منابع امنیت دریایی به رویترز گفتند شمار حمله‌ها به نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز در هفته گذشته به بالاترین میزان هفتگی از آغاز جنگ ایران رسید. این افزایش در شرایطی رخ داد که تولیدکنندگان خلیج فارس برای افزایش صادرات خود تلاش می‌کنند.
رویترز چهارشنبه ۱۵ مهر با استناد به گزارش مرکز مشترک اطلاعات دریایی، به رهبری نیروی دریایی آمریکا، که ۱۲ مهر منتشر شده بود، از ادامه حمله‌ها، تلاش برای حمله و اقدامات ایذایی سپاه پاسداران در تنگه هرمز خبر داد.
این اقدامات شامل پرواز پهپادها بر فراز کشتی‌ها، زیر نظر گرفتن شناورها و تماس با خدمه از طریق بی‌سیم دریایی است. این مرکز اعلام کرد: «این اقدامات همچنان نشان‌دهنده قصد [حکومت] ایران برای تثبیت حضور خود در مسیرهای اصلی کشتیرانی و حفظ فشار بر شناورهای عبوری است.»
بر اساس داده‌های سه منبع امنیت دریایی که حوادث را با تکیه بر اطلاعات دریافتی از منطقه بررسی کرده‌اند، از شش تا ۱۳ مهر دست‌کم ۱۲ حمله به کشتی‌های حامل نفت، گاز طبیعی مایع‌شده و گاز مایع در محدوده تنگه هرمز رخ داد.
به گفته این منابع، این بالاترین شمار حمله‌ها در یک هفته از زمان آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ است.
داده‌های جداگانه سازمان بین‌المللی دریانوردی، نهاد وابسته به سازمان ملل در امور کشتیرانی، از ثبت ۹ حادثه مرتبط با کشتی‌ها در همین بازه حکایت دارد. منابع دریایی می‌گویند این سازمان معمولا برای راستی‌آزمایی و ثبت رسمی حوادث به زمان بیشتری نیاز دارد.
بر اساس آمار این سازمان، نزدیک‌ترین آمار هفتگی به این رقم، مربوط به بازه ۲۲ تا ۲۸ تیر بود که در آن هشت حادثه ثبت شد.
افزایش صادرات در سایه ناامنی
داده‌های کشتیرانی منتشرشده در ۱۳ مهر نشان داد صادرات نفت کشورهای خلیج فارس در حدود نیمی از روزهای سپتامبر از سطح پیش از جنگ فراتر رفت. با این حال، به نوشته رویترز، حمله‌ها به نفتکش‌ها و محدودیت‌های لجستیکی، چشم‌انداز تداوم صادرات در این سطح را مبهم کرده است.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، نیز پنجم مهر میانگین انتقال روزانه نفت از تنگه هرمز را حدود ۱۳ میلیون بشکه اعلام کرد و گفت این میزان در یکی از روزهای هفته پیش از آن از ۲۰ میلیون بشکه، یعنی سطح پیش از جنگ، فراتر رفت.
با این حال، صادرات کلی نفت خلیج فارس و حجم نفت عبوری از هرمز دو شاخص متفاوت‌اند. فایننشال تایمز به نقل از داده‌های شرکت کپلر نوشت جریان کلی نفت از خلیج فارس به سطح پیش از جنگ نزدیک شده، اما حجم عبوری از هرمز همچنان حدود یک‌سوم کمتر است و بخشی از صادرات به مسیرهای دیگر، از جمله خطوط لوله، منتقل شده است.
خطر حمله به کشتی‌ها همچنان ادامه دارد. وزارت خارجه هند ۱۴ مهر اعلام کرد اصابت پرتابه‌ای ناشناس به نفتکش «آن پیس» با پرچم پاناما، هنگام عبور از تنگه هرمز، ۱۲ خدمه آن را زخمی کرد.
فایننشال تایمز همچنین گزارش داد مالکان نفتکش‌ها برای ترغیب خدمه به عبور از این مسیر، به ناخداها معادل ماهانه ۱۰۰ هزار دلار و برای هر سفر ۵۰ هزار دلار پاداش پرداخت می‌کنند.
بر اساس این گزارش، ملوانان عادی هنگام عبور از هرمز دست‌کم چهار تا شش برابر دستمزد معمول خود دریافت می‌کنند و بیشتر کشتی‌ها شبانه و با تجهیزات ارسال سیگنال موقعیت‌یابی خاموش از تنگه می‌گذرند.
روایت‌های متضاد تهران و واشینگتن از وضعیت هرمز
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ۱۵ مهر در نشست خبری مشترک با همتای یونانی خود گفت تنگه هرمز باز است، میزان انتقال نفت از آن تقریبا به سطح پیش از جنگ رسیده و جمهوری اسلامی کنترل این آبراه را از دست داده است. او همچنین بر ضرورت تنوع مسیرهای تامین انرژی برای جلوگیری از تهدید امنیت جهان در پی اختلال در یک منطقه تاکید کرد.
در مقابل، محمدرضا نقدی، مشاور فرمانده کل سپاه پاسداران، بسته ماندن تنگه هرمز تا زمان برآورده شدن خواسته‌های جمهوری اسلامی را اعلام کرد. او گفت سپاه مسیرهایی را که «غیرقانونی» می‌خواند مسدود می‌کند و حجم نفت انتقال‌یافته با شناورهای کوچک به نفتکش‌ها را «بسیار ناچیز» توصیف کرد.
محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش، نیز اظهارات ترامپ درباره باز بودن تنگه هرمز را «دروغ» خواند.
منوچهر متکی، نماینده تهران در مجلس، همان روز ازسرگیری تردد آزاد کشتی‌ها را به تحقق شروط تهران، از جمله محکومیت حمله‌ها علیه جمهوری اسلامی، رفع محاصره و برداشتن محدودیت‌های هوانوردی غیرنظامی مشروط کرد.
اختلاف بر سر اولویت مذاکرات
تهران پیش‌تر نیز بازگشایی هرمز را به گرفتن امتیاز از واشینگتن پیوند زده بود. عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، سوم مهر طرحی هفت‌روزه برای رفع محاصره دریایی، اعطای معافیت تحریمی فروش نفت و برقراری آتش‌بسی شامل لبنان پیشنهاد کرد. طبق این طرح، تنگه در روز ششم بازگشایی می‌شد و مذاکرات با آمریکا روز هفتم آغاز می‌شد.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، چهار مهر این پیشنهاد را رد کرد و گفت فشار اقتصادی ناشی از محاصره دریایی، تهران را به پیشنهاد بازگشایی تنگه واداشته است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، نیز ۱۲ مهر گفت پاسخ آمریکا بر پرونده هسته‌ای متمرکز است، در حالی که تهران در مقطع کنونی تنها درباره تنگه هرمز مذاکره می‌کند.
در تازه‌ترین گزارش درباره این اختلاف، شبکه الحدث ۱۵ مهر به نقل از یک منبع ارشد از به‌بن‌بست رسیدن تلاش‌های میانجیگرانه خبر داد. این منبع گفت پیشرفت مذاکرات به پاسخ تهران به خواسته‌های هسته‌ای ترامپ بستگی دارد و به گفته او، تنگه هرمز پس از از دست رفتن کنترل جمهوری اسلامی بر آن، دیگر اولویت واشینگتن نیست.
فایننشال تایمز به نقل از سه فرد نزدیک به مالکان نفتکش‌ها و خدمه آنها گزارش داد مالکان کشتی‌ها برای ترغیب خدمه به ماندن در کشتی‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند، مبالغ بالایی به‌عنوان «فوق‌العاده خطر» پرداخت می‌کنند.
حقوق معمول ناخداها حدود ۱۵ هزار دلار در ماه است و حقوق ماهانه ملوانان عادی می‌تواند از حدود هزار و ۵۰۰ دلار آغاز شود.
خدمه هنگام حضور در جنوب دریای سرخ و دریای عمان دو برابر حقوق دریافت می‌کنند و پرداختی به ملوانان عادی هنگام عبور از تنگه هرمز به دست‌کم چهار تا شش برابر نرخ معمول می‌رسد.
بیشتر سفرها از تنگه هرمز با نفتکش‌هایی انجام می‌شود که به‌طور منظم در این مسیر رفت‌وآمد می‌کنند و خدمه آنها می‌توانند برای چند ماه این مبالغ بالاتر را دریافت کنند، اما هم‌زمان با خطر دائمی حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی روبه‌رو هستند.
فایننشال‌تایمز هفتم مهر گزارش داد ادامه خطر حملات به کشتی‌ها هزینه حمل نفت را افزایش داده و نرخ اجاره ابرنفتکش‌ها برای عبور از تنگه هرمز به رکورد روزانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار دلار رسیده است.
شرکت امنیت دریایی ونگارد اعلام کرد از ۲۹ شهریور دست‌کم ۱۴ حمله به کشتی‌ها صورت گرفته و چهار کشتی نیز از ۱۱ مهر هدف قرار گرفته‌اند.
افزایش خطر عبور از تنگه هرمز هزینه حمل نفت را به‌شدت بالا برده است. نرخ حمل محموله از این آبراه این هفته به رکورد روزانه ۱.۳ میلیون دلار رسیده؛ در حالی که این رقم سال گذشته حدود ۲۰ هزار تا ۵۰ هزار دلار در روز بود.
ورود به خلیج فارس، بارگیری و خروج دوباره معمولا حدود چهار روز طول می‌کشد و تنها شمار محدودی از کشتی‌ها حاضر به انجام این سفر هستند.
برخی نفتکش‌ها نفت را از خلیج فارس به نفتکش‌های دیگری که در نزدیکی فجیره در دریای عمان منتظرند منتقل می‌کنند تا محموله از آنجا به مقصد نهایی برسد.
یک ابرنفتکش معمولی حدود دو میلیون بشکه نفت حمل می‌کند و تعداد خدمه آن می‌تواند به ۳۵ نفر برسد.
مانوج یاداو، دبیرکل اتحادیه ملوانان پیشرو هند، گفت مالکان کشتی‌ها یا مبالغ بسیار بالایی به خدمه پیشنهاد می‌کنند یا در برخی موارد، ملوانانی را که حاضر به عبور از تنگه نیستند تحت فشار قرار می‌دهند و به آنان می‌گویند در صورت خودداری، جایگزین خواهند شد و هزینه بازگشت به کشورشان نیز از دستمزدشان کسر می‌شود: «اگر قبول نکنند، ممکن است شغلشان را از دست بدهند. اگر قبول کنند، ممکن است جانشان را از دست بدهند.»
بر اساس آمار سازمان بین‌المللی دریانوردی، از ۹ اسفند ۱۴۰۴ (آغاز جنگ دوم با جمهوری اسلامی) تاکنون دست‌کم ۹۳ کشتی هدف قرار گرفته‌اند و ۲۴ ملوان کشته شده‌اند.
بیشتر کشتی‌ها شبانه و با تجهیزات ارسال سیگنال موقعیت‌یابی خاموش از تنگه هرمز عبور می‌کنند. نیروی دریایی آمریکا نیز سامانه‌های دفاع هوایی برای پوشش کشتی‌هایی مستقر کرده است که از مسیری نزدیک سواحل عمان عبور می‌کنند.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، ۱۳ مهر اعلام کرد نیروهای آمریکایی از زمان ازسرگیری محاصره دریایی ایران در ۲۳ تیر، مسیر ۱۳۰ کشتی تجاری را تغییر داده‌اند و سه کشتی را که از اجرای دستورها خودداری کردند، از کار انداختند.
به گفته سنتکام، نیروهای آمریکایی همچنین طی ۱۲ هفته ۱۳ کشتی تجاری که محاصره را نقض کرده یا بخشی از شبکه چند میلیارد دلاری «ناوگان سایه» سپاه پاسداران بودند، منهدم کرده‌اند.
شرکت تحلیل دریایی ویندوارد برآورد کرد ۱۲ مهر ۱۳ کشتی از تنگه هرمز عبور کردند. این رقم در روز مشابه هفته قبل ۲۴ کشتی بود.
داده‌های این شرکت نشان می‌دهد حدود دو درصد کشتی‌هایی که در سه‌ماهه سوم سال از این آبراه عبور کرده‌اند، هدف حمله قرار گرفته‌اند.
پیش از آغاز جنگ، روزانه حدود ۱۳۵ کشتی از تنگه هرمز عبور می‌کردند و حدود یک‌پنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع را از این آبراه انتقال می‌دادند.
بر اساس داده‌های شرکت کپلر، جریان کلی نفت از خلیج فارس به سطح پیش از جنگ نزدیک شده، اما حجم نفت عبوری از تنگه هرمز همچنان حدود یک‌سوم کمتر از پیش از جنگ است و بخشی از جریان نفت به مسیرهای دیگری، از جمله خطوط لوله، منتقل شده است.
افزون بر هزینه خدمه، مالکان نفتکش‌ها برای تردد در منطقه حق بیمه خطر جنگ معادل شش تا ۱۰ درصد ارزش بدنه کشتی پرداخت می‌کنند.
به گفته کارگزاران بیمه، هزینه بیمه جنگی یک ابرنفتکش برای سفر به خلیج فارس می‌تواند به ۲۰ میلیون دلار برسد.
هزینه سوخت نیز افزایش یافته است.
بر اساس داده‌های موسسه آرگوس، بهای سوخت مورد استفاده ابرنفتکش‌ها در فجیره ۱۳ مهر به ۶۸۶ دلار برای هر تن رسید که ۶۷ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است.
روبیو چهارشنبه ۱۵ مهر در نشست خبری مشترک با یورگوس یراپتریتیس، همتای یونانی خود، در آتن گفت موضع واشینگتن درباره برنامه هسته‌ای تهران روشن است و جمهوری اسلامی «نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد».
او افزود تنها توافقی برای ایالات متحده قابل قبول خواهد بود که تضمین کند حکومت ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت.
وزیر خارجه آمریکا تاکید کرد تا زمانی که دونالد ترامپ در مقام ریاست‌جمهوری آمریکا حضور دارد، واشینگتن از این «خط قرمز» عقب‌نشینی نخواهد کرد.
این اظهارات در حالی مطرح شد که مقام‌های جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده‌اند در شرایط کنونی درباره پرونده هسته‌ای مذاکره نخواهند کرد.
جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، ۱۴ مهر گفت واشینگتن در حال مذاکره با مسعود پزشکیان و عباس عراقچی است، اما روشن نیست رییس دولت و وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، تا چه اندازه در ساختار قدرت حکومت ایران، اختیار دارند.
حاشیه امن نظامی حکومت ایران از میان رفت
روبیو در ادامه سخنان خود در آتن اعلام کرد جمهوری اسلامی می‌کوشید توان متعارف نظامی خود را چنان گسترش دهد که در نهایت امکان اقدام علیه برنامه هسته‌ای آن از میان برود، اما ترامپ این طرح را بر هم زد.
او گفت: «قصدشان این بود که یک یا دو سال بعد به جهان بگویند ما می‌خواهیم سلاح هسته‌ای بسازیم و شما هیچ کاری از دستتان برنمی‌آید، چون آن‌قدر موشک و پهپاد داریم که اگر بخواهید علیه ما اقدامی کنید، همه کشورهای خاورمیانه را نابود می‌کنیم، نیروهای آمریکایی را از منطقه بیرون می‌رانیم و هر کاری بخواهیم انجام می‌دهیم.»
وزیر خارجه آمریکا با حمایت از سیاست‌های ترامپ در قبال تهران افزود او برنامه پهپادی، توان موشک‌سازی، نیروی دریایی و نیروی هوایی جمهوری اسلامی را هدف قرار داده و از میان برده است.
روبیو ادامه داد: «ایران امروز از نظر نظامی بسیار ضعیف‌تر از گذشته است و آن حاشیه امنی که می‌خواست پشت آن پنهان شود، از میان رفته است.»
در روزهای اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری جنگی تمام‌عیار علیه جمهوری اسلامی افزایش یافته است. ورود حوثی‌های یمن به درگیری و حملات آنها به عربستان سعودی نیز دامنه مناقشه را گسترده‌تر کرده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس پیش‌تر گزارش داد ارتش آمریکا در حال اعزام حدود ۹ هزار نیروی نظامی به همراه مجموعه‌ای از ناوهای جنگی به خاورمیانه است.
این تحرکات می‌تواند شمار ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه را تا پایان اکتبر (۹ آبان) به سه فروند برساند.
حکومت ایران کنترل تنگه هرمز را از دست داده است
وزیر خارجه آمریکا در بخش دیگری از سخنانش اعلام کرد جمهوری اسلامی کنترل تنگه هرمز را از دست داده و اکنون میزان عبور نفت از این آبراه تقریبا به سطح پیش از آغاز درگیری بازگشته است.
روبیو با اشاره به «تحریم‌های فلج‌کننده» علیه جمهوری اسلامی گفت اقتصاد ایران در «سقوط آزاد» قرار دارد و در آستانه رسیدن به وضعیتی است که معدود کشورهایی در جهان به این شدت آن را تجربه کرده‌اند.
او اضافه کرد: «همه این‌ها تقصیر روحانیون شیعه تندرویی است که در آن کشور تصمیم‌گیری می‌کنند. آنها هستند که مردم ایران را در چنین وضعیتی قرار داده‌اند، زیرا هر دلاری را که به دست می‌آورند، صرف جاده، پل یا بهبود زندگی مردم ایران نمی‌کنند.»
روبیو با انتقاد از حمایت تهران از گروه‌های نیابتی گفت جمهوری اسلامی منابع ایران را صرف حماس، حزب‌الله لبنان، حوثی‌های یمن و شبه‌نظامیان عراقی می‌کند.
آمریکا در هفته‌های اخیر به‌دنبال محدود کردن شریان‌های مالی حکومت ایران بوده است. محاصره دریایی، جلوگیری از صادرات نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای جابه‌جایی درآمدهای نفتی، از جمله محورهای این کارزار است.
به‌دنبال ادامه محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران، خبرگزاری رویترز ۱۴ مهر گزارش داد پالایشگاه‌های مستقل چین برای جبران کاهش عرضه نفت ایران، به خرید نفت خام از عراق و قطر روی آورده‌اند.
