی دریافت میکنند.
ویکتوریا تیلور، مسئول پیشین پرونده عراق در وزارت خارجه آمریکا، به والاستریت ژورنال گفت: «[حکومت] ایران و شبهنظامیان در سراسر اقتصاد عراق نفوذ دارند. این مساله به همان اندازه که اقتصادی است، یک چالش سیاسی نیز هست و به همین دلیل دولت ترامپ فشارهای مالی را با تلاش برای خلع سلاح این گروهها همراه کرده است.»
در جریان جنگ با حکومت ایران، گروههای شبهنظامی عراقی طی هفتهها سفارت آمریکا در بغداد و دیگر تاسیسات آمریکایی را هدف حمله قرار دادند و همچنین با پهپاد و راکت به برخی متحدان واشینگتن در خلیج فارس حمله کردند. آمریکا نیز در پاسخ، حملات هوایی علیه این گروهها انجام داد.
به نوشته والاستریت ژورنال، وابستگی عراق به دلار نقدی پس از حمله آمریکا در سال ۲۰۰۳ افزایش یافت. بر اساس توافق دو کشور، درآمدهای نفتی عراق در بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری میشود و برای تامین نیاز اقتصاد نقدمحور این کشور، سالانه میلیاردها دلار اسکناس به بغداد ارسال میشود. هرچند عراق در سالهای اخیر تلاش کرده وابستگی خود به دلار را کاهش دهد، اما این محمولههای نقدی همچنان برای تامین نیازهای ارزی و پولی این کشور حیاتی هستند.
این گزارش همچنین یادآوری میکند که وزارت خزانهداری آمریکا در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ بیش از ۲۰ بانک عراقی را به اتهام انتقال متقلبانه دلار از حسابهای عراق در فدرال رزرو و رساندن آن به شبکههای وابسته به شبهنظامیان از دسترسی به نظام مالی دلاری محروم کرد. به گفته این وزارتخانه، برخی از این گروهها همچنین با انتقال کارتهای بانکی شارژشده به امارات متحده عربی و دیگر کشورهای همسایه، دلار نقدی برداشت میکردند، آن را به عراق بازمیگرداندند و از اختلاف نرخ ارز سود میبردند؛ روندی که به گفته مقامهای آمریکایی، به نفع حکومت ایران نیز بوده است.
