ران بوسو، تحلیلگر حوزه انرژی، در تحلیلی برای خبرگزاری رویترز نوشت سودهای کلان صنعت پالایش در پی جنگ ایران، درآمد شرکتهای بزرگ نفتی را بهطور چشمگیری افزایش داده و بخشی از صنعت انرژی را که بسیاری از سرمایهگذاران آن را کمبازده میدانستند، دوباره در کانون توجه قرار داده است.
بر اساس این مطلب که دوشنبه ۱۲ مرداد منتشر شد، بخش پالایش، با وجود نقش کلیدی در زنجیره تامین انرژی، سالها کمجاذبهترین حوزه صنعت نفت برای شرکتهای غربی بوده است.
هزینههای بالای بهرهبرداری، نوسان شدید حاشیه سود، افزایش «هزینههای کربنی» و رقابت پالایشگاههای تحت حمایت دولتها در خاورمیانه، آفریقا و آسیا، بسیاری از غولهای نفتی را به کاهش سرمایهگذاری در این بخش سوق داده است.
«هزینههای کربنی» به مالیات، مجوزهای انتشار و دیگر هزینههایی گفته میشود که دولتها برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای از صنایع آلاینده، از جمله پالایشگاهها، دریافت میکنند.
روند عقبنشینی از سرمایهگذاری در پالایشگاهها از اواخر دهه ۲۰۱۰، بهویژه در اروپا، سرعت گرفت؛ زیرا دولتها و شرکتها با اتکا به رشد سریع خودروهای برقی پیشبینی میکردند تقاضا برای سوخت تا دهه ۲۰۳۰ کاهش یابد و نیاز به توسعه ظرفیت پالایش کمتر شود.
در نتیجه، ظرفیت پالایش پنج شرکت بزرگ نفتی غربی شامل بیپی، شورون، اکسونموبیل، شل و توتالانرژیز از ۱۶.۴ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۰۵، معادل ۲۲ درصد ظرفیت جهانی، به ۱۰.۴ میلیون بشکه در روز در سال گذشته کاهش یافت؛ رقمی که تنها ۱۳ درصد از پالایش نفت خام جهان را تشکیل میدهد.
در این میان، شرکت شل بیشترین کاهش را تجربه کرده و تعداد پالایشگاههای خود را از ۴۰ واحد به ۷ پالایشگاه رسانده است.
با این حال، در پی تشدید درگیریهای نظامی در مناطق نفتخیز طی یک سال گذشته، وضعیت صنعت پالایش بهطور محسوسی بهبود یافته است.
تحلیلگران معتقدند این رونق در بلندمدت با تغییر الگوی مصرف نفت و کاهش تدریجی تقاضا برای سوختهای فسیلی، دوام نخواهد داشت.
از افول سرمایهگذاری تا جهش سودآوری
جنگ ایران یکی از مهمترین عوامل رونق صنعت پالایش بوده است. بسته ماندن تنگه هرمز برای چند ماه و محدود شدن دسترسی پالایشگاهها به نفت خام، همزمان با حملات تهران به پالایشگاههای خاورمیانه، حاشیه سود پالایش بنزین، گازوئیل و سوخت جت را به رکوردی بیسابقه رساند.
اختلال در عرضه نفت خام خاورمیانه، پالایشگاهها بهویژه در آسیا را ناچار به کاهش تولید کرد.
چین با وجود برخورداری از ذخایر عظیم نفت خام، برای جبران افت واردات، فعالیت پالایشگاههای خود را بهشدت کاهش داد و صادرات سوخت را متوقف کرد.
برآیند این تحولات در سهماهه دوم سال جاری میلادی حدود پنج میلیون بشکه در روز، معادل نزدیک به شش درصد از ظرفیت پالایش جهان پیش از جنگ، را از مدار خارج کرد.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، میانگین پالایش نفت جهان به حدود ۷۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافته که پایینترین سطح از زمان همهگیری کرونا در سال ۲۰۲۰ است.
در همین حال، حملات مداوم پهپادی اوکراین به زیرساختهای انرژی روسیه، ظرفیت پالایش این کشور را بهشدت کاهش داد و مسکو را وادار به توقف صادرات گازوئیل کرد؛ اقدامی که به جهش قیمت این فرآورده در بازارهای جهانی انجامید.
جنگ، کمبود عرضه و رکوردشکنی سود پالایشگاهها
همزمانی جنگ ایران و حملات اوکراین به زیرساختهای انرژی روسیه، سودآوری پالایشگاهها را بهطور کمسابقهای افزایش داد. کمبود فرآوردههای نفتی، قدرت قیمتگذاری شرکتهای بزرگ نفتی را تقویت کرد و بسیاری از پالایشگاهها را به فعالیت با حداکثر ظرفیت رساند.
پالایشگاههای آمریکا که در جریان این بحران به بزرگترین تامینکنندگان سوخت جهان تبدیل شدند، در هفته منتهی به دوم مرداد، با ۹۷ درصد ظرفیت فعالیت کردند؛ رقمی بالاتر از میانگین بلندمدت حدود ۹۰ درصدی این کشور.
شاخص حاشیه سود پالایش شرکت بیپی که یکی از معیارهای سنجش سودآوری صنعت پالایش در جهان است، از ۱۷ دلار به ازای هر بشکه در سهماهه نخست به ۳۰ دلار در سهماهه دوم افزایش یافت.
این شاخص در مدت مشابه سال گذشته میلادی ۱۲ دلار بود و میانگین آن در سهماهه سوم تاکنون به ۴۲ دلار در هر بشکه رسیده است.
اکسونموبیل در سهماهه دوم سال ۵.۵ میلیارد دلار سود از بخش پاییندستی خود به ثبت رساند که بهترین عملکرد این شرکت از سال ۲۰۲۲ بهشمار میرود. شورون نیز با ثبت ۴.۹ میلیارد دلار سود در «بخش پاییندستی»، بالاترین درآمد خود در این بخش طی دهه جاری را گزارش کرد.
بخش پاییندستی صنعت نفت به پالایش نفت خام، تولید فرآوردههای نفتی و توزیع و فروش آنها به مصرفکنندگان گفته میشود.
شل اعلام کرد سود تعدیلشده بخش فرآوردههای نفتی این شرکت به ۲.۵ میلیارد دلار رسیده که بالاترین رقم در دهه جاری است. شبکه پالایش این شرکت در سهماهه دوم با نرخ بهرهبرداری ۱۰۲ درصدی فعالیت کرد.
پاتریک پویان، مدیرعامل توتالانرژیز، هم عملکرد بخش پالایش این شرکت را «استثنایی» توصیف کرد.
چرا تحلیلگران به تداوم رونق امیدوارند؟
تحلیلگران معتقدند عواملی که سودآوری پالایشگاهها را افزایش دادهاند، در کوتاهمدت از میان نخواهند رفت.
هرچند بازگشایی کامل تنگه هرمز در صورت حلوفصل پایدار تنش میان تهران و واشینگتن و ازسرگیری فعالیت پالایشگاههای چین میتواند بازار سوخت را متعادلتر کند، اما زمان تحقق این سناریو هنوز مشخص نیست.
جنگ ایران نگرانیها درباره امنیت انرژی را تشدید کرده و دولتها را به افزایش ذخایر راهبردی نفت خام و فرآوردههای نفتی برای مقابله با اختلالهای احتمالی عرضه سوق داده است.
برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد ذخایر جهانی نفت در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ روزانه ۵.۱ میلیون بشکه کاهش یافته و پیشبینی میشود در سهماهه سوم نیز روزانه ۲.۲ میلیون بشکه دیگر افت کند.
به همین دلیل، بازسازی ذخایر بنزین، گازوئیل و سوخت جت احتمالا سالها طول خواهد کشید و تقاضا برای پالایش را در سطح بالایی نگه میدارد.
آلن گلدر، معاون ارشد بخش پالایش شرکت مشاورهای وود مکنزی، پیشبینی کرد حاشیه سود و نرخ بهرهبرداری پالایشگاهها تا پایان دهه جاری، بهدلیل تداوم رشد تقاضای نفت و محدود بودن پروژههای جدید پالایشگاهی، همچنان بالا باشد.
رونق امروز، چشماندازی نامطمئن
تحلیلگران معتقدند سود چشمگیر پالایشگاهها بیش از آنکه ناشی از بهبود بنیادین صنعت باشد، نتیجه جنگ، آسیب به زیرساختهای انرژی و کمبود عرضه است.
به گفته آنها، پالایشگاهها از آن جهت سود میبرند که ظرفیت پالایش جهان با سرعتی بیشتر از افت تقاضا کاهش یافته است.
این شرایط ممکن است پایدار نباشد. شماری از کشورهایی که ظرفیت پالایش محدودی دارند، اکنون در حال بررسی توسعه پالایشگاههای داخلی هستند. استرالیا از جمله کشورهایی است که چنین برنامهای را دنبال میکند.
به باور تحلیلگران، این سرمایهگذاریها در بلندمدت میتواند ظرفیت جدیدی به بازار اضافه کند و زمینه مازاد عرضه را فراهم آورد.
شرکتهای بزرگ نفتی نیز این چشمانداز را پذیرفتهاند. به گفته تحلیلگران، چند سال سودآوری استثنایی شاید روند افول صنعت پالایش را کندتر کند، اما بعید است بتواند مسیر بلندمدت این صنعت را تغییر دهد.
این گزارش تحلیلی که بامداد دوشنبه ۱۲ مرداد به وقت ایران منتشر شد، با اشاره به پست دونالد ترامپ در اواخر شنبه ۱۰ مرداد، مبنی بر توقف حملات گسترده، تصمیم اخیر او را در چارچوب این الگو بررسی کرد. ترامپ در آن پست اعلام کرده بود عملیات برنامهریزیشده علیه ایران را برای فرصت دادن به مذاکرات درباره پایان جنگ و ازسرگیری تردد کشتیهای باری از تنگه هرمز لغو کرده است.
به نوشته آسوشیتدپرس، هرچند این تغییر موضع ناگهانی به یکی از ویژگیهای اصلی این جنگ پنج ماهه بدل شده ، اما در موارد پیشین حملات تازه با وجود اظهارات ترامپ، چند روز یا حتی چند ساعت پس از اعلام او از سر گرفته شدهاند.
این خبرگزاری برای نشان دادن الگوی مورد نظر، تصمیمها و اظهارات ترامپ در ۱۸ فروردین، یکم و ۲۸ اردیبهشت، ۲۱ و ۲۷ خرداد، ۱۶ تیر، پنجم مرداد و ۱۰ مرداد را مرور کرد.
آتشبسی که دوام نیاورد
آمریکا و جمهوری اسلامی ۱۹ فروردین بر سر یک آتشبس دو هفتهای توافق کردند تا به درگیریهای شدیدی پایان دهند که ۹ اسفند ۱۴۰۴ با حملات اسرائیل و آمریکا به ایران آغاز شده بود.
ترامپ که تهدید کرده بود پلها، نیروگاهها و زیرساختهای حیاتی را بهطور گسترده بمباران خواهد کرد، کمتر از دو ساعت پیش از پایان مهلتی که برای تسلیم شدن تهران تعیین کرده بود، توافق با جمهوری اسلامی را اعلام کرد. ترامپ درباره پیامد چنین حملاتی گفت: «یک تمدن کامل از میان خواهد رفت.»
رییسجمهوری آمریکا اول اردیبهشت، یک روز پیش از پایان آتشبس، اعلام کرد توقف حملات برای مدتی نامحدود تمدید خواهد شد. او افزود میانجیگران از آمریکا خواستهاند برای ارائه پیشنهادهای بیشتر به مقامهای جمهوری اسلامی فرصت بدهد.
این آتشبس شکننده تا ۱۸ اردیبهشت دوام آورد؛ زمانی که آمریکا نفتکشهای متعلق یا مرتبط به جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.
ترامپ ۲۸ اردیبهشت نیز پس از چند روز تهدید شدید علیه جمهوری اسلامی، اعلام کرد حمله نظامی گستردهای را که برای آن برنامهریزی شده بود، بهدلیل آغاز «مذاکرات جدی» متوقف میکند.
او آن زمان گفت: «به نظر میرسد احتمال بسیار خوبی وجود دارد که به توافق برسند. اگر بتوانیم بدون اینکه جهنم را با بمباران بر سرشان خراب کنیم به نتیجه برسیم، بسیار خوشحال خواهم شد.»
پس از شکست مذاکرات، آمریکا ششم خرداد حملات خود را از سر گرفت.
از تهدید به حمله شبانه تا توافق اولیه
ترامپ ۲۰ خرداد، پس از دو روز حملات متقابل، جمهوری اسلامی را به تشدید درگیریها تهدید کرد. او گفت آمریکا «امشب ایران را بسیار سخت هدف قرار خواهد داد» و «کنترل کامل» صنایع نفت و گاز این کشور را در دست خواهد گرفت.
چند ساعت بعد، او در شبکههای اجتماعی از پیشرفت در مذاکرات خبر داد و حملات را لغو کرد.
آمریکا و جمهوری اسلامی ۲۷ خرداد یک یادداشت تفاهم امضا کردند که پایان دائمی درگیریها و بازگشایی تنگه هرمز را پیشبینی میکرد. با امضای این توافق، یک مهلت ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی درباره آینده برنامه هستهای جمهوری اسلامی آغاز شد.
ترامپ احتمال کنار گذاشتن این توافق را منتفی ندانست و گفت: «این یک یادداشت تفاهم است و اگر از آن خوشم نیاید، شلیک و بمباران را از سر میگیریم.»
این توافق نیز پایدار نماند. آمریکا ۱۷ تیر، پس از حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، دور تازهای از حملات علیه مواضع جمهوری اسلامی را آغاز کرد.
ترامپ در آن زمان برای شرکت در اجلاس رهبران ناتو در آنکارا، پایتخت ترکیه، به سر میبرد. او پس از آنکه گفت معتقد است آتشبس پایان یافته، بار دیگر تهران تهدید کرد «کار را یکسره خواهیم کرد».
توقف دوباره پس از ۱۳ روز حمله
ترامپ دوم مرداد، پس از نزدیک به دو هفته حملات شدید و روزانه آمریکا به ایران، از توقف عملیات برای دادن فرصتی دیگر به مذاکرات خبر داد.
ارتش آمریکا طی ۱۳ روز، تاسیسات مهم نظامی و تجاری ایران را هدف قرار داده بود؛ در حالی که درگیریها بر سر مسیرهای کشتیرانی شدت میگرفت. جمهوری اسلامی نیز در پاسخ، به سوی کشورهای خاورمیانه که میزبان نیروهای آمریکاییاند، موشک و پهپاد پرتاب کرده بود.
ترامپ ۱۰ مرداد، پس از آنکه به خبرنگاران گفت آمریکا ایران را «بسیار سخت» هدف قرار خواهد داد، در شبکههای اجتماعی از لغو حملات برنامهریزیشده خبر داد. او گفت متحدان آمریکا در خاورمیانه بر سر چارچوب کلی توافقی برای پایان دادن به جنگ، از جمله بازگشایی تنگه هرمز، به تفاهم رسیدهاند.
ترامپ نوشت: «بر اساس این درخواست، برای منفعت آینده جهان و نیز بقای ایرانی موفق و مرفه پذیرفتهام حمله را لغو کنم؛ مشروط بر اینکه بتوانیم بهسرعت به یک توافق برسیم.»
وزیر دفاع جمهوری اسلامی پس از اعلام ترامپ گفت ایران «نه غافلگیر شده و نه منفعل است» و در برابر تهدیدها در حالت آمادهباش باقی خواهد ماند.
ترامپ عصر یکشنبه ۱۱ مرداد، هنگام بازگشت به واشینگتن دیسی در هواپیمای ویژه ریاستجمهوری، به خبرنگاران گفت: «اکنون در قالب مذاکره با طرف ایرانی گفتوگو میکنیم. مذاکرات فردا بعدازظهر آغاز میشود. به آن فرصت خواهیم داد.»
او درباره محل مذاکرات، ترکیب هیاتهای مذاکرهکننده و مستقیم یا غیرمستقیم بودن گفتوگوها توضیحی نداد، اما ابراز امیدواری کرد این روند به توافق برسد و مانع کشته شدن شمار زیادی از مردم و اجرای یک حمله گسترده شود.
این سخنان یک روز پس از آن بیان شد که ترامپ شامگاه شنبه ۱۰ مرداد در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت جمهوری اسلامی و شماری از کشورهای خاورمیانه خواستار فرصت شدهاند تا توافقی را نهایی کنند که به بازگشایی «فوری، کامل و همهجانبه» تنگه هرمز و «پایان تهدید هستهای ایران» منجر شود.
این پست پس از گفتوگوی تلفنی ترامپ با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، منتشر شد. او در پستی که در تروثسوشال نوشت، نام کشورهای درخواستکننده را نبرد: «بر اساس این درخواست، برای منافع آینده جهان و همچنین بقای ایرانی موفق و شکوفا، موافقت کردم حمله را لغو کنم؛ مشروط بر اینکه بتوانیم بهسرعت به توافق برسیم.» ترامپ افزود اسرائیل نیز به این تعهد پیوسته است.
رییسجمهوری آمریکا یکشنبه در پاسخ به پرسشهای خبرنگاران، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر و جمهوری اسلامی را کشورهایی معرفی کرد که خواستار لغو حمله شده بودند. به گفته او، نیروهای آمریکایی کاملا آماده اجرای عملیاتی بودند که قرار بود تقریبا در همان ساعت گفتوگوی او با خبرنگاران آغاز شود.
ترامپ ابعاد حمله برنامهریزیشده را «عظیم» توصیف کرد و گفت: «این حمله با اختلاف بسیار، بزرگترین حمله از زمان جنگ جهانی دوم میشد و برای ایران فاجعهبار بود.»
او در پاسخ به پرسشی درباره ضربالاجل مذاکرات، زمان مشخصی تعیین نکرد و گفت آمریکا هر زمان بخواهد برای اقدام نظامی آماده است، اما توافق را ترجیح میدهد. ترامپ افزود از ولیعهد عربستان سعودی پرسیده است ریاض حمله را ترجیح میدهد یا توافق را و مقامهای سعودی پاسخ دادهاند که دستیابی به توافق را بسیار بیشتر ترجیح میدهند.
او هشدار داد گسترش درگیری میتواند پیامدهای پیشبینیناپذیری، از جمله موج جابهجایی جمعیت و وقوع «فاجعه»، برای کشورهای منطقه داشته باشد.
اختلاف بر سر مدیریت تنگه هرمز
خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی، ایرنا، یکشنبه به نقل از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گزارش داد مذاکرات تهران و عمان درباره تنگه هرمز به مراحل نهایی رسیده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت این مذاکرات بر دستیابی به توافق درباره مسیری جدید برای عبور از تنگه هرمز متمرکز است. او افزود: «این مذاکرات ارتباطی با باز یا بسته بودن تنگه هرمز ندارد. این بحث جداگانهای است.»
جمهوری اسلامی ششم مرداد تازهترین پیشنهاد عمان درباره تقسیم مدیریت مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز را رد کرده بود. عمان با حمایت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس طرحی ارایه کرده بود که بر اساس آن، مسیرهای تردد دریایی میان جمهوری اسلامی و عمان تقسیم میشد و شرکتهای کشتیرانی میتوانستند مبالغی را داوطلبانه به تهران بپردازند.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، سهشنبه ششم مرداد گفت در طرح عمان، ۵۰ درصد مسیرهای تردد دریایی در اختیار جمهوری اسلامی و ۵۰ درصد دیگر در اختیار عمان قرار میگرفت. به گفته او، این طرح به وضعیتی پایان میداد که در آن همه مسیرهای عبور از آبهای سرزمینی عمان میگذشت.
غریبآبادی تاکید کرد پیشنهاد عمان نگرانیهای امنیت ملی جمهوری اسلامی را برطرف نمیکند و تهران حتی در صورت برقراری صلح نیز حاضر نیست ساز و کار پیش از جنگ، شامل تفکیک ترافیک دریایی و کریدور میانی، را دوباره بپذیرد.
ترامپ در صحبت یکشنبه خود با خبرنگاران گفت پس از دستیابی به توافق درباره تنگه هرمز، گفتوگوها بر پرونده هستهای یا آنچه او «هستهایزدایی ایران» خواند متمرکز خواهد شد. هنوز روشن نیست مذاکراتی که به گفته او دوشنبه آغاز میشود چه ارتباطی با گفتوگوهای تهران و عمان دارد و چه طرفهایی در آن حضور خواهند داشت.
این روزنامه یکشنبه ۱۱ مرداد به نقل از مقامهای ارشد منطقهای نوشت امارات در روزهای اخیر با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره اتخاذ موضعی قاطعتر در برابر حکومت ایران رایزنی کرده است.
این مقامها معتقدند تا زمانی که آمریکا فشار بر تهران را افزایش ندهد، کنترل تنگه هرمز را در دست نگیرد و حتی گزینه عملیات زمینی را مدنظر قرار ندهد، سپاه پاسداران حاضر به مصالحه نخواهد شد.
در سوی دیگر، عربستان سعودی همواره از کاهش تنش با جمهوری اسلامی حمایت کرده است. ریاض پیشتر با طرح آمریکا برای بازگشایی نظامی تنگه هرمز مخالفت کرده بود؛ اقدامی که به نوشته والاستریت ژورنال، به شکاف دیپلماتیک میان دو کشور دامن زد.
بر اساس این گزارش، عربستان سعودی در نهایت از موضع خود عقبنشینی کرد، اما مقامهای آمریکایی معتقدند پیامدهای آن اختلاف همچنان بر روابط واشینگتن و ریاض سایه انداخته است.
ترامپ بامداد ۱۱ مرداد اعلام کرد به درخواست تهران و کشورهای منطقه و مشروط به دستیابی سریع به توافقی که به بازگشایی فوری تنگه هرمز و رفع تهدید هستهای جمهوری اسلامی منجر شود، از اجرای حملهای گسترده علیه حکومت ایران صرفنظر کرده است.
ساعاتی پیش از این اظهارات، پایگاه خبری اکسیوس گزارش داده بود محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در گفتوگو با ترامپ نسبت به ازسرگیری حملات گسترده علیه جمهوری اسلامی ابراز نگرانی کرده است.
ترامپ همچنان توافق را ترجیح میدهد؟
والاستریت ژورنال در ادامه نوشت با وجود آنکه گزینه تشدید درگیری از سوی آمریکا همچنان روی میز است، مقامهای اسرائیلی معتقدند ترامپ ترجیح میدهد بهجای ورود به یک رویارویی تمامعیار، با تهران به توافق برسد؛ جنگی که هزینههای سنگینی برای کشورهای خاورمیانه به همراه خواهد داشت.
بر اساس این گزارش، نتایج نظرسنجیها نشان میدهد جنگ ایران در میان افکار عمومی آمریکا «بهشدت نامحبوب» است و میتواند به شانس جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای نوامبر آسیب بزند.
این روزنامه همچنین به نقل از یک دیپلمات جمهوری اسلامی نوشت مقامهای تهران از «آسیبپذیری سیاسی» ترامپ آگاهاند و در صورت لزوم تلاش خواهند کرد از آن بهرهبرداری کنند.
او افزود در صورت شکست دیپلماسی، سپاه پاسداران در حال بررسی انجام حملات پیشدستانه است، حتی اگر آمریکا آغازگر درگیری نباشد.
همزمان، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۱ مرداد در گفتوگو با صداوسیما تهدید کرد هرگونه حمله احتمالی آمریکا به حکومت ایران، همه کشورهای منطقه را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
او گفت: «همه بدانند که هرگونه جنایت و تجاوز نظامی آمریکا علیه جمهوری اسلامی، بهویژه علیه زیرساختها، حتما تبعاتی خواهد داشت که دامنگیر همگان میشود.»
بقایی به همکاری نظامی برخی کشورهای منطقه و آمریکا اشاره کرد و افزود: «ما حتما تهدید میکنیم. حتما به پشتوانه توانمندی نظامیمان هر جا که لازم باشد، تهدید میکنیم... کشوری که در تجاوز مشارکت کند، در ردیف طرف متجاوز قرار میگیرد.»
این اظهارات در حالی مطرح شد که کانال ۱۲ اسرائیل پیشتر گزارش داد عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با پیشنهاد قطر و آمریکا درباره سازوکار بازگشایی تنگه هرمز موافقت کرده است.
با این حال، بقایی در مصاحبه خود بار دیگر تاکید کرد وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از جنگ بازنخواهد گشت.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
ایلنا یکشنبه ۱۱ مرداد با بررسی آگهیها در سایت و اپلیکیشن «دیوار» نوشت در گذشته، خرید و فروش خانه، خودرو و کالاهای بزرگ نشانه گردش پول در اقتصاد ایران بود، اما اکنون حتی ابتداییترین وسایل یا داراییهای شخصی نیز وارد چرخه خرید، فروش یا اجاره شدهاند.
بر اساس این گزارش، آنچه در نگاه نخست عجیب یا حتی طنزآمیز به نظر میرسد، در واقع بازتاب کاهش قدرت خرید، تغییر الگوی مصرف و تلاش خانوارها برای تامین نقدینگی است؛ وضعیتی که در آن تقریبا هر چیزی میتواند ارزش معامله پیدا کند.
در ماههای اخیر، تورم فزاینده و افزایش چشمگیر قیمت کالاهای اساسی، فشار اقتصادی قابل توجهی بر خانوارها وارد آورده و معیشت بخش گستردهای از جامعه را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
از اجاره لپتاپ تا فروش شیشه خالی عطر
در میان آگهیها، نمونههایی از درخواست اجاره لپتاپ برای انجام کارهای ساده مانند تایپ، استفاده از نرمافزارهای ورد و اکسل، و شرکت در کلاسهای آنلاین دیده میشود.
ایلنا نوشت: «بخشی از جامعه نهتنها برای خرید کالای دیجیتال جدید توان کافی ندارد، بلکه حتی داشتن یک ابزار ابتدایی کار هم برایش تبدیل به هزینه سنگین شده است... وقتی همین ابزار باید اجاره شود، یعنی شکاف دیجیتال فقط درباره اینترنت و سرعت اتصال نیست؛ درباره مالکیت ابزار کار هم هست.»
نمونههای دیگری از این آگهیها نیز به چشم میخورد؛ از فروش چند جفت کفش و لباس کارکرده در قالب یک بسته تا عرضه شیشههای خالی عطرهای برند، فروش موی طبیعی و حتی آگهیهای مربوط به اجاره سند، وثیقه یا فیش حقوقی.
ایلنا افزود: «اینها در نگاه اول شاید سوژههای پراکنده و حتی عجیب به نظر برسند، اما وقتی کنار هم قرار میگیرند، یک تصویر واضحتر میسازند: اقتصاد خانوارها به نقطهای رسیده که هر چیزی میتواند تبدیل به دارایی، ابزار معامله، راه فرار از تنگنا یا دستکم منبعی برای نقد کردن فوری شود.»
در ماههای اخیر، سفره مردم روزبهروز کوچکتر میشود و فشارهای معیشتی امان شهروندان را بریده است. بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطهبهنقطه در تیرماه ۱۴۰۵ به ۸۷.۹ درصد و تورم سالانه به ۶۶ درصد رسید.
بازاری برای هر آنچه قابل نقد شدن است
ایلنا در ادامه نوشت بازار لباس و کفش دستدوم پدیدهای تازه به شمار نمیرود، اما برخی آگهیهای جدید حاکی از آن است که این بازار دیگر صرفا به سبک زندگی پایدار یا خرید اقلام «وینتج» مربوط نمیشود.
بر اساس این گزارش، بسیاری از فروشندگان چند قلم کالای کمارزش را در قالب یک بسته عرضه میکنند تا شانس فروش آنها افزایش یابد و خریداران نیز با بودجهای محدود، چند نیاز را همزمان برطرف کنند.
فروش موی طبیعی نیز سالهاست برای استفاده در اکستنشن و کلاهگیس رواج یافته، اما گزارش ایلنا از افزایش شمار این آگهیها در پلتفرمهای آنلاین حکایت دارد.
در این آگهیها ویژگیهایی مانند طول، رنگ، سلامت و ضخامت مو ذکر میشود و قیمتها از توافقی تا چند میلیون تومان متغیر است.
در کنار این موارد، آگهیهای مربوط به اجاره سند ملکی، وثیقه، کفالت، جواز کسب یا فیش حقوقی نیز دیده میشود؛ آگهیهایی که گاه برای وثیقههایی به ارزش چند میلیارد تا دهها یا حتی صدها میلیارد تومان منتشر شدهاند.
ایلنا نوشت: «این آگهیها از یک طرف نشاندهنده نیاز واقعی خانوادههایی است که برای آزادی موقت، مرخصی یا تامین وثیقه با مشکل روبهرو هستند. از طرف دیگر، بازاری پرریسک و حساس ایجاد میکنند.»
پنجم مرداد، پایگاه خبری اقتصادنیوز گزارش داد در پی شدت گرفتن بحران اقتصادی، پرداختهای اقساطی در بازار سلامت کشور بهتدریج رواج یافته و خدماتی مانند دندانپزشکی و حتی دارو، بهصورت قسطی عرضه میشوند، روندی که نشاندهنده کاهش بیش از پیش توان مالی خانوارهاست.
تصویری از «اقتصاد بقا»
به نوشته ایلنا، افزایش شمار داراییهای قابل معامله بازتاب فشار فزاینده اقتصادی بر خانوارهای ایرانی است.
بر پایه این گزارش، اگر در گذشته خانه، خودرو، طلا یا لوازم خانگی بهعنوان دارایی خانوارها به شمار میآمد، امروز حتی لپتاپی برای چند ساعت استفاده، شیشه خالی عطر، کفشهای فرسوده، موی طبیعی یا اعتبار یک فیش حقوقی نیز میتواند به منبع درآمد تبدیل شود.
این رسانه افزود: «در چنین بازاری، سه اتفاق همزمان رخ میدهد. اول اینکه مصرف از مالکیت فاصله میگیرد؛ فرد بهجای خرید، اجاره میکند. دوم اینکه کالا تا آخرین مرحله مصرف ارزشگذاری میشود. سوم اینکه اعتبار و اسناد رسمی هم شکل بازاری پیدا میکنند.»
پایگاه خبری رویداد۲۴ پیشتر با اشاره به تشدید بحران اقتصادی در ایران گزارش داد تورم نقطهای در تیرماه سال جاری در هشت استان سهرقمی شد.
عربستان سعودی، روسیه، عراق، کویت، قزاقستان، الجزایر و عمان یکشنبه ۱۱ مرداد در نشستی مجازی، وضعیت و چشمانداز بازار جهانی نفت را بررسی کردند.
بر اساس بیانیه اوپکپلاس، این کشورها در چارچوب «تعهد مشترک برای حمایت از ثبات بازار نفت» تصمیم گرفتند بخشی از کاهش داوطلبانه تولید خود را با افزایش عرضه جبران کنند.
این افزایش تولید از اواسط شهریورماه اجرایی خواهد شد.
هفت کشور عضو اوپکپلاس همچنین اعلام کردند نشستهای ماهانه خود را برای ارزیابی شرایط بازار ادامه میدهند و دور بعدی مذاکرات ۱۵ شهریور برگزار خواهد شد.
پایگاه خبری «خلیجتایمز» امارات ۱۱ مرداد به نقل از خورخه لئون، تحلیلگر حوزه انرژی، نوشت: «تصمیم امروز در کوتاهمدت تغییر چندانی ایجاد نمیکند، زیرا تنگه هرمز همچنان با محدودیت مواجه است. تاثیر واقعی این تصمیم بر بازار زمانی آشکار خواهد شد که جریان عادی صادرات از سر گرفته شود.»
تشدید تنشها در مسیرهای انتقال انرژی
تصمیم تازه اوپکپلاس در شرایطی اتخاذ شده است که تنشهای امنیتی در دو مسیر مهم انتقال انرژی جهان همچنان ادامه دارد.
طی هفتههای اخیر، حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز بر نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی افزوده است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
در سوی دیگر، با گسترش دامنه تنشها و ورود حوثیهای یمن به درگیریهای منطقهای، دریای سرخ و تنگه بابالمندب نیز به کانون نگرانیهای امنیتی تبدیل شدهاند.
تنگه بابالمندب که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند، از گلوگاههای راهبردی جهان به شمار میرود و حدود ۱۲ درصد تجارت جهانی از آن عبور میکند.
خبرگزاری رویترز هفتم مرداد گزارش داد حوثیهای یمن در حال بررسی دریافت عوارض از بیشتر کشتیهای تجاری عبوری از بابالمندب هستند، اما کشتیهای چینی احتمالا از این موضوع معاف خواهند بود.
بازگرداندن تدریجی بخشی از ظرفیت تولید به بازار
کاهشهای داوطلبانه تولید اوپکپلاس به میزان یک میلیون و ۶۵۰ هزار بشکه در روز، نخستینبار در آوریل ۲۰۲۳ اعلام و تا پایان سال ۲۰۲۶ تمدید شد.
با این حال، بهدنبال تحولات جنگ ایران، این ائتلاف سیاست افزایش تدریجی تولید را در پیش گرفت و تصمیم تازه، ششمین افزایش ماهانه پیاپی تولید نفت به شمار میرود.
این سیاست که تا حد زیادی از سوی تحلیلگران پیشبینی شده بود، با هدف بازگرداندن تدریجی بخشی از ظرفیت تولید به بازار، بدون ایجاد شوک قیمتی، در دستور کار قرار گرفته است.
چهارم تیر، رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش داد اگر سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) با افزایش قابلتوجه سهمیه تولید عراق موافقت نکند، بغداد خروج احتمالی از این سازمان را مورد بررسی قرار خواهد داد.
یک مقام ارشد وزارت نفت عراق در آن زمان به رویترز گفت این کشور در پی جنگ ایران با بحران مالی روبهرو است و درخواست بغداد برای رشد چشمگیر سهمیه تولید نفت در اوپک باید بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد.
پیشتر نیز در ۱۲ اردیبهشت، امارات متحده عربی از اوپک و ائتلاف اوپکپلاس خارج شده بود.
اوپک در حال حاضر از ۱۱ عضو شامل ایران، عربستان سعودی، عراق، کویت، الجزایر، لیبی، نیجریه، گابن، جمهوری کنگو، گینه استوایی و ونزوئلا تشکیل شده است.
ائتلاف اوپکپلاس نیز علاوه بر این کشورها، روسیه، آذربایجان، بحرین، برزیل، برونئی، قزاقستان، مالزی، مکزیک، عمان، سودان و سودان جنوبی را در بر میگیرد.
