چرا باید کسی از فرود آمدن بمبها بر خانهاش و سرزمینش خوشحال شود؟ این پرسشی بود که پس از انتشار ویدیوهایی که برخی از ایرانیان را در حال خوشحالی از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل و پرواز جنگندهها بر فراز شهرها نشان میداد، مطرح شد.
متخصصان تروما میگویند این واکنشها بازتاب مسالهای عمیقتر است: دههها سرکوب که درک بسیاری از ایرانیان از خطر بهطور بنیادین شکل داده است. برای بسیاری از افرادی که در داخل کشور زندگی میکنند، نه بمبهایی که قرار است بر اهداف نظامی و ساختمانها و تاسیسات متعلق به حکومت فرود آیند، بلکه خودِ حکومت سالهاست که فوریترین تهدید برای زندگیشان به شمار میرود.
این بحث پس از انتشار یک پست پر مخاطب از سوی تارا گرامی، بازیگر و تهیهکننده ایرانیتبار، در شبکه اجتماعی اینستاگرام، توجه زیادی جلب کرد. او در این ویدیو، حکایت گفتوگوی یکی از دوستانش در ایران با رواندرمانگرش را بازگو میکند و گویی درست همان چیزی را بازتاب میدهد که بسیاری از ایرانیان پیشتر در دنیای آنلاین بیان کرده بودند.
گرامی به نقل از دوستش میگوید که بعد از شنیدن صدای نخستین انفجارها در تهران، بهجای ترس احساس کرده خوشحال است و این برای خودش هم مایه تعجب بود. اما رواندرمانگر او توضیحی روانشناختی برای این احساس داشت: «وقتی تمام زندگیات را زیر تهدید دائمی جمهوری اسلامی گذرندهای، بازداشت شدی، زندان، اعدام، گشت ارشاد، نظارت دائمی و ناپدید شدن افراد پس از فریاد زدن حقشان را تجربه کردهای، مغزت یاد میگیرد که از همان چیزی بترسد که زندگی واقعیات را کنترل میکند. روانشناسان به این پدیده میگویند عادیسازی تهدید.»
این مفهوم توضیح میدهد که افرادی که تحت سرکوب طولانیمدت زندگی میکنند، چطور ممکن است بزرگترین خطر را نه در یک تهدید بیرونی مانند جنگ، بلکه در قدرتی ببینند که زندگی روزمرهشان را کنترل میکند.
برای درک بهتر این واکنشها، ابا دو درمانگر گفتوگو کردهایم که با ایرانیانِ بازمانده از سرکوب سیاسی و متاثر از آسیبهای روانی ناشی از سرکوب کار میکنند.
آزاده افصحی، رواندرمانگر بالینی و بنیانگذار «ایرانهاوس» و همچنین یک سازمان غیردولتی که با زندانیان سیاسی داخل ایران در تماس است، گفت بسیاری از واکنشهایی که در فضای آنلاین دیده میشود بدون درک عمق رنجی که بسیاری از ایرانیان تحمل کردهاند، قابل فهم نیست.
افصحی گفت: «به نظر من باید به تصویر بزرگتر نگاه کنیم: چرا یک ملت فرو ریختن بمبها را که تمام جهان از آن میترسند، جشن میگیرد؟ جواب این است که برای این گروه از ایرانیان که ۴۷ سال بدون برخورداری از یک کمک معنادار زیر فشار سیاسی و سرکوب زندگی کردهاند، بمب میتواند تداعیگر رهایی باشد، هرچند گفتنش هم غمانگیز است.»
این رواندرمانگر تاکید میکند که بسیاری از ایرانیان خطرها و احتمال تلفات جانی ناشی از درگیری را درک میکنند، اما برای برخی، احتمال اینکه جمهوری اسلامی سرانجام سقوط کند از این ترسها مهمتر است.
به گفته او، بسیاری از پیامهایی که از داخل ایران دریافت کرده است نشاندهنده ترکیبی از ترس، اضطراب و امیدی تازه است؛ بهویژه که پس از سرکوبهای اخیر و کشتارهای گسترده در جریان اعتراضات، بسیاری از ایرانیان وارد وضعیتی شده بودند که میتوان آن را با عبارت «افسردگی جمعی» توصیف کرد.
افصحی میگوید: «در حال حاضر، با وجود اینکه خانههای مردم بمباران و عزیزانشان کشته میشوند، هنوز رگههایی از امید دیده میشود؛ افراد میبینند که رنجشان توجه بینالمللی گرفته و بالاخره کسی در حال مداخله است.»
فرناز فرخی-هولمز، یک مشاور دیگر با تخصص در زمینه تروما، گفت دههها سرکوب باعث شده بسیاری از ایرانیان با نوعی «روانزخم یا ترومای پیچیده» زندگی کنند؛ وضعیتی که بر اثر مواجهه طولانیمدت با خشونت و ترس ایجاد میشود.
او این عبارت را اینطور توضیح داد: «وقتی تروما بهطور مکرر اتفاق میافتد، مغز شروع میکند به عادیسازی تهدیدهای اطراف تا به مرور زمان برای بقا در محیطی مملو از خطر دائمی سازگار شود. با وجود چنین عارضهای، بمبها دیگر بهعنوان تهدید اصلی درک نمیشوند. تهدید فوری سپاه پاسداران، بقای آن و ادامه قدرت آن است.»
فرخی-هولمز به مشاوره داوطلبانهاش به یک زن جوان ایرانی که از سرکوب اعتراضات دی جان سالم به در برده است اشاره کرد و گفت آسیبی که بسیاری از ایرانیان با خود حمل میکنند برای ناظران بیرونی بهطور کامل قابل درک نیست؛ مگر اینکه کسی در سیستمی زندگی کرده باشد که در آن بازداشت، خشونت و اعدام بدون هشدار رخ داده باشد. در غیر این صورت، درک واکنش روانی مردم دشوار است.»
هر دو درمانگر تاکید کردند که واکنش مردم درون ایران همچنان پیچیده است. بسیاری از مردم میترسند، بسیاری سوگوارند، و نیز کیفیتی را احساس میکنند که سالها از آن محروم بودهاند: امید.
افصحی در پایان گفت بسیاری از ایرانیان در واقع خودِ جنگ را جشن نمیگیرند، بلکه از احتمال پایان یافتن دههها سرکوب شادمانند: «آنها از جنگ خوشحال نیستند، از پدیدار شدن امکان رهایی شادمانند.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، عصر دوشنبه ۱۸ اسفند، در سالن رقص هتل محبوبش، «ترامپ نشنال دورال میامی» میزبان نمایندگان جمهوریخواه بود تا درباره نحوه اطلاعرسانی عمومی سیاستهای حزب، پیشنویس چارچوبهایی برای لوایح مهمِ پیشِ رو و ایجاد اجماع میان گروههای مختلف درونحزبی گفتوگو و تبادل نظر کنند، با وجود این، بخش قابل توجهی از گفتوگوهای این رویداد حول جنگی چرخید که اکنون در خاورمیانه در جریان است.
مساله نفت و تبادل تهدید میان آمریکا و حکومت ایران
ترامپ در این جلسه و در نشست رسانهای که پیرو آن برگزار شد، به یکی از مهمترین نگرانیهای جاری پیرامون جنگ پرداخت و کوشید تصویری اطمینانبخش پیشِ روی نمایندگان، اهالی رسانه و مردم آمریکا بگذارد تا متقاعد شوند جنگ قرار نیست باری بر دوش اقتصاد آمریکا و قیمت نفت بگذارد.
او بهطور تلویحی جمهوری اسلامی را تهدید کرد که اگر برای متوقف کردن جریان نفت از تنگه هرمز یا اختلال در عرضه جهانی نفت تلاش کند، با اقدام نظامی شدیدتری مواجه خواهد شد.
او در سخنرانیاش به گفتن «ایران در آن صورت با ضربهای بسیار شدیدتر روبهرو خواهد شد» بسنده کرد و جزئیات بیشتری ارائه نداد. اما در گفتوگوی رسانهای بعد از جلسه، به خبرنگاران گفت که منظورش از ضربه شدید، ضرباتی است که پس از آنها «ایران هرگز قادر نخواهد بود دوباره خود را بازیابی کند».
پس از این سخنانِ ترامپ، علیمحمد نائینی، سخنگوی سپاه پاسداران، گفت که در صورت ادامه حملات آمریکا و اسرائیل، تهران اجازه نخواهد داد «یک لیتر نفت» از منطقه صادر شود.
این زنجیره گفتوگوی غیرمستقیم همینجا پایان نیافت. رییسجمهوری آمریکا با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس، تصویری که در نشست ارائه داده بود را روشنتر و دقیقتر کرد و نوشت: «اگر ایران کاری انجام دهد که جریان نفت در تنگه هرمز را متوقف کند، آمریکا ۲۰ برابر شدیدتر از آنچه تاکنون مورد اصابت قرار گرفته است، به آنها ضربه خواهد زد.»
ترامپ در ادامه تهدید خود را تشدید کرد و گفت که در این صورت، اهدافی در ایران را هدف قرار خواهد داد که «بازسازی ایران بهعنوان یک ملت» را عملا «غیرممکن» خواهد کرد و «مرگ، آتش و خشم» بر آنها حاکم خواهد شد.
او در پایان ابراز امیدواری کرد که مجبور به اتخاذ چنین تصمیمی نشود: «اما امیدوارم و دعا میکنم که این اتفاق نیفتد!»
ادامه یا توقف جنگ، مساله جانشینی و آینده ایران
رییسجمهوری آمریکا در جریان این مراسم نیز مانند روزهای گذشته به ارائه تصویری گیجکننده درباره آینده ایران ادامه داد تا همچنان ایده و تصمیم اصلی و واقعی او در پردهای از ابهام باقی بماند.
او در حضور نمایندگان جمهوریخواه، جنگ کنونی با ایران را «یک ماموریت کوتاهمدت» خواند که هدف آن «از میان بردن شر» در منطقه است.
پس از آن در نشست رسانهای یکی از خبرنگاران از او درباره اظهارات ضد و نقیض او و اعضای دولتش در روزهای گذشته پرسید. ترامپ صبح دوشنبه گفته بود که «جنگ تقریبا تمام شده» در حالی که ساعاتی پیش از آن پیت هگست، وزیر جنگ، گفته بود «ما تازه جنگیدن را آغاز کردهایم». ترامپ درباره این اظهارات گفت: «فکر میکنم میتوان گفت هر دوی اینها درست است. این جنگ آغاز ساختن یک کشور جدید است.»
برخی تحلیلگران این اظهار نظر را نشانهای از تمایل واشینگتن به ایفای نقش در فرآیند شکلگیری یک ایران جدید میدانند.
ترامپ در جای دیگری از صحبتهایش گفت که از «ایده» انتخاب رهبر از میان یک «گروه داخلی از نامزدها» خوشش میآید و بهدنبال آن، به انتقال قدرت در ونزوئلا اشاره کرد: «چنین روندی درباره دِلسی رودریگز [رهبر جدید ونزوئلا] خوب عمل کرده است.»
رییسجمهوری آمریکا سطح انتظار خود در مورد ایران را با یک جمله دیگر، بهتر توضیح داد: «ترجیح میدهم نامزدی انتخاب شود که هم داخلی باشد و هم ابدی».
او همچنین به شاهزاده رضا پهلوی که خود را بهعنوان یکی از گزینههای رهبری دوران گذار معرفی میکند، اشاره کرد و گفت: «ایرانیها درباره پسر شاه صحبت میکنند، اما میدانید، او سالهاست که آنجا نبوده. بنابراین من دوست دارم افرادی که داخل کشور هستند جلو بیایند.»
ترامپ یک بار دیگر از مردم ایران تمجید کرد و گفت که دوست دارد به آنها کمک کند. سپس افزود: «آنها باهوش، درخشان و پرانرژی هستند، ظرفیت زیادی هم دارند، اما باید در سیستمی قرار داشته باشند که به ما اجازه کمک کردن بدهد.»
دقایقی پیش از این اظهارات او انتخاب مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جدید ایران را «ناامیدکننده» و «ادامه همان وضعیت قبلی» خوانده و گفته بود «این تغییری نیست که ما به دنبالش هستیم.»
ترامپ همچنین اظهار نظر درباره اینکه آیا رهبر جدید ایران ممکن است مانند پدرش هدف یک حمله مرگبار قرار بگیرد یا نه را «نامناسب» خواند.
تلاش برای متقاعد کردن افکار عمومی در آمریکا به ضروری بودن جنگ
بخشی از سخنرانی رییسجمهوری آمریکا بر بیان استدلالها و نقل قولهایی متمرکز بود که به نگرانیهای انزواطلبان این کشور و آنهایی که مشارکت آمریکا در جنگهایی خارج از مرزهای کشور را نامرتبط و غیرضروری میدانند، پاسخ دهد.
ترامپ در سخنرانی برای نمایندگان انتقاد برخی مقامهای دموکرات را که معتقدند دلیلی برای حمله آمریکا و اسرائیل به ایران وجود نداشت، رد کرد و مدعی شد که پیش از این حمله دریافتند که جمهوری اسلامی قصد دارد «ظرف یک هفته» به آمریکا حمله کند و همین یکی از دلایل حمله آمریکا و اسرائیل به تهران بود.
او همچنین به قصد حکومت ایران برای هدف قرار دادن سراسر خاورمیانه و اسرائیل اشاره کرد و گفت: «بهترین دلیل این حمله را به شما میگویم. ظرف یک هفته، آنها صددرصد به ما حمله میکردند. آماده بودند و موشکهایی بسیار بیشتر از آنچه تصور میشد در اختیار داشتند.»
او برای پشتیبانی از این ادعا اطلاعات تازهای ارائه نکرد، اما گفت حکومت ایران «موشکهایی بسیار بیشتر از آنچه کسی تصور میکرد.»
درست همینجا بود که به نمایندگان اطمینان داد و گفت: «خواهید دید که این یک عملیات کوتاهمدت خواهد استدلال دیگر ترامپ، ایجاد یک سایت هستهای جدید با هدف رسیدن به سلاح اتمی بهدست جمهوری اسلامی بود که به گفته او با سنگ گرانیت محافظت میشد.
او تاکید کرد که این سایت قرار بود جایگزین تاسیساتی شود که سال گذشته از سوی آمریکا بمباران شدند؛ سایتی در عمقی بسیار پایینتر از تاسیسات قبلی که با سنگ گرانیت محافظت میشد.
دلیل دیگر، تلاش تهران برای گسترش موشکهای بالستیک بود. ترامپ گفت: «ایران قصد داشت از تهدید فزاینده موشکهای بالستیک استفاده کند تا در علم جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هستهای غیرممکن شود.» او همچنین ادعا کرد در غیر این صورت جمهوری اسلامی میتوانست خاورمیانه را در اختیار بگیرد.
و در آخر، او به قیمت نفت برای مردم آمریکا اشاره کرد: «رژیم ایران و نیروهای نیابتی تروریستیاش در این سالها به صدها کشتی تجاری حمله کردهاند. مایکبار برای همیشه به این تهدید پایان میدهیم. نتیجه این کار، کاهش قیمت نفت و گاز برای خانوادههای آمریکایی خواهد بود.»
اکونومیست گزارش خود را با یک نبرد هوایی در آسمان تهران شروع کرده و نوشته است در۱۳ اسفند، یک خلبان نیروی هوایی اسرائیل نخستین عضو این نیرو در بیش از ۴۰ سال گذشته شد که در نبردی هوایی هواپیمای دشمن را سرنگون میکند. البته این نبرد چندان برابر نبود. جنگنده اف-۳۵ او، یکی از پیشرفتهترین هواپیماهای جنگی جهان، یک یاک-۱۳۰ ایرانی را که در اصل بهعنوان هواپیمای آموزشی طراحی شده بود، ساقط کرد.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، گفته است: «ما در حالی به آنها ضربه میزنیم که از قبل زمینگیر شدهاند و دقیقا هم باید همینطور باشد.»
بهنوشته اکونومیست این نبرد نابرابر نمادی از کل کارزار آمریکا و اسرائیل است. در سطح سیاسی، مقامهای آمریکایی توجیههایی مشکوک و گاه متناقض برای آغاز جنگ ارائه کردهاند و اهداف جنگ نیز تقریبا هر روز تغییر کرده است. در مقابل، کارزار نظامی نشانههایی از برنامهریزی دقیق، قدرت آتش عظیم و موفقیت چشمگیر را نشان میدهد.
در ویدیویی که در ۱۲ اسفند منتشر شد، دریادار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) که عملیات نظامی در خاورمیانه را مدیریت میکند، گفت که آمریکا طی چهار روز تقریبا به دو هزار هدف حمله و از جمله ۱۶ کشتی و یک زیردریایی ایران را غرق کرده است.
در همان روز یک زیردریایی آمریکایی در نزدیکی آبهای سریلانکا، حدود سه هزار کیلومتر دورتر از ایران، یک ناوچه ایرانی را هدف قرار داد و غرق کرد. این نخستین بار پس از جنگ جهانی دوم بود که آمریکا از یک اژدر استفاده میکرد.
دریادار کوپر گفت روز نخست جنگ تقریبا دو برابر حمله «شوک و وحشت» آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ بوده است. شدت بمباران اسرائیل حتی بیشتر بوده است. به گفته ارتش اسرائیل این کشور روزانه حدود هزار هدف را مورد حمله قرار میدهد؛ سرعتی که با سوخترسانی هواپیماهای آمریکایی به جنگندههای اسرائیلی ممکن شده است.
تصمیم آمریکا و اسرائیل برای آغاز جنگ در روز روشن ۹ اسفند تا حدی به فرصتی مربوط میشد که برای کشتن آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، فراهم شده بود. این جسارت نشاندهنده وضعیت وخیم پدافند هوایی ایران بود که عمدتا در جنگ ۱۲ روزه از بین رفته بود.
بهنوشته اکونومیست، پس از موج نخست حملات که برای حفظ عنصر غافلگیری با موشکهای دوربرد شلیکشده از هواپیماهای رادارگریز و ناوهای دوردست انجام شد، آمریکا و اسرائیل توانستند هواپیماهای خود را بهطور مستقیم بر فراز اهداف به پرواز درآورند. این امر به آنها اجازه میدهد بهجای استفاده از مهمات گرانقیمت و کمیاب، از بمبهای هدایتشونده ارزانتری استفاده کنند که به گفته هگست، تقریبا ذخیره نامحدودی از آنها وجود دارد.
اکونومیست در گزارش خود افزوده است که افسران اسرائیلی به شوخی میگویند برخلاف حملات قبلی به ایران، این یک «جنگ به زبان انگلیسی» است؛ جنگی که قدمبهقدم با آمریکا برنامهریزی شده است. گفتوگوها از تابستان گذشته و پس از جنگ ۱۲ روزه آغاز شد، اما برنامههای حمله مشترک پس از سفر ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، به پنتاگون در ژانویه شکل گرفت.
بهنوشته اکونومیست دو کشور ایران را به مناطق بزرگی تقسیم کردهاند که آنها را مناطق عملیات موشک بالستیک مینامند. اسرائیل مسئول غرب و مرکز ایران، از جمله تهران است و آمریکا مسئولیت جنوب ایران و آبهای اطراف آن را بر عهده دارد.
اسرائیل عمدتا از فراز سوریه پرواز میکند؛ در حالی که آمریکا بیشتر از پایگاههای اردن و از ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن در دریای عرب و جرالد فورد در مدیترانه استفاده میکند.
هرچند هر دو کشور پرتابگرهای موشکی را هدف قرار دادهاند، این تقسیم کار یکی از دلایل تمرکز اسرائیل بر اهداف مربوط به رژیم است؛ از جمله نشست مجلس خبرگان در ۱۲ اسفند و نیروهای شبهنظامی بسیج در۱۳ اسفند.
در همین حال، آمریکا بیشتر بر نیروی دریایی ایران تمرکز کرده است. این تقسیم کار همچنین نشاندهنده تفاوت سطح ریسکپذیری دو کشور است. مارتین سامپسون از موسسه مطالعات استراتژیک بینالمللی (IISS) به اکونومیست گفته است که اسرائیل حاضر است جنگندههای تکموتوره را به عمق ایران بفرستد؛ جایی که تیمهای نجات در صورت سقوط هواپیما به سختی میتوانند خلبانان را بیابند و نجات دهند.
بهنوشته اکونومیست، طرحهای جنگ شامل چند مرحله است که دو مرحله آن تاکنون اجرا شده است.
مرحله نخست، حمله آغازین آن در ۹ اسفند بود و مرحله دوم، ۱۰۰ ساعت بعد از آن که اسرائیل در آن به اهداف با بالاترین اولویت حمله کرد، زیرا بیم آن میرفت که دونالد ترامپ زودتر از موعد جنگ را متوقف کند.
اکنون مرحله سوم که شامل اهداف کماهمیتتر است در حال اجراست.
برنامهریزان میگویند اهداف کافی برای چهار تا پنج هفته جنگ وجود دارد؛ جدولی زمانی که ترامپ نیز به آن اشاره کرده است.
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، ۱۳ اسفند گفت: «اکنون شروع به گسترش عملیات به داخل کشور خواهیم کرد و بهتدریج عمیقتر در خاک ایران ضربه خواهیم زد.»
بیشتر اهداف هستهای برای مراحل بعدی جنگ در نظر گرفته شدهاند. دلیل این امر تا حدی این است که برخلاف ادعاهای گمراهکننده برخی مقامهای آمریکایی، ایران پس از جنگ ۱۲ روزه تغییر زیادی در این سایتها ایجاد نکرده و تنها روی دهانهها ورودیها خاک ریخته است.
با این حال، اسرائیل ۱۲ اسفند اعلام کرد که مجتمعی را در شمالشرق تهران هدف قرار داده است که تاسیساتی مخفی مرتبط با توسعه سلاح هستهای بوده است.
بانک اهداف شامل نهتنها سایتهای موشکی و هستهای بیشتر، بلکه تمام مقرهای سپاه پاسداران در سراسر ایران نیز میشود؛ نشانهای روشن از اینکه هدف جنگ هم تضعیف توان نظامی ایران و هم فروپاشی رژیم است.
در این میان اشتباهاتی جدی نیز رخ داده است. در حملهای در ۹ اسفند به یک مدرسه دخترانه در میناب بیش از ۱۶۰ نفر کشته شدند. آمریکا میگوید این حادثه در دست بررسی است.
با این حال، جنگ تا حد زیادی طبق برنامه پیش رفته است.
سامپسون که پیشتر عملیات هوایی بریتانیا علیه داعش در سوریه و عراق را هدایت کرده بود، به اکونومیست گفته است: «این کارزار بهطور شگفتانگیزی یکپارچه و دقیق طراحی شده است.»
به گفته او، جنگ ممکن است بهزودی از اهداف از پیش تعیینشده و ثابت به سمت اهداف «پویا» تغییر کند؛ اهدافی که پیش از جنگ شناسایی نشده بودند.
تصمیم بریتانیا برای اجازه استفاده آمریکا از پایگاه هوایی دیهگو گارسیا در اقیانوس هند نیز به آمریکا در این جنگ کمک خواهد کرد. پرواز از این پایگاه بهجای خاک آمریکا امکان افزایش تعداد پروازها، استفاده مکرر از خدمه و دسترسی به ذخایر عظیم تسلیحاتی را فراهم میکند.
در این صورت بمبافکنهای آمریکایی میتوانند اهداف برنامهریزیشده را هدف قرار دهند و جنگندهها آزادی عمل بیشتری برای حمله به اهدافی را داشته باشند که با پهپادها و هواپیماهای شناسایی کشف میشوند.
این اهداف احتمالا در شرق ایران و نزدیکتر به مرزها شناسایی خواهند شد.
جنگ همچنین به صحنه نمایش سلاحهای جدید و عجیب تبدیل شده است.
در سطح پایینتر، آمریکا از پهپاد تهاجمی ارزان لوکاس (LUCAS) رونمایی کرده است؛ پهپادی دوربرد که با هزینه نسبتا کم ساخته شده و در واقع نسخه آمریکایی پهپاد ایرانی شاهد-۱۳۶ است که روسیه از آن در اوکراین استفاده میکند.
طرفداران نظریه «انبوه دقیق»، یعنی استفاده بیشتر از مهمات ارزان و پرشمار، از این موضوع خشنودند.
در سطح بالاتر، آمریکا برای نخستین بار از موشکهای بالستیک PrSM استفاده کرده است. این موشکها با برد ۵۰۰ کیلومتر از پرتابگرهای هیمارس در بحرین شلیک میشوند و اگر ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری خود پیمان منع موشکهای هستهای میانبرد (INF) با روسیه را لغو نکرده بود، ساخت و استقرار آنها غیرقانونی بود.
گمان میرود اسرائیل در حمله نخست خود به خامنهای و اعضای دفترش از تعداد زیادی موشک بالستیک هواپرتاب استفاده کرده باشد؛ نوعی سلاح غیرمعمول که تنها چین و روسیه نیز مشابه آن را در اختیار دارند.
علاوه بر این، گفته میشود آمریکا از مدل هوش مصنوعی کلاود (Claude) برای پردازش اطلاعات، انتخاب اهداف و اجرای شبیهسازیهای نظامی استفاده کرده است؛ آن هم در بحبوحه یک مناقشه سیاسی شدید با شرکت آنتروپیک (Anthropic) سازنده این مدل.
بهنوشته اکونومیست، تا اینجا آمریکا و اسرائیل موفقیت عملیاتی قابل توجهی به دست آوردهاند.
رهبری سیاسی جمهوری اسلامی دچار آشفتگی شده و گفته میشود رهبر جدید، مجتبی خامنهای پسر علی خامنهای، نیز در فهرست ترور قرار دارد.
منابع اطلاعاتی اسرائیل میگویند نشانههایی وجود دارد که برخی سربازان، پلیسها و اعضای سپاه پاسداران در محل خدمت حاضر نمیشوند.
اکونومیست در پایان گزارش خود نوشته است: «سقوط جمهوری اسلامی هدف اصلی جنگ برای اسرائیل است، اما اهداف ترامپ مرتب تغییر کرده است؛ با این همه فرسایش نظامی، هرچند شدید و موثر، بههیچوجه تضمینکننده سرنگونی رژیم نیست.»
براساس این گزارش، ایالات متحده ارتباطاتی رمزگذاریشده را رهگیری کرده که گمان میرود از ایران ارسال شده باشد و و ممکن است بهعنوان «یک محرک عملیاتی» برای «عوامل خفته» خارج از کشور عمل کند.
این هشدار به تحلیل اولیه سیگنالها از یک پیام اشاره میکند که «احتمالا منشاء ایرانی» داشته و اندکی پس از کشته شدن علی خامنهای، رهبرسابق جمهوری اسلامی، در چند کشور بازپخش شده است. خامنهای، صبح شنبه ۹ اسفند در آغاز حملات اسرائیل و آمریکا به جمهوری اسلامی کشته شد.
بهگزارش ایبیسی نیوز، پیام رهگیریشده رمزگذاری شده بود و به نظر میرسید برای گیرندگانی مخفی و کسانی که کلید رمزگشایی آن را در اختیار دارند ارسال شده باشد. چنین پیامهایی معمولا برای انتقال دستورها به عوامل مخفی یا عوامل خفته بدون استفاده از اینترنت یا شبکههای تلفن همراه به کار میروند.
در هشدار دولت آمریکا گفته شده است که این پیامها ممکن است «برای فعالسازی یا ارائه دستورالعمل به عوامل خفتهای که از پیش در خارج از کشور مبداء مستقر شدهاند» ارسال شده باشد.
در متن هشدار آمده است: «در حالی که محتوای دقیق این پیامها در حال حاضر قابل تعیین نیست، ظهور ناگهانی یک ایستگاه جدید با ویژگیهای بازپخش بینالمللی، نیازمند افزایش سطح هوشیاری و آگاهی امنیتی است.»
با این حال، در این هشدار تاکید شده است که «هیچ تهدید عملیاتی مرتبط با مکان مشخصی» در حال حاضر شناسایی نشده است، اما از نهادهای مجری قانون خواسته شده نظارت بر فعالیتهای مشکوک در حوزه فرکانسهای رادیویی را افزایش دهند.
اگر محتوای این هشدار صحت داشته باشد، نگرانیهایی را تایید میکند که مقامهای امنیتی پس از حمله آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی مطرح کرده بودند. این مقامات ابراز نگرانی کرده بودند که سلولهای خفته مستقر در کشورهای غربی ممکن است از سوی جمهوری اسلامی برای اقدام تلافیجویانه مورد استفاده قرار گیرند.
انفجار در سفارت آمریکا در نروژ
در همین حال، شارون هادسون-دین، معاون پیشین دستیار وزیر امور خارجه ایالات متحده در امور اروپای شمالی، ناتو و امنیت قطب شمال در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ و همچنین کاردار موقت سابق در سفارت آمریکا در اسلو در مقالهای در مجله آنلاین مرکز تحلیل سیاستهای اروپایی، انفجار در مقابل ساختمان سفارت آمریکا در پایتخت نروژ را کار گروههای تبهکاری دانست که از جمهوری اسلامی دستور میگیرند.
او نوشت انفجار در مقابل سفارت ایالات متحده در نروژ در ساعت یک بامداد یکشنبه ۱۷اسفند احتمالا نشانه مهمی است از اینکه جنگ با جمهوری اسلامی اکنون از خاورمیانه فراتر رفته است.
بهنوشته هادسون- دین رویدادهای دیگری در سراسر قاره اروپا نیز این احتمال را تقویت میکنند که تهران شبکههای تروریستی خود را فعال کرده باشد؛ در ۱۸ اسفند، بمبی در یک کنیسه در شهر لیژ بلژیک منفجر شد و در ۱۵ اسفند نیز پلیس ضدتروریسم بریتانیا چهار مرد ایرانی را که مظنون به جاسوسی از مراکز یهودی بودند، بازداشت کرد.
یک هفته پس از آغاز درگیری، تحلیلگران و ماموران اطلاعاتی با نگرانی در انتظار نخستین نشانه از فعال شدن گروههای پشتیبان جمهوری اسلامی برای انجام حملات خارج از حوزه خلیج فارس بودند. پرسش این نبود که آیا این شبکهها اقدام خواهند کرد یا نه، بلکه این بود که چه زمانی شبکه گسترده نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی، که گفتوگوهای آنلاین آنها از ماه گذشته زنگ خطر را به صدا درآورده بود، وارد عمل میشود.
کاردار سابق سفارت آمریکا در نروژ نوشت هرچند گزارشهای خبری جزئیات محدودی ارائه میکنند و مقامهای محلی و همچنین وزارت خارجه آمریکا سکوت اختیار کردهاند، اما ممکن است اسلو نخستین مورد از موجی از حملات عملیاتی باشد. این انفجار نشانههایی از یک حمله نیابتی بهدست باند تبهکار فوکسترات به دستور حکومت ایران دارد.
بهنوشته هادسون- دین احتمال زیادی وجود دارد که پلیس نروژ در جستوجوی سرنخها روی باند جنایی فوکسترات تمرکز کرده باشد. این گروه که در سال ۲۰۱۰ تاسیس شد، یک شبکه مشهور قاچاق مواد مخدر فراملی است که در سوئد مستقر است.
در مارس سال گذشته وزارت خزانهداری آمریکا هم شبکه فوکسترات و هم رهبر فراری آن راوا مجید را تحریم کرد و آنها را به قاچاق اسلحه و مواد مخدر، تیراندازیها و قتلهای سفارشی در سراسر شمال اروپا و به دستور جمهوری اسلامی متهم کرد.
مقامهای سوئدی پروندههای متعددی علیه مجید گشودهاند که در حال حاضر فراری است و در ایران به سر میبرد.
بهنوشته این مقام سابق آمریکا، فوکسترات با رژیم ایران، بهویژه وزارت اطلاعات ارتباط دارد و از آنها دستور میگیرد.
مقامهای آمریکایی و موساد میگویند حکومت ایران در ژانویه ۲۰۲۴ به این باند دستور داد به سفارت اسرائیل در استکهلم حمله کند. در اکتبر همان سال، دو نوجوان سوئدی که از سوی باند فوکسترات جذب شده بودند نارنجکهایی را به سوی مجموعه سفارت اسرائیل در کپنهاگ پرتاب کردند؛ اقدامی که در فوریه منجر به محکومیت آنها به ۱۲ سال زندان به جرم اقدام تروریستی از سوی دادگاه دانمارک شد.
در ژوئن ۲۰۲۵ سفارت آمریکا در سوئد نیز به شهروندان آمریکایی هشدار داد که ممکن است جمهوری اسلامی با استفاده از شبکه فوکسترات منافع آمریکا در سوئد را هدف قرار دهد.
جمهوری اسلامی مدتهاست روابطی با شبکههای جنایی فراملی و قاچاقچیان مواد مخدر ایجاد کرده است. همانند روسیه که شبکه گستردهای از عوامل نیابتی را برای ایجاد ترس و بیثباتی در قلمرو ناتو به کار گرفته است.
استفاده جمهوری اسلامی از اعضای جوان باندهای جنایی که بهسادگی از طریق شبکههای اجتماعی جذب میشوند، چالشهای جدی برای نیروهای مجری قانون ایجاد میکند که میکوشند از تلفات غیرنظامی و ایجاد وحشت عمومی جلوگیری کنند.
بهنوشته هادسون- دین حس دیرینه امنیت در جوامع اسکاندیناوی اکنون تحت فشار شدید قرار گرفته و به افزایش محبوبیت احزاب ضد مهاجرت و ملیگرای قومی انجامیده است. انفجار اسلو، چه به فوکسترات نسبت داده شود و چه به گروههای دیگر، تنشها را در سراسر شمال اروپا تشدید خواهد کرد و ساکنان و رهبران منطقه را در حالت آمادهباش قرار خواهد داد و این پرسش را مطرح میکند که گام بعدی چه خواهد بود.
مجتبی خامنهای، ۵۶ ساله، با وجود هشدارهای دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا شامگاه یکشنبه به طور رسمی بهعنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی معرفی شد.
ایراناینترنشنال پیشتر در ۱۲ اسفند در گزارشی اختصاصی خبر داده بود که مجلس خبرگان رهبری تحت فشار سپاه پاسداران، مجتبی خامنهای را بهعنوان جانشین علی خامنهای، رهبر کشته شده جمهوری اسلامی معرفی کرده است.
در اصفهان، در حالی که صدای انفجارهایی به گوش میرسید، هواداران حکومت در میدان تاریخی شهر جمع شده بودند.
برخی از سیاستمداران و نهادهای جمهوری اسلامی اعلام وفاداری خود به رهبر جدید را منتشر کردند. در بیانیه شورای دفاع آمده است: «ما تا آخرین قطره خونمان از فرمانده کل نیروها اطاعت خواهیم کرد.»
اما رییسجمهوری ایالات متحده، شامگاه یکشنبه در گفتوگو با رسانه تایمز اسرائیل درباره انتصاب مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی، تنها به گفتن اینکه «خواهیم دید چه خواهد شد» بسنده کرد.
همچنین در روزهای یکشنبه ۱۷ اسفند و دوشنبه ۱۸ اسفند، حملات علیه مواضع جمهوری اسلامی در شهرهای مختلف ایران ادامه داشت و در مقابل، جمهوری اسلامی نیز به اسرائیل و دیگر کشورهای منطقه حمله کرد.
شماری از شهروند با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال از تعطیلی برخی جایگاههای سوخت در کرج، تهران و شهرهای اطراف آن و جیرهبندی بنزین خبر دادند.
به گفته مخاطبان، پمپبنزینهای دادمان و یادگار در تهران دوشنبه ۱۸ اسفند بهدلیل نبود بنزین تعطیل شدهاند و امکان سوختگیری در این جایگاهها فراهم نیست.
شهروندی نیز گفت جایگاههای سوخت در لواسان تعطیل شدهاند و صفهایی طولانی از خودروها مقابل پمپبنزینها شکل گرفته است.
شهروندی دیگر گزارش داد از شامگاه ۱۶ اسفند برخی از پمپبنزینها در شرق و شمال شرق تهران بسته شدهاند.
تاکید اسرائیل بر سرنگونی جمهوری اسلامی
آنکارا دوشنبه اعلام کرد که سامانههای دفاع هوایی ناتو موشک بالیستیکی را که از ایران شلیک شده و وارد فضای هوایی ترکیه شده بود، سرنگون کردند؛ این دومین مورد از این نوع در طول جنگ است.
اسرائیل روز دوشنبه تاکید کرد که هدف جنگ سرنگونی حکومت در ایران است.
همزمان با تداوم نگرانیها درباره آینده بازار جهانی انرژی، خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع در دولت فرانسه گزارش داد کشورهای عضو گروه هفت قرار است طرح آزادسازی مشترک ذخایر اضطراری نفت را مورد بررسی قرار دهند.
نشست وزیران دارایی کشورهای گروه هفت شامل آمریکا، بریتانیا، کانادا، ژاپن، فرانسه، ایتالیا و آلمان، قرار است دوشنبه ۱۸ اسفند برگزار شود.
همچنین اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، با اشاره به اختلاف دیدگاهها درباره کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران تاکید کرد هیچکس نباید برای جمهوری اسلامی «اشک بریزد»، زیرا این حکومت دست به کشتار مردم ایران زده است.
فون در لاین دوشنبه در اجلاس سالانه سفیران اتحادیه اروپا در بروکسل، به انتقادات برخی طرفها از جنگ علیه جمهوری اسلامی واکنش نشان داد و گفت: «اروپا باید بر واقعیتهای موجود تمرکز کند و جهان را آنگونه که امروز واقعا است، ببیند.»
وزیر امور خارجه ایالات متحده در مراسم برافراشتن پرچم به مناسبت «روز گروگانها و بازداشتشدگان ناعادلانه ایالات متحده»، گفت: «وقتی صحبت از گروگانگیری میشود، در جهان هیچ متخلفی بدتر از رژیم آیتاللهها در تهران وجود نداشته است.»
مارکو روبیو در ادامه تاکید کرد: «رهبران این رژیم تروریستی مذهبی را هدف گرفتهایم. هر روز که میگذرد این رژیم ضعیفتر میشود و در پایان ماموریت ما، جهان جای بهتری خواهد بود.»
نهم مارس، سالگرد ناپدید شدن رابرت لوینسون در ایران است. روبیو گفت که خود این موضوع، «ماهیت رژیم تهران» را نشان میدهد.
همچنین دفتر نخستوزیری بریتانیا دوشنبه ۱۸ اسفند گزارشها درباره آمادهسازی ناو هواپیمابر بریتانیایی «اچاماس پرینس آو ولز» (HMS Prince of Wales) برای اعزام به مدیترانه در پی جنگ ایران را رد کرد.
به گفته داونینگ استریت، تاکنون هیچ تصمیمی درباره اعزام این ناو گرفته نشده و ناو پرینس آو ولز همواره در سطح بالایی از آمادگی عملیاتی قرار داشته است.
دو روز پیش گزارشهایی مبنی بر اینکه بریتانیا در حال آمادهسازی این ناو هواپیمابر برای اعزام احتمالی به خاورمیانه است، منتشر شد.
طبق این گزارشها، این ناو پیشتر در وضعیت آمادگی برای حرکت طی ۱۰ روز قرار داشت که بعد آمادگی به پنج روز کاهش یافت.
فون در لاین دوشنبه ۱۸ اسفند در اجلاس سالانه سفیران اتحادیه اروپا در بروکسل، به انتقادات برخی طرفها از جنگ علیه جمهوری اسلامی واکنش نشان داد و گفت: «اروپا باید بر واقعیتهای موجود تمرکز کند و جهان را آنگونه که امروز واقعا است، ببیند.»
او با اشاره به کشتار دهها هزار نفر در جریان انقلاب ملی ایرانیان افزود: «میخواهم صریح بگویم: برای رژیم ایران که مرگ را بر مردم خود تحمیل کرده و آنان را سرکوب کرده است، نباید هیچ اشکی ریخته شود.»
رییس کمیسیون اروپا به سیاستهای منطقهای تهران پرداخت و یادآور شد جمهوری اسلامی از طریق نیروهای نیابتی خود که به موشک و پهپاد مجهز هستند، در سراسر منطقه «ویرانی و بیثباتی» به وجود آورده است.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال پیشتر در بیانیهای اعلام کرد بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی ایرانیان به دستور خامنهای کشته شدند.
۲۳ بهمن، پارلمان اروپا در قطعنامهای ضمن محکوم کردن سرکوب خشونتبار مردم ایران هشدار داد کشتار معترضان از سوی جمهوری اسلامی میتواند مصداق «جنایت علیه بشریت» باشد.
فون در لاین: بسیاری از ایرانیان مرگ خامنهای را جشن گرفتند
رییس کمیسیون اروپا در ادامه گفت بسیاری از ایرانیان در داخل و خارج از کشور، و همچنین افراد زیادی در سراسر منطقه، از مرگ علی خامنهای، دیکتاتور پیشین ایران، ابراز خوشحالی کردند و آن را جشن گرفتند.
فون در لاین افزود: «مردم ایران امیدوارند که این لحظه بتواند راه را به سوی ایرانی آزاد هموار کند. مردم ایران شایسته آزادی، کرامت و حق تعیین آینده خود هستند؛ حتی اگر بدانیم که این روند در طول جنگ و پس از آن با خطر و بیثباتی همراه خواهد بود.»
او به گسترش دامنه درگیریها در منطقه، از جمله حملات جمهوری اسلامی به پایگاههای بریتانیا در قبرس، اشاره کرد و ادامه داد: «شهروندان ما در میانه آتش متقابل گرفتار شدهاند. شرکای ما مورد حمله قرار گرفتهاند و من با بسیاری از آنها در سراسر منطقه در تماس بودهام تا همبستگی و حمایت خود را ابراز کنم.»
حکومت ایران از زمان آغاز مناقشه کنونی دستکم ۱۲ کشور منطقه را هدف قرار داده است؛ حملاتی که تهران اغلب آنها را با استناد به فعالیت پایگاههای نظامی ایالات متحده در این کشورها توجیه میکند.
عربستان سعودی، بحرین، کویت، اردن، قطر، عراق، عمان و جمهوری آذربایجان از جمله این کشورها هستند.
ریاض ۱۸ اسفند ضمن انتقاد از ادامه حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه هشدار داد در صورت تشدید تنشها، حکومت ایران «بزرگترین بازنده» خواهد بود.
تاکید بر لزوم بازنگری در سیاست خارجی اروپا
فون در لاین در ادامه با اشاره به مخاطرهآمیز بودن وضعیت کنونی جهان و تنوع تهدیدها هشدار داد اروپا ناگزیر از تحولات و رویدادهای سراسر جهان تاثیر میپذیرد.
او اضافه کرد: «این تصور که میتوانیم بهسادگی عقب بنشینیم و از این جهان آشفته کنار بکشیم، صرفا یک توهم است. من معتقدم بسیار مهم است که هنگام شکل دادن به سیاست خارجی خود برای سال پیش رو، واقعیتهای موجود را درک کنیم.»
رییس کمیسیون اروپا ادامه داد: «ما همواره از نظام بینالمللی مبتنی بر قوانین که همراه با متحدان خود در شکلگیری آن نقش داشتهایم، دفاع خواهیم کرد و آن را پاس خواهیم داشت، اما دیگر نمیتوانیم برای دفاع از منافع خود تنها به آن تکیه کنیم.»
این اظهارات در شرایطی مطرح میشوند که دولت اسپانیا آشکارا با کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی مخالفت کرده و آن را «نقض حقوق بینالملل» دانسته است.
