خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی نوشت که حمله پهپادی به کشتیهای حامل گاز در بندر مدیترانهای دمیاط در شمال مصر، از احتمال گشوده شدن جبههای تازه در جنگ میان آمریکا و جمهوری اسلامی خبر داد و بر نگرانیها درباره تهدید علیه کشتیرانی در کانال سوئز افزود.
دولت مصر پنجشنبه اعلام کرد بررسیهای اولیه نشان میدهد یک پهپاد ناشناس روز چهارشنبه باعث آتشسوزی در دو کشتی در بندر دمیاط شده است. این بندر در نزدیکی کانال سوئز قرار دارد؛ آبراهی که دریای مدیترانه را به دریای سرخ متصل میکند.
دولت مصر گفت هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است.
در حالی که اغلب گمانهزنیها جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن را مسئول این حمله قلمداد میکنند، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس مصر را «دوست و شریک مهم» جمهوری اسلامی در منطقه خواند و گفت امنیت مصر برای تهران از اهمیت بالایی برخوردار است.
او افزود همه کشورهای منطقه باید در برابر آنچه «توطئهها و عملیاتهای پرچم دروغین اسرائیل» با هدف برهم زدن صلح منطقهای خواند، هوشیار باشند.
عراقچی همچنین مدعی شد این تهدید آشکار، مشترک و ناشی از نگرانی اسرائیل از همبستگی کشورهای مسلمان است.
منابع تجاری آگاه از این حادثه گفتند پهپاد به کشتی ذخیرهسازی گاز «انرگوس وینتر» که مالکیت آن آمریکایی است، برخورد کرد و آتش ناشی از آن به کشتی دوم سرایت کرد.
در طول شب، ارتش آمریکا اعلام کرد پس از آنکه تهران به نیروهای آمریکایی در منطقه حمله کرد، مراکز فرماندهی نظامی سپاه پاسداران و تاسیسات پهپادی جمهوری اسلامی را در چند استان هدف قرار داده است.
پایگاههای آمریکا در اردن در روزهای اخیر به اهداف اصلی جمهوری اسلامی تبدیل شدهاند. نیروهای مسلح اردن نیز صبح پنجشنبه اعلام کردند پنج موشک را که از خاک ایران شلیک شده بودند، رهگیری کردهاند.
به گزارش خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم، سپاه همچنین تجهیزات و مواضع آمریکا در پایگاه هوایی علیالسالم در کویت را هدف قرار داد.
وزارت دفاع کویت اعلام کرد یک حمله ایران به ساختمانی متعلق به یک شرکت چینی در شمال کویت اصابت کرد که در نتیجه آن یک کارگر کشته شد و خسارات قابل توجهی وارد آمد.
بهنوشته رویترز تازهترین حملات در عربستان، عراق و مصر خطر کشیده شدن کشورهای بیشتری از خاورمیانه به جنگ را افزایش داده است؛ آن هم پس از آنکه حوثیها هفته گذشته محاصره دریایی عربستان سعودی را اعلام کردند و مسیر جایگزین دریای سرخ برای صادرات نفت این کشور به آسیا را تهدید کردند.
حملات حوثیها به کشتیها باعث شد بازار بیمه دریایی لندن مناطق «پرخطر» در دریای سرخ را گسترش دهد و بخش بیشتری از سواحل مجاور بنادر عربستان سعودی را دربرگیرد.
افزایش نگرانیها درباره امنیت انرژی و کانال سوئز
خبرگزاری رویترز در گزارش تحلیلی دیگری نوشت حمله پهپادی که به دو نفتکش حامل فرآوردههای نفتی در آبهای مصر آسیب رساند، بار دیگر نگرانیها درباره امنیت انرژی در اطراف کانال سوئز و خط لوله مرتبط با آن را افزایش داده است؛ مسیری حیاتی که از زمان آغاز جنگ ایران، به یکی از مهمترین مسیرهای صادرات نفت عربستان سعودی تبدیل شده است.
در حالی که جمهوری اسلامی و متحدان حوثی آن به نفتکشهای عبوری از تنگه هرمز و بابالمندب حمله کردهاند، کانال سوئز مصر و خط لوله سومد (SUMED) همچنان مسیرهای امنی برای انتقال محمولههای انرژی عربستان از دریای سرخ به سمت شمال محسوب میشوند.
بهنوشته رویترز با وجود اینکه هیچ گروهی مسئولیت حمله روز چهارشنبه به دو نفتکش در بندر دمیاط در شمال مصر را بر عهده نگرفته و هیچ تهدید علنی علیه کانال سوئز مطرح نشده، خطر بالقوه برای این گذرگاه راهبردی نگرانیهای بازار را افزایش داده است.
سائول کاوونیک، رییس بخش تحقیقات انرژی شرکت مشاوره اماستی مارکی (MST Marquee)، به این خبرگزاری گفت: «عبور از دریای سرخ، حتی از طریق مسیر طولانیتر مدیترانه، ممکن است در معرض خطر قرار گیرد؛ موضوعی که تا پنج میلیون بشکه در روز از عرضه نفت را که در حال حاضر میتواند از تنگه هرمز عبور نکند، تهدید میکند.»
در حال حاضر تقریبا هیچ نفتکشی از تنگه هرمز عبور نمیکند؛ گذرگاهی که پیش از این حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور میکرد.
عربستان سعودی پس از آغاز جنگ، بخش عمده صادرات نفت خود را به دریای سرخ و پایانه ینبع منتقل کرد، اما تهدیدها و حملات حوثیها از هفته گذشته باعث شده بسیاری از نفتکشها دیگر از آن مسیر استفاده نکنند.
بر اساس دادههای شرکت اطلاعات بازار کپلر، حجم فزایندهای از نفت عربستان، همراه با سایر محمولههای دریایی، اکنون از دریای سرخ به سمت شمال و کانال سوئز و خط لوله سومد هدایت میشود.
برای مشتریان آسیایی، این به معنای سفری بسیار طولانیتر از مسیر دور زدن قاره آفریقا به جای عبور از خلیج عدن است.
حجم نفت خام منتقلشده از طریق خط لوله سومد، که دریای سرخ را به بندر سیدی کریر در ساحل مدیترانه متصل میکند، از ۱۹٫۵۲ میلیون بشکه در ماه آوریل به ۲۸٫۷۹ میلیون بشکه در ماه ژوئیه افزایش یافته است. این رشد پس از آن رخ داد که حوثیها در ۲۰ ژوییه تهدید کردند مانع خروج نفت عربستان از بابالمندب خواهند شد.
دادههای سامانه رهگیری کشتی مارین ترافیک (MarineTraffic) نشان میدهد که روز پنجشنبه حدود ۳۰ کشتی در لنگرگاه بندر سعید، در ورودی مدیترانهای کانال سوئز، تجمع کرده بودند؛ در حالی که اوایل هفته این تعداد حدود ۲۰ کشتی بود.
جورج موریس از شرکت تحلیل انرژی ورتکسا (Vortexa) به رویترز گفت: «افزایش محسوسی در تعداد نفتکشهای حامل نفت خام و میعانات گازی که پس از بارگیری در دریای سرخ به سمت شمال حرکت میکنند، مشاهده کردهایم.»
او علت این تغییر را تهدیدهای حوثیها دانست.
با این حال، نفت خام همچنان از بابالمندب به سمت جنوب نیز جریان دارد، هرچند حجم آن نسبت به ابتدای ماه تقریبا نصف شده است.
بر اساس دادههای کپلر، اکنون تنها ۴۳ درصد از محمولههای بارگیریشده در ینبع به سمت جنوب حرکت میکنند، در حالی که این رقم در ماه ژوئن ۸۱ درصد بود.
اگرچه بسیاری از نفتکشها از عبور از بابالمندب خودداری میکنند، برخی از آنها، از جمله کشتیهای چینی، مجوز عبور از سوی حوثیها را دریافت کردهاند.
موریس همچنین گفت شمار فزایندهای از نفتکشها دستگاههای ردیاب موقعیت خود را خاموش میکنند.
با وجود این حمله، قیمت نفت پنجشنبه کاهش یافت؛ زیرا معاملهگران به مذاکرات جمهوری اسلامی و عمان درباره تنگه هرمز واکنش نشان دادند.
مسیر طولانی و نامطمئن برای رساندن نفت به بازار
جمهوری اسلامی تهدید کرده است که تمام صادرات انرژی خاورمیانه را متوقف خواهد کرد. تهران اعلام کرده تا زمانی که آمریکا نفتکشهای متعلق به جمهوری اسلامی را محاصره کند، نباید هیچ نفتی از منطقه صادر شود.
حوثیها نیز محاصره تمام کشتیرانی عربستان را اعلام کردهاند؛ اقدامی که ممکن است شامل هر شناوری شود که قصد انتقال نفت خام از پایانه ینبع به دریای مدیترانه را داشته باشد.
جمهوری اسلامی و حوثیها همچنین نشان دادهاند که منطقه کانال سوئز در برد پهپادها و موشکهای آنها قرار دارد؛ همانگونه که بارها موشک و پهپاد به سمت اسرائیل شلیک کردهاند، هرچند فاصله زیاد احتمال رهگیری آنها را افزایش میدهد.
مارتین سینیور، رییس بخش قیمتگذاری گاز مایع طبیعی در موسسه آرگوس (Argus)، به رویترز گفت همین موضوع میتواند باعث افزایش نرخ بیمه کشتیها شود.
او افزود: «شرکتهای بیمه ممکن است با توجه به حمله در مصر و افزایش خطر برای کشتیرانی و زیرساختهای انرژی منطقه، حق بیمه جنگی اضافی بیشتری برای عبور از کانال سوئز مطالبه کنند.»
با این حال، او تاکید کرد که جمهوری اسلامی تاکنون تهدید مشخصی علیه کانال سوئز مطرح نکرده است.
یک منبع امنیت دریایی نیز گفت شرکتهای کشتیرانی از هماکنون در حال بازنگری در تدابیر امنیتی خود برای کشتیهای مستقر در بنادر مدیترانهای مصر در نزدیکی کانال سوئز هستند.
در داخل مصر، این حمله لزوما بهعنوان نشانهای از تهدید مستقیم کانال سوئز تلقی نمیشود.
وائل قدور، عضو پیشین هیاتمدیره سازمان کانال سوئز، گفت: «کانال بهشدت محافظت میشود و بهصورت شبانهروزی تحت تدابیر امنیتی قرار دارد.»
حتی پیش از این حمله نیز نفت خاورمیانه برای رسیدن به بازارهای جهانی ناچار بود مسیرهایی طولانیتر، پیچیدهتر و پرهزینهتر را طی کند.
جورج موریس گفت: «محمولههای نفتی ینبع در ماه ژوئن حدود ۱۵ درصد واردات دریایی نفت خام و میعانات آسیا را تشکیل میدادند. بنابراین هرگونه اختلال طولانیمدت پیامدهای مهمی برای پالایشگاههای آسیایی خواهد داشت؛ زیرا انتقال نفت از مسیر سوئز به جای بابالمندب، زمان سفر به شمال شرق آسیا را بیش از دو برابر میکند و ورود محمولهها را حدود یک ماه به تاخیر میاندازد.»
انتقال حجم بالای نفت از طریق کانال سوئز از جنبهای دیگر نیز دشوار است.
ابرنفتکشها به دلیل آبخور بسیار عمیق، نمیتوانند با بار کامل از کانال سوئز عبور کنند و ناچارند بخشی از نفت خود را از طریق خط لوله سومد تخلیه و سپس در مدیترانه دوباره بارگیری کنند.
با این حال، هنوز امکان افزایش انتقال نفت از طریق سوئز و سومد وجود دارد.
هفته گذشته روزانه ۱٫۴ میلیون بشکه نفت از بندر سیدی کریر صادر شد؛ در حالی که رکورد تاریخی هفتگی این بندر ۲٫۱ میلیون بشکه در روز و ظرفیت خط لوله سومد ۲٫۵ میلیون بشکه در روز است.
موریس گفت احتمالا حدود ۱۰ ابرنفتکش در هفتههای آینده در سیدی کریر بارگیری خواهند کرد که عمدتا مقصد آنها پالایشگاههای آسیایی است.
این ظرفیت، همراه با چشمانداز نامطمئن تردد در تنگه هرمز و بابالمندب، نشان میدهد چرا کانال سوئز در بحران کنونی چنین اهمیت حیاتی پیدا کرده و چرا هرگونه تهدید علیه فعالیت آن میتواند پیامدهای سنگینی برای بازار داشته باشد.
کوری رنسلم، مدیرعامل شرکت امنیت دریایی دریاد گلوبال (Dryad Global)، به رویترز گفت: «هرگونه حمله در منطقه کانال سوئز، حق بیمه جنگی را بهطور چشمگیری افزایش خواهد داد و ارزیابی امنیتی کل منطقه را دگرگون میکند.»
متیو رایت، تحلیلگر ارشد حملونقل دریایی در کپلر، نیز گفت: «اختلال در کانال سوئز تقریبا بلافاصله بر قیمتها اثر خواهد گذاشت. فشارهای تورمی ناشی از طولانیتر شدن مسیرها و افزایش هزینه حملونقل، تقریبا فورا به مصرفکنندگان منتقل خواهد شد.»
در صورت تایید، این حمله میتواند اقدامی خصمانه در مقطعی حساس از جنگ میان آمریکا و جمهوری اسلامی تلقی شود.
با این حال، نیویورکتایمز افزود مقامها هشدار دادهاند که هنوز بهطور قطعی مشخص نشده چه کسی مسئول این حمله بوده و این ارزیابی اولیه ممکن است با جمعآوری اطلاعات فنی بیشتر تغییر کند.
آنها همچنین هشدار دادند که ممکن است هکرها عمداا خود را وابسته به ایران نشان داده باشند تا تنش میان دو کشور را افزایش دهند، هرچند مقامهای پیشین اطلاعاتی آمریکا چنین سناریویی را بعید دانستهاند.
مقامهای محلی گزارش دادند که دستکم در یک شهر، چاه آب و تاسیسات تصفیه آب روز دوشنبه بهطور موقت از مدار خارج شد. در شهرهای دیگر نیز مسئولان مجبور شدند برای مقابله با حملات به سامانههای خودکار کنترل تاسیسات، از روشهای دستی استفاده کنند.
بهنوشته نیویورکتایمز هیچ نشانهای وجود ندارد که آب آشامیدنی آلوده یا برای مصرف ناامن شده باشد.
با وجود تاثیر محدود این حمله، اگر ارتباط آن با تهران تایید شود، در زمانی بسیار حساس رخ داده است؛ زیرا درگیری مستقیم میان آمریکا و جمهوری اسلامی در خاورمیانه بار دیگر از سر گرفته شده است.
سه مقام ایالتی که در جریان تحقیقات قرار دارند، به نیویورکتایمز گفتند شیوه اجرای حمله و نبود هرگونه درخواست باج باعث شده تحلیلگران بهطور موقت به این نتیجه برسند که هکرهای ایرانی مسئول آن بودهاند.
این مقامها بهدلیل ادامه تحقیقات جنایی نخواستند نامشان فاش شود.
متیو فوگل، سخنگوی اداره تحقیقات فدرال آمریکا (افبیآی)، گفت: «افبیآی از این حادثه مطلع است و برای رسیدگی به موضوع با قربانیان در تماس است.»
او از ارائه جزییات بیشتر خودداری کرد.
در حالی که تحقیقات ادامه دارد، مقامهای پیشین و کارشناسان امنیت سایبری گفتهاند انتظار دارند شواهد مربوط به دخالت احتمالی جمهوری اسلامی تقویت شود.
سینتیا کایزر، از مقامهای ارشد پیشین افبیآی که تحقیقات مربوط به حملات سایبری دولتهای خارجی را هدایت میکرد، گفت: «تقریبا همه فرضیههای اولیه درباره منشاء حملات، در نهایت درست از آب درمیآید.»
بهگفته او، چندین نشانه در این پرونده به حکومت ایران اشاره دارد؛ از جمله اینکه هدف حمله، ایجاد اختلال بوده نه کسب منفعت مالی، و همچنین اینکه تهران در ماههای اخیر علاقه خود را به هدف قرار دادن سامانههای آب آمریکا نشان داده است.
جان اسرائیل، مدیر ارشد امنیت اطلاعات ایالت مینهسوتا، گفت هکرها حدود ۳۶ سامانه آب شهری را هدف قرار دادهاند؛ حملهای که نخستین بار روز یکشنبه شناسایی شد.
او گفت پس از اولین گزارش، مقامهای ایالتی به سایر شهرداریهایی که آسیبپذیری مشابه داشتند هشدار دادند و همین موضوع باعث شد واکنش سریعتری صورت گیرد.
بهگفته او، هکرها زیرساختهایی را هدف قرار داده بودند که برای مدیریت و پایش از راه دور برجهای آب مورد استفاده دولتهای محلی قرار میگیرد.
اسرائیل افزود: «مینهسوتا یکی از نخستین ایالتهایی بود که این حمله را شناسایی کرد، اما اکنون شاهد هستیم که احتمالا همین فعالیت تهدیدآمیز در ایالتهای دیگر آمریکا نیز در جریان بوده است.»
او تاکید کرد که تا عصر چهارشنبه هیچ نشانهای وجود نداشت که این نفوذها باعث آلودگی آب یا اختلال در توزیع آن شده باشند.
از زمان آغاز جنگ در اسفند ماه سال گذشته، جمهوری اسلامی حملات سایبری علیه آمریکا را افزایش داده است، هرچند بهنوشته نیویورکتایمز موفقیت این حملات محدود بوده است.
یکی از استثناهای مهم، حمله سایبری ماه مارس به شرکت استرایکر، از بزرگترین تامینکنندگان تجهیزات پزشکی آمریکا، بود که باعث توقف موقت فعالیت این شرکت شد.
سایر فعالیتهای سایبری منتسب به جمهوری اسلامی بیشتر در حد ایجاد مزاحمت ارزیابی شدهاند تا تهدیدی جدی.
برای نمونه، گروهی وابسته به دستگاههای اطلاعاتی جمهوری اسلامی مسئولیت انتشار ایمیلها و عکسهایی را برعهده گرفت که از حساب شخصی کش پاتل، رییس افبیآی، سرقت شده بود.
نیک اندرسن، سرپرست آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت آمریکا (CISA)، چهارشنبه گفت این نهاد از «چندین حادثه احتمالی که شرکتهای محلی آب را تحت تاثیر قرار دادهاند» آگاه است.
او درباره عامل این حملات اظهار نظر نکرد، اما به هشدار امنیت سایبری این آژانس اشاره کرد که تنها چند روز پیش از آغاز حمله در مینهسوتا بهروزرسانی شده بود.
در آن هشدار آمده بود که «عوامل سایبری وابسته به ایران» در تلاش هستند به تجهیزات فناوری عملیاتی نفوذ کنند تا احتمالا زیرساختهای حیاتی آمریکا، از جمله سامانههای آب و فاضلاب، را مختل کنند.
کارشناسان امنیت سایبری سالهاست هشدار میدهند که سامانههای آب آمریکا، که اغلب قدیمی و با کمبود بودجه روبهرو هستند، در برابر حملات دیجیتال آسیبپذیرند.
نیت جورج، شهردار شهر کوچک براهام در مینهسوتا، در حدود ۱۰۵ کیلومتری شمال مینیاپولیس، گفت کارکنان خدمات عمومی صبح دوشنبه متوجه شدند چاهی که برج آب شهر را تغذیه میکند دچار اختلال شده است.
او در بیانیهای گفت: «کارکنان خدمات عمومی سامانه آسیبدیده را از مدار خارج کردند، سامانه پشتیبان را فعال کردند و ظرف حدود ۹۰ دقیقه تاسیسات را دوباره راهاندازی کردند.»
این شهر برای مدت کوتاهی از ساکنان خواست در مصرف آب صرفهجویی کنند، اما اندکی بعد این توصیه را لغو کرد.
شهردار براهام در پایان نوشت: «این حمله به زیرساختهای حیاتی عمومی باید هشداری برای سیاستگذاران در سنتپل باشد. از دولتهای محلی مینهسوتا انتظار میرود با نیروهای محدود، فناوری فرسوده و منابع ناکافی، از سامانههای حیاتی در برابر دشمنان خارجی و مجرمان حرفهای دفاع کنند.»
وزارت دفاع عربستان سعودی پنجشنبه هشتم مرداد اعلام کرد نمایندگان ۴۳ کشور و اتحادیه اروپا در نشستی بینالمللی برای بررسی این طرح شرکت کردند.
بر اساس این پیشنهاد، عربستان بنیانگذار و رهبر ائتلاف خواهد بود و مقر فرماندهی آن نیز در این کشور مستقر میشود.
ریاض هدف این ائتلاف را تقویت امنیت دریایی، حفاظت از آزادی کشتیرانی، تامین امنیت مسیرهای تجارت بینالمللی و خطوط انتقال انرژی، و صیانت از منافع مشترک دریایی در تنگه بابالمندب و خلیج عدن عنوان کرد.
وزارت دفاع عربستان همچنین از حمایت ۱۴ کشور، از جمله ترکیه، پاکستان، مصر، سودان و جیبوتی، از این ابتکار در قالب بیانیهای مشترک خبر داد.
از میان شش کشور عربی حاشیه خلیج فارس، نام عمان و امارات متحده عربی در فهرست حامیان این بیانیه دیده نمیشود.
هفتم مرداد، خبرگزاری رویترز به نقل از دو منبع آگاه گزارش داده بود ریاض در تلاش است برای مقابله با حملات حوثیها در دریای سرخ، یک ائتلاف بینالمللی تشکیل دهد.
تشدید تنشها در دریای سرخ
حوثیهای یمن ۲۹ تیر از تصمیم خود برای اعمال محاصره دریایی علیه عربستان سعودی در دریای سرخ خبر دادند.
این گروه نیابتی حکومت ایران از آن زمان مسئولیت چندین حمله به کشتیهای مرتبط با ریاض را بر عهده گرفته است.
عربستان سعودی نیز در پاسخ، مواضع نظامی حوثیها در بندر حدیده یمن را تهدیدی برای امنیت کشتیرانی دانسته و آنها را هدف حملات هوایی قرار داده است.
تشدید درگیریها در دریای سرخ به یکی از مهمترین جبهههای جنگ ایران تبدیل شده است؛ بحرانی که از خلیج فارس فراتر رفته، امنیت کشتیرانی بینالمللی را با چالش روبهرو کرده و به افزایش بهای نفت انجامیده است.
تنگه بابالمندب که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند، از مهمترین گلوگاههای راهبردی جهان به شمار میرود و حدود ۱۲ درصد تجارت جهانی از آن عبور میکند.
این گذرگاه در جنوبیترین نقطه شبهجزیره عربستان قرار دارد و مسیر اصلی کشتیهایی است که از طریق دریای سرخ به کانال سوئز تردد میکنند.
اتحادیه اروپا نیز پیشتر در سال ۲۰۲۴ ماموریت دریایی خود را در دریای سرخ آغاز کرد تا پس از حملات حوثیها به کشتیهای تجاری در بحبوحه جنگ غزه، به برقراری امنیت کشتیرانی در آبهای منطقه کمک کند.
هفتم مرداد، رویترز گزارش داد حوثیهای یمن قصد دارند از بیشتر کشتیهای تجاری عبوری از تنگه بابالمندب عوارض دریافت کنند، اما کشتیهای چینی احتمالا از پرداخت آن معاف خواهند بود.
حملات انجامشده از خاک عراق در پنجم مرداد تاسیسات نفتی استان شرقی عربستان سعودی، مهمترین مرکز تولید نفت خام این کشور، را هدف قرار داد.
در واکنش به این حملات، ریاض ششم مرداد با مشارکت واشینگتن، مواضع گروههای مسلح در عراق را بمباران کرد.
مقامهای سعودی بهطور رسمی گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در عراق را مسئول این حملات دانستهاند، هرچند حوثیهای یمن مسئولیت آن را بر عهده گرفتهاند.
دولت عراق نیز اعلام کرده است که این رویداد را مورد بررسی قرار خواهد داد.
دو مقام منطقهای پنجشنبه هشتم مرداد به رویترز گفتند بخشی از این حملات از خاک عراق و با مشارکت گروههای مسلح عراقی و حوثیها انجام شد و سپاه پاسداران بر طراحی و اجرای آن نظارت داشت.
پس از حملات مشترک ریاض و واشینگتن به مواضع گروههای مسلح در عراق، رسانههای نزدیک به جمهوری اسلامی از کشته شدن شماری از نیروهای سپاه پاسداران، شبهنظامیان عراقی و دستکم یک عضو حوثی خبر دادند.
شبکه سیانان نیز گزارش داد در این حملات، ۲۰ عضو سپاه پاسداران و مشاور فنی ایرانی کشته شدهاند.
فارع المسلمی، پژوهشگر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم هاوس، گفت اعضای «محور مقاومت» دیگر تنها از طریق حکومت ایران با یکدیگر در ارتباط نیستند، بلکه اکنون بهطور مستقیم نیز در زمینه آموزش، هماهنگی و اجرای عملیات با هم همکاری میکنند.
«محور مقاومت» عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
تحلیلگران معتقدند تحولات اخیر نشان میدهد عراق پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه و تضعیف حزبالله لبنان، به یکی از مهمترین پایگاههای عملیاتی شبکه گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه تبدیل شده است.
سابقه همکاری حوثیها و گروههای مسلح عراقی
همکاری میان حوثیهای یمن و گروههای مسلح عراقی مورد حمایت تهران سابقهای طولانی دارد؛ بهویژه با کتائب حزبالله که از مجهزترین و سازمانیافتهترین گروههای عراقی به شمار میرود.
عبدالملک الحوثی، رهبر حوثیها، سال ۲۰۲۴ از تشکیل «اتاق عملیات مشترک» میان این گروه و شبهنظامیان عراقی خبر داد و اواخر همان سال، دو طرف از نخستین عملیات مشترک خود علیه اسرائیل پرده برداشتند.
حوثیها سالهاست در عراق حضور دارند و از طریق دفاتر نمایندگی و نماینده رسمی خود، احمد الشرفی، روابط نزدیکی با احزاب شیعه و گروههای همسو با جمهوری اسلامی برقرار کردهاند. الشرفی نیز بارها بهصورت علنی با این گروهها دیدار کرده است.
به گفته تحلیلگران، وسعت جغرافیایی عراق و مناطق باز و پهناور آن، این کشور را به محلی مناسب برای استقرار، پنهانسازی نیروها و اجرای عملیات تبدیل کرده است.
مرز بیش از ۸۰۰ کیلومتری عراق با عربستان سعودی نیز کنترل این منطقه را دشوار کرده و امکان انجام حملات فرامرزی را افزایش داده است.
مقامهای کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی طی سالهای گذشته مسئولیت صدها حمله را متوجه گروههای فعال در عراق دانستهاند؛ از جمله حمله دو پهپاد به سفارت ایالات متحده در ریاض در ماه مارس و حمله به نیروگاه هستهای براکه امارات در ماه مه.
دولت عراق بارها اعلام کرده است گزارشها درباره استفاده از خاک این کشور برای حمله به همسایگان عرب را بررسی خواهد کرد.
با این حال، منتقدان میگویند بغداد تاکنون توان چندانی برای مقابله با این اقدامات از خود به نمایش نگذاشته و همین مساله به روابط و اعتبار آن نزد کشورهای حاشیه خلیج فارس آسیب زده است.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، هفتم مرداد در واکنش به تحولات اخیر، سفر برنامهریزیشده خود به عربستان سعودی برای دیدار با محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، را لغو کرد.
زیدی با وجود مخالفت برخی گروههای مسلح، طرحی برای قرار دادن تمامی سلاحها تحت کنترل دولت تا پایان ماه سپتامبر ارائه کرده است.
این خبرگزاری پنجشنبه هشتم مرداد به نقل از منابع آگاه نوشت افزایش نارضایتی کشورهای عربی از وضعیت کنونی، زمینهساز درخواست آنها از چین برای ایفای نقشی پررنگتر شده است.
اگرچه جنگ اخیر به حکومت ایران، بهعنوان رقیب بسیاری از دولتهای عربی منطقه، آسیب وارد کرده، اما همزمان صادرات حیاتی انرژی این کشورها را نیز با اختلال روبهرو ساخته و آنها را بیش از گذشته در معرض تهدیدهای جمهوری اسلامی و گروههای همپیمانش قرار داده است.
سه منبع منطقهای به رویترز گفتند تهدیدهای جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن علیه کشتیرانی در بابالمندب و تنگه هرمز، کشورهای عربی را به این جمعبندی رسانده که چین بهدلیل روابط اقتصادی گستردهاش با تهران، میتواند در کاهش تنشها نقش موثرتری ایفا کند.
این منابع معتقدند تحولات اخیر محدودیتهای ایالات متحده در مدیریت بحرانهای منطقهای را آشکار کرده است.
وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در هفتههای گذشته با انجام دهها تماس تلفنی و دیدار دیپلماتیک با مقامهای کشورهای مختلف، تلاشهای پکن برای برقراری آتشبس در جنگ ایران را پیگیری کرده است.
ژای جون، فرستاده ویژه پکن در امور خاورمیانه، نیز با مقامهای جمهوری اسلامی و کشورهای عربی درباره راههای کاهش تنش گفتوگو کرده است.
وزارت امور خارجه چین در پاسخ به پرسش رویترز اعلام کرد پکن ارتباط نزدیک خود را با همه طرفهای درگیر حفظ کرده و همواره برای توقف درگیریها و پیشبرد روند صلح کوشیده است.
چین بهعنوان بزرگترین شریک تجاری جمهوری اسلامی و یکی از مهمترین خریداران نفت کشورهای خلیج فارس، از موقعیتی برخوردار است که هم ظرفیت میانجیگری برای آن ایجاد میکند و هم ملاحظات و حساسیتهایی به همراه دارد.
یکی از منابع خلیج فارس به رویترز گفت روابط کشورهای عربی با چین بر پایه احترام متقابل و همکاری اقتصادی استوار است و به همین دلیل، گفتوگوها معمولا به دور از فضای رسانهای و در سکوت دیپلماتیک انجام میشود.
به گفته این منبع، دولتهای عربی امیدوارند چین بتواند جمهوری اسلامی را به سمت راهحلی مبتنی بر مذاکره سوق دهد، هرچند پکن معمولا «محتاطانه و کند» عمل میکند.
رویترز افزود کشورهای منطقه آگاهند که ادامه جنگ میتواند به سود چین نیز تمام شود، زیرا فشار بیشتری بر ایالات متحده وارد میآورد.
سایه تقابل چین و آمریکا بر توان میانجیگری پکن
چین از زمان برگزاری نشست مشترک با شورای همکاری خلیج فارس در سال ۲۰۲۲، روابط اقتصادی خود را با شش عضو این شورا شامل بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، بهطور چشمگیری گسترش داده است.
به نوشته رویترز، قرار است نشست بعدی دو طرف در سال جاری در ریاض برگزار شود، هرچند هنوز بهطور رسمی تایید نشده است.
با وجود این روابط نزدیک، پکن تاکنون از محکوم کردن علنی تهدیدهای جمهوری اسلامی علیه کشتیرانی در منطقه خودداری کرده؛ موضوعی که به گفته ناظران، تردیدهایی را درباره آمادگی چین برای تضمین امنیت خلیج فارس و مسیرهای صادرات انرژی به وجود آورده است.
یکی دیگر از منابع منطقهای به رویترز گفت: «چینیها میکوشند نقش پررنگتری داشته باشند و بیش از این کمک کنند، اما میزان نفوذ آنها کمتر از چیزی بوده که تصور میکردیم. هنوز مشخص نیست این موضوع ناشی از کمبود اراده سیاسی است یا محدودیت توانایی.»
او افزود هر زمان ایالات متحده بهطور مستقیم وارد بحران میشود، رقابت راهبردی میان واشینگتن و پکن بر سایر ملاحظات سایه میاندازد و محاسبات چین را پیچیدهتر میکند.
هنری توگندهات، پژوهشگر مسائل چین در موسسه واشینگتن، نیز به رویترز گفت اولویت اصلی پکن حفظ روابط با همه بازیگران منطقه است و رهبران چین تمایلی ندارند با جانبداری آشکار از هیچ طرفی، هزینه دیپلماتیک بپردازند.
به گفته او، پس از ورود مستقیم آمریکا به جنگ، محاسبات چین دیگر تنها به خاورمیانه محدود نماند و رقابت گستردهتر این کشور با واشینگتن نیز به بخشی از معادله تبدیل شد.
انتظار میرود شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، مهرماه برای دیدار با دونالد ترامپ، همتای آمریکایی خود، به ایالات متحده سفر کند.
وزارت امور خارجه چین اعلام کرد شی طرحی چهار مادهای برای حفظ صلح و ثبات در خاورمیانه ارائه کرده که بر توسعه، امنیت و همکاری میان کشورهای منطقه تاکید دارد.
تلاش برای حفظ توازن میان همه طرفها
رویترز نوشت چین طی سالهای اخیر با اتکا به روابط اقتصادی، حضور دیپلماتیک خود را در خاورمیانه گسترش داده است.
یکی از مهمترین دستاوردهای این رویکرد، میانجیگری برای ازسرگیری روابط دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی و عربستان سعودی در سال ۲۰۲۳ بود؛ توافقی که اکنون با تشدید تنشهای منطقهای با آزمونی دشوار روبهرو شده است.
سه منبع پاکستانی هفته گذشته به رویترز گفتند پکن در تلاش است اسلامآباد را به میانجیگری میان واشینگتن و تهران برای ازسرگیری مذاکرات صلح ترغیب کند.
شش منبع آگاه نیز این هفته خبر دادند مقامهای چینی بهطور مستقیم با حوثیهای یمن گفتوگو کردهاند تا نفتکشهای چینی بتوانند از جنوب دریای سرخ عبور کنند؛ آن هم پس از آنکه این گروه نیابتی جمهوری اسلامی اعلام کرد مانع دسترسی کشتیها به بنادر عربستان سعودی خواهد شد.
آنا بورشفسکایا، پژوهشگر ارشد موسسه واشینگتن، معتقد است تنها نتیجه ملموس تلاشهای دیپلماتیک چین تاکنون توافقهای دوجانبهای بوده که امنیت کشتیهای مرتبط با این کشور را تامین کرده است.
او ادامه داد: «فراتر از این، دشوار است بتوان دید چین چه دستاورد دیگری داشته یا اساسا تا چه اندازه مایل بوده به نتایجی فراتر دست یابد.»
به گفته این پژوهشگر، جنگ اخیر این فرصت را برای پکن فراهم کرده است که ضمن حفاظت از منافع خود، از افزایش قیمت انرژی برای تشدید فشار افکار عمومی بر آمریکا و اروپا نیز بهره ببرد.
این در حالی است که چین از تخفیفهای قابلتوجه در خرید نفت ایران که تحت تحریمهای بینالمللی قرار دارد، سود برده است.
رویترز نوشت پکن در سالهای گذشته حمایت خود از جمهوری اسلامی را از طریق تامین قطعات دومنظوره، تجهیزات مرتبط با تراشههای الکترونیکی و سامانههای ناوبری ماهوارهای افزایش داده، اما از زمان آغاز جنگ، بهطور آشکار کمک نظامی در اختیار تهران قرار نداده است.
چین همواره گزارشها درباره ارسال تجهیزات مرتبط با تراشهها، ارائه اطلاعات امنیتی یا تحویل سامانههای دفاعی به جمهوری اسلامی را رد کرده و گفته موضع پکن «شفاف و صریح» بوده و «هرگز بر آتش بحران ندمیده است».
به باور تحلیلگران، رویکرد چین در قبال بحران کنونی ادامه همان راهبرد دیرینه این کشور است؛ رویکردی که بر پرهیز از پذیرش تعهدات امنیتی گسترده در مناطق دور از حوزه منافع اصلی پکن استوار است.
آنها میگویند برخلاف ایالات متحده که شبکه ائتلافهایش بر پایه تعهدات دفاعی متقابل شکل گرفته، چین ترجیح میدهد نفوذ خود را از مسیر تجارت، سرمایهگذاری و فروش تسلیحات گسترش دهد و حضور نظامی مستقیم را تا حد امکان به مناطق پیرامونی خود محدود نگه دارد.
نخستوزیر اسرائیل در گفتوگو با شبکه ایبیسینیوز که شامگاه چهارشنبه هفتم مرداد (به وقت شرق آمریکا) پخش شد، گفت امیدوار است تلاش رییسجمهوری آمریکا برای دستیابی به یک توافق دیپلماتیک با حکومت ایران به نتیجه برسد؛ هرچند خود او درباره نیت تهران تردید دارد.
نتانیاهو در پاسخ به پرسشی درباره تمایل ترامپ به مذاکره با [حکومت] ایران، سه گزینه پیش روی رییسجمهوری آمریکا ترسیم کرد: «یکی اینکه واقعا در دستیابی به توافق موفق شود؛ دوم اینکه به محاصره ادامه دهد؛ و سوم اینکه اقدام نظامی کند.»
او افزود هر مسیری که به پایان برنامه هستهای تهران منجر شود، با هدف مشترک آمریکا و اسرائیل همخوانی دارد.
تصمیم، تصمیم اوست!
مجری ایبیسینیوز از نتانیاهو پرسید آیا در دیدار خود با ترامپ در کاخ سفید، رییسجمهوری آمریکا را برای ازسرگیری حملات به ایران تحت فشار گذاشته است.
نخستوزیر اسرائیل این برداشت را رد کرد و گفت: «در واقع نه. این یک کاریکاتور و تصویر نادرست است.»
او افزود دو طرف هر سه گزینه را «میان دوستان و متحدان» بررسی کردهاند، اما تصمیم نهایی بر عهده ترامپ است: «این تصمیم اوست.»
نتانیاهو در بخش دیگری از مصاحبه، آمریکا را «شریک ارشد» و اسرائیل را «شریک کوچکتر» این اتحاد توصیف کرد.
او در عین حال گفت بهعنوان نخستوزیر اسرائیل، هر گاه دفاع از امنیت کشورش ضروری باشد، بر اساس منافع اسرائیل عمل خواهد کرد.
تردید نسبت به دیپلماسی
نتانیاهو در پاسخ به پرسشی درباره احتمال موفقیت مذاکرات گفت نمیداند راهحل دیپلماتیک تا چه اندازه محتمل است، اما نسبت به شیوه عملکرد حکومت ایران بدبین است.
او گفت: «من نسبت به نیت ایران تردید دارم. آنها همیشه دروغ میگویند، همیشه تقلب میکنند و همیشه وقت میخرند.»
این اظهارات در حالی مطرح شد که ترامپ، به گفته ایبیسینیوز، همچنان از امکان دستیابی به توافق سخن میگوید و معتقد است [حکومت] ایران خواهان معامله است.
این در حالی است که ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، پنجشنبه هشتم مرداد اعلام کرد در تازهترین موج حملات آمریکا، دهها هدف وابسته به سپاه پاسداران، از مراکز فرماندهی نظامی و تاسیسات موشکی و پهپادی تا مراکز دیدهبانی و دفاع ساحلی، هدف قرار گرفتند.
مقامهای جمهوری اسلامی و رسانههای حکومتی نیز از حمله به دستکم پنج استان در ایران خبر دادند.
تغییر حکومت هدف اعلامشده نیست
نتانیاهو در پاسخ به پرسش مستقیم درباره اینکه آیا تغییر حکومت در ایران همچنان هدف اوست، گفت: «هدف من این است که مطمئن شوم ایران تحت این رژیم سلاح هستهای نداشته باشد.»
او تاکید کرد حکومت ایران اکنون ضعیفتر از هر زمان دیگری است، اما پذیرفت که این حکومت همچنان پابرجاست.
نتانیاهو گفت اسرائیل میتواند شرایطی برای تضعیف حکومت ایران ایجاد کند، اما تعیین سرنوشت سیاسی کشور بر عهده ایرانیان است.
نخستوزیر اسرائیل افزود: «این به مردم ایران بستگی دارد که در نهایت سرنوشت خود را رقم بزنند.»
او سپس پیشبینی کرد شکاف میان حکومت و مردم سرانجام به سقوط نظام سیاسی ایران منجر خواهد شد.
هشدار درباره پاسخ به حمله احتمالی
نتانیاهو در پاسخ به این پرسش که اسرائیل در صورت حمله جمهوری اسلامی چه خواهد کرد، گفت: «فکر میکنم آنها اشتباهی وحشتناک خواهند کرد و ما بسیار بسیار قاطعانه پاسخ خواهیم داد.»
او جزییاتی درباره ماهیت یا دامنه پاسخ احتمالی اسرائیل ارائه نکرد.
مجری ایبیسینیوز همچنین با اشاره به گزارشی از نیویورکتایمز گفت نتانیاهو پیش از آغاز جنگ، نابودی برنامه موشکی ایران در چند هفته و بسته نشدن تنگه هرمز را ممکن دانسته بود.
نخستوزیر اسرائیل این روایت را «بیان نادرست» از سخنان خود خواند.
او گفت هدف اصلیاش جلوگیری از دستیابی [حکومت] ایران به سلاح هستهای بوده و این تهدید را به «سرطان» تشبیه کرد که در صورت درمان نشدن، گسترش مییابد.
نتانیاهو همچنین اتهام گمراه کردن ترامپ برای وارد کردن آمریکا به جنگ را رد کرد و گفت: «من او را گمراه نکردم. هیچکس به رییسجمهوری ترامپ نمیگوید چه کار کند.»
به گفته نتانیاهو، ترامپ حتی پیش از بازگشت به کاخ سفید و در دیداری در مارالاگو، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را یکی از اهداف خود اعلام کرده بود.
تنگه هرمز و مسیرهای جایگزین انرژی
نخستوزیر اسرائیل گفت احتمال استفاده [حکومت] ایران از تنگه هرمز بهعنوان اهرم فشار را در نظر گرفته بود، اما: «پیامدهای چنین اقدامی را نمیشد با دقت پیشبینی کرد.»
او پیشبینی کرد پس از پایان جنگ، کشورها برای کاهش وابستگی به این گذرگاه، به توسعه مسیرهای جایگزین انتقال انرژی روی خواهند آورد.
نتانیاهو از انتقال انرژی به دریای سرخ و سپس از مسیر اسرائیل به مدیترانه بهعنوان یکی از گزینهها نام برد و گفت: «ما میتوانیم این گلوگاه را باز کنیم.»
اختلاف با معاون ترامپ
مجری ایبیسینیوز همچنین به سخنان جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، اشاره کرد که گفته بود افرادی در ساختار اسرائیل برای ادامه جنگ و تغییر افکار عمومی آمریکا تلاش میکنند.
نتانیاهو گفت صبح همان روز [روز انجام مصاحبه] گفتوگوی «بسیار خوبی» با ونس داشته و دو طرف موضوع را حلوفصل کردهاند.
او افزود: «این سیاست ما نیست. افراد در ساختار ما میتوانند دیدگاههای خودشان را داشته باشند، اما سیاست دولت را من تعیین میکنم.»
