روزنامه والاستریت ژورنال سهشنبه ۳۰ دی در گزارشی بهنقل از مقامهای آمریکایی نوشت دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، همچنان مشاوران خود را برای ارائه آنچه «گزینههای نظامی قاطع» خوانده شده، تحت فشار قرار داده است.
همزمان با انتشار این گزارشها یک ناو هواپیمابر و جنگندههای آمریکایی راهی خاورمیانه شدهاند. این تحرکات میتواند آغازی برای تقویت گستردهتر نیروها باشد تا در صورت تصمیم ترامپ، توان آتش لازم برای حمله به جمهوری اسلامی را در اختیار او قرار دهد.
مقامهای آمریکایی که نامشان اعلام نشده، به والاستریت ژورنال گفتهاند که ترامپ بارها از واژه «قاطع» برای توصیف اثری که مایل است هر اقدام آمریکا بر ایران داشته باشد، استفاده کرده است. همین تعبیر باعث شده مقامهای پنتاگون و کاخ سفید مجموعهای از گزینهها را برای رییسجمهوری پالایش و دقیقتر کنند؛ از جمله گزینههایی که هدفشان میتواند بیرون راندن رژیم از قدرت باشد. مقامها همچنین در حال طراحی گزینههای محدودتری هستند که میتواند شامل هدف قرار دادن تاسیسات سپاه پاسداران باشد.
بهنوشته والاستریت ژورنال ترامپ تاکنون دستور حمله به ایران را صادر نکرده و آنچه در نهایت تصمیم خواهد گرفت، همچنان نامشخص است. با این حال، ادامه این گفتوگوها نشان میدهد که او مجازات تهران بهدلیل کشتن معترضان در میانه بحران اقتصادی فزاینده ایران را از دستور کار خارج نکرده است.
برآوردها درباره شمار قربانیان متفاوت است، اما مقامهای آمریکایی میگویند این رقم به احتمال زیاد بسیار بالاتر از برآوردهای حداقلی دو تا سه هزار کشته است. مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، شنبه به ارزیابی این نهاد جهانی استناد کرد که بر اساس آن، مقامهای ایرانی تا ۱۸ هزار نفر را کشتهاند.
ترامپ سهشنبه ۳۰ دی، در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا همچنان ممکن است که آمریکا به ایران حمله کند، گفت که حکومت ایران به هشدارهای واشینگتن توجه کرده و هفته گذشته برنامه اعدام ۸۳۷ نفر را لغو کرده است. او گفت: «باید ببینیم در مورد ایران چه اتفاقی میافتد.»
به گفته مقامهای پیشین و کارشناسان، پرسش بزرگتر برای دولت آمریکا این است که آیا میتوان با اتکای صرف به قدرت هوایی آمریکا یک رژیم خارجی را از قدرت کنار زد یا نه. کاخ سفید همچنین باید با این مساله روبهرو شود که آیا دولت آماده اجرای یک کارزار نظامی طولانیمدت است که در صورت بازگشت معترضان ایرانی به خیابانها و درخواست حمایت از ترامپ، ممکن است هفتهها یا ماهها به طول بینجامد.
دیوید دپتولا، ژنرال بازنشسته نیروی هوایی آمریکا که در کارزار هوایی «طوفان صحرا» علیه عراق در سال ۱۹۹۱ نقش کلیدی داشت، به والاستریت ژورنال گفت: «در گزینههای نظامی در جریان سرکوب حقوق بشری، کارهایی قابل انجام و کارهایی غیر قابل انجام هستند. میشود در حاشیه، مانع برخی رفتارهای رژیم شد اما اگر واقعا بخواهید رژیم را تغییر دهید، نیازمند انجام عملیات گسترده هوایی و زمینی خواهید بود.»
در حالی که دولت آمریکا درباره گامهای بعدی بحث میکند، ارتش این کشور با شتاب تجهیزات بیشتری را به خاورمیانه منتقل کرده است. به گفته مقامهای آمریکایی و دادههای رهگیری پرواز، جنگندههای اف-۱۵ئی آمریکا یکشنبه در اردن به زمین نشستند. ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن و گروه رزمی آن — که شامل ناوشکنها، جنگندههای اف-۳۵ و دیگر هواپیماهای رزمی و جنگ الکترونیک است — نیز طبق دادههای رهگیری دریایی، در حال حرکت از دریای چین جنوبی به سمت خلیج فارس مشاهده شدهاند.
به گفته مقامهای آمریکایی، سامانههای پدافند هوایی بیشتری نیز به منطقه منتقل خواهد شد، از جمله سامانههای پاتریوت و تاد، که برای مقابله با هرگونه حمله تلافیجویانه جمهوری اسلامی ضروری خواهند بود.
به گفته مقامها، ورود تجهیزات نظامی بیشتر به خاورمیانه گزینههای حمله بیشتری در اختیار آمریکا قرار خواهد داد. مارکو روبیو، مشاور امنیت ملی و وزیر امور خارجه آمریکا، دوشنبه با فیصل بن فرحان آلسعود، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، درباره ایران گفتوگو کرد؛ کشوری که حمایت آن برای هرگونه کارزار هوایی علیه ایران ضروری خواهد بود.
در جریان اعتراضات ایران در هفته گذشته، ترامپ چندین گزارش توجیهی درباره پیچیدگیهای یک کارزار نظامی دریافت کرد، از جمله اینکه حملات هوایی آمریکا تضمینی برای فروپاشی حکومت ایران نخواهد بود.
از آن زمان، برخی مقامها در داخل دولت این پرسش را مطرح کردهاند که هدف سیاسی حملات علیه جمهوری اسلامی در مقطع کنونی دقیقا چیست. ترامپ آگاه است که هر اقدام نظامی بسیار دیرتر از زمانی انجام خواهد شد که او به معترضان وعده داده بود «کمک در راه است» و بعید است به سرعت عملیاتی باشد که نیکلاس مادورو، رهبر پیشین ونزوئلا، را کنار زد.
کاخ سفید هنوز بهطور علنی برنامهای برای چگونگی اداره ایران در صورتی که آمریکا موفق به سرنگونی رژیم شود، ارائه نکرده است.
رمزی مردینی، تحلیلگر ریسک ژئوپلیتیک در خاورمیانه و پژوهشگر دانشگاه استنفورد، به والاستریت ژورنال گفت: «یک راهبرد قطع سر ممکن است توهمِ پنجرهای از فرصت ایجاد کند، اما هیچ نیروی مخالفی روی زمین یا حتی در افق وجود ندارد که بتواند رژیم را تصرف کند، چه رسد به برقراری ثبات در کشور. چه کسی در خیابانها پلیس را به کار خواهد گرفت؟ چه کسی تسلیحات، پایگاههای نظامی و تاسیسات هستهای را ایمن میکند؟ چه کسی مرزهای عراق و افغانستان را کنترل میکند؟ معترضان؟»
برخی مشاوران پیشنهاد دادهاند که از ابزارهای غیرنظامی برای تنبیه جمهوری اسلامی استفاده شود؛ از جمله کمک به معترضان برای هماهنگی آنلاین یا اعلام تحریمهای جدید علیه رژیم.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، سهشنبه در مجمع جهانی اقتصاد در سوییس گفت: «فشار مالی آمریکا موثر بوده، چون در دسامبر اقتصادشان فروپاشید. به همین دلیل مردم به خیابانها آمدند. این دیپلماسی اقتصادی است، بدون شلیک حتی یک گلوله، و اوضاع در اینجا بهشکلی بسیار مثبت در حال پیش رفتن است.»
ترامپ در نطق تحلیف خود یک سال پیش وعده داده بود که دولتش بخشی از موفقیت خود را با «جنگهایی که هرگز وارد آنها نمیشویم» خواهد سنجید. در دسامبر، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، به حاضران در مجمع دفاع ملی ریگان گفت که آمریکا دیگر نمیخواهد «با ملتسازی، مداخلهگری، جنگهای نامشخص و تغییر رژیم» منحرف شود.
با این حال، ترامپ در مورد تغییر رهبری در ایران پیامهای متناقضی فرستاده است. ترامپ در مصاحبهای با رویترز در هفته گذشته، نسبت به اینکه ایرانیان پس از سقوط رژیم، حول چهرهای مانند شاهزاده رضا پهلوی گرد هم آیند، ابراز تردید کرد. اما اندکی بعد در مصاحبهای دیگر گفت که خواهان تغییر رهبری در ایران است.
او روز شنبه در پاسخ به پستهای شبکههای اجتماعی علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، که ترامپ را مسئول اعتراضات دانسته بود، به پولیتیکو گفت: «وقت آن رسیده که به دنبال رهبری جدید در ایران باشیم.»
ترامپ افزود: «این مرد، مردی بیمار است که باید کشورش را درست اداره کند و دست از کشتن مردم بردارد.»
تهران هشدار داده است که در صورت بمباران ایران از سوی آمریکا، آمریکاییها را هدف قرار خواهد داد، بهویژه اگر حملات متوجه علی خامنهای باشد. مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، یکشنبه گفت که هرگونه تعرض به خامنهای بهمنزله «جنگ تمامعیار علیه ملت ایران است.»
جنگندههای اف-۱۵ئی مدتهاست بهطور چرخشی در اردن مستقر میشوند و اعزام هواپیماهای بیشتر میتواند توان هوایی آمریکا را از چند جهت تقویت کند. این هواپیمای دونفره که از سوی یک خلبان و یک افسر سامانههای تسلیحاتی هدایت میشود، قادر به حمله به اهداف زمینی و هوایی است.
اف-۱۵ئیها در سال ۲۰۲۴ نقش مهمی در دفاع از اسرائیل در برابر یک حمله گسترده پهپادی جمهوری اسلامی ایفا کردند. این جنگندهها با شلیک موشکهای هوابههوا پهپادها را رهگیری کردند و در مقطعی حتی برخی خدمه پروازی بهطور ناموفق تلاش کردند پهپادها را در حین پرواز بمباران کنند. از آن زمان، آمریکا جنگندههای اف-۱۵ئی را که پنهانکار نیستند، به موشکهای هوابههوایی مجهز کرده که بهطور خاص برای سرنگونی پهپادها طراحی شدهاند.
با این حال، یک کارزار هوایی بزرگ در داخل ایران به احتمال زیاد شامل هواپیماهای پنهانکار مانند جنگندههای اف-۳۵ و بمبافکنهای بی-۲، و همچنین زیردریاییهای شلیککننده موشک کروز خواهد بود؛ سامانههایی که در حمله آمریکا به تاسیسات هستهای ایران به کار گرفته شدند. تاکنون مشاهده نشده که جنگندههای اف-۳۵ نیروی هوایی آمریکا به سمت خاورمیانه حرکت کرده باشند.
به گفته مقامهای آمریکایی و متحدان، در زمانی که دولت آمریکا هفته گذشته در حال بررسی حمله احتمالی به ایران بود، این کشور به اندازه کافی تجهیزات نظامی و سامانه پدافند هوایی در خاورمیانه نداشت تا بتواند یک عملیات بمباران پایدار را آغاز کند یا از نیروهای آمریکایی و متحدان در برابر واکنش تلافیجویانه جمهوری اسلامی دفاع کند.
به گفته مقامها، اسرائیل بهطور خاص نگرانیهای خود درباره توان دفاعیاش در صورت هدف قرار گرفتن از سوی جمهوری اسلامی را به واشینگتن اطلاع داده است.
پس از جنگ ۱۲ روزه، آمریکا یک گروه رزمی ناو هواپیمابر و بخشی از سامانههای پدافند هوایی را از منطقه خارج کرد، زیرا ترامپ تمرکز خود را بر ونزوئلا و نیمکره غربی گذاشته بود. اما در جریان جنگ ۱۲ روزه، ترامپ در پستی در شبکههای اجتماعی نوشت که آمریکا اطلاعاتی درباره محل اختفای خامنهای در اختیار دارد، اما «قرار نیست او را از میان برداریم؛ دستکم فعلا نه.»
او سه شنبه ۳۰ دی در شبکه اجتماعی ایکس از ایرانیان خارج از کشور خواست که «با تمام توان خود جهان را از کشتار وسیعی که در راه است آگاه کنند».
علینژاد تاکید کرد: «ما می دانیم قتلعام وسیع زندانیان به محض سکوت جهان آغاز میشود.»
علینژاد یکشنبه ۲۸ دی در پست دیگری در ایکس نوشته بود که در روزهای اخیر «تلاش کردم در شبکههای مختلف، از جمله سیانان، فاکسنیوز، سیبیاس و همچنین رسانههای اروپایی، توضیح دهم که وعده جمهوری اسلامی به دولت آمریکا درباره توقف اعدامها در عمل چه معنایی دارد.»
او افزوده بود: «در این گفتوگوها به پرونده نوید افکاری، توییت آقای ترامپ در آن مقطع، و این واقعیت اشاره کردم که چگونه این وعدهها بارها صرفا ابزاری برای خرید زمان و کاهش فشار بینالمللی بودهاند.»
علینژاد اضافه کرده بود: «مهمتر از همه، کوشیدم تصویر روشنی از وضعیت هولناک امروز ایران ارائه دهم: از یورش نیروهای امنیتی خانهبهخانه، تا تیر خلاص زدن به معترضان مجروح؛ روندی سازمانیافته برای ایجاد رعب و خاموش کردن صدای یک ملت.»
او تاکید کرد: «آنچه امروز در ایران میگذرد، بار دیگر نشان میدهد که تعهدات این حکومت چیزی جز دروغهای تاکتیکی برای ادامه سرکوب و کشتار در پشت درهای بسته نیست و تنها یک راه حل برای توقف وحشی گری این حکومت جنایتکار باقی میماند.»
پیش از این هم چند وکیل حقوق بشری در ایران ضمن ابراز نگرانی از شرایط بازداشتشدگان در جریان انقلاب ملی ایرانیان، به ایراناینترنشنال گفته بودند که قوه قضاییه، اجازه اعلام وکالت برای بازداشتشدگان را به آنان نمیدهد.
این وکلا ابراز نگرانی کرده بودند که امکان برگزاری دادگاه هایی شبیه «محکمههای صحرایی» و صدور احکام فلهای اعدام و حبس طویلالمدت برای بازداشتشدگان دور از ذهن نیست.
یک وکیل دادگستری در تهران که سابقه فعالیت چندین ساله در زمینه پروندههای حقوق بشری و زندانیان سیاسی دارد، به ایراناینترنشنال گفت: «اتهامهای بازداشتشدگان را نه به آنان نه به خانوادههای شان اعلام نمیکنند، همچنین از تعداد و محل نگهداری بازداشتشدگان اطلاعی در دست نیست.»
همچنین یک وکیل دادگستری به خانواده بازداشتشدگان توصیه کرد بدون ترس از حکومت و برای حفظ جان عزیزان شان، ضمن مراجعه به دادسراها، پیگیر وضعیت آنان باشند.
افزایش نگرانیها درباره وضعیت زندانیان سیاسی و عقیدتی
بنیاد نرگس محمدی سه شنبه در یک بیانیه در اینستاگرام با اشاره به هشدار «ائتلاف آزادی نرگس» و ۴۰ سازمان و عضو دیگر مبنی بر اینکه «وضعیت و امنیت آسیبپذیرترین افراد در بازداشتگاهها و زندانهای ایران نباید به فراموشی سپرده شود» نسبت به خطر جدی در مورد آینده مدافعان حقوق بشر، روزنامهنگاران، نویسندگان، هنرمندان و تمامی افرادی که صرفاً به دلیل استفاده از حق آزادی بیان و تجمع مسالمتآمیز بازداشت شدهاند، نوشت: «نگرانیها درباره وضعیت زندانیان سیاسی و عقیدتی بهطور چشمگیری افزایش یافته است.»
این بنیاد از سازمان ملل متحد، نهادهای بینالمللی و مستقل حقوق بشری و دولتهای دموکراتیک خواست که اقداماتی فوری و مؤثر برای توقف سرکوب، کشتار، بازداشتهای گسترده و اجرای احکام اعدام در ایران اتخاذ کنند.
بنیاد همچنین با اشاره به گذشته حدود پنج هفته از بازداشت «شماری از چهرههای شناختهشده جامعه مدنی»، از جمله نرگس محمدی، سپیده قلیان، جواد علیکردی، هستی امیری، پوران ناظمی در جریان مراسم هفتم خسرو علیکردی در مشهد، خواستار آزادی آنان و تمامی مدافعان حقوق بشر، حقوق زنان، جامعه مدنی، روزنامهنگاران، وکلای دادگستری، نویسندگان، هنرمندان، دانشجویان و نیز فعالان کارگری و محیط زیست شد.
در بیانیه آمده است: «ما خواهان دسترسی خبرنگاران مستقل، رسانههای بینالمللی و نهادهای حقوق بشری به ایران و انجام تحقیقات مستقل، بیطرفانه و شفاف درباره کشتارها، شکنجهها، ناپدیدسازیهای قهری و استفاده مرگبار از سلاح علیه معترضان، همراه با پاسخگویی کامل بر اساس حقوق بینالملل هستیم.»
بنیاد نرگس محمدی تاکید کرد: «جامعه جهانی در قبال جلوگیری از این جنایات مسئول است و هر ساعت تعلل میتواند به از دست رفتن جانهای بیشتری بینجامد.»
لزوم اعمال فشار مؤثر و فوری بر جمهوری اسلامی برای توقف کشتار، آزادی بازداشتشدگان
شماری از گروه ها و سازمان های مدنی و مدافع حقوق بشر و زنان در نامه مشترکی به مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران، با ابراز نگرانی عمیق از وضعیت فاجعهبار حقوق بشر در ایران نوشتند: «مردمی که آشکارا و شجاعانه به جمهوری اسلامی نه گفتهاند، با سرکوبی بیرحمانه و مرگبار مواجه شدهاند.»
آنها با استناد به «گزارشهای موثق میدانی، رسانههای مستقل و منابع حقوق بشری» افزودند: «طی هفتههای اخیر هزاران نفر از معترضان غیرمسلح کشته شدهاند و شمار بسیار بیشتری زخمی، بازداشت یا ناپدید شدهاند. گزارشهایی عمیقاً نگرانکننده از ربایش مجروحان از بیمارستانها، سرقت اجساد، پنهانسازی آمار واقعی قربانیان و پر شدن سردخانهها دریافت شده است.»
در این نامه با اشاره به قطع اینترنت و ارتباطات تلفنی از سوی جمهوری اسلامی، ک «کشور را در تاریکی اطلاعاتی مطلق»نگه داشته و «مانع اطلاعرسانی شهروندان و نظارت جامعه بینالمللی»شده، آمده است: «در صورت سکوت و انفعال جامعه بینالمللی در برابر این سطح از خشونت سازمانیافته علیه مردمی بیدفاع که در فقر و فلاکت اقتصادی به سر میبرند، نهتنها کشتارتداوم پیدا میکند، بلکه پیام خطرناکی از مصونیت عاملان جنایت ارسال میکند.»
امضاکنندگان نامه از گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران خواسته اند با هیات مستقل حقیقت یاب سازمان ملل در رابطه با ایران و درخواست برای بازدید از ایران برای بررسی کشتار معترضان، ناپدیدسازی قهری، بازداشتهای خودسرانه و سایر موارد نقض فاحش حقوق بشر اقدام کند.
استفاده از تمامی مکانیسمهای موجود سازمان ملل متحد از جمله تشکیل جلسه فوق العاده شورای حقوق بشر، برای به وجود آوردن امکان گزارش دهی فوری توسط شما و هییت حقیقت یاب ایران دیگر خواسته نهادهای امضاکننده نامه است.
آنها بر لزوم اعمال فشار مؤثر و فوری بر جمهوری اسلامی برای توقف کشتار، آزادی بازداشتشدگان، دسترسی نهادهای مستقل به زندانها و بیمارستانها و بازگرداندن حق ارتباط آزاد شهروندان تاکید کردند و خواستار تضمین مستندسازی دقیق و مستقل جنایات با هدف پاسخگو کردن آمران و عاملان این نقضهای فاحش حقوق بشر در سطوح ملی و بینالمللی شدند.
این نهادها نوشتند مردم ایران نباید به دلیل مطالبه نان، کرامت، آزادی و آیندهای انسانی، با گلوله پاسخ بگیرند و تاکید کردند مسئولیت اخلاقی و حقوقی جامعه جهانی ایجاب میکند که پیش از آنکه شمار قربانیان بیش از این افزایش یابد، اقدامی فوری، قاطع و مؤثر برای جلوگیری از تداوم کشتار صورت گیرد.
از جمله امضاکنندگان نامه «کمپین توقف قتلهای ناموسی، ائتلاف بینالمللی علیه خشونت در ایران، بنیاد اسماعیل خویی، جمعیت سوسیال دموکراسی برای ایران، بنیاد رویش برای حقوق بشر و برابری، انجمن زنان ایرانی دالاس، مرکز بازتوانی زنان در نپال، ائتلاف بینالمللی مدافعان حقوق بشر زنان، ابتکار مزوامریکاییِ مدافعان حقوق بشر زنان و صندوق اقدام فوری برای کنشگری فمینیستی هستند.
