خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش داد جمهوری اسلامی برای دور زدن تحریمهای فروش نفت، از سازوکاری شبیه تهاتر استفاده کرده و در ازای نفت، میلیاردها دلار کالا، از جمله تجهیزات نظامی، از چین خریده است.
دو منبع ارشد حکومت ایران و سه فرد مطلع پنجشنبه ۱۹ شهریور به رویترز گفتند در این سازوکار محرمانه، درآمد حاصل از فروش نفت ایران به اعتبارهایی برای واردات کالاهای چینی تبدیل میشود.
به گفته این منابع، این روش به چین، بزرگترین واردکننده نفت خام جهان، امکان داده است به نفت ارزانتر ایران دسترسی داشته باشد و همزمان، بانکها و شرکتهای صادرکننده کالا به جمهوری اسلامی را از نظارت و مجازاتهای بینالمللی دور نگه دارد.
آنها افزودند این سازوکار دستکم از سال ۲۰۲۱ برقرار بوده و نخستین بار برای تامین دارو و واکسنهای کووید-۱۹ مورد نیاز ایران، به کار گرفته شده است.
با افزایش فشارهای واشینگتن بر شرکتهای طرف معامله با جمهوری اسلامی، نقش این روش در تداوم تجارت میان ایران و چین پررنگتر شده است.
آمریکا شماری از شرکتهای کوچکتر چینی را که خریدار نفت ایران هستند یا انتقال آن را تسهیل میکنند، در فهرست تحریمها قرار داده، اما تاکنون از اعمال مجازاتهای شدیدتر که میتواند بر اقتصاد جهانی تاثیرگذار باشد، خودداری کرده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اول شهریور به کشورها هشدار داد در صورت ادامه روابط تجاری با تهران، ممکن است دسترسی آنها به نظام مالی مبتنی بر دلار مسدود شود.
رویترز نتوانست مشخص کند محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا چه تاثیری بر این سازوکار شبهتهاتری گذاشته است.
این خبرگزاری ۱۰ شهریور گزارش داده بود از زمان برقراری مجدد محاصره دریایی در ۲۳ تیر، هیچ محموله نفت خام ایران نتوانسته است از تنگه هرمز عبور کند و به چین برسد.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
خرید تجهیزات پدافند هوایی با درآمد نفت
منابع آگاه به رویترز گفتند جمهوری اسلامی از سازوکار شبهتهاتری برای خرید دارو، خودرو و تجهیزات ارتباطی از چین استفاده کرده است.
بر اساس این گزارش، شرکتهای تولیدکننده چینی بهطور مستقیم با حکومت ایران معامله نمیکردند و شواهدی وجود ندارد که این شرکتها تحریمها را نقض کرده باشند.
به گفته منابع، این سازوکار طی یک سال گذشته دستکم یک بار برای اجرای قراردادهایی به ارزش میلیونها دلار با هدف تامین تجهیزات پدافند هوایی جمهوری اسلامی به کار گرفته شده است.
این افراد جزییاتی درباره معاملات با تولیدکنندگان چینی ارائه نکردند.
رویترز افزود این سازوکار یکی از چندین روشی است که حکومت ایران از طریق آنها، بدون پرداخت مستقیم به شرکتهای چینی از مجاری بانکی بینالمللی، کالا و خدمات از این کشور خریداری میکند.
مهر ۱۴۰۴ و بهدنبال فعال شدن مکانیسم ماشه، تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی، از جمله ممنوعیت فروش اکثر تسلیحات متعارف عمده به ایران، دوباره برقرار شد.
چین، مقصد بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران
دههها تحریم آمریکا شمار مشتریان نفت ایران را بهشدت کاهش داده است. بر اساس دادههای شرکت تحلیل بازار کپلر، چین خریدار اصلی نفت ایران است و در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی این کشور را خریداری کرد.
حجم این خریدها بهطور متوسط روزانه ۱.۴ میلیون بشکه اعلام شده است.
جمهوری اسلامی و چین در سال ۲۰۲۱ توافقنامه مشارکت راهبردی ۲۵ سالهای امضا کردند که حوزههایی از جمله انرژی و زیرساخت را در بر میگیرد، اما اطلاعات اندکی درباره جزییات آن بهطور عمومی منتشر شده است.
روزنامه واشینگتنپست ۲۸ مرداد گزارش داد چین و روسیه با کمک به جمهوری اسلامی، از جمله از طریق تامین مواد شیمیایی و ارائه اطلاعات نظامی و جاسوسی، در ادامه فعالیت کارزار جنگی تهران نقش داشتهاند.
انتقال صدها میلیون دلار در ماه از طریق «چوشین»
رویترز در تشریح نحوه عملکرد سازوکار شبهتهاتری نوشت یک خریدار که به نمایندگی از شرکت دولتی بازرگانی نفت چین «جوهای ژنرونگ» فعالیت داشت، دستکم تا امسال ماهانه صدها میلیون دلار نزد یک نهاد مالی کمتر شناختهشده در چین به نام «چوشین» واریز میکرد.
به گفته منابع آگاه، این مبالغ برای پرداخت هزینه خریدهایی اختصاص مییافت که از طریق یک شرکت ثبتشده در هنگکنگ و مرتبط با شرکت ملی نفت ایران انجام میگرفت.
چوشین احتمالا با استفاده از دیگر موسسات مالی چینی، پول را به صادرکنندگان این کشور و شرکتهای فعال در پروژههای زیرساختی ایران انتقال میداد.
منابع آگاه گفتند حدود ۷۰ درصد درآمدهای نفتی ایران که چوشین مدیریت میکند، به پروژههای زیرساختی اختصاص مییابد. باقی درآمدها به حسابهای متعلق به یک نهاد واسطه با هدف خاص واریز میشود تا مطالبات شرکتهای تامینکننده کالا برای ایران از طریق آن پرداخت شود.
برآوردها نشان میدهد طی یک سال گذشته بین دو میلیارد تا ۲.۵ میلیارد دلار از طریق نهاد واسطه منتقل شده است.
منابع مالی موجود در این سازوکار را دو نهاد مدیریت میکنند؛ شرکتی به نمایندگی از وزارت بازرگانی چین و نهادی مرتبط با بانک مرکزی جمهوری اسلامی.
مهرماه ۱۴۰۴، روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد چین در توافقی مخفی و پیچیده، راهی برای دور زدن تحریمهای نفتی جمهوری اسلامی یافته است.
بر اساس این گزارش، حکومت ایران نفت خود را به چین ارسال میکند و در عوض، شرکتهای چینی تحت حمایت دولت این کشور، پروژههای عمرانی را برای زیرساختهای مورد نیاز تهران انجام میدهند.
بر اساس «گزارش ارزیابی تهدید تروریسم سنگاپور در سال ۲۰۲۶» که پنجشنبه ۱۹ شهریور منتشر شد، تحولات خارج از این کشور خطر حمله به سنگاپور را افزایش داده و جنوبشرق آسیا همچنان از پیامدهای تنشهای ژئوپلیتیکی و بیثباتی در خاورمیانه تاثیر میپذیرد.
در این گزارش آمده است فعالیتهای سپاه پاسداران و شبکه گروههای نیابتی مسلح موسوم به «محور مقاومت»، از جمله حماس، حزبالله لبنان، کتائب حزبالله عراق و حوثیهای یمن، تهدید تروریسم را به مناطقی فراتر از خاورمیانه گسترش داده است.
اداره امنیت داخلی سنگاپور هشدار داد درگیریهای جاری در خاورمیانه علاوه بر افزایش خطر حمله در خارج از مناطق جنگی، به عاملی برای افراطگرایی تبدیل شدهاند.
این گزارش در حالی منتشر میشود که تنشها میان تهران و واشینگتن در روزهای اخیر شدت گرفته و حملات حوثیها به عربستان سعودی، گمانهزنیها را درباره احتمال گسترش دامنه درگیریها افزایش داده است.
طرح فرمانده کتائب حزبالله برای سفر به سنگاپور
بخش دیگری از گزارش اداره امنیت داخلی سنگاپور به فعالیتهای محمد باقر سعد داوود الساعدی، معروف به «باقر»، اختصاص دارد.
این تبعه عراق که اردیبهشتماه در ترکیه بازداشت و سپس به آمریکا تحویل داده شد، به طراحی حمله به کنیسهای در نیویورک و دو مرکز یهودی در لسآنجلس و اسکاتسدیل آریزونا متهم است.
بر اساس این گزارش، باقر از فرماندهان کتائب حزبالله و گروه پوششی آن، «حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه»، به شمار میرود.
او متهم است دستکم ۲۰ حمله و اقدام برای حمله به اهداف آمریکایی و یهودی را در اروپا، ایالات متحده و کانادا، هدایت کرده است.
بنا بر اعلام اداره امنیت داخلی سنگاپور، باقر در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ سه بار برای دریافت ویزای این کشور درخواست داد، اما در نهایت به سنگاپور سفر نکرد. با این حال، گمان میرود او در سالهای اخیر به جنوبشرق آسیا سفر کرده باشد.
این اداره تاکید کرد: «اگر باقر برای ورود به سنگاپور اقدام میکرد، از ورود او جلوگیری میشد.»
در ادامه گزارش آمده است: «نمیتوان این احتمال را نادیده گرفت که سفر باقر به این منطقه با اهداف تروریستی انجام شده و او قصد هدف قرار دادن سنگاپور، از جمله منافع آمریکا و اهداف اسرائیلی و یهودی در این کشور، را داشته است.»
اداره امنیت داخلی سنگاپور اعلام کرد با همکاری شرکای اطلاعاتی خود در حال تحقیق درباره فعالیتهای این فرمانده کتائب حزبالله است.
۲۰ خرداد، ۲۲ کشور در آمریکای شمالی، اروپا و اقیانوسیه در بیانیهای مشترک، «اقدامات تروریستی» جمهوری اسلامی در خاک خود علیه ایرانیان مخالف حکومت، روزنامهنگاران و همچنین منافع یهودی و اسرائیلی را محکوم کردند و هشدار دادند تهران باید فورا به این اقدامات پایان دهد.
پیشینه تلاشهای حزبالله برای طراحی حمله در سنگاپور
اداره امنیت داخلی سنگاپور با اشاره به سابقه فعالیت گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در این کشور نوشت سنگاپور پیشتر نیز با تلاش این گروهها برای طراحی حمله مواجه بوده است.
بر اساس این گزارش، حزبالله لبنان در دهه ۱۹۹۰ کوشید از طریق گروههای مطالعات دینی، شماری از شهروندان سنگاپور را جذب کند.
این گروه از پنج سنگاپوری خواست هستهای تشکیل دهند و با عکسبرداری از سفارتخانههای آمریکا و اسرائیل اطلاعات جمعآوری کنند، اما آنها از انجام این ماموریت خودداری کردند.
در رویدادی جداگانه در میانه دهه ۱۹۹۰، عوامل حزبالله سواحل سنگاپور را زیر نظر گرفتند. هدف آنها حمله به شناورهای نیروی دریایی آمریکا و کشتیهای تجاری اسرائیلی در حال عبور از تنگه سنگاپور بود.
در ماههای گذشته، تلاشها برای خلع سلاح حزبالله شدت گرفته، اما این گروه تاکنون از پذیرش آن سر باز زده و بر ادامه رویارویی با اسرائیل تاکید کرده است.
گسترش دامنه تهدیدهای جمهوری اسلامی
اداره امنیت داخلی سنگاپور هشدار داد جمهوری اسلامی و گروههای مورد حمایتش حتی پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ نیز به طراحی حملات مخفیانه علیه اهداف اسرائیلی و یهودی در کشورهای مختلف متهم بودند، اما این تهدید از زمان آغاز جنگ بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
در مدتی کوتاه، دستکم ۲۰ حمله و اقدام برای حمله به اهداف آمریکایی، اسرائیلی و یهودی در اروپا، کانادا و ایالات متحده رخ داد. مسئولیت این حملات را گروه «حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه» بر عهده گرفت.
اداره امنیت داخلی سنگاپور نوشت گزارشها نشان میدهند این گروه پوششی برای کتائب حزبالله عراق است.
پیشتر در تیرماه، دولت بریتانیا سپاه پاسداران و حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه را در فهرست گروههای غیرقانونی قرار داد.
جذب جوانان برای اجرای حملات در ازای پول
بر اساس گزارش ارزیابی تهدید تروریسم سنگاپور، در حملات مرتبط با «حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه» از شیوهای موسوم به «تروریسم اجارهای» استفاده شده است.
در این شیوه، گروههای تبهکار سازمانیافته و افرادی که ظاهرا انگیزه ایدئولوژیک ندارند، در ازای دریافت پول برای اجرای عملیات تروریستی به خدمت گرفته میشوند.
جذب این افراد، از جمله جوانان، از طریق شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای بازی آنلاین صورت گرفته است.
اداره امنیت داخلی سنگاپور در ادامه هشدار داد این کشور و منافعش همچنان اهدافی جذاب برای عناصر تروریستی به شمار میروند.
این نهاد افزود گروههایی مانند القاعده و داعش در فضای مجازی هوادار جذب میکنند و افراد را به انجام حملات در نقاط مختلف جهان فرامیخوانند.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۱۹ شهریور گزارش داد مدلهای هوش مصنوعی شرکتهایی از جمله اوپنایآی در جریان آزمایشها به سامانههای خارجی دسترسی یافتهاند.
این موارد دشواری مهار رفتارهای پیشبینینشده عاملهای پیشرفته را آشکار کرده و درخواستها را برای سختگیری بیشتر در مقررات ایمنی افزایش داده است.
کریس لیهان، مدیر امور بینالمللی اوپنایآی، در یادداشتی نوشت: «چشمانداز شتاب گرفتن توسعه هوش مصنوعی به کمک خود این فناوری، مستلزم اقداماتی فراتر از تعهدات داوطلبانه است. ایالات متحده به مقررات ملی الزامآور و مبتنی بر قابلیتها نیاز دارد که همزمان با تحول این فناوری، بهروز شود.»
این موضعگیری گامی مهم در راستای تلاشهای اوپنایآی برای تصویب مقررات ملی در زمینه ایمنی هوش مصنوعی به شمار میرود.
کنگره آمریکا هنوز چارچوبی فدرال برای قانونگذاری در این حوزه تصویب نکرده است، اما چندین ایالت مقررات جداگانهای به اجرا گذاشتهاند.
اوپنایآی و رقیبش آنتروپیک در حالی برای عرضه اولیه سهام آماده میشوند که هوش مصنوعی بهسرعت به یکی از مهمترین محورهای سرمایهگذاری در این دهه تبدیل شده است.
روزنامه والاستریت ژورنال ۱۸ شهریور نوشت نگرانیها در آزمایشگاههای هوش مصنوعی رو به افزایش است و رقابت میان شرکتهای فناوری، آنها را به مسابقهای برای ساخت مدلهای خودبهبوددهنده سوق داده؛ مدلهایی که ممکن است از کنترل انسان خارج شوند.
بر اساس این گزارش، جیکوب کاکسون، از پژوهشگران شرکت آنتروپیک، بهدلیل نگرانی از رقابت این شرکت و رقبایش برای ساخت سامانههای هوش مصنوعی خودبهبوددهنده، از این صنعت کنارهگیری کرده است.
درخواست از کنگره برای تصویب مقررات الزامآور
رویترز در ادامه گزارش داد اوپنایآی از کنگره خواست الزامات ملی ایمنی هوش مصنوعی را متناسب با قابلیت سامانهها تصویب کند.
استانداردهای آزمایش، ارزیابیهای مستقل، تدابیر امنیت سایبری و مقررات گزارشدهی حوادث برای پیشرفتهترین سامانهها از جمله پیشنهادهای این شرکت است.
سازنده چتجیپیتی از کنگره خواست پیش از پایان دوره کاری خود در ماه دسامبر در این زمینه اقدام کند. این شرکت افزود تا زمان تصویب مقررات فدرال، همچنان از قانونگذاری ایالتها درباره هوش مصنوعی حمایت خواهد کرد.
اوپنایآی اعلام کرد «خودبهبوددهی بازگشتی کاملا خودمختار» که در آن هوش مصنوعی بهطور مستقل به توسعه نسلهای بعدی این فناوری میپردازد، «در حال حاضر رخ نمیدهد» و «تا زمانی که نتوان از ایمنی آن اطمینان یافت، نباید دنبال شود».
۱۰ تیر، یک هیات مستقل وابسته به سازمان ملل متحد هشدار داد پیشرفت هوش مصنوعی با سرعتی فراتر از درک علمی و سیاستگذاری دولتها در حال وقوع است و در نتیجه، هیچ تضمینی وجود ندارد که این فناوری در آینده به آسیبهای فاجعهبار منجر نشود.
این هیات افزود سیاستگذاران با چالشی فزاینده روبهرو هستند؛ از یک سو، تدوین مقررات موثر برای هوش مصنوعی به شواهد علمی معتبر نیاز دارد و از سوی دیگر، سرعت دستیابی به این شواهد از آهنگ تحول این فناوری عقب مانده است.
حمایت از قوانین ایمنی هوش مصنوعی در کالیفرنیا
رویترز در ادامه نوشت اوپنایآی از چهار لایحه ایالت کالیفرنیا برای تنظیم فعالیت سامانههای هوش مصنوعی حمایت کرده است.
گوین نیوسام، فرماندار کالیفرنیا، ۱۸ شهریور دو مورد از این لایحهها را امضا و به قانون تبدیل کرد. این قوانین چارچوبی برای ارزیابی مستقل و حسابرسی سامانههای هوش مصنوعی از سوی نهادهای ثالث ایجاد میکنند.
دو لایحه دیگر به تدابیر غربالگری برای مقابله با تهدیدهای زیستی مبتنی بر هوش مصنوعی و حفاظت از کودکان در برابر خطرات چتباتها اختصاص دارند.
اوپنایآی در بیانیه خود نوشت: «ما پیشتر از برخی از این لوایح حمایت نکرده بودیم، اما با توجه به جهش اخیر در قابلیتهای هوش مصنوعی، موضع خود را مورد بازنگری قرار دادیم و اکنون از آنها حمایت میکنیم.»
رویترز پیشتر گزارش داده بود عاملهای هوش مصنوعی اوپنایآی اوایل سال جاری میلادی برای برقراری ارتباطات غیرمجاز از بیش از ۱۰ وبسایت استفاده کردهاند.
این یافته نشان داد دامنه فعالیتهای خارج از کنترل این عاملها گستردهتر از آن بوده است که پیشتر افشا شده بود.
عاملهای اوپنایآی همچنین در بهار امسال کنترل یک وبسایت آلمانی را به دست گرفتند و آن را به تابلوی اعلاناتی برای ارتباط با دیگر عاملهای هوش مصنوعی تبدیل کردند.
به گزارش رویترز، مقامهای این شرکت چند هفته پیش از انتشار خبر از این موضوع آگاه شده بودند، اما آن را علنی نکردند.
شرکت آنتروپیک نیز ۱۸ شهریور چهارمین مورد نفوذ مدلهای هوش مصنوعی خود به سامانههای خارجی هنگام آزمایش را افشا کرد.
این شرکت در ماه ژوئیه اعلام کرده بود شماری از مدلهای کلود در جریان آزمایشهای امنیت سایبری به سامانههای سه شرکت نفوذ کردهاند.
اوپنایآی تاکید کرد استانداردهای نظارت بر صنعت هوش مصنوعی نباید به مرزهای ایالات متحده محدود بمانند.
این شرکت افزود: «اگر ایالات متحده میخواهد در عرصه بینالمللی پیشتاز باشد، باید ابتدا استانداردهای معتبری در داخل کشور ایجاد کند. ما بیش از پیش به این نتیجه رسیدهایم که تدوین استانداردهای بینالمللی هماهنگ نیز ضروری خواهد بود.»
سپاه پاسداران در ساعات شب موجی از حملات را علیه نیروهای آمریکا در اردن و ۱۰ شناور آمریکایی در نزدیکی تنگه هرمز انجام داد.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، وقوع این حملات را تایید کرد، اما گفت حمله به شناورها به هدف نرسید و موشکهای شلیکشده به اردن نیز رهگیری شدند. جزئیاتی درباره شمار و نوع موشکهای منهدمشده ارائه نشده است.
نیویورکپست با اشاره به گزارش روزنامه تلگراف نوشت در حمله به شناورهای آمریکایی احتمالا از موشکهای مجهز به جستجوگر الکترواپتیکی استفاده شده است. این سامانهها با استفاده از دوربین و حسگرهای نوری، هدف را ردیابی میکنند و برای اصابت دقیق به آن به سامانه موقعیتیابی جهانی، جیپیاس، وابسته نیستند.
احتمال استفاده از موشک «قاسم بصیر» مطرح شد
حکومت ایران اواخر سال گذشته میلادی از یک موشک بالستیک میانبرد با نام «قاسم بصیر» رونمایی کرده بود که به جستجوگر الکترواپتیکی مجهز است.
مقامهای جمهوری اسلامی در آن زمان گفتند این موشک میتواند بدون استفاده از جیپیاس هدف خود را شناسایی و دنبال کند. به ادعای تهران، این ویژگی اخلال در سامانه هدایت موشک را دشوارتر و دقت آن را بیشتر میکند.
محسن رضایی، دبیر تازه منصوبشده شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، گفته است در حملات چهارشنبه برای نخستینبار یک موشک «ویژه مقابله با ناوشکن» به کار گرفته شد. او این اقدام را بخشی از تغییر رویکرد حکومت ایران در سیاست دفاعی دانست.
با این حال، هنوز مشخص نیست موشکی که به سوی شناورهای آمریکایی شلیک شد، همان «قاسم بصیر» بوده یا سامانه دیگری در این حمله آزمایش شده است. مقامهای آمریکایی نیز استفاده از این نوع موشک را بهطور مستقل تایید نکردهاند.
تهران حملات را واکنشی به هدف قرار گرفتن نفتکشها خواند
مقامهای حکومت ایران اعلام کردند حملات به اهداف آمریکایی در واکنش به عملیات ایالات متحده علیه پنج نفتکش در نزدیکی جزیره خارک انجام شده است.
نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در بیانیهای گفتند در چارچوب «حق ذاتی دفاع مشروع»، پایگاهها و تاسیسات نظامی آمریکا در اردن و چند شناور آمریکایی را هدف قرار دادهاند.
در این بیانیه، اردن به حمایت از حملات نظامی آمریکا علیه جمهوری اسلامی متهم شده است.
سپاه پاسداران همچنین درباره حملات احتمالی به نفتکشها و پایگاههایی در بحرین و کویت هشدار داد و از خدمه شناورها خواست آنها را فورا ترک کنند.
تشدید حملات قیمت نفت را به بیش از ۱۰۰ دلار رساند
افزایش حملات متقابل جمهوری اسلامی و آمریکا و هدف قرار گرفتن نفتکشها، نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز را تشدید کرده است؛ آبراهی راهبردی که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند.
به گزارش نیویورکپست، حملات اخیر و عملیات حوثیهای مورد حمایت حکومت ایران علیه تاسیسات نفتی عربستان سعودی، قیمت نفت خام را برای نخستینبار از ماه ژوئیه به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه رساند.
ادعای جمهوری اسلامی درباره بهکارگیری موفق موشک ویژه مقابله با ناوشکن با روایت سنتکام تفاوت دارد. تهران از این عملیات بهعنوان نمایش یک توانایی تازه یاد کرده، اما فرماندهی مرکزی آمریکا میگوید حملات به اهداف خود نرسیدهاند.
مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، سیاسآیاس، در تحلیلی که چهارشنبه ۱۸ شهریور منتشر شد، اعلام کرد فعالیت در جادهها و ورودیهای مجموعه واقع در کوه کلنگ گزلا، از هر زمان دیگری طی شش سال گذشته بیشتر بوده است.
این مرکز با بررسی تصاویر راداری و نوری ثبتشده از سال ۲۰۲۰ تاکنون، سه مرحله متفاوت از فعالیت در پنج نقطه اصلی مجموعه و جادههای متصل به آنها شناسایی کرده است.
مرحله نخست، از سال ۲۰۲۰ تا آوریل ۲۰۲۴، با عملیات سنگین عمرانی و شکلگیری اولیه مجموعه همراه بود. در مرحله دوم، از آوریل ۲۰۲۴ تا ژانویه ۲۰۲۶، میزان تغییرات کاهش یافت، هرچند در ماههای پایانی سال ۲۰۲۵ فعالیتها بار دیگر افزایش پیدا کرد.
در مرحله سوم که از ژانویه ۲۰۲۶ آغاز شده است، استفاده همزمان و گسترده از همه مسیرهای ارتباطی، مقاومسازی سطوح اطراف ورودیها و افزایش رفتوآمد در جادههای مجموعه مشاهده میشود. تحلیلگران این الگو را بیش از آنکه نشانه حفاری تونلهای جدید بدانند، حاکی از افزایش استفاده از مجموعه ارزیابی کردهاند.
مجموعه از حفاری به ساختوساز داخلی میرسد
تصاویر ماهوارهای با وضوح بالا که نهم ژوئیه [۱۸ تیر] و نهم اوت ۲۰۲۶ [۱۸ مرداد] ثبت شدهاند، از بتنریزی مسیرها و ورودی تونلها، تقویت شبکه جادهای داخلی، مقاومسازی محدودههای دسترسی و کاهش یا انتقال تودههای خاک و نخاله حفاری حکایت دارند.
بر اساس این تحلیل، ورودیهای جنوبی و شرقی مجموعه در ژوئیه ۲۰۲۶ در مقایسه با سپتامبر ۲۰۲۵ استحکام بیشتری داشتهاند. مقاومسازی ورودیهای شرقی و غربی نیز همچنان ادامه دارد.
کاهش نخالههای حفاری معمولا نشانه انتقال یک پروژه از مرحله خاکبرداری به مرحله تکمیل سازه است. تحلیلگران بر این اساس احتمال دادهاند تمرکز فعالیتها به سمت ساختوساز درون تاسیسات زیرزمینی تغییر کرده باشد.
در تاسیسات هستهای نطنز، واقع در دو کیلومتری شمال این مجموعه، تغییر مشابهی مشاهده نشده است. به همین دلیل، افزایش فعالیت ثبتشده بهطور مشخص به مجموعه زیرزمینی کوه کلنگ نسبت داده شده است.
انتقال سانتریفیوژها تایید نشده است
بر اساس گزارشهای پیشین، اطلاعات اسرائیل مدعی شده بود حکومت ایران در پاییز گذشته سانتریفیوژها و قطعات آنها را به کوه کلنگ منتقل کرده است. تحلیل تصاویر ماهوارهای نتوانسته است این موضوع را تایید یا رد کند.
نویسندگان گزارش میگویند تداوم عملیات عمرانی، مشاهده نشدن افزایش تدابیر امنیتی داخلی و نبود خودروها یا تجهیزاتی که با ساختوساز ارتباط ندارند، نشان میدهد احتمالا این تاسیسات هنوز برای انجام غنیسازی اورانیوم آماده نیست.
آنها تاکید کردهاند برای تشخیص الگوی فعالیت مجموعه و مشخص شدن کاربری آن، بررسی دقیقتر تحرکات روزانه ضروری است.
تحلیلگران سه کاربری احتمالی را برای این مجموعه مطرح کردهاند: کارخانه مونتاژ سانتریفیوژ، یک مرکز زیرزمینی غنیسازی اورانیوم یا محلی برای انتقال فعالیتهای پژوهشی و تاسیسات مرتبط با برنامه احتمالی تسلیحات هستهای.
یکی از نگرانیهای مطرحشده این است که حکومت ایران بتواند حدود ۴۴۰ کیلوگرم ذخیره اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی خود را در چنین مجموعهای به مواد با غنای تسلیحاتی تبدیل کند. با این حال، شواهد منابع عمومی وقوع چنین فعالیتی را در کوه کلنگ نشان نمیدهند.
ساخت مجموعه پس از خرابکاری نطنز آغاز شد
کوه کلنگ گزلا مجموعهای بزرگ از تونلهای زیرزمینی در یک کوه گرانیتی، در دو کیلومتری جنوب تاسیسات غنیسازی نطنز است.
علیاکبر صالحی، رئیس وقت سازمان انرژی اتمی ایران، در سال ۲۰۲۰ از آغاز ساخت یک مرکز زیرزمینی مونتاژ سانتریفیوژ در نزدیکی نطنز خبر داد. این تصمیم پس از خرابکاری منتسب به اسرائیل در یک کارگاه روی زمین در مجموعه نطنز گرفته شد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تهران خواسته است درباره کوه کلنگ اطلاعات ارائه کند و اجازه دسترسی بازرسان به این محل را بدهد. بنا بر گزارش سیاسآیاس، جمهوری اسلامی تاکنون به این درخواستها پاسخ نداده است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، در سپتامبر ۲۰۲۵ گفته بود تصاویر ماهوارهای برای تشخیص فعالیتهای داخل مجموعه کافی نیست و بازرسان آژانس باید در محل حضور یابند تا کاربری آن را بررسی کنند. نویسندگان تحلیل سیاسآیاس در مقابل گفتهاند تهران همزمان با درخواست شفافیت، مانع فعالیت بازرسانی شده است که میتوانند این موضوع را بررسی کنند.
تصاویر همچنین نشان میدهند فعالیتهای ساختمانی در دوره اجرای تفاهمنامه ۲۷ خرداد میان جمهوری اسلامی و آمریکا با سرعت زیاد ادامه داشته است. در آن تفاهمنامه آمده بود جمهوری اسلامی باید وضع موجود برنامه هستهای خود را حفظ کند.
عمق و استحکام مجموعه حمله را دشوار میکند
عمق دقیق تاسیسات زیرزمینی کوه کلنگ مشخص نیست. برخی برآوردهای منابع عمومی عمق آن را بین ۸۰ تا ۱۰۰ متر اعلام کردهاند، اما این تخمینها عمدتا بر محاسبه حجم خاک خارجشده از تونلها متکیاند.
نویسندگان گزارش هشدار دادهاند که حجم خاک نمیتواند جهت تونلها یا طراحی داخلی مجموعه را نشان دهد. با وجود این محدودیت، تصاویر بخشهای خارجی از وجود تاسیساتی گسترده و بهشدت مستحکم در دل یک کوه گرانیتی حکایت دارد.
ورودی تونلهای این مجموعه به شکل خمیده ساخته شدهاند. این طراحی میتواند مانع حرکت مستقیم موشک در امتداد تونل شود و شدت امواج انفجاری منتقلشده به بخشهای زیرزمینی را کاهش دهد.
تحلیلگران میگویند تخریب کامل چنین مجموعهای با تسلیحات متعارف بسیار دشوار خواهد بود. حتی بمب جیبییو-۵۷، سنگینترین مهمات متعارف نفوذگر آمریکا، ممکن است برای این ماموریت کافی نباشد.
این بمب حدود ۳۰ هزار پوند، معادل ۱۳ هزار و ۶۰۰ کیلوگرم، وزن دارد و حامل یک کلاهک انفجاری پنج هزار پوندی، معادل حدود دو هزار و ۲۷۰ کیلوگرم، است. بنا بر گزارشها، جیبییو-۵۷ میتواند پیش از انفجار با فیوز تاخیری تا حدود ۶۰ متر در زمین نفوذ کند و تنها بمبافکن رادارگریز بی-۲ قادر به حمل عملیاتی آن است.
آمریکا ممکن است ورودی تونلها را هدف قرار دهد
نیروی هوایی آمریکا در عملیات «چکش نیمهشب» ۱۲ بمب جیبییو-۵۷ را بر فردو فرو ریخت و شش دهانه انفجاری بر فراز یک محور تهویه متصل به سالن زیرزمینی سانتریفیوژها ایجاد کرد.
در این حمله از روشی موسوم به «اصابت دوگانه» استفاده شد: بمب نخست دهانهای در زمین ایجاد میکند و بمب دوم در همان حفره فرود میآید تا موج انفجار در عمق بیشتری منتقل شود.
تاسیسات فردو بنا بر گزارشها دستکم ۸۰ متر زیر زمین قرار داشت، اما محورهای تهویه آن یک نقطه ضعف ساختاری ایجاد کرده بود. همچنین دقت حمله نشان میداد آمریکا و اسرائیل احتمالا اطلاعات تفصیلی، از جمله نقشهها و طرحهای فنی، در اختیار داشتند.
مشخص نیست کوه کلنگ نیز دارای محورهای تهویهای با آسیبپذیری مشابه باشد. تحلیلگران معتقدند حکومت ایران احتمالا با استفاده از تجربه حمله به فردو، نقاط ضعف احتمالی مجموعه جدید را کاهش داده است.
از آنجا که ذخیره بمبهای جیبییو-۵۷ آمریکا محدود است و پنتاگون پس از عملیات چکش نیمهشب در حال جایگزین کردن مهمات مصرفشده است، ممکن است واشینگتن بهجای تخریب سازه داخلی، ورودی تونلهای کوه کلنگ را با موشکهای کروز هدف قرار دهد.
آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵ نیز از چند موشک کروز تاماهاک برای هدف قرار دادن ورودیهای مجموعه زیرزمینی اصفهان استفاده کرد. این احتمال میتواند حکومت ایران را به مقاومسازی بیشتر ورودیهای کوه کلنگ ترغیب کند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۳۰ تیر از احتمال حمله قریبالوقوع و سنگین به این مجموعه سخن گفته بود. هنگام انتشار تحلیل سیاسآیاس، تصاویر تجاری مربوط به دوره پس از این سخنان در دسترس نبود.
تحلیلگران راهحل نظامی را پایدار نمیدانند
نویسندگان گزارش تاکید کردهاند که تخریب کوه کلنگ علاوه بر قدرت انفجاری، به اطلاعات عملیاتی دقیق، شناخت طراحی داخلی و مدلسازی پیچیده نیاز دارد.
به ارزیابی آنان، حمله نظامی ممکن است این مجموعه را تخریب، مسدود یا برای مدتی از کار بیندازد، اما نمیتواند بهتنهایی بلندپروازیهای هستهای حکومت ایران را متوقف کند. جمهوری اسلامی تاسیسات زیرزمینی متعدد دیگری نیز دارد که هدف قرار دادن آنها دشوار است؛ از جمله مجموعه زیرزمینی اصفهان.
سیاسآیاس نتیجه گرفته است که اگر هدف آمریکا جلوگیری دائمی از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای باشد، بمباران تاسیسات این کشور در فاصلههای چندماهه، راهکاری ناکافی و ادامهناپذیر خواهد بود.
به گفته نویسندگان، توافقی دیپلماتیک که اجرای آن قابل راستیآزمایی باشد، احتمالا تنها راهحل پایدار برای محدود کردن برنامه هستهای ایران است.
این مقاله تحلیلی را جوزف راجرز، داگلاس کامستاک و جوزف اس. برمودز جونیور نوشتهاند. سیاسآیاس تاکید کرده است که دیدگاهها و نتیجهگیریهای مطرحشده صرفا متعلق به نویسندگان است و موضع رسمی این موسسه محسوب نمیشود.
نیروهای ایرانی یک وسیله نقلیه زیرآبی خودران از نوع «دایو الدی» را پس از بروز نقص فنی به دست آوردهاند. این پهپاد برای شناسایی دوربرد و دیگر ماموریتهای زیرسطحی طراحی شده و میتواند با حداقل دخالت انسانی چندین روز فعالیت کند.
نیروی دریایی آمریکا گفته است پهپاد بهدستآمده یکی از مدلهای قدیمیتر دایو الدی بود که دچار نقص فنی شد و پس از از حرکت افتادن در آب، نیروهای ایرانی آن را بازیابی کردند.
ارتش آمریکا و شرکت اندوریل، سازنده این پهپاد، کوشیدهاند اهمیت این رویداد را کمرنگ نشان دهند. با این حال، اندوریل پیشتر دایو الدی را «قابلاعتمادترین و انعطافپذیرترین» وسیله نقلیه بزرگ و خودران زیرآبی موجود معرفی کرده بود و میگفت این پهپاد میتواند در شرایط دشوار تا ۱۰ روز فعالیت کند.
شرکت اندوریل و پنتاگون به درخواست رویترز برای توضیح بیشتر درباره این حادثه پاسخ ندادهاند، اما پالمر لاکی، بنیانگذار شرکت صنایع دفاعی اندوریل، در شبکه ایکس نوشت: «این شناور مشخص ماهها در حوزه عملیاتی سنتکام فعالیت کرده و هزاران ساعت در حمایت از نیروهای آمریکایی ماموریت انجام داده است.»
بنیانگذار اندوریل افزود این زیردریایی بهطور ویژه برای فعالیت در محیطهایی طراحی شده که برای انسان بیش از حد خطرناکاند و احتمال افتادن آن به دست طرف مقابل نیز دور از انتظار نیست. نمیتوانم وارد جزئیات شوم، اما این شناور پیش از به دست افتادن، ماهها خدمات ارزشمندی ارائه کرد.»
تحلیلگران مهندسی معکوس بخشهای مکانیکی را ممکن دانستند
برایان کلارک، پژوهشگر ارشد و مدیر مرکز مفاهیم و فناوری دفاعی در موسسه هادسون، گفت [حکومت] ایران تقریبا بهطور قطع سختافزار پهپاد را باز و بررسی خواهد کرد.
به گفته او، نرمافزار این پهپاد به سازوکارهای حفاظتی داخلی مجهز است، اما مهندسان ایرانی «قطعا میتوانند سامانههای مکانیکی آن را مهندسی معکوس کنند».
کلارک برای ارزیابی خود به سابقه حکومت ایران در بررسی و الگوبرداری از تجهیزات نظامی بهدستآمده از آمریکا اشاره کرد.
فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد موسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک، نیز به رویترز گفت این پهپاد ممکن است به سپاه پاسداران کمک کند نمونههای بهتری از تجهیزات طراحیشده در داخل ایران بسازد.
تحلیلگران در عین حال معتقدند بعید است دستیابی به این پهپاد بهتنهایی برتری نظامی تعیینکنندهای برای حکومت ایران ایجاد کند، اما میتواند اطلاعاتی درباره طراحی، سختافزار و قابلیتهای عملیاتی آن در اختیار تهران قرار دهد.
توقیف آرکیو-۱۷۰ سابقه مهندسی معکوس را برجسته کرد
جمهوری اسلامی در سال ۲۰۱۱ نیز یک پهپاد شناسایی رادارگریز آرکیو-۱۷۰ سنتینل آمریکا را به دست آورد. باراک اوباما، رییسجمهوری وقت آمریکا، در آن زمان علنا از تهران خواست این پهپاد را بازگرداند.
حکومت ایران پس از آن اعلام کرد آرکیو-۱۷۰ را مهندسی معکوس کرده است و مدلهایی ساخت داخل به نمایش گذاشت که طراحی آنها تا حد زیادی برگرفته از این پهپاد آمریکایی به نظر میرسید.
ارتش آمریکا در سالهای بعد برای جلوگیری از افتادن فناوریهای بدون سرنشین خود به دست حکومت ایران اقدام کرده است. در سال ۲۰۲۲، هنگامی که یک شناور نظامی جمهوری اسلامی تلاش کرد یک شناور سطحی بدون سرنشین «سیلدرون» را در خلیج فارس بکسل کند، یک کشتی گشتی نیروی دریایی آمریکا و یک بالگرد اماچ-۶۰اس سیهاوک به محل اعزام شدند.
جمهوری اسلامی از حادثه برای تبلیغات استفاده کرد
نمایندگیهای دیپلماتیک حکومت ایران در شبکه اجتماعی ایکس، دستیابی به پهپاد زیرآبی آمریکا را دستمایه تمسخر واشینگتن قرار دادهاند.
سفارت جمهوری اسلامی در غنا در پیامی نوشت این شناور در «تنگهای تحت کنترل مردمی که صدای عطسه میگو را هم میشنوند» پیدا شده است. این پیام افزود نیروهای ایرانی پهپاد را «مانند یک بطری پلاستیکی از تور ماهیگیری» بیرون کشیدهاند و آن را کاملا سالم یافتهاند.
نمایندگی جمهوری اسلامی در حیدرآباد نیز از برگزاری «مراسم جعبهگشایی» پهپاد به دست متخصصان مهندسی معکوس خبر داد.
مونا یعقوبیان، مدیر برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، به رویترز گفت [حکومت] ایران در بهرهبرداری تبلیغاتی از چنین رویدادهایی مهارت دارد.
به گفته او، تهران میکوشد این حادثه را نشانه ناتوانی آمریکا و توانایی ایران برای حفظ کنترل بر تنگه هرمز معرفی کند.
به نوشته رویترز، دستیابی جمهوری اسلامی به پهپاد دایو الدی، علاوه بر ارزش احتمالی فناوری آن، ناهماهنگی میان روایت نیروی دریایی آمریکا و تبلیغات شرکت سازنده را نیز برجسته کرده است: نیروی دریایی پهپاد را مدلی قدیمی و دچار نقص فنی میخواند، اما اندوریل همین سامانه را در تبلیغات خود یکی از قابلاعتمادترین پهپادهای زیرآبی موجود معرفی کرده است.
