ترامپ از پایان زودهنگام جنگ ایران گفت؛ واشینگتن در پی محاصره زمینی است

دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، اعلام کرد جنگ ایران «به‌زودی» به هر شکل ممکن پایان خواهد یافت. هم‌زمان، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، از رایزنی واشینگتن با ترکیه و پاکستان برای بستن مسیرهای زمینی ایران خبر داد.

ترامپ جمعه ۱۷ مهر در مراسم بزرگداشت روز کلمبوس در کاخ سفید گفت جنگ ایران به‌زودی پایان می‌یابد و آمریکا می‌تواند به شیوه‌های مختلف به آن خاتمه دهد.

او افزود اگر جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای دست می‌یافت، ممکن بود پس از حمله به اسرائیل و دیگر مناطق خاورمیانه، کشورهای اروپایی و حتی شهرهایی مانند لس‌آنجلس و سن‌دیگو در آمریکا را هدف قرار دهد.

به‌گفته ترامپ، جمهوری اسلامی پیش از حمله بمب‌افکن‌های بی‌۲ آمریکا، تنها دو تا سه هفته با دستیابی به سلاح هسته‌ای فاصله داشت.

در جریان جنگ ۱۲ روزه، تاسیسات هسته‌ای نطنز، فردو و اصفهان هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند.

در روزهای اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره سرنوشت مذاکرات تهران و واشینگتن و حتی احتمال ازسرگیری درگیری‌ها بالا گرفته است.

با این حال، مقام‌های جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده‌اند در شرایط کنونی درباره پرونده هسته‌ای مذاکره نخواهند کرد.

تاکید ترامپ بر ادامه محاصره دریایی

رییس‌جمهوری آمریکا در بخش دیگری از سخنان خود بر ادامه محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران تاکید کرد و گفت نیروی دریایی ایالات متحده «به کسی اجازه عبور نمی‌دهد».

ترامپ افزود آمریکا روز گذشته ۲۸ میلیون بشکه نفت را از مسیر تنگه هرمز منتقل کرده است؛ رقمی که به گفته او، از هر زمان دیگری، حتی پیش از آغاز جنگ، بیشتر بوده است.

ترامپ با تکرار مواضع پیشین خود تاکید کرد جمهوری اسلامی دیگر نیروی دریایی، نیروی هوایی و تجهیزات پدافند هوایی در اختیار ندارد.

تنگه هرمز آبراهی باریک میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یک‌پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کرد.

هرچند جمهوری اسلامی کوشیده است با حمله به کشتی‌های تجاری در این گذرگاه راهبردی، بازارهای جهانی انرژی را تحت تاثیر قرار دهد، آمارها از احیای تدریجی صادرات نفت منطقه حکایت دارند.

سپاه پاسداران جمعه ۱۷ مهر با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «کشتی غول پیکر حامل گاز ال پی جی به نام اِن‌وی‌ سان‌شاین متعلق به شرکت نات‌ویت که قصد عبور از مسیر غیرقانونی جنوب تنگه هرمز را داشت مورد اصابت قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی گسترده‌ در قسمت موتورخانه و سامانه رانش گردید.»

در بیانیه سپاه در عین حال هشدار داده شده است از این پس «برخورد با شناورهای متخلف محدود به تنگه هرمز نخواهد بود و هر شناوری از معبر غیر مجاز عبور کند در سراسر منطقه تحت تعقیب قرار می‌گیرد و تنبیه آن قطعی خواهد بود.»

با این حال وائل صوان، مدیرعامل شرکت شل، ۱۴ مهر اعلام کرد جریان نفت از خاورمیانه به حدود ۸۰ درصد سطح پیش از آغاز جنگ ایران بازگشته است.

رایزنی واشینگتن با ترکیه و پاکستان برای محاصره زمینی ایران

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، ۱۷ مهر در گفت‌وگو با شبکه نیوزمکس اعلام کرد دولت ترامپ کارزار «فشار حداکثری» علیه جمهوری اسلامی را به کارزار «انزوای کامل» تبدیل کرده است.

به گفته او، این سیاست به محدودیت‌های مالی منحصر نمی‌شود و مسیرهای ارتباط دریایی، هوایی و زمینی ایران با جهان خارج را نیز در بر می‌گیرد.

بسنت افزود امارات متحده عربی و عمان در اجرای کارزار «انزوای کامل» با واشینگتن همکاری می‌کنند و کاخ سفید در حال مذاکره با پاکستان و ترکیه برای مسدود کردن مسیرهای زمینی ایران است.

او همچنین خبر داد واشینگتن احتمالا در روزهای آینده حدود یک میلیارد دلار از دارایی‌های رمزارزی مرتبط با جمهوری اسلامی را مصادره خواهد کرد.

آمریکا در هفته‌های اخیر به‌دنبال محدود کردن شریان‌های مالی حکومت ایران بوده است. محاصره دریایی، جلوگیری از صادرات نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای جابه‌جایی درآمدهای نفتی، از جمله محورهای این کارزار است.

جمهوری اسلامی سال‌هاست با استفاده از ابزارهایی مانند ارزهای دیجیتال، در پی ایجاد راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌های بین‌المللی بوده است.

با تشدید محدودیت‌های مالی و تجاری، یافتن مسیرهای جایگزین جهت ادامه مبادلات خارجی، برای حکومت ایران اهمیتی دوچندان پیدا کرده است.

در مقابل، وزارت خزانه‌داری آمریکا با اعمال تحریم‌های متعدد کوشیده است امکان استفاده تهران از رمزارزها را کاهش دهد.

بسنت: نیروهای سپاه دیگر نمی‌توانند برای دیدار معشوقه‌های‌شان به پاریس بروند

وزیر خزانه‌داری آمریکا در ادامه اعلام کرد محدودیت‌های اخیر پروازی با هدف جلوگیری از سفرهای خارجی مقام‌های جمهوری اسلامی و افراد نزدیک به حکومت اعمال شده‌اند.

بسنت با انتقاد از سفرهای خارجی مقام‌های حکومت ایران گفت اعضای سپاه پاسداران دیگر نمی‌توانند برای دیدن «جراح پلاستیک خود در لندن، معشوقه‌هایشان در پاریس و پول‌هایشان در ژنو» به خارج از کشور سفر کنند.

او اضافه کرد: «اگر جمهوری اسلامی را دوست دارند، حالا همان‌جا گیر افتاده‌اند و می‌توانند از آن لذت ببرند.»

بسنت تاکید کرد اقدامات واشینگتن علیه جمهوری اسلامی بی‌سابقه بوده و نگرانی و آشفتگی گسترده‌ای در میان اعضای سپاه پاسداران ایجاد کرده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا ۱۷ شهریور نام ۳۵ شرکت و یک فرد مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را به فهرست تحریم‌های خود افزود. این فهرست شامل ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و هشت شرکت مستقر در خارج از ایران است.

به‌دنبال تحریم‌های تازه وزارت خزانه‌داری آمریکا، شماری از پروازهای بین‌المللی از ایران به مقصدهایی از جمله امارات متحده عربی، جمهوری آذربایجان و گرجستان لغو شده‌اند.

واکنش محسن رضایی به سخنان روبیو

در همین حال اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، درباره حمله خشایارشا به آتن، واکنش شماری از مقام‌های جمهوری اسلامی را برانگیخته است.

روبیو ۱۵ مهر در جریان سفر به یونان گفت سپاهیان خشایارشا در سال ۴۸۰ پیش از میلاد مسیح به آتن حمله کردند، نیایشگاه‌های شهر را به آتش کشیدند و آکروپولیس را با خاک یکسان کردند.

محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، ۱۷ مهر با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، بدون نام بردن از روبیو، او را به ارائه «روایتی از جنگ تمدنی» متهم کرد.

رضایی نوشت: «بهتر است [مقام‌های آمریکا] بخش مهم دیگری از تاریخ را هم بخوانند: جایی که امپراتور روم در برابر شاپور اول ساسانی زانو زد. کسی که پای تاریخ را به میان می‌کشد، باید برای تکرارش هم آماده باشد.»

جمهوری اسلامی که در دهه‌های گذشته بارها با نمادهای ملی و میراث ایران پیش از اسلام مخالفت کرده است، در جریان جنگ ۱۲ روزه و زیر حملات اسرائیل، رویکرد متفاوتی در پیش گرفت.

از آن زمان، مقام‌ها و حامیان حکومت بارها برای برانگیختن احساسات میهن‌دوستانه و توجیه مواضع خود، به تاریخ ایران باستان و نمادهای ملی استناد کرده‌اند.

فهم غلط، هزینه سنگین: تهران ۳ سال پس از ۷ اکتبر

۱۶ مهر ۱۴۰۵، ۱۴:۳۴ (‎+۱ گرینویچ)

•

عطا محامد

«نپرسید ایران کِی به غزه وارد می‌شود، بپرسید کِی خارج می‌شود.» حسین شریعتمداری این جمله را چندی پس از حمله حماس به اسرائیل در روزنامه کیهان نوشت؛ در همان روزهایی که مقام‌های تهران یک‌صدا می‌گفتند فرمان حمله هفت اکتبر از ایران صادر نشده است، اما آشکارا از آن حمایت می‌کردند.

جمهوری اسلامی از یک سو خود را بیرون از تصمیم‌ها و اقدامات حماس و دیگر گروه‌های محور مقاومت معرفی می‌کرد و از سوی دیگر مدام به قدرت همین محور استناد می‌کرد و می‌گفت «دست مقاومت روی ماشه است.» این دوگانه بخشی از محاسبه تهران را نشان می‌داد: پیروزی محور مقاومت می‌توانست به قدرت منطقه‌ای جمهوری اسلامی اعتبار بدهد، بی‌آنکه تهران مسئولیت مستقیم حمله را بپذیرد یا وارد جنگ شود.

سه سال بعد، همان محاسبه به صورتی جدی‌ وارونه شده است. محاسبه آن روزها بر دو فرض مهم استوار بود: اول اینکه زمان به نفع جمهوری اسلامی کار می‌کند و دوم اینکه محور مقاومت هم ابزار فشار است و هم سپری در برابر جنگ مستقیم. اما اکنون ایران درگیر وضعیتی جنگی‌ است که پایانی برای آن دیده نمی‌شود و محوری که قرار بود میان تهران و دشمنانش حائل باشد، ضعیف‌تر شده و از اسرائيل دورتر.

انکار در عین تصاحب عملیات حماس

۱۸ مهر ۱۴۰۲ وقتی خامنه‌ای، رهبر سابق جمهوری اسلامی، گفت دست و بازوان نیروهای حماس را می‌بوسد، اعلام کرد که جمهوری اسلامی در این حمله نقشی نداشته است. انکاری که او و دیگر مقام‌های تهران انجام دادند دو کارکرد داشت. کارکرد نخست عدم ورود به یک جنگ با آمریکا و اسرائيل بود. همان زمان محمدباقر نوبخت، معاون پیشین رییس‌جمهوری، به مسئولان هشدار داد از اظهاراتی که نقش مستقیم ایران را القا می‌کند پرهیز کنند.

سومین سالگرد ۷ اکتبر؛ یادبود قربانیان در سایه رقابت انتخاباتی و آتش‌بس شکننده در غزه

اما با این حال روزنامه‌نگارانی مانند محسن رشید در همان روزها نوشتند که تجهیزات، تاکتیک‌ها و سازماندهی حماس همه به پای ایران نوشته خواهد شد. رویکردی که می‌گفت این انکار بی‌فایده است. این همان نسبتی بود که رسانه‌ها و مقام‌های غربی هم تکرار می‌کردند.

کارکرد دوم این انکار برای کنترل جناح‌های داخلی بود. آن روزها محمد صدر، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، معتقد بود که جناحی در داخل می‌خواست حمله را کار ایران بنامد ولی انکار رسمی جلو این رقابت را ‌گرفت. او می‌گفت که نباید ایران وارد جنگ می‌شد و باید یک همصدایی از ایران شنیده می‌شد.

اما انکار تنها ابزار نبود، چون بازدارندگی به نمایش قدرت هم نیاز داشت. حکومت مدام می‌گفت دست محور مقاومت روی ماشه است. این جمله هم تهدید بود و هم ادعای داشتن کنترل بر اقدامات این گروه. در واقع تهران تاکید می‌کرد که محور آماده است و اگر وارد عمل نمی‌شود به این دلیل است که تهران مهارش کرده است. در عمل تهران از توان محور برای ساختن بازدارندگی بهره می‌برد، اما مسئولیت عمل بخشی از آن را نمی‌پذیرفت.

فرمانده کل سپاه اقدام حماس را «بزرگ‌ترین شکست» تاریخ اسرائیل خواند و بسیاری می‌گفتند که هیمنه این کشور فروریخته است. حسین طائب، که آن روزها مشاور ارشد فرمانده کل سپاه بود، می‌گفت «نقشه جهانی قدرت در حال تغییر است» و آمریکا و اسرائیل در «یکی از ضعیف‌ترین شرایط خود» قرار دارند. اظهارات این چهره‌ها‌ی نظامی نشان می‌داد بخشی از محاسبه تهران بر این فرض استوار بود که اسرائیل جنگی طولانی و چند جبهه‌ای را تاب نمی‌آورد و ناچار عقب خواهد نشست و فروپاشی این کشور رقم خواهد خورد.

آن روزها مقام‌های جمهوری اسلامی این حرکت حماس را نه تنها افول اسرائيل بلکه نشانی از فروپاشی آمریکا می‌دانستند که از مشخصه‌های اصلی آن انتقال مرکز ثقل قدرت از غرب به شرق به ویژه ایران و چین و روسیه بود. از نظر آن‌ها عملیات طوفان‌الاقصی با برهم زدن نقشه‌های راهبردی آمریکا و اسرائيل مانند پیمان ابراهیم، جغرافیای سیاسی منطقه را به نفع جبهه مقاومت تغییر داده و روند بازگشت آمریکا به هژمونی مطلق را متوقف کرده بود.

سپری که پیش از جنگ افتاده بود

محور مقاومت راهبرد جمهوری اسلامی برای نفوذ در منطقه و مهار اسرائیل بود. قرار بود گروه‌هایی مانند حزب‌الله، حماس، شبه‌نظامیان عراقی و حوثی‌ها میان تهران و دشمنانش بنشینند تا هزینه‌ی حمله به ایران بالا برود و تهران بدون درگیری مستقیم به عمق راهبردی دست یابد. اما این محور، به‌ویژه پس از هفت اکتبر، نه‌تنها در ایجاد بازدارندگی در برابر اقدام نظامی اسرائیل و آمریکا ناکام ماند، بلکه تضعیف هم شد. موثرترین حلقه‌ آن، یعنی دولت سوریه از هم پاشید، مهم‌ترین چهره‌اش، حسن نصرالله، کشته شد و گروه‌های دیگر وابسته به آن نیز از راه‌های سیاسی و اقتصادی تضعیف شدند.

روزشمار جنگ اسرائیل و حماس؛ روایت جنگی که چهره خاورمیانه را تغییر داد

نتیجه‌ این وضعیت، یعنی فروپاشی سپرهایی که تهران برای خود ساخته بود، رسیدن جنگ به ایران بود. اسرائیل در جنگ ۱۲روزه علاوه بر از بین بردن پدافند هوایی، بخشی از فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی را کشت؛ چهره‌هایی که سال‌ها در ساختن محور مقاومت نقش مؤثری داشتند. این ضربه‌ دیگری بود که سپر ساخته‌ جمهوری اسلامی را بیشتر در هم شکست و عملا نشان داد که تهران حتی در حفاظت از بخشی از دارایی‌های راهبردی خود نیز با محدودیت جدی روبه‌روست.

نمونه این عدم توانایی تهران در جنگ ۳۹روزه، آشکارتر شد. آمریکا و اسرائیل رهبر جمهوری اسلامی را در همان آغاز جنگ کشتند. حزب‌الله در واکنش وارد جنگ شد و علیه اسرائیل دو جبهه گشوده شد. بعدتر برای مدت محدودی حوثی‌ها نیز موشک‌های بالستیک به سمت این کشور شلیک کردند و شبه‌نظامیان عراقی نیز برخی پایگاه‌های آمریکا در عراق را هدف قرار دادند. این عملیات‌ها هزینه تحمیل کردند، اما آنقدر جدی نبودند که حتی بازدارندگی نسبی ایجاد کنند.

پس از توقف جنگ، وضعیت حزب‌الله بدتر شد. اسرائیل در جنوب لبنان عملیاتی زمینی را آغاز کرد و در مهم‌ترین اقدام خود تپه‌ علی‌الطاهر را، جایی که حزب‌الله نخستین راکت‌ها را در اسفند از آن به سوی اسرائیل شلیک کرده بود، در اقدامی نمادین نابود کرد. جنگ در آن منطقه همچنان ادامه دارد، در حالی که تهران در توافق‌نامه‌ خود از پایان جنگ در همه‌ جبهه‌ها سخن گفته بود، اما نتوانست برای آن کاری بکند. این موضوع تهران را در موقعیتی قرار داد که حتی امکان حفظ دارایی‌های خود را نیز ندارد.

از سپر به سمت اهرم

هم‌زمان با جنگ دوم، تهران که با محور مقاومتی تضعیف‌شده روبه‌رو بود، راهبرد بستن تنگه‌ هرمز را اجرایی کرد. جمهوری اسلامی باور داشت می‌تواند بر کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی فشار وارد کند. اما این اهرم به‌تنهایی هزینه‌ حمله به ایران را بالا نبرد.

فشار بر اقتصاد جهانی تهدیدی غیرمستقیم بود، برای دشمنی که تصمیم به جنگ گرفته بود. به همین دلیل تهران کوشید با فعال‌تر کردن حوثی‌ها و بستن تنگه‌ باب‌المندب برگ دوم را به میدان بیاورد و از این راه برای خود بازدارندگی بسازد. این تلاش در شرایطی انجام می‌شد که حزب‌الله، مهم‌ترین عامل بازدارنده‌ جمهوری اسلامی در مرز اسرائیل، دیگر توان نظامی هفت ماه پیش خود را نداشت.

اکسیوس: به ارتش آمریکا دستور داده شد برای حمله احتمالی به ایران آماده شود

اندیشکده‌ رند پیش‌تر هشدار داده بود که اگر حوثی‌ها محاصره‌ باب‌المندب را از سر بگیرند، مرحله بعدی منازعه‌ آمریکا و ایران را شکل می‌دهند، عربستان را دوباره به جنگ می‌کشانند و هر توافق میان واشینگتن و تهران را پیچیده‌تر می‌کنند. حالا این اتفاق رخ می‌دهد، اما عربستان به‌واسطه‌ توافق مکه به مقابله با حوثی‌ها پرداخته و آمریکا می‌کوشد از کشورهای منطقه سپری در برابر جمهوری اسلامی بسازد.

به نظر می‌رسد دو طرف فعلا مانند بازی شطرنج مهره‌ها را یکی‌یکی و گام‌به‌گام جابه‌جا می‌کنند. منطق راهبرد جمهوری اسلامی این است که کنترل هرمز و دسترسی حوثی‌ها به باب‌المندب، کنار گذاشتن ایران را از هر تسویه‌حساب منطقه‌ای دشوار کند و عقب‌نشینی‌های نظامی به از دست رفتن کامل قدرت چانه‌زنی نینجامد. اما فرض بنیادی تهران همچنان همان فرض ۲۰۲۳ است: گذر زمان، فشار بر کشورهای خلیج فارس و بازارهای جهانی و هزینه‌ی حضور طولانی آمریکا ممکن است به سود جمهوری اسلامی کار کند.

نقطه‌ شکستی هست؟

اما آنچه این بار تفاوت دارد محاصره اقتصادی آمریکا است. محاصره‌ای که اکنون ابعاد هوایی، دریایی و زمینی یافته است. این وضعیت جنگ را به ابعادی اقتصادی کشانده است که تهران در آن ضعیف‌تر از مابقی کشورهایی است که می‌خواست آن‌ها را فروبپاشاند.

تناقض راهبردی که تهران برای بستن تنگه هرمز پیش کشیده بود دامن خودش را نه تنها به واسطه محاصره آمریکا گرفت بلکه هزینه حمل و نقل گران را نیز تحمیل کرد و وضعیت اقتصادی را دشوارتر. درواقع راهبرد تهران پایه‌ اقتصادی استراتژی را فرسوده کرده است.

پرسش هفت اکتبر بسته نشده است، بلکه فقط شکلش عوض شده است. تهران در ۲۰۲۳ می‌کوشید از قدرت محور مقاومت بهره ببرد و وارد جنگ مستقیم نشود. سه سال بعد خود در جنگ است و اهرم باقی‌مانده‌اش را بیش از همه در دو تنگه‌ حیاتی می‌جوید، بی‌آنکه سپر مقاومی در اطراف خود در برابر تهدیدهای جدی داشته باشد.

پرسش اصلی امروز دیگر آن نیست که آیا محور مقاومت می‌توانست اسرائیل را فرسوده کند، بلکه این است که آیا تهران می‌تواند از دل شکست منطق سپری‌سازی برای خود، نوعی جدید از قدرت بازدارندگی بسازد؟ ایران در ۲۰۲۳ می‌خواست بدون جنگ، دشمن را به عقب‌نشینی وادارد؛ اکنون باید بدون سپر و با اقتصادی فرسوده، از ابزارهای مختلف برای فشار غیرمستقیم برای ماندن در معادله استفاده کند.

آمریکا اعدام عامل تیراندازی «فورت هود» را به‌صورت زنده پخش می‌کند

شلیک ۳۶ گلوله جنگی؛ جزییات تازه از کشته شدن دو برادر ۱۵ و ۱۹ ساله در روز مرگ خامنه‌ای

برداشت از ذخایر مشترک؛ آرامکو توسعه میدان نفتی مشترک با ایران را به یک شرکت آمریکایی سپرد

اوپن‌ای‌آی عملیات نفوذ با هفت هویت جعلی روزنامه‌نگاری از ایران را افشا کرد

خشم شهروندان از کمک ۲۰۰ میلیون دلاری به حزب‌الله: پول ایران حق مردم ایران است

آمریکا اعدام عامل تیراندازی «فورت هود» را به‌صورت زنده پخش می‌کند

شلیک ۳۶ گلوله جنگی؛ جزییات تازه از کشته شدن دو برادر ۱۵ و ۱۹ ساله در روز مرگ خامنه‌ای

برداشت از ذخایر مشترک؛ آرامکو توسعه میدان نفتی مشترک با ایران را به یک شرکت آمریکایی سپرد

اوپن‌ای‌آی عملیات نفوذ با هفت هویت جعلی روزنامه‌نگاری از ایران را افشا کرد

خشم شهروندان از کمک ۲۰۰ میلیون دلاری به حزب‌الله: پول ایران حق مردم ایران است