دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در نشست سازمان ملل گفت شش سال از آخرین سخنرانیاش در این مجمع میگذرد و به دلیل عملکرد دولت جو بایدن، اکنون جهان شاهد دو جنگ ویرانگر در دو قاره است و از صلح و آرامش به بحرانهای جدی مانند هرج و مرج، ضعف و چند دستگی تبدیل شده است.
او افزود: «یک سال پیش کشور ما دچار بحران و دردسر بود اما در هشت ماه ابتدایی دولت من به جذابترین کشور جهان تبدیل شدیم. آمریکا اکنون از مستحکمترین مرزها، قوترین دوستیها، برترین روحیه ملی و اقتصاد قدرتمند برخوردار است. اکنون عصر طلایی آمریکاست.»
ترامپ گفت دولت او به سرعت «فاجعهای اقتصادی» که دولت قبلی به ارث برده بود را معکوس و افزایش قیمتها و تورم کمرشکن را کنترل کرد.
او از کنترل بحران مهاجرت در هشت ماه نخست ریاستجمهوری خود سخن گفت و افزود: «اگر غیر قانونی وارد آمریکا شوید زندانی میشوید یا شما را پس میفرستیم یا بدتر از آن که خودتان میدانید معنایش چیست.»
رییسجمهوری آمریکا گفت تحت رهبری او، اعضای ناتو متعهد شدند بودجه دفاعی خود را به پنج درصد افزایش دهند و این ائتلاف را از همیشه قویتر کنند.
ترامپ همچنین به توافقهای تجاری موفق آمریکا با بریتانیا، ژاپن، هند، اندونزی و دیگر کشورها اشاره کرد.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، در واکنش به اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، درباره تسلط مجدد این کشور بر پایگاه هوایی بگرام در افغانستان تاکید کرد طالبان «هرگز» با چنین موضوعی موافقت نمیکند.
مجاهد سهشنبه اول مهر در مصاحبه با شبکه خبری العربیه گفت: «بگرام بخشی از قلمرو افغانستان است و هیچ تفاوتی با دیگر نقاط این سرزمین ندارد. ما هرگز با معامله یا واگذاری هیچ بخشی از کشورمان موافقت نخواهیم کرد.»
او افزود مردم افغانستان «حساسیت زیادی نسبت به اشغالگری دارند» و «هرگز اجازه نخواهند داد که حتی یک وجب از سرزمینشان به تصرف یا کنترل بیگانگان درآید».
بگرام، واقع در شمال کابل، بهعنوان بزرگترین پایگاه نظامی ایالات متحده در افغانستان نقشی محوری در جنگ دو دههای این کشور علیه طالبان ایفا میکرد. نیروهای آمریکایی این پایگاه را ژوئیه ۲۰۲۱ و تنها چند هفته پیش از بازگشت طالبان به قدرت تخلیه کردند.
ترامپ ۲۷ شهریور در جریان سفر خود به بریتانیا، موضوع کنترل مجدد آمریکا بر پایگاه بگرام را مطرح کرد.
او در نشست خبری مشترک با کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، گفت: «یکی از انگیزههای ما برای بازپسگیری این پایگاه آن است که تنها یک ساعت با منطقهای فاصله دارد که چین تسلیحات هستهای خود را تولید میکند.»
او همچنین ۳۰ شهریور در پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال هشدار داد اگر کنترل پایگاه بگرام به واشینگتن بازگردانده نشود، «اتفاقات بدی» در انتظار افغانستان خواهد بود.
طالبان: افغانستان میدان نبرد قدرتهای رقیب نخواهد شد
سخنگوی طالبان در ادامه مصاحبه خود با العربیه، به تهدید ترامپ واکنش نشان داد و گفت: «آمریکاییها نباید فراموش کنند که اقدامات بد، واکنشهای بدی به دنبال خواهد داشت... آنها باید با افغانستانیها از طریق رویکردی سیاسی، دیپلماتیک و عقلانی تعامل کنند.»
مجاهد به رویارویی پکن و واشینگتن و اشاره ترامپ به اهمیت راهبردی پایگاه بگرام پرداخت و تاکید کرد: «همانگونه که خواهان روابط با چین هستیم، خواهان روابط با آمریکا نیز هستیم. همانطور که به روابط با روسیه اهمیت میدهیم، خواهان روابط با اروپا نیز هستیم. افغانستان اجازه نخواهد داد سرزمینش به میدان نبرد قدرتهای رقیب تبدیل شود.»
او در عین حال گفتوگو میان طالبان و مقامهای آمریکایی را تایید کرد و افزود محور این مذاکرات «تبادل زندانیان، روابط دیپلماتیک و سرمایهگذاری اقتصادی» بوده و پایگاه بگرام در این گفتوگوها مطرح نشده، زیرا این مساله اساسا «غیرقابل مذاکره» است.
پیشتر در ۲۲ شهریور، وزارت خارجه حکومت طالبان از دیدار آدام بوهلر، فرستاده ویژه دولت ترامپ در امور رسیدگی به گروگانها و زلمای خلیلزاد، نماینده ویژه پیشین ایالات متحده در امور افغانستان، با امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، در کابل خبر داد.
به گفته طالبان، دو طرف در این دیدار درباره شهروندان آمریکایی بازداشت شده در افغانستان گفتوگو کردند.
قوه قضاییه جمهوری اسلامی در شهریورماه دستکم ۱۷۸ نفر و در ۹ ماه نخست سال جاری میلادی، دستکم هزار نفر را در زندانهای ایران به دار آویخته است. این آمار نشان میدهد که شمار اعدامها به بالاترین سطح ۳۰ سال گذشته رسیده و در آستانه ثبت رکوردی تازه است.
سازمان حقوق بشر ایران سهشنبه اول مهرماه گزارش داد دستکم ۶۴ اعدام تنها در هفتهای که گذشت ثبت شد و این سازمان از یکم ژانویه ۲۰۲۵ تا امروز موفق به تایید هزار اعدام در کشور شده است.
این سازمان حقوق بشری مستقر در نروژ میانگین اعدامها در هر روز در این مدت را ۹ نفر برآورد کرد و نوشت این رقم حداقلی است و به دلیل مشکلات و محدودیتهای گزارشگری از ایران، گمان میرود که آمار حقیقی بیش از اینها باشد.
از میان اعدامشدگان، ۵۰ درصد به اتهامهای مربوط به «مواد مخدر» ۴۳ درصد به اتهام «قتل عمد»، سه درصد با اتهام «محاربه و افساد فیالارض»، سه درصد به اتهام «تجاوز به عنف» و یک درصد بابت اتهام «جاسوسی»، به اعدام محکوم شده بودند.
همچنین از میان کل اعدامها، تنها ۱۱ درصد از سوی رسانههای داخل ایران اعلام شده و مابقی اعدامها بهصورت مخفیانه و بدون اعلام عمومی صورت گرفته است.
افزایش ۲۴۲ درصدی اعدامها نسبت به شهریور ۱۴۰۳
در خبری دیگر، سایت حقوق بشری هرانا در جدیدترین گزارش ماهانه خود درباره وضعیت نقض حقوق بشر در ایران نوشت در شهریورماه امسال دستکم ۱۷۸ نفر در زندانهای سراسر کشور به دار آویخته شدند.
هرانا در گزارشی که اول مهر منتشر شد، خبر داد در ماه گذشته دستکم هشت مورد محکومیت و چهار مورد تایید حکم اعدام برای زندانیان در ایران را ثبت کرده است.
این آمار نشان میدهد که جمهوری اسلامی در ماه گذشته بهطور میانگین در هر روز شش نفر و هر چهار ساعت یک نفر را اعدام کرده است.
این سایت حقوق بشری، سال ۱۴۰۳ از اجرای حکم اعدام دستکم ۵۲ زندانی در شهریورماه خبر داده بود که مقایسه این آمار با اعدام ۱۷۸ نفر در شهریورماه سال جاری، نشان میدهد شمار اعدامها نسبت به بازه زمانی مشابه سال گذشته ۱۲۶ مورد یا ۲۴۲ درصد افزایش داشته است.
استفاده ابزاری از اعدام برای مقاصد سیاسی
سازمان حقوق بشر ایران با هشدار نسبت به عزم حکومت برای هراسافکنی از طریق اعدامهای گسترده، از جامعه جهانی خواست برای توقف کشتار زندانیان در ایران واکنش موثر نشان دهد و از هیات حقیقتیاب شورای حقوق بشر نیز خواست این اعدامها را از منظر انطباق با مصادیق «جنایت علیه بشریت» بررسی کند.
این سازمان با تاکید بر اینکه اکثر اعدامها بابت اتهامهایی اجرا میشود که در حقوق بینالملل ذیل «جدیترین جنایات» قرار نمیگیرند، نوشت این احکام عمدتا پس از رسیدگیهای چنددقیقهای در «دادگاههای انقلاب» و بدون رعایت اصول دادرسی عادلانه، با سلب دسترسی موثر به وکیل و اتکا به اعترافات تحت شکنجه صادر میشوند.
همچنین بنا بر تصریح دادگاههای بینالمللی و هیئتهای تحقیق سازمان ملل، بهکارگیری نظاممند اعدام پس از محاکمات نمایشی از جمله علیه متهمان جرایم عادی میتواند در چهارچوب حقوق بینالملل مصداق «جنایت علیه بشریت» تلقی شود.
سازمان حقوق بشر ایران با اشاره به گستره، محرمانگی و کارکرد سیاسی این اعدامها تاکید کرد برآورد جدی برای انطباق آنها با مصادیق مندرج در ماده هفت اساسنامه رم از جمله قتل، آزار و سایر اعمال غیرانسانی وجود دارد.
محمود امیریمقدم، مدیر این سازمان، با اشاره به «کشتار گسترده» در زندانهای کشور و «فقدان واکنشهای جدی بینالمللی»، اعدامهای بیرویه و بدون دادرسی عادلانه را مصادیق جنایت علیه بشریت دانست و خواستار قرار گرفتن بحران اعدام در صدر دستور کار جامعه جهانی در قبال جمهوری اسلامی شد.
او تأکید کرد: «هیچ گفتوگویی بین کشورهای پایبند به مبانی حقوقبشر و جمهوری اسلامی بدون شاملکردن بحران اعدام در ایران، قابل قبول نیست.»
ادامه اعتراضها به احکام اعدام
این تحولات در حالی روی میدهد که کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» نیز اول مهر در بیانیه هشتادوهفتمین هفته خود خطاب به مردم آزادیخواه ایران و همه دوستداران حقوقبشر نوشت در برابر این سیاستهای خشونتبار و ضدبشری، سکوت جایز نیست.
این کارزار زندگی را حق بنیادین هر انسان و اعدام را خشونتی غیرقابل توجیه علیه این حق دانست و اعلام کرد: «صدای ما باید قویتر از هر سرکوب و ظلمی باشد. هر هفته، هر سهشنبه، به یاد قربانیان اعدام، برای دادخواهی و دفاع از زندگی، به پا میخیزیم.»
اعتصاب غذای زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» از نهم بهمن ۱۴۰۲ با درخواست توقف صدور و اجرای این احکام آغاز شد و در هشتادوهفتمین هفته آن زندانیان محبوس در ۵۲ زندان سراسر ایران دست به اعتصاب غذا زدهاند.
این کارزار ماههای اخیر به یکی از جریانهای اعتراضی مهم در زندانهای ایران تبدیل شده و هر هفته با اعتصاب غذا و تحصن زندانیان، صدای اعتراض به احکام اعدام و روندهای قضایی ناعادلانه را زنده نگه میدارد.
در آخرین نمونه از این اعتراضها، ویدیوهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد گروهی از خانوادههای زندانیان سیاسی محکوم به اعدام، در همراهی با این کارزار تجمع اعتراضی برگزار کردند.
حاضران در این تجمعها با در دست داشتن تصاویر زندانیان سیاسی و پلاکاردهای «نه به اعدام»، «لغو فوری احکام اعدام»، «اعدام این مجازات قرون وسطایی باید لغو شود» و «زندانی سیاسی آزاد باید گردد»، خواستار لغو احکام اعدام آنها شدند.
لولا داسیلوا، رییسجمهوری برزیل، بهعنوان نخستین رهبر سیاسی جهان در نشست مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کرد.
او در سخنرانی خود، به موضوع اقتدارگرایی و «نیروهای ضددموکراتیک» در سراسر جهان اشاره کرد.
داسیلوا گفت: «اقتدارگرایی زمانی تقویت میشود که ما در برابر اقدامات خودسرانه واکنش نشان ندهیم. در سراسر جهان، نیروهای ضددموکراتیک تلاش میکنند نهادها را به زیر سلطه ببرند و آزادیها را خفه کنند.»
به گفته او، این نیروها خشونت را میستایند، جهل را تحسین میکنند، همچون شبهنظامیان فیزیکی و دیجیتال عمل میکنند و رسانهها را محدود میسازند.
لولا همچنین به ژایر بولسونارو، رییسجمهوری پیشین برزیل که بهتازگی به دلیل طراحی کودتا محکوم شده، و دیگر «اقتدارگرایان در سودای قدرت» اشاره کرد.
او افزود: «او در یک روند دقیق مورد تحقیق، اتهام، محاکمه و پاسخگویی قرار گرفت.»
لولا تاکید کرد: «برزیل پیامی روشن به همه اقتدارگرایان بالقوه و حامیانشان فرستاد: دموکراسی و حاکمیت ما قابل مذاکره نیست.»
او گفت خشونت علیه زنان و فقر، دموکراسی را تهدید میکند و در عینحال تاکید کرد جامعه جهانی باید به جای افزایش بودجههای نظامی، بودجه کمکهای دولتی برای پروژههای توسعه را افزایش دهد.
رییس جمهوری برزیل تاکید کرد این کشور برای کاهش خطرات ناشی از هوش مصنوعی، متعهد به ایجاد یک سیستم نظارتی چند دولتی است.
داسیلوا در بخشی از سخنرانی خود به جنگ اوکراین نیز اشاره کرد و گفت هیچ راهحل نظامی برای این بحران وجود ندارد.
او به جنگ غزه هم پرداخت و گفت در این منطقه، از گرسنگی به عنوان سلاح کشتار جمعی استفاده میشود.
داسیلوا از اینکه آمریکا به رییس تشکیلات خودگردان فلسطین برای حضور در مجمع عمومی سازمان ملل ویزا نداد، ابراز تاسف کرد.
رییسجمهوری برزیل تاکید کرد «جنایتهای حماس» قابل توجیه نیست، اما هیچ چیز «نسلکشی در غزه» را توجیه نمیکند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل تاکید کرد که جنگ غزه به موضوع اصلی مناظره امسال تبدیل شده و ابعاد آن بیسابقه است.
او در ابتدای سخنانش به جنگ در سودان و تهاجم روسیه به اوکراین اشاره کرد، اما بیشترین تمرکز را بر غزه گذاشت. گوترش گفت: «در غزه، وحشتها در آستانه سومین سال دهشتناک است. اینها نتیجه تصمیمهایی هستند که اصول ابتدایی انسانیت را نادیده گرفتهاند. مقیاس مرگ و ویرانی فراتر از هر مناقشه دیگری در دوران دبیرکلی من است.»
او همچنین به دیوان بینالمللی دادگستری اشاره کرد که تاکنون چندین حکم درباره غزه صادر کرده است؛ از جمله الزام اسرائیل به جلوگیری از نسلکشی، اجازه برای تحقیقات مستقل و افزایش کمکهای بشردوستانه.
گوترش ضمن محکوم کردن حملات حماس در هفتم اکتبر و گروگانگیریها، تاکید کرد: «هیچ چیز نمیتواند این اقدامات را توجیه کند. اما در عین حال هیچ توجیهی برای مجازات جمعی مردم فلسطین و تخریب نظاممند غزه وجود ندارد.»
او در پایان بار دیگر خواستار اقدام فوری شد: «آنچه نیاز است روشن است: آتشبس دائمی اکنون، آزادی فوری همه گروگانها، دسترسی کامل برای کمکهای بشردوستانه. و نباید از تنها راهحل پایدار برای صلح در خاورمیانه عقبنشینی کنیم: راهحل دو کشوری.»
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، سخنرانیهای هشتادمین مجمع عمومی این سازمان را افتتاح کرد و گفت آتشبس در نوار غزه باید «هماکنون» برقرار شود و گروگانها نیز باید بازگردانده شوند.
او دوکشوری را تنها راهحل برای پایان دادن به درگیری اسرائیل و فلسطین خواند.
دبیرکل سازمان ملل تاکید کرد جهان به یک اقتصاد جهانی قدرتمند نیاز دارد که منافع آن شامل حال همه کشورها شود.
به گفته گوترش، اهداف توسعه پایدار «نقشه راهی برای آیندهای بهتر» هستند، اما بدون تامین مالی، دستیابی به آنها ممکن نخواهد بود.
او در این سخنرانی گفت: «سازمان ملل در بهترین حالت خود چیزی فراتر از یک محل گردهمایی و ملاقات است. این نهاد قطبنمای اخلاقی است، نیرویی برای صلح و حفظ صلح، نگهبان حقوق بینالملل، محرک توسعه پایدار، خط نجاتی برای انسانهای گرفتار در بحران، فانوسی برای حقوق بشر و مرکزی که تصمیمهای شما، تصمیمهای کشورهای عضو را به عمل تبدیل میکند.»
گوترش افزود: «ما وارد عصری از اخلال بیپروایانه و رنج بیامان انسانی شدهایم. به اطراف نگاه کنید؛ اصولی که شما برای سازمان ملل بنیان گذاشتید، زیر محاصره قرار گرفتهاند.»
دبیرکل سازمان ملل در بخش دیگری از سخنرانی خود گفت شورای امنیت باید با بیعدالتیهایی که به جنگ منجر میشوند، از جمله فساد، نابرابری و بیمسئولیتی مقابله کند.
او افزود: «بهترین راه برای استفاده نکردن از تفنگها، برقراری عدالت است و امنیت حاصل عدالت و فرصتهای برابر برای همگان است.»
