خبرگزاری ایلنا در گزارشی از بحران معیشت و درمان حدود ۱۳ هزار بازنشسته و مستمری‌بگیر شرکت هواپیمایی ایران (هما) خبر داد و نوشت دو نفر از آنها پس از ترک درمان به‌دلیل فقر، جان باختند.
جلال هاشمی، رییس هیات‌مدیره کانون بازنشستگان هما، دوشنبه چهارم آبان در مصاحبه با ایلنا گفت: «فاجعه به جایی رسیده که تنها در دو سه هفته گذشته، دو تن از همکاران بازنشسته ما به‌دلیل عدم توانایی مالی برای پرداخت هزینه‌های بیمارستان، ناچار به ترک درمان شدند و متاسفانه جان خود را از دست دادند.»
به گفته هاشمی، شرکت هما از ۱۲ قسط قرارداد سال ۱۴۰۴ با بیمه ایران، تنها دو قسط را پرداخت کرده و همین بدهی ۱۰ ماهه باعث شده است بیمه ایران خدمات بستری به بازنشستگان هما را متوقف کند.
او کسری صندوق بیمه درمانی هما را حدود ۴۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد و افزود هیچ نهادی مسئولیت جبران آن را نمی‌پذیرد.
این مقام صنفی خاطرنشان کرد حذف ارز ترجیحی دارو، افزایش ۳۰۰ تا ۸۰۰ درصدی قیمت داروها و بالا رفتن سهم بیماران از هزینه‌های درمان، مشکلات صندوق را تشدید کرده است.
بحران اقتصادی ناشی از ناکارآمدی جمهوری اسلامی به‌ویژه در سال‌های اخیر آینده سلامت و درمان کشور را با تهدید جدی روبه‌رو کرده است.
سعید فتاحی، مشاور کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگران ایران، پیش‌تر اعلام کرد در سال‌های گذشته و به‌ویژه پس از جنگ اخیر، هزینه‌های دارو و درمان به‌طور چشمگیری افزایش یافته است، به گونه‌ای که حتی با وجود پوشش بیمه تکمیلی، بازنشستگان ناچار هستند بخش قابل توجهی از هزینه‌های درمانی را .
شکاف درآمدی بازنشستگان
هاشمی میانگین حقوق ماهانه بازنشستگان هما را حدود ۲۷ میلیون تومان اعلام کرد و گفت نزدیک به ۵۶۰۰ نفر از آنان حداقل‌بگیر هستند و ماهانه اندکی بیش از ۱۸ میلیون تومان دریافت می‌کنند.
به گفته او، در دوران اشتغال، مجموع سهم کارکنان و کارفرما در پرداخت حق بیمه بازنشستگی و درمان معادل ۴۲ درصد حقوق است، اما مستمری برخی از آنان پس از بازنشستگی حتی به یک‌پنجم دریافتی دوران اشتغال نمی‌رسد.
این مقام صنفی افزود بر اساس شیوه محاسبه حقوق بازنشستگی، کارکنان هما ممکن است هنگام بازنشسته شدن ۸۰ تا ۸۵ درصد درآمد خود را از دست بدهند.
او به افرادی اشاره کرد که در دوران اشتغال ماهانه حدود ۲۰۰ میلیون تومان می‌گرفتند، اما مستمری آنها در سال ۱۴۰۵ به ۲۵ تا ۲۸ میلیون تومان رسیده است.
هاشمی ادامه داد: «علت این فاجعه این است که در نظام اداری و مالی هما، نزدیک به ۹۰ درصد پرداختی‌ها به‌صورت "غیرمستمر" تعریف شده‌اند و بخش "مستمر" که مبنای محاسبه بازنشستگی قرار می‌گیرد، بسیار ناچیز است.»
اقتصاد ایران طی ماه‌های اخیر زیر فشار تنش‌های منطقه‌ای، محدودیت‌های تجاری و مالی و کاهش شدید ارزش پول ملی، با بحران فزاینده‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کند.
جهش نرخ تورم و کاهش قدرت خرید طی ماه‌های اخیر فشار بر معیشت مردم را شدت بخشیده و تامین نیازهای اساسی را برای بخش بزرگی از جامعه، به‌ویژه بازنشستگان، دشوار کرده است.
این در حالی است که با وجود وخامت بحران معیشت و افزایش فشارهای روانی بر جامعه، مقام‌های جمهوری اسلامی همچنان بر تداوم سیاست خارجی تنش‌آفرین خود، به‌ویژه رویارویی با آمریکا و اسرائیل، اصرار دارند.
قطع کمک‌هزینه رفاهی
رییس هیات‌مدیره کانون بازنشستگان هما در ادامه گفت پرداخت کمک‌هزینه رفاهی به بازنشستگان از سال ۱۳۹۶ با معادل ۱۰ درصد حقوق آنان آغاز شد و در سال ۱۳۹۸ برای جلوگیری از قطع احتمالی آن، این ۱۰ درصد به حقوق پایه بازنشستگان افزوده شد.
به گفته او، پس از اجرای قانون متناسب‌سازی در سال ۱۳۹۹، پرداخت رفاهی متوقف شد، اما با پیگیری بازنشستگان، از آبان ۱۴۰۱ دوباره برقرار شد. مبلغ این کمک‌هزینه ابتدا ماهانه یک میلیون تومان بود و در مهر ۱۴۰۴ به شش میلیون تومان رسید.
هاشمی افزود مدیریت هما اسفند ۱۴۰۴ با استناد به خسارت‌های ناشی از جنگ و کاهش پروازها، پرداخت این کمک‌هزینه را قطع کرد؛ در حالی که حقوق و تمامی مزایای کارکنان شاغل در فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵ به‌طور کامل پرداخت شد.
او ادامه داد: «برای بازنشسته‌ای که طبق قانون پنج میلیون تومان به حقوقش اضافه شده بود، با حذف شش میلیون تومان رفاهی، دریافتی نهایی‌اش در سال ۱۴۰۵ حتی نسبت به قبل یک میلیون تومان کمتر شد.»
در ماه‌های گذشته، اعتراضات صنفی متعددی در نقاط مختلف کشور شکل گرفته است.
۲۶ مهر، بازنشستگان تامین اجتماعی و فولاد در شهرهای مختلف ایران از جمله تهران، رشت، کرمانشاه، اصفهان، شوش و اهواز، در اعتراض به گرانی، مشکلات معیشتی و درمانی و پرداخت نشدن مطالبات خود، تجمع کردند.
شهروندان و نانوایان در شهرهای مختلف ایران از کمبود آرد، تعطیلی برخی نانوایی‌ها و افزایش قیمت نان خبر دادند. پیام‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال حاکی از اختلال در تامین آرد، کاهش توان خرید مردم و نگرانی درباره ادامه فعالیت واحدهای نانوایی است.
شهروندان از شهرهای مختلف مانند تبریز، کرج، کرمان و همدان، گفتند که قطع یا تاخیر در تامین آرد، فعالیت نانوایی‌های آزادپز و تولیدکنندگان نان‌های حجیم و نیمه‌حجیم را مختل کرده است.
شهروندی ساکن تبریز گفت چند نانوایی در خیابان پاستور جدید این شهر تعطیل شده‌اند و کرکره‌هایشان را پایین کشیده‌اند.
او به ایران‌اینترنشنال گفت: «علت را پرسیدم، گفتند آرد نمی‌دهند. مدام وعده می‌دهند که سهمیه آرد را امروز یا فردا شارژ می‌کنند، اما خبری نمی‌شود.»
پیش‌تر نیز گزارش‌هایی از کمبود آرد و تعطیلی نانوایی‌ها منتشر شده بود و برخی شهروندان از کمبود نان و تعطیلی به دلایلی مانند قطع برق خبر داده بودند.
اخلال در تامین آرد و تعطیل شدن ساندویچی‌ها
گزارش‌های رسیده از نانوایان آزادپز نشان می‌دهند مشکلات تامین آرد به تعطیلی برخی واحدهای صنفی منجر شده است.
شهروندی از همدان از افزایش قیمت و کمبود آرد خبر داد و گفت این وضعیت علاوه بر نانوایی‌های فانتزی، فعالیت برخی ساندویچی‌ها را نیز متوقف کرده است.
او گفت در همدان نه تنها آرد را گران کرده‌اند، بلکه می‌گویند اساسا نیست.
یکی از نانوایان آزادپز به ایران‌اینترنشنال گفت: «نانوایی ما به‌دلیل نداشتن آرد تعطیل است و هیچ‌کس هم پاسخگو نیست.»
نانوای آزادپز دیگری با اشاره به هم‌زمانی کمبود آرد و کاهش قدرت خرید مردم گفت: «آرد ندارند که به ما بدهند و به خدا قسم مردم هم پول نان ندارند. وضعیت اقتصادیمان بحرانی شده است.»
در نظام عرضه آرد، نانوایی‌های یارانه‌ای و آزادپز از نظر قیمت خرید و شیوه تامین آرد شرایط متفاوتی دارند.
باقر خدادادی، رییس نظارت و بازرسی جهاد کشاورزی خراسان رضوی، ۲۹ مهر کاهش سهمیه آرد برخی نانوایی‌های آزادپز را تایید کرد، اما گفت کمبودهای موجود در توزیع آرد جبران شده است.
او همچنین هشدار داد کاهش ساعت فعالیت نانوایی‌ها به دلیل کمبود آرد تخلف محسوب می‌شود و با نانوایان متخلف برخورد خواهد شد.
افزایش قیمت و کمبود در فروشگاه‌ها
پیام‌های شهروندان نشان می‌دهند مشکلات تامین آرد تنها به نانوایی‌ها محدود نمانده و بر فعالیت برخی فروشگاه‌های مواد غذایی نیز تاثیر گذاشته است.
صاحب یک سوپرمارکت در کرمان گفت دو نانوایی که نان فروشگاه او را تامین می‌کردند، اعلام کرده‌اند دیگر آردی برای پخت نان ندارند.
او توضیح داد: «دو نفر از شاطرهایم تماس گرفتند و گفتند دیگر آرد وجود ندارد و نمی‌توانیم برای فردا نان بپزیم و تحویل بدهیم. رسما قحطی شروع شده است.»
در کرج نیز شهروندی از افزایش قیمت نان باگت خبر داد و گفت: «دو نان باگت خریدم که ۸۰ هزار تومان شد. قیمت آرد هم سه برابر شده است.»
ایران‌اینترنشنال ۱۶ مهر نیز در گزارشی از پیام‌های مخاطبان به افزایش بی‌سر‌وصدای قیمت نان و کمبود آرد در برخی مناطق پرداخت.
دوم تیر، قیمت انواع نان در استان تهران تا ۱۰۰ درصد افزایش یافته بود.
ابهام در سهمیه و قیمت آرد
یکی دیگر از پیام‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال نشان می‌دهد سهمیه آرد نانوایی‌های آزادپز و تولیدکنندگان نان‌های حجیم و نیمه‌حجیم از حدود دو هفته پیش قطع شده است.
فرستنده این پیام گفت علت توقف عرضه آرد، اعلام نشدن نرخ جدید عنوان شده، اما هنوز مشخص نیست چرا قیمت آرد آزاد اعلام نمی‌شود.
این شهروند همچنین گفت برخی کارخانه‌ها، بدون صدور فاکتور دارای قیمت مشخص، آرد را در بازار سیاه می‌فروشند.
اظهارات برخی مدیران غله در استان‌های مختلف درباره توزیع سهمیه آرد نیز نشان می‌دهد سازوکار تخصیص آرد همچنان محل پرسش و نگرانی شهروندان است.
اسرائیلی‌ها سه‌شنبه پای صندوق‌های رای می‌روند اما زیر پست‌های انتخاباتی، بعضی کاربران فارسی‌زبان آرزو می‌کنند خودشان هم می‌توانستند به بنیامین نتانیاهو رای دهند. این شور در کنار احتمال آغاز دور تازه جنگ، تصویری متفاوت از انتخابات اسرائیل در ایران ساخته است.
«کاش صندوق رای تو ایران بود» آرزوی یکی از کاربران فارسی‌زبان در اینستاگرام است اما نه درباره انتخابات ایران، بلکه درباره انتخابات اسرائیل که سه‌شنبه پنجم آبان برگزار می‌شود.
زیر پستی مربوط به بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، کاربری نوشته است: «کاش ما مردم ایران هم می‌تونستیم رای بدیم.»
کاربر دیگری از شیراز نوشته است: «از شیراز یک رای.»
کاربر دیگری نوشته است: «هزار تا صلوات با ۱۲ تا شمع نذر کردم بی‌بی رای بیاره.»
این واکنش‌ها از میان صدها نظر فارسی درباره نتانیاهو و انتخابات اسرائیل انتخاب شده‌اند. نظراتی که نماینده دیدگاه همه ایرانیان نیستند، اما نشان می‌دهند برای بخشی از آنها، نتیجه این انتخابات چیزی فراتر از یک رقابت سیاسی در کشوری دیگر است.
آنها امیدوارند نتانیاهو در قدرت بماند و آنچه را «کار ناتمام» مقابله با جمهوری اسلامی می‌دانند، به پایان برساند.
اما این سیاستمدار اسرائیلی چگونه به «بی‌بی جون» برخی ایرانیان تبدیل شد؟
از خط قرمز هسته‌ای تا وعده تغییر حکومت
نتانیاهو، متولد مهر ۱۳۲۸ در تل‌آویو، در خانواده‌ای دانشگاهی بزرگ شد. پدرش تاریخ‌دان بود و بخشی از نوجوانی او در آمریکا گذشت.
او که پس از خدمت در یگان ویژه ارتش اسرائیل، در موسسه فناوری ماساچوست تحصیل کرد و بعدها وارد سیاست شد، در خرداد ۱۳۷۵، وقتی ۴۶ ساله بود، برای نخستین بار نخست‌وزیر اسرائیل شد.
نتانیاهو که رهبر حزب راست‌گرای لیکود است، اکنون طولانی‌ترین دوران نخست‌وزیری در تاریخ اسرائیل را دارد.
در زندگی سیاسی او، مقابله با جمهوری اسلامی همواره جایگاه مهمی داشته است.
یکی از تصاویر ماندگارش به مهر ۱۳۹۱ بازمی‌گردد. زمانی که در سازمان ملل، تصویر کارتونی یک بمب را به نمایش گذاشت و با کشیدن خط قرمز روی آن، درباره برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی هشدار داد.
اما رویارویی با تهران به هشدارهای هسته‌ای محدود نماند. در جنگ ۱۲ روزه خرداد ۱۴۰۴، اسرائیل تاسیسات نظامی و هسته‌ای جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.
نتانیاهو در جریان این جنگ خطاب به ایرانیان گفت اقدامات اسرائیل می‌تواند راه را برای آزادی مردم ایران هموار کند.
حملات مشترک اسرائیل و آمریکا در نهم اسفند ۱۴۰۴ که به کشته شدن علی خامنه‌ای، دیکتاتور پیشین ایران، انجامید، این رویارویی را وارد مرحله تازه‌ای کرد.
برای بخشی از مخالفان جمهوری اسلامی، همین اقدامات و وعده‌های نتانیاهو درباره تغییر حکومت، او را به چهره‌ای محبوب تبدیل کرده است.
پیام فارسی در میانه کارزار انتخاباتی
نتانیاهو در سال‌های گذشته بارها کوشیده به‌طور مستقیم با مردم ایران سخن بگوید.
او در مرداد ۱۴۰۴، در بحبوحه بحران آب ایران، از فناوری آب اسرائیل گفت و وعده داد در صورت تغییر حکومت، کارشناسان اسرائیلی برای حل این بحران به ایرانیان کمک کنند.
این پیام‌ها اکنون و در روزهای حساس کارزار انتخاباتی‌اش نیز متوقف نشده‌اند.
نتانیاهو پنج‌شنبه ۳۰ مهر، تنها پنج روز مانده به انتخابات، پستی به زبان فارسی در اینستاگرام منتشر کرد و نوشت: «مردم ایران شایسته زندگی در آزادی، امنیت و کرامت هستند.»
این پیام در حالی منتشر شد که او در داخل اسرائیل برای حفظ قدرت با رقبای جدی روبه‌روست، اما همزمان در کشوری دیگر، برخی کاربران فارسی‌زبان، مشتاق ماندنش بر سر کار هستند.
از «بی‌بی جون» تا «بی‌بی گل»
«بی‌بی» لقب شناخته‌شده نتانیاهو در اسرائیل است، اما این لقب در میان برخی طرفداران ایرانی او رنگ‌وبوی دیگری گرفته است. آنها نخست‌وزیر اسرائیل را «بی‌بی جون» صدا می‌زنند و گاهی هم با الهام از ترانه مشهور معین، از او با عنوان «بی‌بی گل» یاد می‌کنند.
این ابراز علاقه از چشم خود نتانیاهو هم دور نمانده است. او در اردیبهشت ۱۴۰۵، در مصاحبه با شبکه سی‌بی‌اس آمریکا گفت که ایرانیان او را «بی‌بی جون» صدا می‌زنند.
ترانه «بی‌بی گل» معین که اجرای آن در کنسرت‌هایش با شور و همخوانی تماشاگران همراه می‌شود، بخشی از شوخی‌های سیاسی درباره نتانیاهو است.
کاربران فارسی‌زبان با استفاده از این ترانه، ویدیوهایی درباره نخست‌وزیر اسرائیل می‌سازند و در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند.
محبوب‌تر در ایران یا اسرائیل؟
بر اساس نظرسنجی موسسه گمان که داده‌های آن از ۳۰ خرداد تا شش تیر ۱۴۰۵ گردآوری شد، ۵۰.۶ درصد پاسخ‌دهندگان داخل ایران نگاه مثبت و ۳۸.۱ درصد نگاه منفی به نتانیاهو داشته‌اند.
این نظرسنجی با مشارکت آنلاین بیش از ۳۱ هزار نفر و وزن‌دهی آماری انجام شد و نتایج آن باید با توجه به روش نمونه‌گیری ارزیابی شود.
اما در اسرائیل تصویر متفاوت است.
در نظرسنجی موسسه اسرائیلی «مداد» که اول آبان منتشر شد، در انتخاب میان نتانیاهو و گادی آیزنکوت برای نخست‌وزیری، ۳۷ درصد نتانیاهو و ۴۷ درصد آیزنکوت را ترجیح دادند.
هرچند پرسش‌های این دو نظرسنجی یکسان نیستند، نتایج نشان می‌دهند نتانیاهو در داخل اسرائیل با مخالفت‌های قابل توجه روبه‌روست.
امید به تغییر، ترس از جنگ
در میان واکنش‌های فارسی به انتخابات اسرائیل، برخی نه فقط خواهان پیروزی نتانیاهو، بلکه منتظر اقدام دوباره او علیه جمهوری اسلامی هستند.
یکی از کاربران نوشته است: «بی بی جون ۹۰ میلیون ایرانی به تو رای میدن ... کار رو تمام کن.»
دیگری می‌پرسد: «خب قبل رای ریزی چرا کار رو تموم نمی‌کنید؟»
اما در کنار این بی‌صبری، نگرانی از جنگ هم دیده می‌شود.
کاربری خواستار صلح و آرامش شده و دیگری از تهدیدهای پی‌درپی نتانیاهو انتقاد کرده است.
نتایج گمان هم نشان می‌دهد نگاه مثبت به نتانیاهو لزوما به معنای موافقت با جنگ نیست. در این نظرسنجی، ۳۸.۲ درصد گفته‌اند پیش و پس از جنگ با مداخله نظامی خارجی موافق بوده‌اند، در حالی که ۲۶.۷ درصد در هر دو مقطع مخالف آن بوده‌اند.
در همین حال، نتانیاهو درباره احتمال حملات جمهوری اسلامی در آستانه انتخابات هشدار داده، اما پیش‌تر گفته بود قصد ندارد پیش از رای‌گیری حمله‌ای پیشگیرانه را علیه جمهوری اسلامی آغاز کند.
وزیر دفاع عربستان سعودی، فرمانده ارتش پاکستان و رییس سازمان اطلاعات ترکیه دوشنبه برای گفت‌وگو با مقام‌های جمهوری اسلامی به تهران می‌روند. سفری که همزمان با افزایش حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی و بالا گرفتن تنش میان تهران و واشینگتن انجام می‌شود.
خبرگزاری رویترز دوشنبه چهارم آبان به نقل از مقام‌های سعودی و ایرانی گزارش داد خالد بن سلمان، عاصم منیر و ابراهیم کالین در تهران با مقام‌های جمهوری اسلامی دیدار می‌کنند.
علی باقری‌کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز این سفر را تایید کرد.
به گفته یک مقام ارشد ایرانی، ابتکار این دیدار در سفر هفته گذشته منیر به تهران مطرح شد. منیر در آن سفر با مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری ایران، و دیگر مقام‌های ارشد دیدار کرد.
رسانه‌ها در ایران گزارش دادند مقام‌های جمهوری اسلامی به او گفته‌اند تا برآورده شدن خواسته‌های تهران، با واشینگتن مذاکره نخواهند کرد.
این نخستین دیدار در سطح مقام‌های ارشد میان جمهوری اسلامی و هر سه عضو پیمان دفاعی مکه پس از تشدید درگیری‌هاست.
عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه مرداد امسال این پیمان را امضا کردند که بر اساس آن، حمله نظامی به هر یک از اعضا، حمله به همه اعضا تلقی می‌شود.
پاکستان پیمان را تصویب کرده و روند تصویب آن در پارلمان ترکیه ادامه دارد.
اوایل مهر، سه کشور در ریاض بر اجرای تعهدات دفاعی و استقرار سریع نیروها و توانمندی‌های نظامی در عربستان سعودی توافق کردند.
حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی، این پیمان را با نخستین آزمون جدی روبه‌رو کرده است. همزمان، ریاض می‌کوشد از گسترش درگیری به زیرساخت‌های حیاتی خود جلوگیری کند.
عربستان سعودی سوم آبان از رهگیری موج تازه‌ای از موشک‌ها و پهپادها خبر داد. حملات حوثی‌ها در هفته‌های اخیر افزایش یافته و نگرانی‌ها را درباره امنیت عربستان سعودی و گسترش جنگ منطقه‌ای بالا برده است.
رائد بن خالد قرملی، معاون وزیر خارجه عربستان سعودی در امور دیپلماسی عمومی، گفت این سفر بخشی از تلاش کشورهای عضو پیمان مکه برای کاهش تنش و پشتیبانی از میانجی‌گری قطر و پاکستان است.
مقام‌های قطری نیز سوم آبان با مقام‌های جمهوری اسلامی در تهران دیدار کردند.
میانجی‌گری پاکستان و قطر به توافق موقتی برای توقف درگیری‌ها کمک کرد، اما این توافق با از سر گرفته شدن جنگ، فروپاشید.
تهران و واشینگتن از آن زمان، با واسطه‌گری دو کشور، گفت‌وگوهایی را ادامه داده‌اند؛ روندی که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز به آن اشاره کرده است.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، اول آبان احتمال عملیات نظامی تازه علیه جمهوری اسلامی را مطرح کرد.
مقام‌های جمهوری اسلامی هم هشدار داده‌اند در صورت حمله دوباره، پاسخ تهران شدیدتر خواهد بود.
تحقیق رویترز نشان می‌دهد میانمار با استفاده از قراردادهای صوری و ثبت محموله‌ها به‌عنوان گازوئیل آفریقای جنوبی، سوخت جت تحریم‌شده ایران را وارد کرده است؛ تجارتی با دخالت حکومت نظامی که برای تهران درآمد ارزی فراهم کرده و به تامین سوخت هوانوردی میانمار کمک کرده است.
این خبرگزاری با بررسی قراردادها، مکاتبات اداری، سوابق حمل سوخت و تصاویر ماهواره‌ای گزارش داد که نفتکش‌ها محموله‌های سوخت جت را از بندرعباس به میانمار منتقل کرده‌اند، در حالی که اسناد تجاری، نوع سوخت و کشور مبدا را متفاوت نشان می‌داده‌اند.
به گزارش رویترز، تهران از اکتبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵ تامین‌کننده اصلی سوخت جت ارتش میانمار بوده است. بخش بزرگی از این تجارت با دو نفتکش «ریف» - که بعدا به «ماریس» تغییر نام داد - و «نوبل» انجام شده است. رویترز همچنین در گزارشی در اکتبر، با استناد به تصاویر ماهواره‌ای و تحلیل شرکت «سین‌مکس اینتلیجنس»، از ادامه ارسال سوخت جت ایران به میانمار در سال جاری خبر داده است.
محموله بندرعباس با قرارداد گازوئیل آفریقای جنوبی وارد شد
یکی از محموله‌های بررسی‌شده، حدود ۱۱۳ هزار بشکه سوخت بود که نفتکش ریف، تحت تحریم آمریکا، در دسامبر ۲۰۲۵ به آب‌های میانمار رساند.
شرکت «داینامیک ویو»، واسطه انرژی مستقر در میانمار، این محموله را سفارش داده بود. در قرارداد ۱۵.۸ میلیون دلاری این شرکت با «تاوان اویل تریدینگ» تایلند، محموله به‌عنوان گازوئیل آفریقای جنوبی معرفی شده بود.
با این حال، رویترز می‌گوید داده‌های سازمان ملل و شرکت «ورتکسا»، ارائه‌دهنده اطلاعات کشتیرانی و انرژی، نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۵ چنین تجارتی میان آفریقای جنوبی و میانمار انجام نشده است.
در مقابل، سوابق محموله‌های سوخت، تصاویر ماهواره‌ای و تحلیل سین‌مکس نشان می‌دهد ریف سوخت جت را از ایران حمل کرده است. سین‌مکس مسیر این نفتکش را از بندرعباس تا جنوب‌شرق آسیا ردیابی کرده است.
حکومت نظامی اجازه داد سوخت جت با عنوان گازوئیل ثبت شود
اسناد بررسی‌شده نشان می‌دهد حکومت نظامی میانمار در پنهان کردن ماهیت محموله نقش داشته است.
نهاد ناظر بر ارز خارجی میانمار در نامه‌ای به تاریخ ۳۰ نوامبر چند روز پیش از ورود ریف، به مشتری داینامیک ویو اعلام کرده بود که اسناد واردات را به‌گونه‌ای صادر خواهد کرد که محموله «به جای سوخت جت»، گازوئیل ثبت شود. در این نامه توضیحی درباره هدف این تغییر عنوان ارائه نشده است.
همان نامه به داینامیک ویو و مشتری آن، شرکت «نشنال انرژی پرایم اوییشن سرویسز»، اجازه می‌داد بهای محموله را به تاوان پرداخت کنند. بخشی از مالکیت شرکت مشتری در اختیار دولت مورد حمایت ارتش میانمار است.
گروه فعال «عدالت برای میانمار» این نامه و قرارداد فروش را در اختیار رویترز گذاشته است. این گروه می‌گوید اسناد را از سروری متعلق به حکومت نظامی به دست آورده که برای مدتی کوتاه در دسترس عموم قرار گرفته بود.
رویترز برای بررسی منشا اسناد، در موتور جست‌وجوی داک‌داک‌گو پیوندی ازکارافتاده به یکی از آنها پیدا کرده که نشان می‌دهد سند زمانی روی آن سرور قرار داشته است. تاریخ‌های تحویل و حجم محموله‌ها نیز با سوابق ارسال سوخت جت ایران که خبرگزاری جداگانه بررسی کرده، مطابقت داشته‌اند.
قرارداد ۲۶ میلیون دلاری نیز نشانه‌های مشابهی داشت
رویترز مورد دیگری را شناسایی کرده که به محموله‌ای در بهار و تابستان ۲۰۲۵ مربوط می‌شود. داینامیک ویو در ماه مه آن سال توافق کرده بود ۲۰۲ هزار بشکه سوخت از تاوان بخرد؛ محموله‌ای که در قرارداد، گازوئیل آفریقای جنوبی توصیف شده بود.
طبق قرارداد، سوخت باید ظرف یک ماه به یانگون می‌رسید و داینامیک ویو ۲۶ میلیون دلار به حساب تاوان در «بانک تجاری سیام» تایلند واریز می‌کرد.
اما اطلاعات صورتحساب با مشخصات گازوئیل همخوانی نداشت. به گفته جاشوا هاین، کارشناس سوخت جت دانشگاه ایالتی واشینگتن، و بر اساس داده‌های موسسه اطلاعات انرژی پلتس، چگالی درج‌شده برای سوخت با مشخصات سوخت جت مطابقت داشت، نه گازوئیل عرضه‌شده در جنوب‌شرق آسیا. قیمت محموله نیز بیش از ۵۰ درصد بالاتر از یکی از شاخص‌های جهانی قیمت گازوئیل بود.
سوابق حمل‌ونقل نشان می‌دهد نفتکش نوبل روز ۱۷ ژوئن با اندکی کمتر از ۲۰۰ هزار بشکه سوخت جتِ در نظر گرفته‌شده برای داینامیک ویو وارد یانگون شد. تحلیل تصاویر ماهواره‌ای سین‌مکس نیز نشان می‌دهد این محموله در بندرعباس بارگیری شده بود.
به گفته سین‌مکس، نوبل در مسیر یانگون سیگنال‌های موقعیتی ارسال می‌کرد که چنین نشان می‌داد مقصدش بندر چیتاگونگ در بنگلادش است.
قراردادها پرداخت به حسابی در تایلند را پیش‌بینی کرده بودند
هر دو قرارداد، پرداخت وجه به حساب تاوان در بانک تجاری سیام، قدیمی‌ترین بانک تایلند، را پیش‌بینی کرده بودند.
کارشناسان سازمان ملل در گزارشی در سال ۲۰۲۴، تاوان را از تامین‌کنندگان سوخت جت ارتش میانمار و بانک تجاری سیام را از تسهیل‌کنندگان عمده خریدهای این ارتش معرفی کرده بودند.
بانک پس از انتشار آن گزارش گفته بود که به قوانین مبارزه با پول‌شویی پایبند است و تراکنش‌های مرتبط با میانمار قانونی بوده و ارتباطی با تجارت سلاح نداشته‌اند. رویترز نتوانسته مشخص کند که آیا بانک از ماهیت فعالیت تاوان آگاه بوده است یا نه.
نهادهای ناظر تایلند در سال ۲۰۲۴ به بانک‌ها دستور داده بودند برای رعایت تحریم‌ها و قوانین مبارزه با پول‌شویی، تراکنش‌های مرتبط با میانمار را با دقت بررسی کنند.
تجارت سوخت ایران با وجود تحریم‌ها ادامه یافته است
آمریکا در سال ۲۰۲۳، با اشاره به حملات مرگبار ارتش میانمار به اهداف غیرنظامی، تحریم‌هایی هدفمند علیه صنعت سوخت جت این کشور وضع کرد. خریداران نفت و سوخت ایران نیز در معرض تحریم‌های گسترده آمریکا قرار دارند.
رویترز می‌نویسد تلاش برای پنهان کردن منشا و نوع سوخت نشان می‌دهد تحریم‌ها بر شیوه انجام این تجارت اثر گذاشته‌اند، اما نتوانسته‌اند جریان محموله‌های ایرانی را متوقف کنند. این صادرات برای تهران ارز خارجی فراهم کرده و سوخت مورد نیاز پروازهای تجاری و حملات هوایی میانمار را تامین کرده است.
ارتش میانمار در سال ۲۰۲۱ دولت منتخب آنگ سان سو چی را سرنگون کرد؛ کودتایی که به جنگ داخلی انجامید. سازمان ملل در ماه اوت اعلام کرد حملات هوایی ارتش در جریان این جنگ هزاران نفر، از جمله شمار زیادی غیرنظامی، را کشته است.
وزارت خارجه میانمار در واکنش گفته بود ارتش برای جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان «حداکثر خویشتن‌داری» را به خرج می‌دهد. گروه عدالت برای میانمار، که خواستار تحریم‌های بیشتر علیه واردات سوخت جت است، در گزارش روز دوشنبه خود نتیجه گرفته که حکومت نظامی این سوخت را با عنوان نادرست گازوئیل وارد می‌کند.
جمهوری اسلامی و طرف‌های معامله به پرسش‌های رویترز پاسخ ندادند
وزارت امور خارجه حکومت ایران، سخنگویان دولت مورد حمایت ارتش میانمار و نهاد ناظر بر ارز خارجی این کشور به درخواست‌های اظهارنظر رویترز پاسخ ندادند. داینامیک ویو و شرکت مشتری آن نیز درباره محموله‌ها توضیحی ارائه نکردند.
تاوان، بانک تجاری سیام، بانک مرکزی تایلند و شرکت مدیریت‌کننده نفتکش‌های ریف و نوبل نیز به پرسش‌های خبرگزاری پاسخ ندادند. وزارت خزانه‌داری آمریکا هم درباره ارسال سوخت جت از ایران به میانمار اظهارنظر نکرد.
شماری از ساکنان تهران در گفت‌وگو با آسوشیتدپرس از ذخیره دارو و غذا و آماده شدن برای ترک پایتخت خبر داده‌اند؛ همزمان با نزدیک شدن انتخابات آمریکا و اسرائیل، تهدیدهای نظامی تازه و فشار گرانی، نگرانی آنها از بازگشت جنگ تمام‌عیار را تشدید کرده است.
فرشته حاجی‌پور، ۳۵ساله و مادر یک کودک نوپا، به آسوشیتدپرس می‌گوید از ترس «جنگ احتمالی و بمب‌های بزرگ‌تر»، داروهای بدون نسخه و مواد غذایی ذخیره می‌کند.
هاشم وجدانی، مربی ورزشی ۴۵ساله، نیز تصمیم گرفته است تهران را ترک کند. او به آسوشیتدپرس گفت: «وسایلم را جمع کرده‌ام تا به شهری امن‌تر در شمال کشور بروم. امروز کنسرو، بیسکویت شور و پتوی اضافی بیشتری خریدم.»
این نگرانی‌ها در شهری جریان دارد که آثار حملات پیشین هنوز در آن دیده می‌شود. به گزارش آسوشیتدپرس، در نقاط مختلف تهران ساختمان‌هایی بر اثر حملات آمریکا و اسرائیل در ماه‌های اسفند و فروردین ویران شده‌اند و هزاران خانه آسیب دیده یا تخریب شده است.
ترس از بدتر شدن اوضاع، مردم را به خرید بیشتر سوق می‌دهد
محمد عابدی، ۳۹ساله، می‌گوید افزایش حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز او را واداشته است با وجود گرانی، برای خانواده‌اش خرمای خشک، روغن خوراکی و برنج بیشتری بخرد.
او گفت: «نگرانم اوضاع بدتر شود.»
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، شمار حملات گزارش‌شده به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز در ماه جاری میلادی به بالاترین سطح از هفته‌های آغازین جنگ در اسفند سال گذشته رسیده است. حکومت ایران همچنین تهدید کرده که ممکن است اهداف تازه‌ای، از جمله کابل‌های زیردریایی انتقال داده، را هدف قرار دهد.
در کنار نگرانی از حملات تازه، محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا، صادرات نفت را محدود کرده و فشار اقتصادی را افزایش داده است. این گزارش از کمبود دارو خبر می‌دهد، اما می‌گوید نشانه‌ای از کمبود مواد غذایی یا دیگر کالاهای ضروری دیده نمی‌شود.
خرید روزمره نیمی از حقوق ماهانه را مصرف می‌کند
برای بسیاری از خانوارها، آماده شدن برای روزهای دشوارتر با کاهش قدرت خرید همزمان شده است. محمد محمدی، ۳۶ساله، می‌گوید یک بار خرید از سوپرمارکت می‌تواند نیمی از حقوق ماهانه‌ای در سطح میانه، یعنی ۴۰۰ میلیون ریال یا حدود ۱۵۰ دلار، را مصرف کند.
به گزارش آسوشیتدپرس، قیمت برنج از آغاز جنگ بیش از ۶۰ درصد و قیمت گوشت گاو بیش از ۱۵۰ درصد افزایش یافته است. افت ارزش پول ملی و جهش تورم، تامین اقلام اولیه را حتی برای خانواده‌های طبقه متوسط دشوار کرده است.
فشار اقتصادی، درخواست‌ها برای توافق با آمریکا را نیز افزایش داده است. محسن هاشمی رفسنجانی در یادداشتی در روزنامه سازندگی هشدار داده که افزایش نرخ ارز، اداره کشور را برای دولت دشوار کرده است.
با این حال، ساسان کریمی، فردی که این خبرگزاری او را «مقام پیشین دولتی و استاد سیاست خارجی دانشگاه تهران» معرفی کرده، معتقد است فشار اقتصادی مواضع مذاکره‌ای تهران را تغییر نخواهد داد. او به آسوشیتدپرس گفت: «تهران محاسباتش را بر پایه مقاومت انجام می‌دهد، چون متقاعد شده است که این کار، محاسبات طرف مقابل را تغییر خواهد داد.»
تهدیدهای تازه، نگرانی از تلفات بیشتر را افزایش می‌دهد
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، هشت ماه پس از آغاز جنگ وعده داده است «کار را در ایران تمام کند». همزمان، سومین ناو هواپیمابر آمریکا و هزاران نیروی نظامی راهی منطقه‌اند. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نیز در آستانه انتخابات گفته است رهبران حکومت ایران باید از میان برداشته شوند.
برخی نگران‌اند که حملات پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر آمریکا از سر گرفته شود. کریمی می‌گوید رهبران حکومت ایران نیز احتمال حمله دوباره را جدی گرفته‌اند و برای سناریوهای مختلف آماده می‌شوند.
تکرار تهدید ترامپ به هدف قرار دادن نیروگاه‌ها و دیگر زیرساخت‌ها، نگرانی درباره پیامدهای دور تازه جنگ برای غیرنظامیان را تشدید کرده است. به گزارش آسوشیتدپرس، تاکنون هزاران نفر در جنگ کشته شده‌اند.
برخی شهروندان امیدی به تغییر پس از انتخابات ندارند
نارضایتی از ترامپ در سخنان فرزانه عرب‌زاده، ۳۰ساله، نیز دیده می‌شود. او در یکی از میدان‌های اصلی تهران در جمع حامیان حکومت، به نمایشی نگاه می‌کرد که در آن، فردی شبیه رییس‌جمهوری آمریکا پشت میله‌ها قرار گرفته بود. در پس‌زمینه، تصاویر حمله مرگبار به یک جشن عروسی در جنوب ایران پخش می‌شد؛ حمله‌ای که آمریکا مسئول آن معرفی شده است.
عرب‌زاده گفت امیدوار است صحنه زندانی شدن ترامپ روزی واقعی شود. او افزود که رییس‌جمهوری آمریکا گفته بود جنگ را برای کمک به ایرانیان آغاز کرده، اما «مردم ما را در وضعیت بدتری قرار داد».
رحمان قهرمان‌پور، تحلیلگر ساکن تهران، معتقد است نتیجه انتخابات اسرائیل اهمیت ویژه‌ای دارد. به گفته او، ماندن نتانیاهو در قدرت، به دلیل آمادگی‌اش برای پذیرش خطرهای بزرگ، احتمال بازگشت جنگ تمام‌عیار را افزایش می‌دهد.
با این حال، برخی شهروندانی که آسوشیتدپرس با آنها گفت‌وگو کرده، انتظار ندارند انتخابات در آمریکا یا اسرائیل روابط را بهتر کند. رسول قنبری، ۵۰ساله، گفت: «فرقی نمی‌کند. رویکرد تخاصمی آنها با ما تغییری نمی‌کند.»
