مطالب بیشتر
اگر موج نوی سینمای ایران در دهه چهل را به عنوان اولین جریان عمده در این سینما تصور کنیم، حالا با جرات میتوان از موج تازهای در سینمای ایران حرف زد: سینمای زیرزمینی که ویژگی اصلی آن ایستادگی در برابر خفگی حجاب اجباری است.
موج نوی سینمای ایران با آثار فیلمسازان پیشروی دهه چهل، از ابراهیم گلستان و فرخ غفاری تا هژیر داریوش و فروغ فرخزاد شکل گرفت و سپس در اواخر این دهه و اوایل دهه پنجاه خورشیدی با فیلمهای مهرجویی، شهیدثالث، اُوانسیان و تقوایی تثبیت شد؛ فیلمهای موج نو، هوای تازهای بود در واکنش به اختناق فیلمفارسی.
اغلب فیلمهای موج نو دو ویژگی مشترک داشتند؛ نخست بهرهگیری از الگوهای مدرنیستی روایت و نزدیک شدن به زبان تازهای که سینمای دنیا را در نیمههای دهه ۱۹۵۰ بهخود گرفته بود و سپس تمرکز بر واقعیتهای اجتماعی و رئالیته دوران که بنیانهای فکریاش را از رئالیسم سوسیالیسم حزب کمونیسم و گفتمان چپ دریافت میکرد.
در ایران نیز موج نوییها اغلب چپ بودند و با هر سبک و لحن، واقعیت مسئله اصلیشان بود. پس از انقلاب ۵۷ اما همهچیز دچار دگرگونی شد. فیلمسازان موج نویی -که اغلب از مخالفان حکومت پهلوی قلمداد میشدند- در جمهوری اسلامی نیز درگیر مشکلات سانسور شدند.
عدهای خانهنشین شده و برخی دیگر بهعنوان فیلمسازان نظام - و حتی اپوزیسیونهای ساخته جمهوری اسلامی- به فعالیتهای خود ادامه دادند. سینمای پس از انقلاب ۵۷ ملغمهای شد از نشانههای مذهبی معنوی در فضای مدرن شهری - که زنانش با روسری میخوابیدند، با روسری غذا میخوردند، با روسری میجنگیدند و حتی با روسری حمام میکردند و در شرایط جنگ و آشوب و فقر و نداری بهخاطر حفظ همین روسری به عرفان میرسیدند.
در همان دهه آغازین حکومت اسلامی ایران، روشنفکران و هنرمندان متوجه شدند که سالهای اختناق کشور نه تنها به اتمام نرسیده که شدت گرفته است. رخدادهای سیاسی و جنبشهای اعتراضی در طول نزدیک به پنجاه سال حکومت دیکتاتوری اسلامی دهه به دهه تشدید شد و سیاستهای فرهنگی بیش از پیش به سانسور و سرکوب پرداخت.
فیلمهایی که سیاستهای حکومت را دنبال میکرد از امتیازات بالایی برخوردار بود و فیلمهای متفکر و انتقادی توقیف میشد. جشنواره فجر رسماً اعلام کرد که سیاستهای خود را دنبال میکند و ترسی نداشت از اینکه بدل به یک میهمانی حکومتی و سال به سال بیرونقتر شود.
شاید بتوان گفت تکنولوژی دیجیتال و رهایی از بند محدودیتهای فیلمسازی با نگاتیو باعث شد فیلمسازان آزاداندیش دست به ساخت فیلمهای غیررسمی بزنند. مورخان فیلمهای دایره ساخته جعفر پناهی و تهران من؛ حراج ساخته گراناز موسوی را از نخستین فیلمهای زیرزمینی ایرانی میدانند که هرکدام در جشنوارههای معتبر جهانی مورد استقبال قرار گرفت.
دایره درباره تعدادی زن است که هریک در جامعه مردسالار سرنوشت برابری داشته و به نوعی با سرکوب و خشونت خانگی و اجتماعی دستوپنجه نرم میکنند. تهران من؛ حراج نیز نخستین فيلم بلند گراناز موسوی، شاعر و کارگردان و محصول مشترک ایران و استرالیا فیلمی است که فضای بسته جامعه ایران را از دید زنی جوان نمایش میدهد. چندی بعد بهمن قبادی نیز با ساخت مستند-داستانی کسی از گربههای ایرانی خبر نداره! به سینمای زیرزمینی ایران پیوست و پس از ساخت فیلم از کشور خارج شد. گربههای ایرانی... درباره گروههای موسیقی ایرانی است که هرکدام با توقیف و سانسور و ممنوعیت مواجه شده و یا بهاجبار کشور را ترک میکنند و یا محکوم به زندان میشوند.
اگر موج نوی سینمای ایران، خفگی فیلمفارسی را با هوای تازهاش کنار زد، دومین موج سینمای ایران رسماً در برابر خفگی حجاب اجباری ایستاد. شاید بتوان دومین جریان سینمای ایران را - که در واکنش به آثار رسمی- روانه نمایش خارجی میشود، فیلمهای زیرزمینی قلمداد کرد. موج نوی اولیه سینمای ایران اگر واقعیت را دستمایه کاریاش قرار داده بود، سینمای زیرزمینی ایران به مراتب بیشتر به مرزهای واقعیت نزدیک شد؛ واقعیتی که دیگر هیچ مجوز و پروانه ساختی آن را دستکاری نمیکرد و تصویری جعلی از جامعه ایران ارائه نمیداد.
سینمای زیرزمینی ایران تا پیش از سال ۱۴۰۰ خورشیدی هرسال به اعتبار سینمای ایران افزود؛ از آثار محمد رسولاف تا نادر ساعیور، از سمیرا مخملباف تا جعفر پناهی.
سینمای زیرزمینی ایران فریاد مردمانی است که ایران را با ایدههای برساخته حکومت اسلامی تاب نیاوردند و هریک صدای سرکوب عدهای شدند؛ ولی تثبیت سینمای زیرزمینی ایران در نیمه سال ۱۴۰۱ با خیزش مردم و اعتراضاتشان تحت شعار «زن، زندگی، آزادی» رقم خورد؛ جنبشی که به نام اولین قربانی آن «مهسا امینی»، جهان را فراگرفت و هنرمندان و سیاستمداران و روشنفکران بسیاری در دنیا از آن حمایت کردند.
جنبشی که یکی از اعتراضاتش علیه حجاب اجباری بود. جالب اینجاست که جنبش مهسا، به سینماگران بسیاری یادآوری کرد که تا چه اندازه سینمای ایران تصویری ساختگی از «زن» ارائه داده! چه قبول کنیم و چه نه، زن در فیلمهای سینمای رسمی ایران - به دلیل پوشش اجباری و دیکته شده- شمایل زن در جامعه انقلابی-اسلامی را نمایندگی میکند.
این در حالی است که تولد سینمای نوین یا موج دوم سینمای ایران و یا سینمای زیرزمینی پس از خیزش «زن، زندگی، آزادی» با فیلمهای بدون مجوز و بدون حجاب رسماً آغاز شده است - تا آنجا که منابعی اعلام کردهاند بیش از ۷۱ فیلم زیرزمینی ایرانی به آخرین دوره جشنواره کن ارسال شده است.
منطقه بحرانی شاید اولین فیلم زیرزمینی ایران پس از جنبش زنان ۱۴۰۱ به حساب میآید؛ فیلمی انتقادی و تلخ که بدون هیچ محدودیتی توسط علی احمدزاده ساخته شد و در هفتادوششمین دوره جشنواره فیلم لوکارنو برنده یوزپلنگ طلایی شد. این فیلم درباره جامعهای است که صبح نمیشود و آدمها تنها در شب زندگی میکنند؛ شبهایی ترسآلود که فقر و فحشا آن را فراگرفته است.
سینمای زیرزمینی ایران در دو سال اخیر بسیار بیپروا شده و بیهیچ ترسی سعی در نمایش واقعیتهای سرکوبشده در این سالهای دیکتاتوری نظام جمهوری اسلامی دارد. حدود یک سال پس از اقبال جشنوارهها از منطقه بحرانی، فیلم کیک محبوب من ساخته بهتاش صناعیها و مریم مقدم به بخش مسابقه جشنواره برلین راه یافت؛ فیلمی که بدون حجاب اجباری، زندگی عادی یک زن میانسال را دنبال میکند؛ اما شاید پرسروصداترین فیلم این خیزش - تا این لحظه- دانه انجیر معابد ساخته محمد رسولاف باشد؛ اثری که ناگهان به بخش مسابقه جشنواره کن راه پیدا کرد و همزمان نیز رسولاف برای رهایی از محکومیت چندسالهاش ایران را از راه کوه و دشت ترک کرد.
داستان این فیلم حول محور اعتراضات زن، زندگی، آزادی در ایران میگذرد و درباره یک بازپرس دادگاه انقلاب تهران است. بیتردید نمیتوان قیام ژینا (مهسا) را از سینمای زیرزمینی ایران حذف کرد؛ هرفیلمی که بدون حجاب اجباری و با سختی و محدودیت ساخته میشود، تحت تأثیر مردمانی است پاشیده از گلوله و خون که برای ایرانی آزاد کشته شدند.
ارتش اسرائیل اعلام کرد در حال «انجام فعالیتهای ضد تروریستی» از جمله حمله هوایی به شهر جنین در کرانه باختری رود اردن است. مقامهای فلسطینی از کشته شدن پنج نفر خبر دادند.
روز جمعه ۱۵ تیر، ارتش اسرائیل از تبادل آتش و محاصره یک ساختمان خبر داد و گفت که «تروریستها در این ساختمان سنگر گرفتهاند».
بر اساس اعلام اسرائیل، در یک حمله هوایی «چند تروریست مسلح» در منطقه هدف گرفته شدهاند.
وزارت بهداشت فلسطین اعلام کرد در حملات انجام شده پنج نفر جان خود را از دست دادند اما اطلاعاتی در مورد هویت آنها ارائه نکرد.
دو طرف جزییات بیشتری ارائه نکردند.
شهرکسازی برای کنترل کرانه باختری
درگیریها در جنین یک روز پس از آن رخ داد که یک گروه نظارتی ضد شهرکسازی اسرائیل از قصد دولت برای ساخت پنج هزار و ۳۰۰ خانه جدید در شهرکهای کرانه باختری خبر داد.
طرحهای ساخت و ساز فاش شده از سوی این گروه، بخشی از تلاش دولت اسرائیل برای تقویت شهرکها به عنوان قسمتی از استراتژی تحکیم کنترل این کشور بر کرانه باختری است تا احتمالا در آینده مانع تشکیل کشور فلسطینی شود.
فلسطینیها به دنبال تسلط بر کرانه باختری، بیتالمقدس شرقی و غزه برای تشکیل یک کشور مستقلاند؛ مناطقی که اسرائیل در جنگ ۱۹۶۷ در خاورمیانه به تصرف خود درآورد.
تنشها پیش از مذاکرات جدید
تنشها میان اسرائیل، فلسطینیان و حزبالله لبنان در روزهای اخیر افزایش قابل توجهی یافت.
روز گذشته نیروهای حزبالله بیش از ۲۰۰ موشک و پهپاد انتحاری به سوی خاک اسرائیل شلیک کردند تا از کشته شدن محمد نعمه ناصر، معروف به الحاج ابو نعمه، یک فرمانده ارشد خود در جنوب لبنان در حمله اسرائیل، انتقام بگیرند.
جتهای اسرائیلی هم روز پنجشنبه دیوار صوتی را در بیروت و مناطقی از لبنان شکستند.
احیای مذاکرات
به نظر میرسد مذاکرات آتشبس پس از هفتهها توقف، دوباره در حال احیا شدن است.
دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، یک روز پس از آن که حماس آخرین پاسخ خود را به پیشنهاد توافق مورد حمایت آمریکا به میانجیگران داد، اعلام کرد مذاکره کنندگانی را برای از سر گرفتن گفتوگوها میفرستد.
به گفته یک مقام اسرائیلی، دیوید بارنیا، رییس موساد، در راس هیات مذاکرهکننده اسرائیل در دوحه، محل این دور از مذاکرات حضور خواهد داشت.
احیای مذاکرات نشاندهنده تلاش میانجیگران آمریکایی، قطری و مصری برای غلبه بر شکافی است که در ماههای گذشته بارها مانع آتشبس شده است.
حماس خواهان توافقی است که تضمین کند نیروهای اسرائیلی به طور کامل غزه را ترک میکنند و جنگ پایان مییابد؛ در حالی که نتانیاهو میگوید جنگ نمیتواند قبل از نابودی حماس پایان پذیرد.
انتظار میرود مذاکرهکنندگان اسرائیلی با حضور مقامهای آمریکایی، مصری و قطری در اوایل روز جمعه برای مذاکرات وارد دوحه، پایتخت قطر شوند.
همزمان خشونتها در کرانه باختری از زمان شروع جنگ اسرائیل در غزه در هفتم اکتبر افزایش یافته است.
وزارت بهداشت غزه که زیر نظر حماس است، میگوید جنگ تاکنون بیش از ۳۸ هزار فلسطینی شامل هزاران زن و کودک را کشته است.
این وزارتخانه در آمار خود میان جنگجویان و غیرنظامیان تفاوتی قائل نمیشود.
شهروندی از مشهد با ارسال ویدیویی به ایراناینترنشنال، خلوتی یکی از حوزههای رایگیری را نشان داد.
او با تاکید بر «نه گفتن» به انتخابات فرمایشی گفت: «پرنده هم اینجا پر نمیزند.»
به دنبال شکست تاریخی حزب محافظهکار در انتخابات پارلمانی بریتانیا، ریشی سوناک با پادشاه چارلز سوم دیدار و از سمت نخستوزیری بریتانیا استعفا کرد. انتظار میرود تا ساعاتی دیگر کییر استارمر، رهبر حزب کارگر، پس از دیدار با پادشاه به عنوان نخستوزیر جدید کار خود را آغاز کند.
کاخ باکینگهام تایید کرد که پادشاه چارلز استعفای ریشی سوناک را پذیرفته است.
نخستوزیر مستعفی بریتانیا پیش از ملاقات با پادشاه اعلام کرد که از رهبری حزب محافظهکار نیز کنارهگیری خواهد کرد.
سوناک خطاب به شهروندان گفت صدای خشم و ناامیدی آنها را شنیده است و مسئولیت این باخت را بر عهده میگیرد.
او در سخنرانی خود خارج از دفتر نخستوزیری در داونینگ گفت: «من تمام توانم را به کار بستم اما شما سیگنال روشنی ارسال کردید که دولت بریتانیا باید تغییر کند و قضاوت تنها با شماست.»
سوناک گفت حزب محافظهکار بریتانیا تلاش خواهد کرد خود را بازسازی کند.
روز پنجشنبه ۱۴ تیر حزب کارگر توانست بهراحتی به حدنصاب لازم برای به دست آوردن اکثریت پارلمان و تشکیل دولت دست یابد. سوناک نیز به عنوان رهبر حزب محافظهکار، شکست حزب خود را پذیرفت.
در حالی که هنوز سرنوشت یک کرسی پارلمان بریتانیا مشخص نیست، از ۶۵۰ کرسی پارلمان، حزب کارگر ۴۱۲ کرسی، حزب محافظه کار ۱۲۱ کرسی، حزب لیبرال دموکرات ۷۱ کرسی، SNP یا حزب ملی اسکاتلند ۹ کرسی، حزب سبزها هفت کرسی و مابقی احزاب مجموعا ۲۹ کرسی را به خود اختصاص دادند.
نتایج انتخابات حاکی از آن است که حزب کارگر به یک پیروزی تاریخی در انتخابات سراسری بریتانیا دست یافته و به ۱۴ سال حضور محافظهکاران در قدرت پایان داده است.
به نوشته رسانههای بریتانیا، سوناک در تماسی با استارمر، رهبر حزب کارگر و نخستوزیر جدید بریتانیا، پیروزی او را تبریک گفت.
حزب محافظهکار در انتخابات روز پنجشنبه متحمل بزرگترین شکست در تاریخ خود از ابتدای تاسیس در قرن نوزدهم تاکنون شد.
در انتخابات پیشین بریتانیا که در سال ۲۰۱۹ برگزار شد، حزب محافظهکار تحت رهبری بوریس جانسون توانسته بود ۳۶۵ کرسی را در مقابل ۲۰۳ کرسی حزب کارگر از آن خود کند.
از نگاه اکثر رایدهندگان، این پیروزی عمده برای حزب کارگر به رهبری استارمر، نویدبخش تغییراتی عمده در بریتانیا است.
رهبر حزب کارگر با انتشار توئیتی از مشارکت عمده مردم در این انتخابات قدردانی کرد.
کسب ۷۱ کرسی از سوی حزب لیبرال دموکرات بریتانیا به آنها امکان میدهد به عنوان سومین حزب در تشکیل دولت مشارکت داشته باشد.
این نتیجه که مطلوب طرفداران حزب لیبرال دموکرات بود، واکنش مثبت ادوارد دیوی، رهبر این حزب را به همراه داشت.
این انتخابات که با مشارکت نسبتا گسترده شهروندان انگلستان، اسکاتلند و ولز همراه بود در حدود ۴۰ هزار حوزه رایگیری انجام شد و تا ساعت ۱۰ شب به وقت محلی ادامه یافت.
روز جمعه ۱۵ تیر گروهی از ایرانیان ساکن آلمان در اعتراض به برگزاری انتخابات جمهوری اسلامی در شهر هامبورگ تجمع کردند.
ویدیوهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند معترضان شعارهایی چون «خامنهای ضحاک، میکشیمت زیر خاک» سر دادند.
