دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، OFAC، دوم شهریور اعلام کرد مجوز عمومی جی که از سال ۲۰۱۴ امکان ارائه مجموعهای از خدمات آموزشی و دانشگاهی به ایرانیان را فراهم میکرد، از همین تاریخ «بهطور نامحدود» تعلیق شده است.
این تعلیق موجب میشود پوشش حقوقی عمومی که شرکتهای آمریکایی برای ارائه چنین خدماتی به ایرانیان به آن اتکا میکردند، دیگر قابل استفاده نباشد.
بند چهارم بخش خدمات آموزشی این مجوز صراحتا به «آزمونهای گواهی حرفهای و آزمونهای ورودی دانشگاه، از جمله آزمونهای استاندارد چندگزینهای» اشاره میکند.
طبق آن، اشخاص آمریکایی در هر نقطه جهان اجازه داشتند این آزمونها و همچنین خدمات لازم برای پذیرش در دانشگاههای آمریکا را به افرادی که در ایران هستند یا در خارج از ایران زندگی میکنند اما «بهطور معمول مقیم ایران» محسوب میشوند، ارائه کنند.
این مجوز فقط آزمون را در بر نمیگرفت. دانشگاههای آمریکایی میتوانستند درخواست پذیرش دانشجویان ایرانی را پردازش کنند، هزینه درخواست و شهریه آنها را بپذیرند، با دانشگاههای ایران برنامه تبادل دانشجو داشته باشند و در محدودههایی مشخص دورههای آنلاین ارائه کنند.
پیش از این و در زمان صدور مجوز قبلی افک اعلام کرده بود هدف، مجاز کردن تبادل دانشگاهی، ارائه برخی دورههای آموزشی و «برگزاری آزمونهای ورودی دانشگاه و دیگر آزمونها برای دانشجویان ایرانی» است.
تعلیق مجوز عمومی جی بخشی از بسته بسیار بزرگتری است که وزارت خزانهداری آن را عملیات انزوای افتصادی نامیده است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، این کارزار را «تهاجم اقتصادی» علیه ارتباطات مالی جمهوری اسلامی توصیف کرد و گفت هدف، قطع «هر شریان اقتصادی» است که حکومت ایران را سرپا نگه میدارد.
این تنها مجوزی نبود که در این بسته تعلیق شد. افک در مجموع پنج مجوز یا اختیار عمومی را متوقف کرد؛ از جمله مجوز فعالیتهای ورزشی، برخی حوالههای شخصی، شرکت در کنفرانسها و یک مجوز دیگر برای فعالیتهای آموزشی در کشورهای ثالث.
نخستین اثر قطعی؛ دولینگو
صفحه رسمی پشتیبانی این آزمون پس از تعلیق این مجوز اعلام کرد از این پس «آزمون انگلیسی دولینگو در ایران و برای کاربران دارای مدارک هویتی ایرانی در دسترس نیست.»
به این ترتیب، محدودیت دولینگو فقط بر اساس محل جغرافیایی کاربر اعمال نمیشود. در سیاست اعلامشده این شرکت، مدرک هویتی ایرانی نیز بهخودیخود عامل محدودیت شده است.
بنابراین دستکم درباره این آزمون، سفر یک متقاضی ایرانی از تهران به استانبول، دبی یا ایروان، در صورتی که همچنان از پاسپورت یا مدرک ایرانی برای احراز هویت استفاده کند، الزاما مشکل را حل نمیکند.
خشم و نگرانی کاربران ایرانی در شبکههای اجتماعی
خبر محدود شدن آزمونهای بینالمللی برای ایرانیان، بهویژه تصمیم دولینگو با واکنش گسترده کاربران فارسیزبان شبکههای اجتماعی مواجه شده است.
در گروه تلگرامی «توییتر دانشگاه تهرانیها» که نوشتههای کاربران ایرانی در ایکس را بازنشر میکند، یکی از کاربران در واکنش به توقف آزمون دولینگو نوشت: «واقعا سر نخواستنمون دعواست.»
کاربر دیگری در همان صفحه، با اشاره همزمان به اخبار مربوط به تافل و دولینگو، محدودیتها را به حذف ایرانیان از فرصتهای عادی بینالمللی تشبیه کرد و نوشت: «رسما از گونه انسانها دارن ایرانی رو خارج میکنن.»
این کانال نظر کاربر دیگری را هم بازتاب داده است که با اشاره به لغو آزمونهای تافل در ایران نوشته است: «تافل رو لغو کردن چون با برگه های آزمون تافل اوریگامی موشک هایپرسونیک درست میکردن وگرنه اینا با مردم ایران مشکلی ندارن.»
در کانالهای تلگرامی مرتبط با آمادگی آزمون نیز واکنشها گاه به شوخی تلخ کشیده شد. کانال «Duolingo Center» پس از اعلام محدودیت، در پستی طنزآمیز از «مراسم ختم مرحوم دولینگو» نوشت و محل خیالی آن را کنار «قطعه تافل و GRE» قرار داد.
کاربر دیگری در ایسک با اشاره به لغو مجوز جی نوشت: «تاثیرش روی مردم ایران چیه؟ جز کمک به اخوند چه تاثیر دیگه ایی داره؟»
واکنشها تنها به گلایه در شبکههای اجتماعی محدود نمانده است. ۵ شهریور دادخواستی در Change.org با عنوان «اجازه دهید دانشجویان ایرانی در آزمون انگلیسی دولینگو شرکت کنند» راهاندازی شد.
آیا راهحلی هست؟
تا زمان این بررسی، ETS، شرکت آمریکایی برگزارکننده دو آزمون تافل و جیآرای، بیانیه عمومی مبنی بر توقف برگزاری این آزمون برای ایرانیان منتشر نکرده است. حتی صفحه رسمی تافل در وبسایت ETS که کشورهای محل ارائه آزمون را فهرست میکند، در ۲۹ اوت همچنان نام ایران را در فهرست خود دارد.
در مقابل، نشانههایی وجود دارد که وضعیت در حال تغییر است. وبسایت تخصصی و غیررسمی TOEFL Resources که ظرفیتهای آزمون ETS را رصد میکند، ۷ شهریور گزارش داد که یک روز پیش تاریخهای آزمون در ایران تا ژانویه قابل مشاهده بود اما اکنون تنها ظرفیتهایی برای پنجم سپتامبر در دو مرکز اطراف تهران دیده میشود و تاریخهای بعدی ناپدید شدهاند.
افک اعلام کرده شرکتها یا کسانی که قصد دارند پس از تعلیق به فعالیتهای سابق ادامه دهند، میتوانند برای مجوز اختصاصی، درخواست بدهند.
به این ترتیب، سرنوشت نهایی آزمونهای بینالمللی و بسیاری از آزمونهای حرفهای هنوز تا حدی به تصمیم شرکتهای برگزارکننده و نوع واکنش دولت آمریکا بستگی دارد: آیا آنها فعالیت در ایران را متوقف میکنند یا مجوز دیگری را قابل استناد میدانند، یا برای دریافت مجوز اختصاصی از وزارت خزانهداری اقدام خواهند کرد.