ترامپ در روزهای پایانی نشست سران کشورهای جنوب شرق آسیا وارد پایتخت فیلیپین شد و سفر سهروزه منطقهای خود را با نخستین نشست گروه «کواد»، متشکل از چهار کشور دموکراتیک منطقه هند و اقیانوس آرام، در دو سال گذشته آغاز کرد.
ترامپ گفت: «کشورهای ما چهار رکن منطقه هند و اقیانوس آرام آزاد، باز، باثبات و شکوفا هستند.»
سفر سهروزه ترامپ به آسیا، که شامل حضور در مجمع همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوس آرام (اپک) در شهر شنژن چین نیز میشود، پس از شکست حزب جمهوریخواه او در انتخابات میاندورهای، مطرح شدن اتهامهای جاسوسی و اعمال محدودیتهای جدید آمریکا بر دسترسی چین به تراشههای هوش مصنوعی انجام میشود؛ تحولاتی که ممکن است آتشبس شکننده در جنگ تجاری دو کشور را پیچیدهتر کند.
تنشهای اقتصادی در آستانه دیدار با شی جینپینگ
این نخستین حضور ترامپ در نشست گروه چهارگانه «کواد» بود؛ گروهی که جو بایدن، سلف او، آن را یکی از ابتکارهای شاخص سیاست خارجی خود میدانست.
شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، که این هفته میزبان ترامپ و دیگر رهبران در نشست اپک، گروهی متشکل از ۲۱ اقتصاد حاشیه اقیانوس آرام، خواهد بود، پیشتر با گروه کواد مخالفت کرده و آن را تلاشی برای محاصره چین دانسته است. اعضای کواد تاکید کردهاند که این گروه علیه هیچ کشور خاصی تشکیل نشده است.
گروه کواد در بیانیهای پس از نشست رهبران، «نگرانی شدید» خود را درباره «اعمال فشار اقتصادی»، از جمله از طریق محدودیتهای خودسرانه صادراتی، ابراز کرد.
اگرچه در این بیانیه نام هیچ کشوری ذکر نشده، اما آمریکا و ژاپن پیشتر از محدودیتهای چین بر صادرات عناصر خاکی کمیاب که برای تولید طیف گستردهای از محصولات، از خودروهای برقی گرفته تا تلفنهای همراه، حیاتی هستند، شکایت کردهاند.
چین در عمل نزدیک به یک سال است که صادرات برخی مواد معدنی حیاتی و کلیدی به ژاپن را متوقف کرده است؛ اقدامی که در شرایط سقوط شدید روابط میان دو اقتصاد بزرگ آسیا صورت گرفته است.
وزارت امور خارجه چین نیز پیشتر، در نشانهای دیگر از تنشها در آستانه دیدار ترامپ و شی در شنژن، آمریکا را بهدلیل تازهترین محدودیتهای اعمالشده بر دسترسی چین به تراشههای پیشرفته، به «اعمال فشار اقتصادی» متهم کرده بود.
انتظار میرود ترامپ و شی در دیدار خود درباره آتشبس شکننده جنگ تجاری دو کشور که در ماه ژانویه منقضی خواهد شد، گفتوگو کنند.
رزمایشهای مشترک و هوش مصنوعی
در بیانیه گروه کواد به برنامههایی برای برگزاری رزمایشهای نظامی مشترک در سال آینده با مشارکت هواپیماهای گشت دریایی اشاره شد. رهبران این گروه همچنین بار دیگر بر تعهد خود به طرحی شتابدهنده برای هماهنگی و تامین مالی توسعه هوش مصنوعی تاکید کردند.
ترامپ با اشاره به برنامههای هوش مصنوعی گفت: «ما میخواهیم اطمینان حاصل کنیم که آینده این فناوری حیاتی تحت سلطه کشورهایی خواهد بود که در ارزشها و منافع مشترک ما سهیم هستند و مطمئن شویم که این فناوری تا حد امکان به بهترین شکل توسعه مییابد.»
کورت کمپبل، معاون پیشین وزیر امور خارجه آمریکا، زمانبندی و برگزاری مجدد نشست کواد را حاصل تلاشهای مارکو روبیو، عالیترین مقام دیپلماتیک واشینگتن، دانست. بهگفته او، این گروه در دوران ترامپ بخشی از بلندپروازیهای خود را از دست داده بود.
کمپبل، از بنیانگذاران شرکت مشاورهای «آسیا گروپ»، با اشاره به مذاکرات سهجانبه آمریکا، چین و روسیه پنجشنبه به خبرگزاری رویترز گفت: «بخشی از آنچه روبیو در ذهن دارد این است که اگر قرار است وارد یک نشست سهجانبه شوید، این احتمالا بهترین پیامی است که میتوانید ارسال کنید.»
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «نشست امروز با تعیین اهداف مشخص برای مرحله بعدی همکاریهایمان، به چشمانداز مشترک ما برای منطقه هند و اقیانوس آرام آزاد، باز، صلحآمیز و شکوفا، شتاب تازهای بخشیده است.»
اعتراضات در مانیل
ترامپ در پایان نشست سران اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن)، سازمان منطقهای دیگری متشکل از ۱۱ کشور، وارد فیلیپین شد. او پس از نشست کواد در «نشست ویژه» آمریکا و آسهآن نیز شرکت کرد.
قرار است ترامپ چهارشنبه با فردیناند مارکوس جونیور، رییسجمهوری فیلیپین، دیدار کند و سپس راهی شنژن شود.
معترضان در مانیل برای پنجمین روز پیاپی تجمع کرده بودند. این اعتراضات شامل آتش زدن آدمکهای نمادین ترامپ، درخواست برای پایان دادن به جنگ خاورمیانه و لغو ابتکار زنجیره تامین «پکس سیلیکا» به رهبری آمریکا بوده است.
لی چیانگ، نخستوزیر چین، دوشنبه در نشست آسهآن از آنچه دستاوردهای اقتصادی «واقعا فوقالعاده» چین و کشورهای عضو آسهآن در شرایط محدودیتهای تجاری جهانی خواند، تمجید کرد. او همچنین بر پایبندی پکن به تجارت آزاد و ضرورت «اتحاد، همکاری مشترک و مقابله با مداخلات» تاکید کرد.
چین بزرگترین شریک تجاری آسهآن و یکی از منابع اصلی سرمایهگذاری در کشورهای عضو این اتحادیه است. با این حال، بزرگترین اقتصادهای این بلوک، که مجموع تولید ناخالص داخلی آن بیش از ۳ هزار و ۹۰۰ میلیارد دلار است، با وجود تداوم ابهامهای تجاری و دیپلماتیک در دوران دولت ترامپ خواهان تعمیق روابط با آمریکا هستند.
رهبران آسهآن سهشنبه نشستهایی با همتایان خود از ژاپن، کره جنوبی، چین و هند برگزار کردند.
سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، متعهد شد با آسهآن برای افزایش تابآوری اقتصادی و انرژی منطقه و تقویت زنجیرههای تامین، از جمله در زمینه مواد معدنی حیاتی، همکاری کند.
تاکایچی گفت: «در شرایطی که نظم بینالمللی دورهای از بیثباتی شدید را تجربه میکند، ژاپن نقشی فعالتر از گذشته ایفا خواهد کرد.»
ترامپ همچنین همراه با آنوتین چارنویراکول، نخستوزیر تایلند، بیانیهای مشترک درباره تجارت امضا کرد.
او گفت تایلند بر اساس توافق تجاری که انتظار میرود در هفتههای آینده نهایی شود، تمامی تعرفهها بر صادرات آمریکا را حذف خواهد کرد و موانع غیرتعرفهای عمده را نیز برخواهد داشت.
آمریکا بزرگترین بازار صادراتی تایلند است و در سال جاری ۲۴ درصد از کل صادرات این کشور به مقصد آمریکا ارسال شده است.