وزیر خارجه روسیه در گفتوگو با العربیه حمله به سایتهای هستهای ایران را بسیار خطرناک خواند و گفت حمله دوباره بازی با آتش است. او تاکید کرد جمهوری اسلامی حق غنیسازی صلحآمیز دارد و پس از بازگشت بازرسان آژانس با آنها همکاری خواهد کرد و کشورهای عربی خواهان تشدید تنش نیستند.
این سه مقام ایرانی گفتند جمهوری اسلامی در مذاکرات آمادگی خود را برای تعلیق غنیسازی اورانیوم به مدت سه تا پنج سال اعلام کرد و پس از آن، ایران به یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی در سطح غیرنظامی خواهد پیوست.
به گفته این مقامها، تهران همچنین پیشنهاد کرده است ذخایر اورانیوم خود را در داخل ایران و در حضور بازرسان بینالمللی رقیق کند و در مقابل، خواستار لغو تحریمهای مالی و بانکی آمریکا و پایان دادن به ممنوعیت فروش نفت خود شده است.
از سوی دیگر، هیات تحریریه والاستریت ژورنال در سرمقالهای نوشت جمهوری اسلامی میکوشد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا را به تکرار رویکرد باراک اوباما، رییسجمهوری اسبق ایالات متحده در قبال جمهوری اسلامی (در سال ۲۰۰۹) ترغیب کند. رویکردی که در آن، بهزعم این رسانه، سکوت در قبال سرکوب داخلی، در مقابل پیشبرد مذاکرات هستهای است.
به نوشته این روزنامه، گفتوگوهای اخیر در ژنو نشانهای از همین تلاش است؛ هرچند همزمان، افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه ابهامهایی درباره مسیر و مقصد نهایی واشینگتن ایجاد کرده است.
وبسایت وار زون (The war zone)، یک وبسایت تخصصی در زمینه صنایع دفاعی و امنیت ملی آمریکا، در گزارشی به استقرار نیروی نظامی عظیم ایالات متحده در نزدیکی ایران پرداخته و نتیجه گرفته است که چینش قطعات برای یک حمله احتمالی به ایران مراحل نهایی خود را میگذراند.
از سوی دیگر، راز زیمت، افسر پیشین اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل و رییس برنامه ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، با اشاره به مذاکرات تهران و واشینگتن، گفت احتمال حمله از احتمال دیپلماسی بیشتر است و ترامپ، صبر و تمایل لازم را برای پذیرش خواستههای نهایی تهران نخواهد داشت.
او افزود چشمانداز گفتوگوها را چندان مثبت ارزیابی نمیکند و نسبت به خوشبینی مطرحشده از سوی طرفها بدبین است.
زیمت گفت: «احتمال حمله از احتمال دیپلماسی بیشتر است. فکر نمیکنم ترامپ، صبر و تمایل لازم را برای موافقت با آنچه ایرانیها در نهایت میخواهند، داشته باشد.»
او همچنین درباره فضای حاکم بر ایران گفت: «من مطمئن نیستم که واقعا خوشبینی قابل توجهی در ایران وجود داشته باشد. حتی پیش از عملیات جنگ ۱۲ روزه از فضای خوشبینانه سخن میگفتند و بعد حمله را تجربه کردند. من کمتر تحت تاثیر این خوشبینی هستم، چون فکر میکنم در نهایت مشکل اساسی همچنان باقی است.»
چارچوبهایی که همچنان مبهم ماندهاند
سرمقاله والاستریت ژورنال با اشاره به اظهارات مقامهای ایرانی از جمله عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره «پیشرفت در مذاکرات»، تاکید کرد چارچوبهای مطرح شده همچنان مبهم است و تهران وعده ارائه پیشنهادهای تفصیلی در هفتههای آینده را داده است.
در مقابل، واشینگتن از تعیین «خطوط قرمز» سخن گفته، در حالی که همزمان گزارشهایی از تقویت قابل توجه توان هوایی آمریکا در منطقه منتشر شده است.
این نوشته، استدلال کرده است امتیاز اصلی مورد بحث، تعلیق موقت غنیسازی در برابر کاهش تحریمهاست. اقدامی که از نگاه والاستریت ژورنال میتواند به تقویت موقعیت داخلی و مالی حکومت ایران بینجامد.
سرمقاله این روزنامه در نهایت این فرض که میتوان تهدید هستهای را مهار کرد بیآنکه ساختار قدرت در ایران تغییر کند، زیر سوال برده است و ریشه چالش هستهای را در ماهیت ایدئولوژیک و امنیتی نظام سیاسی جمهوری اسلامی دانسته است.
همراهی اسرائیل با آمریکا
از سوی دیگر، پایگاه خبری والانیوز در اسرائیل خبر داد ارتش این کشور هماهنگی نزدیکی با فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) و مقامهای پنتاگون در مورد آمادگی برای شکست مذاکرات ایالات متحده با جمهوری اسلامی و تشدید تنش دارد.
والانیوز با اشاره به رزمایش سپاه پاسداران در تنگه هرمز نوشت در نهادهای اسرائیل این فرض مطرح است که جمهوری اسلامی نیز برای احتمال فروپاشی گفتوگوها با آمریکا آماده میشود و در پوشش رزمایش نظامی، نیروهای خود را برای احتمال تشدید تنش، آماده میکند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۲۸ بهمن و همزمان با مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا در ژنو، گزارش داد در جریان یک رزمایش دریایی، بخشی از تنگه هرمز برای ساعاتی بسته شده است.
این برای نخستین بار در بیش از سه دهه گذشته است که تهران از بستن حتی موقت تنگه هرمز خبر میدهد.
تسنیم به نقل از علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران نوشت برای انجام رزمایش، تردد در تنگه هرمز برای ساعاتی ممنوع شد و شناورها پشت تنگه هرمز ماندند.
تنگسیری در عین حال گفت: «تصمیم برای بستن تنگه هرمز با بزرگان نظام است و من بهعنوان یک سرباز میگویم که ما آمادهایم هر زمان که بزرگان ما گفتند، این کار را انجام دهیم.»
خبر بستن بخشی از تنگه هرمز در رسانههای جهان نیز بازتاب یافت و از جمله آسوشیتدپرس در گزارشی نوشت اقدام کمسابقه ایران برای بستن موقت تنگه هرمز بهدلیل برگزاری رزمایش با آتش واقعی همزمان با برگزاری دور تازه گفتوگوهای غیرمستقیم میان مذاکرهکنندگان تهران و واشینگتن درباره برنامه هستهای مناقشهبرانگیز جمهوری اسلامی انجام شد.
به گزارش اسرائیلهیوم، جمهوری اسلامی در این نشست تا حدی درباره برنامه هستهای خود انعطاف نشان داد، اما هنوز فاصله زیادی با برآورده کردن مطالبات آمریکا دارد. منابع آگاه به این روزنامه گفتهاند فضای مذاکرات مثبت بوده و نمایندگان آمریکا به برخی پیشنهادهای ایران واکنش مساعد نشان دادهاند و دو طرف توافق کردهاند پس از مشورتهای داخلی، دور دیگری از گفتوگوها برگزار شود. با این حال، هیچ تاییدی بر ادعای عباس عراقچی مبنی بر دستیابی به تفاهم بر سر «اصول راهنمای» ادامه مذاکرات وجود ندارد.
بر اساس این گزارش، حکومت ایران دیگر بهطور قاطع با انتقال اورانیوم غنیشده به خارج از کشور مخالفت نکرده و پیشنهاد داده این مواد نزد یک کشور ثالث - از جمله روسیه - سپرده شود. در عین حال، تهران درخواست آمریکا برای بازرسی بینالمللی از سایتی که گفته میشود ذخایر اورانیوم به آن منتقل شده یا همکاری برای بازیابی این مواد را رد کرده است. ارزیابیهای غربی که اسرائیلهیوم به آنها اشاره میکند، حاکی از آن است که کل ذخیره حدود ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای بالا به سایتی نامشخص منتقل شده است.
در حوزه غنیسازی، حکومت ایران پیشنهاد تعلیق موقت فعالیتها و سپس ایجاد تاسیسات غنیسازی منطقهای در خاک خود تحت نظارت بینالمللی را مطرح کرده است؛ تاسیساتی که اورانیوم با غنای پایین برای استفاده غیرنظامی کشورهای منطقه تولید کند. عراقچی همچنین پیشنهاد برگزاری نشست سهجانبه با حضور نمایندگان آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای تعیین دامنه نظارت را مطرح کرده و در مقابل، خواستار رفع تدریجی و فوری تحریمها برای «نشان دادن جدیت و ایجاد اعتماد متقابل» شده است.
به نوشته اسرائیلهیوم، جمهوری اسلامی در پاسخ به مطالبات آمریکا درباره برنامه موشکی و حمایت از گروههای نیابتی، از جمله حزبالله، اعلام کرده آماده است درباره موضوعاتی که «نگرانی همسایگان عرب» است در چارچوب یک کنفرانس منطقهای پس از دستیابی به تفاهم هستهای گفتوگو کند؛ نشستی که اسرائیل در آن حضور نخواهد داشت. تهران همچنین تاکید کرده زرادخانه موشکیاش برای دفاع در برابر «تجاوز اسرائیل» ضروری است.
این روزنامه همچنین گزارش داده که موضوع سرکوب اعتراضات داخلی ایران در مذاکرات تقریبا مطرح نشده و تهران پیشنهاد اعزام هیات بینالمللی برای بررسی ادعاهای مربوط به کشتار معترضان و اعدامها را رد کرده است. در همین حال، حکومت ایران با طرح ایده همکاریهای اقتصادی گسترده، از جمله دسترسی شرکتهای آمریکایی به بخشهای نفت، گاز و معادن و حتی نوسازی ناوگان هوایی با خرید از شرکتهای آمریکایی، کوشیده مسیر دیپلماتیک را تقویت کند.
با این حال، اسرائیلهیوم تاکید میکند که از نگاه مقامات اسرائیلی، پیشنهادهای حکومت ایران اگرچه ممکن است در ظاهر مثبت به نظر برسند، اما همچنان با مطالبات اصلی آمریکا - بهویژه در زمینه شفافیت هستهای و مسائل فراتر از آن - فاصله دارند. انتظار میرود در چارچوب هماهنگی نزدیک با دولت ترامپ، اسرائیل گزارش کاملی از نتایج نشست ژنو دریافت کند.
رییس شرکت صنایع دفاعی «رافائل» با اشاره به جنگ ۱۲ روزه سال گذشته با تهران گفت حکومت ایران از آن تجربه درس گرفته و توانمندیهای خود را ارتقا داده است، اما اسرائیل نیز پیشرفتهای قابل توجهی داشته و اکنون از حمایت مستقیم ایالات متحده برخوردار است.
اشتاینیتز هشدار داد اگرچه جمهوری اسلامی میداند قادر به شکست اسرائیل یا آمریکا نیست، اما میتواند به آنها و متحدانشان آسیب بزند و حتی در صورت وقوع جنگ، تلاش کند فراتر از خاورمیانه و به شهرهای اروپایی مانند برلین، بوداپست یا وین حمله موشکی انجام دهد.
تهدید هستهای و موشکی همچنان در صدر نگرانیها
به نوشته واینت، اشتاینیتز تهدید هستهای حکومت ایران را همچنان خطر شماره یک دانست، حتی اگر اسرائیل مدعی باشد ۹۰ درصد از ظرفیت هستهای ایران را از بین برده است. او افزود دومین تهدید جدی، زرادخانه موشکهای بالستیک ایران است. به گفته او، تهران در جریان عملیات «طلوع شیران» قصد داشت بین ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ موشک به سوی اسرائیل شلیک کند، اما به دلیل حملات پیشدستانه اسرائیل در خاک ایران، تنها ۵۵۰ موشک شلیک شد که حدود ۵۰ مورد از آنها به هدف اصابت کرد.
اشتاینیتز تاکید کرد اسرائیل از سامانههای چندلایه دفاعی مانند گنبد آهنین، فلاخن داوود و پیکان برخوردار است و همچنین در حال توسعه رهگیرهای هایپرسونیک و سامانه لیزری پیشرفته است که آن را «تحولی تاریخی در مقیاس جهانی» توصیف کرد.
رزمایش موشکی جمهوری اسلامی در تنگه هرمز همزمان با مذاکرات ژنو
در همین حال، همزمان با دور دوم مذاکرات هستهای جمهوری اسلامی و آمریکا در ژنو، فاکسنیوز نوشت که حکومت ایران در جریان رزمایش دریایی خود موشکهای واقعی را به سوی تنگه هرمز شلیک کرده و اعلام کرده در صورت دستور مقامات عالی، آماده بستن این آبراه راهبردی است.
بر اساس این گزارش، در رزمایش «کنترل هوشمند تنگه هرمز» تردد کشتیها برای چند ساعت متوقف شد و عملیات شامل شلیک موشک از شناورها و سواحل، و نیز استفاده از پهپاد در شرایط اخلال سیگنال بود. فرمانده نیروی دریایی سپاه گفته تهران آمادگی دارد این مسیر حیاتی انتقال نفت را مسدود کند.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) پیشتر نسبت به هرگونه اقدام ناایمن هشدار داده و اعلام کرده رفتار غیرحرفهای میتواند به تشدید تنش و بیثباتی منطقهای منجر شود.
ترکیب فشار نظامی و دیپلماسی
به گزارش فاکسنیوز، دولت ترامپ همزمان با مذاکرات، حضور نظامی گستردهای در خاورمیانه ایجاد کرده و تاکید دارد هر توافقی باید علاوه بر غنیسازی، برنامه موشکهای بالستیک ایران، حمایت از گروههای مسلح منطقهای و سرکوب داخلی را نیز در بر گیرد.
دونالد ترامپ گفته در مذاکرات «بهطور غیرمستقیم» دخیل است و هشدار داده در صورت شکست گفتوگوها، گزینههای سختتری در دستور کار خواهد بود. وزیر خارجه آمریکا نیز تاکید کرده مذاکرات زمانی «معنادار» خواهد بود که همه نگرانیهای امنیتی را شامل شود.
در حالی که اسرائیل از پیشرفتهای دفاعی خود سخن میگوید و احتمال گسترش دامنه تهدید ایران حتی به اروپا را مطرح میکند، تهران نیز با نمایش توان موشکی در تنگه هرمز و تاکید بر آمادگی برای اقدامات تلافیجویانه، پیام بازدارندگی ارسال میکند. همزمان، مذاکرات هستهای در ژنو برگزار شده است؛ روندی که میان دیپلماسی و نمایش قدرت نظامی در نوسان قرار دارد و آینده آن میتواند معادلات منطقهای و حتی فرامنطقهای را تحت تاثیر قرار دهد.
بر اساس این گزارش، تشدید حملات علیه نیروهای حزبالله، پرتابگرهای موشک و انبارهای تسلیحاتی این گروه انجام شده است.
روزنامه معاریو نیز گزارش داد از آغاز ماه فوریه، ارتش اسرائیل ۱۲ عضو حزبالله و جهاد اسلامی را در لبنان کشته است.
ارتش اسرائیل دوشنبه ۲۷ بهمن اعلام کرد لشکر ۹۱ این ارتش در هفته گذشته چهار عضو حزبالله را که در حال بازسازی زیرساختهای این گروه در لبنان بودند، کشت.
آخرین حمله به یکی از این افراد که در حال فعالیت برای احیای زیرساختهای این گروه بود، همان روز دوشنبه در منطقه طلوسه در جنوب لبنان رخ داد.
ارتش اسرائیل اعلام کرد: «[این فرد] در چارچوب نقش خود، مسئول ارتباط میان سازمان و ساکنان روستا در مسائل نظامی و اقتصادی بود و برای گرفتن املاک خصوصی بهمنظور اهداف تروریستی فعالیت میکرد.»
ارتش افزود او دومین فردی بود که طی یک بازه ۱۲ ساعته در روز دوشنبه در لبنان کشته شد.
پیشتر و در اول دی، شبکه کان اسرائیل از موافقت جمهوری اسلامی با پرداخت یک میلیارد دلار به حزبالله خبر داد.
ششم آذر، روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد جمهوری اسلامی طی یک سال گذشته صدها میلیون دلار درآمد نفتی را از طریق صرافیها، شرکتهای خصوصی و شبکه حواله در دبی به حزبالله لبنان منتقل کرده است.
حکومت ایران حزبالله را یکی از ارکان اصلی «محور مقاومت» میداند.
«محور مقاومت» عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی، حماس و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
پشتیبانی جمهوری اسلامی از حزبالله و دیگر گروههای نیابتی در حالی ادامه دارد که شهروندان ایران زیر فشار فقر، تورم فزاینده و بحرانهای معیشتی زندگی میکنند و سیاست خارجی حکومت را در تعارض با اولویتهای داخلی کشور میدانند.
اقدام ارتش اسرائیل در پی نقض آتشبس از سوی حزبالله
لبنان در راستای توافق آتشبسی که در نوامبر ۲۰۲۴ با میانجیگری آمریکا و برای پایان دادن به جنگ میان اسرائیل و گروه شیعه حزبالله، که مورد حمایت حکومت ایران است، حاصل شد، در تلاش است تمامی سلاحها را تحت کنترل دولت قرار دهد.
در جریان درگیری میان اسرائیل و حزبالله، اقدامات نظامی اسرائیل بهشدت نیروها و رهبری ارشد حزبالله را تضعیف کرد.
از زمان اجرای آتشبس، ارتش اسرائیل به حمله به نیروهای این گروه که در فعالیتهای ناقض شرایط آتشبس مشارکت داشتهاند ادامه داده است.
نوامبر سال گذشته، ارتش اسرائیل اعلام کرد از زمان آغاز آتشبس بیش از ۳۷۰ نیروی حزبالله را کشته است.
یک ماه بعد، ارتش اعلام کرد این گروه حدود ۱۹۰۰ مورد نقض آتشبس مرتکب شده است.
۲۳ بهمن، پل مورکوس، وزیر اطلاعرسانی لبنان، اعلام کرد دولت این کشور درباره نحوه اجرای مرحله دوم طرح گسترش حاکمیت دولت و قرار دادن تمامی سلاحها تحت کنترل دولت در مناطق شمال رود لیتانی تصمیمگیری خواهد کرد.
ارتش لبنان در ماه ژانویه اعلام کرده بود کنترل عملیاتی منطقه میان رود لیتانی و مرز اسرائیل را در دست گرفته است.
کابینه دولت لبنان نیز از ارتش خواسته بود در اوایل فوریه درباره چگونگی پیشبرد روند خلع سلاح در سایر مناطق کشور توضیح دهد.
بیبیسی وِریفای سهشنبه ۲۸ بهمن از قول جاستین کرامپ، مدیرعامل شرکت اطلاعاتی و ارزیابی ریسک «سیبیلین»، نوشت که او ارزیابی میکند انباشت ناوهای جنگی و هواپیماها در منطقه به آمریکا امکان میدهد روزانه حدود ۸۰۰ ماموریت پروازی با «شدت نسبتا بالا و بهطور پیوسته» انجام دهد.
این کارشناس نظامی هدف از استقرار این حجم از تجهیزات امنیتی در منطقه را «بیاثر» کردن «هرگونه واکنش» از سوی جمهوری اسلامی عنوان کرد.
از سوی دیگر، لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، در سفر به اسرائیل گفت تصمیم واشینگتن درباره «اقدام علیه ایران» ظرف چند هفته گرفته میشود.
او ۲۷ بهمن تاکید کرد ناو هواپیمابر جرالد فورد برای نمایش قدرت یا هواخوری به منطقه اعزام نشده است.
این سناتور آمریکایی که حمایت چشمگیر و قابل توجهی از انقلاب ملی ایرانیان کرده است و در تجمع عظیم «روز جهانی اقدام» در مونیخ نیز حضور داشت، گفت: «رژیم ایران در ضعیفترین نقطه تاریخ خود قرار دارد و بین ترامپ و نتانیاهو در مورد ایران اختلافی وجود ندارد.»
همزمان، سیانان بهنقل از منابع آگاهی که نام آنان را اعلام نکرد، گزارش داد جابهجاییهای تجهیزات نظامی آمریکا، با هدف افزایش فشار بر تهران و همچنین فراهم کردن گزینههای حمله در صورت شکست مذاکرات هستهای انجام میشود.
ایالات متحده و جمهوری اسلامی، سهشنبه ۲۸ بهمن در ژنو، با هدف حلوفصل اختلاف طولانیمدت خود بر سر برنامه هستهای، دور دیگری از مذاکره را که در روزهای گذشته از مسقط آغاز شد، پیش میبرند.
بر اساس گزارش سیانان، همزمان تجهیزات نیروی هوایی آمریکا مستقر در بریتانیا، از جمله هواپیماهای سوخترسان و جنگندهها، در حال انتقال به نقاطی نزدیکتر به خاورمیانه هستند.
همچنین سامانههای پدافند هوایی بیشتری به منطقه اعزام شده و ماموریت برخی یگانهای نظامی آمریکا که قرار بود در هفتههای آینده جایگزین شوند، تمدید شده است.
دادههای رهگیری پرواز نشان میدهند در هفتههای اخیر دهها هواپیمای ترابری نظامی آمریکا تجهیزات را به اردن، بحرین و عربستان سعودی منتقل کردهاند.
تنها بر اساس دادههای عمومی، بیش از ۲۵۰ پرواز باری نظامی آمریکا به منطقه ثبت شده است.
تصاویر ماهوارهای نیز نشان میدهند ۱۲ فروند جنگنده اف-۱۵ آمریکا از ۲۵ ژانویه در پایگاه هوایی موفق السالتی اردن مستقر شدهاند.
همچنین جنگندههای بیشتری مجوز دیپلماتیک ورود به حریم هوایی اردن را دریافت کردهاند.
بیبیسی نیز بر اساس دادههای عمومی رهگیری پرواز، گزارش داد که دستکم شش فروند هواپیمای سوخترسان هوایی کیسی-۱۳۵ (KC-135) نیروی هوایی آمریکا، ۲۷ بهمن پایگاه هوایی «راف میلدنهال» در سافک، شرق انگلستان را ترک کردند و به سمت جنوب شرق، از فراز فرانسه و سپس دریای مدیترانه حرکت کردند.
