یک تحلیلگر حوزه انرژی، در تحلیلی برای خبرگزاری رویترز نوشت گسترش دامنه جنگ ایران به دریای سرخ، بازار نفت را با تهدیدی تازه و جدی روبهرو کرده است؛ تحولی که روند شکننده بازگشت جریان انرژی به بازارهای جهانی را مختل میکند و میتواند اقتصاد جهان را بیش از پیش تحت تاثیر قرار دهد.
شبهنظامیان حوثی مورد حمایت جمهوری اسلامی ۲۹ تیر اعلام کردند از تردد کشتیهای مرتبط با عربستان سعودی که قصد عبور از تنگه بابالمندب در ورودی جنوبی دریای سرخ را دارند، جلوگیری خواهند کرد.
بوسو پنجشنبه اول مرداد هشدار داد این اقدام میتواند جریان جهانی نفت را که پیشتر بهدنبال بسته شدن مجدد تنگه هرمز مختل شده بود، با مشکلات جدیتری روبهرو کند.
پس از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و مسدود شدن بخش عمده تنگه هرمز، پایانه صادراتی ینبع در ساحل غربی عربستان سعودی به مسیر اصلی صادرات نفت خام این کشور تبدیل شد.
انتقال نفت از ینبع به آسیا، مهمترین بازار صادراتی ریاض، به عبور از تنگه بابالمندب وابسته است.
عربستان سعودی از ماه مارس تاکنون روزانه حدود پنج میلیون بشکه نفت از سواحل غربی خود صادر کرده که بیش از دو برابر سطح پیش از جنگ است.
بر اساس دادههای شرکت تحلیل داده «کپلر»، حدود چهارپنجم این محمولهها از تنگه بابالمندب عبور کردهاند.
اما مسیری که در ابتدا راهکاری موفق برای دور زدن بحران تنگه هرمز به نظر میرسید، اکنون خود در معرض تهدید قرار گرفته است.
تنگه بابالمندب محل عبور حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی است. این گذرگاه در جنوبیترین نقطه شبهجزیره عربستان قرار دارد و برای کشتیهایی که از طریق دریای سرخ به سوی کانال سوئز حرکت میکنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
تغییر مسیر نفتکشها و جهش هزینههای حملونقل
بوسو نوشت تهدید حوثیها بار دیگر مسیرهای تجارت جهانی نفت را با تغییرات گسترده مواجه کرده است.
بسیاری از نفتکشهای حامل نفت خام عربستان سعودی به مقصد آسیا اکنون از عبور از تنگه بابالمندب اجتناب میکنند و در عوض، پس از عبور از کانال سوئز و ورود به دریای مدیترانه، با دور زدن قاره آفریقا راهی مقصد میشوند.
پیچیدگیهای لجستیکی به همینجا ختم نمیشود. بزرگترین نفتکشهای حامل نفت خام بهدلیل محدودیت عمق کانال سوئز نمیتوانند با محموله کامل از این آبراه عبور کنند.
این نفتکشها ناچارند ابتدا بخشی از محموله خود را به خط لولهای در جنوب کانال انتقال دهند و سپس در نزدیکی اسکندریه دوباره نفت خام را بارگیری کنند و مسیر خود را ادامه دهند.
در مجموع، پرهیز از عبور از بابالمندب دستکم چهار هفته به زمان معمول سفر نفتکشها اضافه میکند و مدت سفر دریایی را بیش از دو برابر افزایش میدهد.
تغییر مسیر کشتیها همچنین هزینههای حملونقل و بیمه را بهشدت بالا میبرد.
پالایشگاهها؛ نقطه آسیبپذیر بازار جهانی انرژی
به نوشته بوسو، اختلال در تحویل نفت خام ضربه سنگینی به صنعت پالایش جهانی وارد میکند؛ بخشی که اکنون به یکی از مهمترین نقاط آسیبپذیر نظام انرژی جهان تبدیل شده است.
تولید پالایشگاههای آسیا در جریان بحران اخیر بهشدت کاهش یافت و تنها پس از افزایش صادرات نفت خام کشورهای خلیج فارس در پی امضای تفاهمنامه ناکام آتشبس میان تهران و واشینگتن در خردادماه، روند بهبود فعالیتهای آنها آغاز شده بود.
پالایشگاههای چین در ماه ژوئن میزان فرآورش نفت خام را نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ۱۸ درصد کاهش دادند و تولید خود را به پایینترین سطح از نخستین ماههای همهگیری کرونا در مارس ۲۰۲۰ رساندند.
چین، بزرگترین واردکننده نفت جهان، برای حفظ ذخایر و کاهش آسیبپذیری در برابر جهش قیمت انرژی، واردات نفت خام و صادرات سوخت را بهشدت کاهش داده است.
اکنون با اختلال دوباره در عرضه و افزایش قیمت نفت به بیش از ۹۰ دلار در هر بشکه، بالاترین سطح در بیش از یک ماه گذشته، روند نوپای بهبود فعالیت پالایشگاههای چین نیز ممکن است متوقف شود.
جنگ اوکراین نیز فشار مضاعفی بر بازار جهانی وارد کرده است. حملات پهپادی مداوم اوکراین به زیرساختهای انرژی روسیه در ماههای اخیر، فعالیت پالایشگاههای این کشور را بهشدت محدود کرده و مسکو را به ممنوعیت صادرات گازوئیل واداشته؛ اقدامی که یکی دیگر از منابع مهم عرضه را از بازار جهانی حذف کرده است.
محدودیت ظرفیت پالایش موجب شده فشار بر بازار سوخت بهمراتب شدیدتر از بازار نفت خام باشد.
از آغاز جنگ ایران، قیمت شاخص گازوئیل در اروپا و بنزین در آمریکا حدود ۶۵ درصد افزایش یافته است، در حالی که قیمت نفت خام برنت در همین مدت حدود ۳۰ درصد رشد کرده است.
کاهش تقاضا در پی جهش قیمت سوخت
بوسو افزود افزایش شدید قیمت سوخت بهطور فزایندهای الگوی مصرف را تحت تاثیر قرار داده است.
بر اساس برآوردهای آژانس بینالمللی انرژی، تقاضای جهانی نفت در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل، نزدیک به پنج درصد کاهش یافت و به ۹۹.۱ میلیون بشکه در روز رسید. این افت عمدتا در آسیا و اروپا متمرکز بود.
طبق ارزیابی این نهاد، مصرف گازوئیل در چین در ماه مه نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵، حدود ۱۰ درصد کاهش یافت. تقاضای بنزین نیز پنج درصد و مصرف خوراک صنایع پتروشیمی ۱۷ درصد افت کرد.
در اروپا نیز دادههای اولیه آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد مصرف گازوئیل در ماه مه با افت ۵.۷ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل، به ۴.۵ میلیون بشکه در روز رسید.
کاهش مصرف سوخت معمولا نشانهای از افت فعالیتهای اقتصادی است. اگرچه اقتصادها در بلندمدت میتوانند به منابع جایگزین انرژی روی بیاورند، واکنش فوری به جهش قیمت سوخت معمولا «تخریب تقاضا» است؛ وضعیتی که در آن قیمتهای بالا، مصرفکنندگان و کسبوکارها را به کاهش مصرف وادار میکند.
ایندرمیت گیل، اقتصاددان ارشد بانک جهانی، در مصاحبه با رویترز گفت جنگ ایران ممکن است رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ را به ۱.۳ درصد کاهش دهد؛ در حالی که این رقم سال گذشته ۲.۹ درصد بود.
در کوتاهمدت، راههایی برای کاهش بخشی از این فشار وجود دارد. برای نمونه، به نظر میرسد هند در حال افزایش میزان پالایش نفت خام روسیه است.
با این حال، هرچه مسیرهای بیشتری برای انتقال نفت مسدود شوند، محمولههای بیشتری بهناچار به تغییر مسیر روی آورند و اختلالها مدت طولانیتری ادامه یابند، پیامدهای اقتصادی نیز شدیدتر خواهد شد.
کاهش ذخایر جهانی نفت
کاهش مستمر ذخایر جهانی نفت تهدید دیگری برای اقتصاد جهان به شمار میرود. ذخایر راهبردی و تجاری در مراحل اولیه جنگ ایران به جبران افت ناگهانی عرضه نفت خاورمیانه کمک کردند، اما این ذخایر در پی ماهها اختلال بهطور پیوسته کاهش یافتهاند.
در نتیجه، جهان اکنون در مقایسه با آغاز جنگ، ظرفیت بسیار محدودتری برای مقابله با شوکهای تازه در بازار انرژی دارد.
بوسو افزود تشدید اخیر تنشها در دریای سرخ بسیار فراتر از یک اختلال دیگر در کشتیرانی است. این رویداد تنها مسیر جایگزین عملی را که پس از مسدود شدن تنگه هرمز امکان ادامه انتقال نفت خاورمیانه را فراهم آورده بود، تهدید میکند و شکنندگی روند بهبود بازار را آشکارتر میسازد.
بازار نفت طی ماههای گذشته توانسته بود خود را با مجموعهای از شوکهای ژئوپولیتیکی تطبیق دهد، اما اختلال همزمان در تنگه هرمز و بابالمندب میتواند ظرفیت بازار برای سازگاری را به مرز نهایی برساند.
براساس گزارش اکسیوس، این ماموریت روز سهشنبه ۳۰ تیر و پس از آغاز دور تازه درگیریها از ۱۲ روز پیش انجام شد و نشانهای از گسترش چشمگیر عملیات نظامی آمریکا علیه حکومت ایران بود.
بمبافکن بیـ۱ ماموریت خود را از یک پایگاه هوایی در بریتانیا آغاز کرد و پرواز آن در وبسایتهای رهگیری هواپیماها مشاهده شد. با این حال، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، در بیانیه رسمی خود درباره حملات روز سهشنبه اشارهای به استفاده از این بمبافکن نکرد.
مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفتند بیـ۱ برای حمله به اهداف سپاه پاسداران در ایران به کار گرفته شده است، اما هنوز مشخص نیست این هواپیما دقیقاً چه تاسیساتی را هدف قرار داده و ماموریت آن تا چه اندازه موثر بوده است.
بمبافکن بیـ۱ توانایی حمل ۲۴ بمب دوهزار پوندی یا دهها موشک کروز را دارد. این هواپیما میتواند در ارتفاع پایین با سرعتی بیشتر از سرعت صوت پرواز کند و در میان انواع بمبافکنهای آمریکا، بیشترین حجم مهمات را حمل کند.
آمریکا پیشتر در جریان «عملیات خشم حماسی» نیز چند ماموریت با بمبافکنهای بیـ۱ انجام داده و پایگاههای موشکی، مراکز فرماندهی، انبارهای تسلیحات و سامانههای پدافند هوایی حکومت ایران را هدف قرار داده بود.
سنتکام از حمله به مراکز نظامی و زیرساختهای لجستیکی خبر داد
سنتکام در بیانیه تازه خود اعلام کرد مراکز عملیات نظامی، تواناییهای دریایی، آشیانههای هواپیما، تاسیسات نگهداری پهپاد و زیرساختهای لجستیکی نظامی ایران هدف حمله قرار گرفتهاند.
در این بیانیه آمده است که هدف حملات، «تضعیف بیشتر توانایی ایران برای تهدید کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز» بوده است.
با وجود گسترش حملات آمریکا، به نظر نمیرسد جمهوری اسلامی موضع خود را درباره تنگه هرمز تغییر داده باشد. حکومت ایران همچنین به حملات خود علیه پایگاههای آمریکا در منطقه ادامه داده است.
برخی مقامهای دفاعی آمریکا به اکسیوس گفتهاند توانایی نظامی حکومت ایران در اطراف تنگه هرمز «تقریباً از بین رفته است». مقامهای دیگری، در مقابل، معتقدند تهران همچنان توانایی حمله به کشتیها در این منطقه را دارد.
ترامپ بازگشت به عملیات گسترده را بررسی میکند
اکسیوس گزارش داد همزمان با افزایش نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه، دونالد ترامپ همچنان بازگشت به عملیات رزمی گسترده علیه حکومت ایران را بررسی میکند.
مقامهای آمریکایی و اسرائیلی گفتهاند تصمیم برای آغاز چنین عملیاتی ممکن است ظرف چند روز گرفته شود.
ترامپ چهارشنبه تهدید کرد اگر [حکومت] ایران کشتیهای بیشتری را در تنگه هرمز هدف قرار دهد، آمریکا پلها و نیروگاههای ایران، از جمله تاسیساتی در تهران، را بمباران خواهد کرد.
جمهوری اسلامی نیز در واکنش تهدید کرده است زیرساختهای کشورهای حوزه خلیج فارس را که متحد آمریکا هستند، هدف قرار خواهد داد.
تهران آخرین پیشنهاد میانجیگران را نپذیرفت
با وجود افزایش حملات، تلاشهای دیپلماتیک برای توقف جنگ ادامه دارد. منابع آگاه و مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفتند میانجیگران قطر همچنان با مقامهای آمریکا، ایران و عمان در تماساند.
هدف این مذاکرات دستیابی به توافقی تازه برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به درگیریها عنوان شده است.
یک منبع منطقهای گفت رهبران جمهوری اسلامی آخرین پیشنهاد میانجیگران را نپذیرفتهاند. هنوز مشخص نیست ترامپ چه مدت برای ادامه تلاشهای دیپلماتیک فرصت خواهد داد.
ترامپ شامگاه چهارشنبه در سخنرانی خود در ایالت جورجیا گفت مقامهای [حکومت] ایران به دلیل شدت حملات خواهان دستیابی به توافق هستند، اما هنوز آمادگی لازم را ندارند.
او گفت: «آنها بهشدت هدف حمله قرار میگیرند و میخواهند توافق کنند.»
ترامپ افزود: «اما من میگویم آنها برای توافق آماده نیستند؛ زیرا هر بار توافقی میکنند، میخواهند آن را تغییر دهند و همهچیز را عوض کنند. آنها آماده نیستند، اما خیلی زود آماده خواهند شد.»
حملات حوثیها جبهه تازهای در دریای سرخ گشود
اکسیوس در بخش دیگری از گزارش خود نوشت حوثیها چهارشنبه برای نخستین بار پس از اعلام محاصره بنادر عربستان سعودی، کشتیهای این کشور را هدف قرار دادند.
یک مقام دفاعی آمریکا گفت این حملات، پس از چند ماه دور ماندن تقریبا کامل حوثیها از جنگ، ممکن است با تحریک [حکومت] ایران انجام شده باشد.
به گفته این مقام، جمهوری اسلامی میخواهد با استفاده از حوثیها، در کنار جبهه خلیج فارس جبهه تازهای در دریای سرخ ایجاد و یکی دیگر از مسیرهای حیاتی انتقال نفت در جهان را تحت فشار قرار دهد.
چهارشنبه چند کشتی تجاری در حال عبور از دریای سرخ، از بیم حملات حوثیها مسیر خود را تغییر دادند تا از تنگه بابالمندب عبور نکنند.
افزایش فعالیت حوثیها در دریای سرخ، ادامه حملات حکومت ایران در تنگه هرمز و استفاده آمریکا از بمبافکنهای دوربرد، خطر گسترش دامنه جنگ و اختلال بیشتر در مسیرهای بینالمللی انتقال نفت را افزایش داده است.
رییسجمهوری آمریکا چهارشنبه در سخنرانی خود در ایالت جورجیا گفت: «جمهوری اسلامی چهار ماه پیش بیش از ۵۲ هزار معترض ایرانی را در خیابانها کشت، اما رسانههای آمریکا به این موضوع نمیپردازند.»
ترامپ رسانههای آمریکایی را متهم کرد که از پوشش گسترده آنچه «کشتار معترضان» خواند، خودداری کردهاند.
ترامپ گفت تهران هنوز برای توافق آماده نیست
رییسجمهوری آمریکا در بخش دیگری از سخنان خود گفت جمهوری اسلامی هنوز برای دستیابی به توافق آماده نیست، اما «خیلی زود آماده خواهد شد.»
او با انتقاد از عملکرد تهران در مذاکرات گفت: «هر بار توافقی میکنند، میخواهند آن را تغییر دهند یا موارد دیگری به آن اضافه کنند.»
رییسجمهوری آمریکا افزود سه هفته پیش نیز تصور نمیکرد دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی امکانپذیر باشد؛ زیرا به گفته او، تهران «همواره توافقهای خود را نقض کرده است.»
ترامپ گفت آمریکا در برابر جمهوری اسلامی «در حال پیروزی» است و بار دیگر تاکید کرد اجازه نخواهد داد [حکومت] ایران به سلاح هستهای دست یابد.
او همچنین گفت ایالات متحده به تنگه هرمز وابسته نیست، اما برای جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای وارد عمل شده است.
ترامپ تاکید کرد آمریکا و ونزوئلا در مجموع حدود ۶۲ درصد بازار نفت جهان را در اختیار دارند. او پیشبینی کرد قیمت نفت بهزودی کاهش یابد و حتی ممکن است به کمتر از سطح پیش از آغاز درگیری برسد.
رییسجمهوری آمریکا جنگ جاری را «یک درگیری کوچک» توصیف کرد و گفت بازار سهام این کشور با وجود ادامه تنشها عملکرد خوبی داشته و رکورد زده است.
این اظهارات در حالی مطرح شد که جنگ تاکنون به کشته شدن ۱۸ نظامی آمریکایی و زخمی شدن بیش از ۴۵۰ نفر از نیروهای این کشور منجر شده است. از زمان آغاز جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند سال گذشته نیز هزاران نفر کشته و میلیونها نفر آواره شدهاند.
ترامپ چهارشنبه در پایگاه نیروی هوایی دوور در ایالت دلاور نیز در مراسم انتقال پیکر چهار نظامی آمریکایی شرکت کرد که طی روزهای گذشته در حملات حکومت ایران به پایگاههای نظامی کشته شده بودند؛ سه نفر در اردن و یک نفر در عراق.
او پیش از عزیمت به این مراسم گفت: «برای من، این یکی از دشوارترین کارهایی است که یک رییسجمهوری باید انجام دهد، اما باید انجام شود.»
آمریکا حملات خود به ایران را گسترش داد
همزمان با اظهارات ترامپ، ارتش آمریکا اعلام کرد به دستور او دور تازهای از حملات را علیه اهداف نظامی در ایران آغاز کرده است. این حملات برای دوازدهمین شب پیاپی ادامه یافت و دامنه آن از جنوب ایران به مناطق غربی و مرکزی کشور گسترش پیدا کرد.
ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا اعلام کرد عملیات را برای «تضعیف بیشتر» توانایی [حکومت] ایران در تهدید کشتیرانی ادامه خواهد داد.
رسانههای ایران گزارش دادند آمریکا بامداد پنجشنبه دو بار یک هدف نظامی را در بوشهر، در نزدیکی تنها نیروگاه هستهای تجاری فعال ایران، هدف قرار داده است. به نوشته خبرگزاری رویترز با احتساب این حملات، بوشهر طی دو روز سه بار هدف قرار گرفت.
تلویزیون حکومتی ایران نیز گزارش داد در حملهای که یکی از مقامهای استان خوزستان آن را حمله موشکی آمریکا به گذرگاه مرزی شلمچه با عراق توصیف کرد، دو نفر کشته و ۱۱ نفر زخمی شدند.
تهران نیز این هفته تاسیسات حیاتی آبشیرینکن و انرژی کویت و همچنین مواضع نظامی آمریکا در کویت، بحرین و اردن را هدف قرار داد.
ارتش آمریکا میگوید غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد؛ اقدامی که میتواند ناقض کنوانسیونهای ژنو باشد. ترامپ با این حال بارها تهدید کرده است زیرساختهای ایران را هدف قرار دهد.
براساس قوانین جنگ، زیرساختهای غیرنظامی تنها زمانی میتوانند هدف قرار گیرند که برای مقاصد نظامی نیز استفاده شوند و آسیب احتمالی به غیرنظامیان در مقایسه با مزیت نظامی مورد انتظار بیش از اندازه نباشد.
تهران و واشینگتن یکدیگر را به حمله به زیرساختها تهدید کردند
ترامپ تهدید کرد هر بار که حکومت ایران به کشتیها در تنگه هرمز حمله کند، آمریکا یک پل یا نیروگاه را در ایران نابود خواهد کرد.
فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا در واکنش هشدار داد اگر آمریکا این تهدید را عملی کند، نیروهای ایرانی زیرساختهای نفت، گاز، برق و اقتصادی منطقه را هدف قرار خواهند داد و اجازه صادرات «حتی یک قطره نفت» را نخواهند داد.
چند ساعت بعد، سپاه پاسداران از وقوع انفجار در مسیری مینگذاریشده در جنوب تنگه هرمز خبر داد. به گفته سپاه، یکی از سه نفتکش حاضر در این مسیر آتش گرفت و دو کشتی دیگر بازگشتند.
سپاه اعلام کرد تنگه هرمز در کنترل این نیرو و «بهطور کامل بسته» است و هیچ نفتکشی بدون هماهنگی با ایران اجازه ورود یا خروج نخواهد داشت. ادعایی که از سوی سنتکام ساعاتی بعد رد شد.
حملات حوثیها خطر ایجاد گلوگاهی دوم را افزایش داد
در سوی دیگر شبهجزیره عربستان، حوثیهای همسو با حکومت ایران اعلام کردند دو نفتکش عربستان سعودی را در دریای سرخ با موشک و پهپاد هدف قرار دادهاند.
حوثیها نام این نفتکشها را «انسلیا» و «لیلا» اعلام کردند و گفتند حملات بخشی از محاصره دریایی عربستان سعودی بوده است.
یک منبع امنیت دریایی گفت انسلیا شامگاه چهارشنبه در نزدیکی بندر جیزان عربستان پیام اضطراری فرستاده و اعلام کرده است موشکی به آن اصابت کرده است.
گروه بریتانیایی مدیریت ریسک دریایی «ونگارد» نیز گفت این نفتکش با پرچم عربستان سعودی، در فاصله حدود ۷۰ مایل دریایی جنوبغربی الشقیق با پرتابهای ناشناس هدف قرار گرفته است. حمله ادعایی به نفتکش لیلا هنوز تایید نشده است.
پنج نفتکش چهارشنبه برای اجتناب از عبور از بابالمندب مسیر خود را در دریای سرخ تغییر دادند. سه نفتکش حامل نفت عربستان برای چین و هند نیز روز سهشنبه دور زدند و بازگشتند.
روزانه میلیونها بشکه نفت عربستان سعودی برای دور زدن تنگه هرمز به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میشود. اگر کشتیها نتوانند از بابالمندب عبور کنند، تنها مسیر باقیمانده کانال سوئز خواهد بود که هفتهها به زمان سفر و هزینه بیشتری به حملونقل اضافه میکند.
حوثیها که مناطقی نزدیک بابالمندب را در کنترل دارند، روز دوشنبه از آغاز محاصره دریایی عربستان خبر دادند. برخی تحلیلگران این اقدام را حرکتی تاکتیکی برای افزایش اهرم فشار [حکومت] ایران ارزیابی کردهاند.
مقامهای کنونی و پیشین آمریکا هشدار دادهاند که تهدید حوثیها میتواند دامنه جنگ را بهشکل قابلتوجهی گسترش دهد، دومین گلوگاه را در مسیر عرضه جهانی نفت ایجاد کند و فشار بیشتری بر ارتش آمریکا وارد سازد.
ترامپ در بخش دیگری از سخنرانی خود گفت آمریکا طی ۱۸ ماه گذشته متحول شده، مرزهای کشور امنتر شده، تورم کاهش یافته، اشتغال افزایش پیدا کرده و سرمایهگذاری بیشتری به این کشور سرازیر شده است.
او با اشاره به تحولات ایران و ونزوئلا گفت آمریکا «از همیشه قدرتمندتر» شده و تنها در مسیر پیشرفت حرکت میکند.
شاخص دلار که ارزش این ارز را در برابر سبدی از ارزهای معتبر، از جمله یورو و ین، اندازهگیری میکند، روز پنجشنبه، اول مرداد، در سطح ۱۰۱.۱۱ تثبیت شد.
افزایش دوباره تنش میان حکومت ایران و آمریکا، قیمت نفت را بالا برده و نگرانی سرمایهگذاران درباره تشدید تورم را افزایش داده است. این شرایط تقاضا برای دلار را بهعنوان یکی از داراییهای امن بازارهای جهانی تقویت کرده است.
بهای معاملات آتی نفت خام برنت با بیش از ۱.۳ درصد افزایش به ۹۵ دلار و ۳۱ سنت در هر بشکه رسید. این افزایش پس از آن روی داد که ارتش آمریکا اعلام کرد دور تازهای از حملات را علیه حکومت ایران آغاز کرده است.
همزمان، حوثیهای همسو با حکومت ایران اعلام کردند در چارچوب محاصره دریایی عربستان سعودی، دو نفتکش سعودی را در دریای سرخ هدف قرار دادهاند. این حملات نگرانیها درباره اختلال بیشتر در انتقال نفت از مسیر دریای سرخ را افزایش داده است.
ادامه جنگ و افزایش خطر اختلال در عرضه انرژی در شرایطی رخ میدهد که سطح ذخایر نفت و گاز نسبت به آغاز درگیریها در پنج ماه پیش کاهش یافته است.
جوزف کاپورسو، رییس بخش اقتصاد بینالملل و بازار ارز بانک کامنولث استرالیا، به خبرگزاری رویترز گفت کاهش ذخایر باعث میشود هرچه درگیری بیشتر ادامه یابد، احتمال کمبود نفت و گاز افزایش پیدا کند.
به گفته او، افزایش قیمت انرژی آثار منفی بیشتری بر اقتصاد خواهد گذاشت و همین مساله میتواند به تقویت ارزش دلار آمریکا کمک کند.
افزایش قیمت نفت همچنین بر بازار اوراق قرضه آمریکا اثر گذاشته است. بازده اوراق خزانهداری دوساله این کشور روز چهارشنبه به بالاترین سطح در ۱۷ ماه اخیر رسید.
سرمایهگذاران نگراناند که رشد هزینه انرژی، فشارهای تورمی را تشدید کند و احتمال افزایش دوباره نرخ بهره از سوی فدرال رزرو را بالا ببرد. انتظار برای اتخاذ موضعی انقباضیتر در نشست هفته آینده فدرال رزرو نیز از ارزش دلار حمایت کرده است.
ین در پایینترین سطح از سال ۱۹۸۶ باقی ماند
ین ژاپن روز پنجشنبه اندکی تقویت شد و با رشد ۰.۰۲ درصدی در سطح ۱۶۳.۱ ین در برابر هر دلار قرار گرفت، اما نتوانست افزایش ارزش خود را حفظ کند.
ارزش پول ملی ژاپن روز سهشنبه تا سطح ۱۶۳.۲۳ ین در برابر هر دلار کاهش یافته بود که پایینترین میزان از دسامبر ۱۹۸۶ به شمار میرود.
افت ین در حالی ادامه دارد که بلومبرگ گزارش داده است مقامهای بانک مرکزی ژاپن احتمال افزایش نرخ بهره با سرعتی بیشتر از پیشبینی اقتصاددانان را بررسی میکنند.
رویترز نیز به نقل از سه منبع آگاه گزارش داد بانک مرکزی ژاپن نسبت به احتمال افزایش بیش از انتظار تورم هوشیار است؛ تحولی که ممکن است این بانک را به افزایش سریعتر نرخهای بهره وادار کند.
با این حال، سرمایهگذاران همچنان نگران جهتگیری اقتصادی دولت سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، هستند. دولت او تاکنون نتوانسته است انتظارها مبنی بر احتمال اعمال فشار بر بانک مرکزی برای به تاخیر انداختن افزایش نرخ بهره را برطرف کند.
وزیر دارایی ژاپن بارها درباره احتمال مداخله در بازار ارز هشدار داده است. توکیو در ماههای آوریل و مه نیز با خرید ین برای حمایت از ارزش پول ملی مداخله کرد، اما روند کلی این ارز تغییر چندانی نکرده است.
تحلیلگران قدرت گسترده دلار و پایین ماندن نرخهای بهره در ژاپن را از عوامل اصلی ضعف ین میدانند.
تونی سیکامور، تحلیلگر بازار در موسسه «آیجی استرالیا»، به رویترز گفت با توجه به افزایش قیمت انرژی و انتظار برای اتخاذ موضعی سختگیرانهتر از سوی فدرال رزرو، بعید است مقامهای ژاپنی پیش از نشست هفته آینده کمیته بازار آزاد فدرال در بازار ارز مداخله کنند.
بازارها در انتظار تصمیم بانک مرکزی اروپا ماندند
در دیگر بازارهای ارز، یورو با ۰.۰۲ درصد افزایش در سطح ۱.۱۴۱۲ دلار معامله شد. انتظار میرود بانک مرکزی اروپا در نشست روز پنجشنبه نرخهای بهره را بدون تغییر نگه دارد.
با این حال، جهش دوباره قیمت انرژی ممکن است فشار صعودی بیشتری بر تورم منطقه یورو وارد کند. از این رو، بانک مرکزی اروپا احتمال افزایش نرخ بهره در ماه سپتامبر را منتفی نخواهد دانست.
دلار استرالیا در برابر دلار آمریکا ۰.۱ درصد کاهش یافت و به ۰.۶۹۸۹ دلار رسید. دلار نیوزیلند نیز نزدیک به ۰.۱ درصد افت کرد و در سطح ۰.۵۸۱۱ دلار قرار گرفت. پوند بریتانیا نیز در آخرین معاملات با نرخ ۱.۳۳۷۳ دلار معامله شد.
روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از افراد آگاه، مقامهای آمریکایی و دادههای رهگیری پروازها گزارش داد که نیروهای عملیات ویژه طی هفته گذشته از پایگاههای خود در آمریکا به خاورمیانه منتقل شدهاند.
همزمان، اسکادرانهایی از جنگندههای آمریکایی در نقاط مختلف خاورمیانه مستقر شدهاند و بمبافکنهای مستقر در پایگاههای آمریکا و بریتانیا نیز برای افزایش احتمالی عملیات در حالت آمادهباش قرار گرفتهاند.
براساس این گزارش، بمبافکنهای دوربرد نیز برای انجام عملیات گسترده آماده میشوند. بمبافکنهای «بیـ۱» مستقر در بریتانیا از جمله هواپیماهایی هستند که ممکن است در این عملیات به کار گرفته شوند.
آمریکا در کنار افزایش نیرو و تجهیزات نظامی، توان پزشکی خود را نیز تقویت کرده است. طی روزهای اخیر بیش از ۱۵۰ نیروی پزشکی به مرکز پزشکی منطقهای «لندشتول» در آلمان اعزام شدهاند؛ مرکزی که محل اصلی درمان نیروهای آمریکایی زخمیشده در درگیریهای خاورمیانه است.
این آمادهسازیها پس از کشته شدن سه سرباز آمریکایی در حمله نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در اردن صورت میگیرد. یک نظامی دیگر آمریکایی نیز هنگام انفجار کنترلشده یک پهپاد ایرانی در عراق کشته شد.
با این حال، یکی از فرماندهان پیشین ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا گفته است افزایش نیرو و تجهیزات لزوماً به معنای قریبالوقوع بودن عملیات نظامی گسترده تازهای نیست. به گفته او، این اقدام ممکن است با هدف افزایش انعطاف عملیاتی فرماندهان و گسترش گزینههای در دسترس آنها انجام شده باشد.
هزینه جنگ از ۳۷ میلیارد دلار فراتر رفت
افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه در حالی صورت میگیرد که نگرانیها در واشینگتن درباره هزینه جنگ و فشار آن بر ذخایر تسلیحاتی این کشور افزایش یافته است.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، این هفته به کنگره گفت هزینه جنگ با [حکومت] ایران از ۳۷ میلیارد دلار فراتر رفته است. مقامهای آمریکایی همچنین نگراناند که بازگشت به درگیری تمامعیار، فشار بیشتری بر ذخایر مهمات این کشور وارد کند.
با وجود این نگرانیها، مجلس نمایندگان آمریکا با اختلاف اندکی یک بسته بودجهای ۹۵ میلیارد دلاری را تصویب کرده است. این طرح ۷۳ میلیارد دلار بودجه اضافی برای امور دفاعی و اطلاعاتی در نظر میگیرد.
مجلس نمایندگان همچنین بهطور جداگانه یک لایحه سیاستگذاری دفاعی را تصویب کرد که تنها شمار اندکی از دموکراتها از آن حمایت کردند.
تصویب منابع مالی تازه در کنگره نشان میدهد واشینگتن، دستکم در شرایط کنونی، قصد ندارد از حضور نظامی خود در خلیج فارس بکاهد و در پی حفظ توان ادامه جنگ است.
ترامپ و هگست از جنگ با [حکومت] ایران که اکنون وارد پنجمین ماه خود شده است دفاع کردهاند. آنها میگویند این جنگ برای جلوگیری از دستیابی [حکومت] ایران به سلاح هستهای ضروری است.
با وجود برقراری آتشبسی شکننده از ماه فروردین، تاکنون ۱۸ نیروی نظامی آمریکا در جریان جنگ کشته و صدها نفر دیگر زخمی شدهاند. مقامهای ایرانی نیز گفتهاند حملات به نیروها و شرکای آمریکا در سراسر خلیج فارس را ادامه خواهند داد.
تهدید ترامپ به حمله به زیرساختهای ایران
ترامپ هشدار داده است که اگر حملات به کشتیهای در حال عبور از تنگه هرمز ادامه یابد، آمریکا ممکن است زیرساختهای ایران، از جمله پلها و نیروگاهها، را هدف قرار دهد.
حرکت احتمالی آمریکا بهسوی حمله به زیرساختهای ایران میتواند واکنش شدید تهران را در پی داشته باشد. احتمال حمله تلافیجویانه به تاسیسات انرژی یا ایجاد اختلال بیشتر در تنگه هرمز از جمله نگرانیهای مطرحشده در این زمینه است.
افزایش حضور نظامی آمریکا خطر گسترش جنگی را بالا برده است که پیشتر رفتوآمد نفتکشها در تنگه هرمز را مختل کرده بود. پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم جریان جهانی نفت از این گذرگاه راهبردی عبور میکرد.
ادامه حملات حکومت ایران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و تهدیدهای حوثیها علیه کشتیرانی در دریای سرخ، هزینه حملونقل و بیمه کشتیها در منطقه را افزایش داده و عامل ریسکهای ژئوپلیتیک را در قیمت نفت تثبیت کرده است.
تحلیلگران میگویند حمله احتمالی آمریکا به زیرساختهای ایران میتواند واکنش شدیدتری در بازار نفت خام ایجاد کند؛ بهویژه اگر تهران تاسیسات انرژی را هدف قرار دهد یا رفتوآمد از تنگه هرمز بیش از پیش مختل شود.
در مجموع، انتقال نیروهای عملیات ویژه، استقرار جنگندهها، آمادهباش بمبافکنهای دوربرد، اعزام نیروهای پزشکی و تصویب بودجه دفاعی تازه، دامنه گزینههای نظامی ترامپ را گسترش داده است؛ هرچند هنوز مشخص نیست که این آمادهسازیها به آغاز عملیات وسیعتری علیه حکومت ایران منجر خواهد شد یا صرفاً با هدف افزایش فشار و حفظ آمادگی نظامی انجام میشود.
این وزارتخانه چهارشنبه ۳۱ تیر اعلام کرد سفارت بریتانیا در تهران، با وجود خروج کارکنان، فعالیت خود را از راه دور ادامه خواهد داد. در اطلاعیه لندن آمده است که به دلیل شرایط امنیتی، ارائه خدمات حضوری کنسولی در ایران امکانپذیر نیست و حمایت دولت بریتانیا از اتباع خود در این کشور «بهشدت محدود» است.
وزارت خارجه بریتانیا از شهروندان بریتانیایی که بهعنوان مسافر یا مقیم در ایران حضور دارند خواست ادامه حضور خود در این کشور و خطرات ناشی از ماندن را با دقت ارزیابی کنند.
این وزارتخانه همچنین درباره «خطر بسیار بالای» بازداشت، بازجویی یا حبس شهروندان بریتانیایی و دوتابعیتیهای بریتانیاییـایرانی هشدار داد. در این اطلاعیه آمده است که داشتن گذرنامه بریتانیایی یا حتی تصور وجود ارتباط با بریتانیا ممکن است برای بازداشت افراد از سوی مقامهای جمهوری اسلامی کافی باشد.
براساس این هشدار، افراد بازداشتشده در ایران ممکن است ماهها یا سالها در زندان بمانند و دولت بریتانیا نیز در صورت بروز مشکل، امکان ارائه کمک حضوری به آنها را نخواهد داشت.
تصمیم لندن برای خارج کردن کارکنان سفارت در حالی اتخاذ شده است که به گفته وزارت خارجه بریتانیا، وضعیت خاورمیانه با وجود یادداشت تفاهم میان آمریکا و حکومت ایران، همچنان پیشبینیناپذیر است.
در اطلاعیه بریتانیا آمده است که از هشتم ژوئیه [۱۷ تیر]، حکومت ایران در چند نقطه منطقه حملات تلافیجویانهای را علیه زیرساختهای نظامی و غیرنظامی آمریکا انجام داده و احتمال حملات بیشتر و تشدید پیشبینینشده درگیریها همچنان وجود دارد.
وزارت خارجه بریتانیا میگوید آمریکا و اسرائیل نیز در جریان جنگ اخیر زیرساختهایی را در نقاط مختلف ایران هدف قرار دادهاند. براساس گزارشهای مورد اشاره این وزارتخانه، بنادر، جادهها، خطوط راهآهن، پلها، تاسیسات انرژی، مراکز تولید نفت، سامانههای آبرسانی و فرودگاهها از جمله بخشهایی هستند که ممکن است آسیب دیده باشند.
لندن همچنین به شهروندان خود در سراسر خاورمیانه هشدار داد که برای لغو احتمالی پروازها، بسته شدن دورهای حریمهای هوایی و اختلال در سفر آماده باشند. از آنها خواسته شده است اخبار محلی و بینالمللی را دنبال کنند، از مراکز نظامی و امنیتی فاصله بگیرند و مدارک و برنامههای خروج خود را بهروز نگه دارند.
در این توصیهنامه آمده است که حریم هوایی ایران ممکن است بدون اطلاع قبلی بسته شود. بنادر و مرزهای زمینی نیز تحت کنترل مقامهای ایرانی قرار دارند و احتمال بسته شدن ناگهانی آنها وجود دارد. اختلال در ارتباطات و محدودیت دسترسی به اینترنت در ایران از دیگر مخاطرات ذکر شده است.
وزارت خارجه بریتانیا به افرادی که قصد خروج زمینی از ایران را دارند توصیه کرد پیش از حرکت، محدودیتهای مرزی، مقررات ورود و شرایط صدور روادید کشورهای همسایه را بررسی کنند. این وزارتخانه تاکید کرد که عبور از مرزهای زمینی ایران آسان نیست و مقررات ممکن است با فاصله زمانی کوتاهی تغییر کند.
براساس این راهنما، مرز ایران و ترکیه برای دارندگان گذرنامه بریتانیایی یا ایرانی همچنان بدون نیاز به روادید و برای اقامت حداکثر ۹۰روزه باز است، اما شهروندان بریتانیایی باید پیش از حرکت با وزارت خارجه این کشور تماس بگیرند. مقامهای ترکیه نیز اعلام کردهاند گذرگاه سرو ـ اسندره در سمت ایران برای رفتوآمد روزانه بازرگانان محلی بسته شده است.
شهروندان بریتانیایی برای عبور از مرز ایران و جمهوری آذربایجان به ثبت قبلی اطلاعات و دریافت کد ویژه، همراه با روادید، نیاز دارند. عبور از مرز ترکمنستان نیز منوط به دریافت مجوز قبلی از مقامهای این کشور و داشتن پرواز تایید شده برای ادامه مسیر است.
بریتانیا سفر به افغانستان و عراق و همچنین استان بلوچستان پاکستان در نزدیکی مرز ایران را ممنوع اعلام کرده و به شهروندانش توصیه کرده است از این مسیرها برای خروج استفاده نکنند.
وزارت خارجه بریتانیا همزمان توصیههای سفر به اسرائیل را نیز بهروزرسانی کرده و از شهروندان خود خواسته است به بخشهایی از این کشور سفر نکنند.
این وزارتخانه هشدار داد سفر برخلاف توصیه رسمی دولت ممکن است اعتبار بیمه مسافرتی افراد را از بین ببرد. با این حال، از کسانی که تصمیم دارند با وجود هشدارها به ایران سفر کنند خواسته شده است بیمهای تهیه کنند که مسیر سفر، فعالیتهای برنامهریزیشده و هزینههای احتمالی شرایط اضطراری را پوشش دهد.
