فروش تفنگهای کهنه در کنار سلاحهای چاپ سهبعدی در بازار داغ اسلحه در ایران

در بازار اسلحه ایران، چند عکس و یک پیام برای شروع معامله کافی است. در این بازار از کلت و کلاشنیکف تا سلاحهای ساختهشده با چاپگر سهبعدی، خرید و فروش میشوند.

در بازار اسلحه ایران، چند عکس و یک پیام برای شروع معامله کافی است. در این بازار از کلت و کلاشنیکف تا سلاحهای ساختهشده با چاپگر سهبعدی، خرید و فروش میشوند.
برخی برای گذران زندگی اسلحه میفروشند، بعضی از ترس ناامنی آن را میخرند و گروهی هم برای تهدید و خشونت به دنبال سلاح هستند.
همزمان، آمارهای رسمی از کشف هزاران قبضه اسلحه در نقاط مختلف ایران حکایت دارند، اما هنوز روشن نیست چه تعداد سلاح دستبهدست میشود و سرانجام انگشت چه کسانی روی ماشه میرود.
چه افرادی اسلحه میفروشند و چه کسانی میخرند؟
انگیزه فروشندگان سلاح در ایران متفاوت است: از مشکلات مالی و تامین هزینههای زندگی تا نگرانی از نگهداری اسلحه در خانه.
یکی از فروشندگان در گفتوگو با ایراناینترنشنال میگوید بخشی از عرضهکنندگان اسلحه، دامداران، عشایر و روستاییانی هستند که سالها تفنگهایی مانند برنو، امیک و انواع ساچمهزن داشتهاند.
به گفته او، برخی از این افراد حتی مجوز نگهداری سلاح دارند، اما مشکلات مالی و افزایش هزینههای زندگی، آنها را به فروش تفنگهایشان واداشته است.
گروه دیگری نیز صاحبان سلاحهای بدون مجوز، بهویژه سلاحهای جنگی هستند که از نگهداری اسلحه در خانه و احتمال استفاده فرزندان یا دیگر اعضای خانواده از آن نگرانند.
این فروشنده میگوید اسلحهها را از صاحبانشان میخرد و با افزودن سود خود، به مشتریان دیگر میفروشد.
در سوی دیگر بازار، خریدارانی با انگیزههای متفاوت حضور دارند.
یکی از فروشندگان میگوید افزایش نگرانی از سرقت و احساس ناامنی، برخی افراد متمول را به خرید اسلحه برای محافظت از خود و داراییهایشان سوق داده است.
به گفته او، گروه دیگری از مشتریان در فعالیتهای اقتصادی غیرقانونی حضور دارند و برای وصول مطالبات، تهدید دیگران یا حل اختلافات مالی، به دنبال خرید اسلحه هستند.
این روایتها نشان میدهند در بازار غیررسمی سلاح، نیاز اقتصادی فروشندگان، احساس ناامنی خریداران و انگیزه استفاده از تهدید، در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند؛ هرچند اطلاعات مستقلی درباره سهم هر گروه از معاملات وجود ندارد.
قیمت اسلحه
قیمتهای بهدستآمده از گفتوگو با فروشندگان نشان میدهد اسلحهها در ایران بسته به نوع، مدل، کشور سازنده و وضعیت آنها، با مبالغ متفاوتی عرضه میشوند.
به گفته فروشندگان، قیمت اسلحههای ساخت ایران که دارای مجوز هستند، از ۳۰۰ میلیون تومان آغاز میشود.
در بخش تپانچهها یا همان کلتها، نمونههایی که فروشندگان آنها را ترکیهای و پاکستانی معرفی میکنند، از ۵۰ میلیون تومان قیمتگذاری شدهاند. برای کلتهای منتسب به برندهای شناختهشدهای مانند برتا و گلاک نیز قیمتهایی تا پنج هزار دلار اعلام شده است.
قیمت کلاشنیکفهای دستدوم نیز بسته به کشور سازنده متفاوت است. به گفته یکی از فروشندگان، کلاشنیکف دستدوم چینی حدود ۲۰۰ میلیون تومان قیمت دارد، در حالی که قیمت نمونه دستدوم روسی تا ۸۰۰ میلیون تومان میرسد.
به گفته فعالان این بازار، قیمت اسلحه نیز مانند بسیاری از کالاهای دیگر در ایران، تحت تاثیر نرخ ارز است و با نوسانات آن تغییر میکند. این وابستگی بهویژه در مورد سلاحهای خارجی که قیمت برخی از آنها به دلار اعلام میشود، اهمیت بیشتری دارد.
بازار مهمات
خریدوفروش در بازار اسلحه به خود سلاح محدود نمیشود و مهمات نیز بخش دیگری از این معاملات را تشکیل میدهد.
بر اساس قیمتهایی که فروشندگان در گفتوگو با ایراناینترنشنال اعلام کردهاند، هر فشنگ کلاشینکف حدود ۴۰۰ هزار تومان و هر گلوله برنو حدود ۸۰۰ هزار تومان قیمت دارد. قیمت هر گلوله امیک نیز یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان اعلام شده است.
در بخش مهمات تفنگهای شکاری، هر گلوله تفنگ ساچمهزن یا پران ایرانی حدود ۲۰۰ هزار تومان قیمتگذاری میشود.
به گفته یکی از فروشندگان، گلولههای پران خارجی در بازار بسیار کمیاب شدهاند و در صورت پیدا شدن، قیمت برخی نمونههای آنها تا حدود چهار میلیون تومان برای هر عدد میرسد.
در کنار سلاح و مهمات، لوازم جانبی مانند غلاف یا جلد اسلحه، خشاب، محفظه نگهداری فشنگ و تجهیزات دیگر نیز در بازار عرضه میشوند. بخشی از این لوازم، در چارچوب مقررات مربوط، از طریق فروشگاههای مجاز قابل تهیهاند.
قیمتهای اعلامشده برای مهمات نیز مانند خود اسلحه ممکن است با تغییر شرایط بازار و نرخ ارز، نوسان داشته باشند.
از وعده تحویل به سراسر ایران تا ادعای تامین اسلحه از عراق
شبکههای اجتماعی و پیامرسانها به یکی از مسیرهای ارتباط فروشندگان اسلحه با مشتریان تبدیل شدهاند.
در آگهیهای بررسیشده، فروشندگان تصاویر و ویدیوهای سلاح را همراه با نام مدل و قیمت پیشنهادی منتشر میکنند و برای ادامه گفتوگو با مشتریان از پیامرسانها استفاده میکنند.
یکی از فروشندگان در گفتوگو با ایراناینترنشنال میگوید که میتواند اسلحه سفارشدادهشده را در کمتر از ۱۵ روز در نقاط مختلف ایران تحویل دهد.
فروشنده دیگری نیز در پاسخ به پرسش خبرنگار، امکان تحویل سلاح در تهران را تایید میکند.
شیوه دریافت پول هم در میان عرضهکنندگان یکسان نیست. برخی خواستار دریافت مبلغ پیش از ارسال هستند و برخی دیگر از دریافت بیعانه و تسویه باقی پول هنگام تحویل سخن میگویند.
در همین حال، یکی از فروشندگان میگوید با عرضهکنندگان عمده اسلحه در اقلیم کردستان عراق ارتباط دارد و میتواند مدلهای مختلف سلاح را از آنجا تهیه کند.
او زمان تحویل سفارشهای تامینشده از خارج کشور را حدود دو ماه اعلام میکند.
این فروشنده همچنین میگوید مشتریانش او را میشناسند و به اعتبارش اعتماد دارند؛ موضوعی که به گفته خود او باعث میشود بعضی خریداران حاضر باشند بهای بیشتری پرداخت کنند.
او میگوید در صورت بروز مشکل در تحویل اسلحه، تمام پول مشتری را بازمیگرداند.
یکی دیگر از فروشندگان نیز در گفتوگو با ایراناینترنشنال تاکید میکند که هویت خریدار و هدف او از خرید سلاح برایش اهمیتی ندارد و پس از دریافت پول، اسلحه را ارسال میکند.
کلاهبرداری احتمالی
گسترش آگهیهای خریدوفروش اسلحه در فضای مجازی، در کنار احتمال انجام معاملات غیرقانونی، پرسشهایی درباره واقعی بودن فروشندگان و خطر کلاهبرداری ایجاد کرده است.
سال گذشته، در تحقیقی درباره بازار اینترنتی اسلحه، با پنج فروشنده در کانالهای تلگرامی تماس گرفته شد. در آن تحقیق، هیچ یک از فروشندگان امکان راستیآزمایی سلاحهای پیشنهادی را فراهم نکردند.
همچنین دو نفر از آنها متن پاسخ و فهرست قیمت یکسانی ارسال کردند؛ موضوعی که احتمال غیرواقعی بودن برخی آگهیها یا استفاده از الگوهای مشترک تبلیغاتی را پررنگ میکند.
این یافتهها نشان میدهند که هر آگهی اینترنتی را نمیتوان سند وجود سلاح یا انجام معامله دانست. در عین حال، واقعی نبودن برخی پیشنهادها نیز به معنای جعلی بودن تمام تبلیغات نیست.
گزارشهای پلیس در ایران از شناسایی و برخورد با شبکههای مرتبط با تبلیغ و فروش اینترنتی اسلحه حکایت دارد.
در تازهترین نمونه، پلیس اوایل آبان اعلام کرد یک کانال توزیع سلاح گرم در فضای مجازی شناسایی و در جریان برخورد با متهمان، دو قبضه کلت جنگی کشف شده است.
با وجود این برخوردها، تحقیقات کنونی ایراناینترنشنال از ادامه تبلیغات و پیشنهاد فروش انواع اسلحه در فضای مجازی حکایت دارد. بازاری که در آن تشخیص فروشنده واقعی از آگهی احتمالی کلاهبرداری برای خریداران آسان نیست.
اسلحههای چاپ سهبعدی
بازار اسلحه در ایران تنها به کلت، کلاشنیکف و تفنگهای شکاری محدود نیست.
بررسیهای ایراناینترنشنال نشان میدهد نمونههایی از سلاحهای کوچک تکتیر ساختهشده با چاپگر سهبعدی نیز برای فروش عرضه شدهاند.
این سلاحها برخلاف اسلحههای متعارف، لزوما ظاهر شناختهشدهای ندارند. برخی نمونهها با بدنه پلاستیکی و در شکلهای متفاوت ساخته میشوند و حتی ممکن است در نگاه اول شبیه اسباببازی به نظر برسند.
ساخت این سلاحها لزوما به تولید کارخانهای یا واردات یک اسلحه کامل وابسته نیست. با این حال، اطلاعات دقیقی درباره تعداد تولیدکنندگان، میزان فروش و عملکرد نمونههای عرضهشده وجود ندارد.
عرضه چنین سلاحهایی در ایران در حالی است که نهادهای بینالمللی نیز نسبت به گسترش این فناوری هشدار دادهاند.
مرکز پژوهشهای پارلمان اروپا در سال ۲۰۲۵ از افزایش پیچیدگی و کشفیات سلاحهای چاپ سهبعدی خبر داد و کمیسیون اروپا در فوریه ۲۰۲۶، مقررات تازهای برای مقابله با تولید غیرقانونی آنها پیشنهاد کرد.
در تازهترین نمونه، سازمان ملی مبارزه با جرایم بریتانیا در نوامبر ۲۰۲۶ از محکومیت فردی به ۱۳ سال و هشت ماه زندان بهدلیل مجموعهای از جرایم مرتبط با اسلحه، از جمله ساخت سلاح با چاپگر سهبعدی، خبر داد.
در ایران نیز پلیس خراسان رضوی در شهریور از کشف یک کارگاه ساخت سلاح دستساز خبر داد، اما در گزارش پلیس اشارهای به استفاده از فناوری چاپ سهبعدی در این کارگاه نشده است.
کشف بیش از ۱۲ هزار و ۳۰۰ قبضه سلاح در ایران
آمار رسمی از کشف هزاران قبضه سلاح غیرمجاز در نقاط مختلف ایران حکایت دارد.
سعید منتظرالمهدی، سخنگوی فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی (فراجا)، اواخر آبان اعلام کرد کشفیات سلاح تا آخر مهرماه سال ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۴ درصد افزایش یافته است.
به گفته او، ۳۱ درصد سلاحهای کشفشده جنگی بودهاند و کشفیات این نوع سلاح نیز ۹ درصد افزایش داشته است.
بررسی گزارشهای مقامهای انتظامی و قضایی نشان میدهد مجموع ارقام اعلامشده در ۱۰ استان ایران به حدود ۱۰ هزار و ۹۰۰ قبضه سلاح میرسد.
بیشترین آمار اعلامشده مربوط به سیستانوبلوچستان با بیش از دو هزار و ۵۰۰ قبضه، خوزستان با دو هزار و ۱۹۴ قبضه و کرمانشاه با هزار و ۸۴۴ قبضه است. در خراسان رضوی نیز از کشف هزار و ۷۰۰ قبضه و در اصفهان بیش از هزار قبضه سلاح خبر داده شده است.
در همین مدت، مقامهای انتظامی از کشف ۷۵۰ قبضه سلاح در فارس، ۶۴۴ قبضه در کرمان، ۱۵۰ قبضه در البرز، ۷۰ قبضه در هرمزگان و ۴۱ قبضه در اردبیل خبر دادهاند.
در عملیاتهای دیگری در شرق تهران، لرستان، ایلام، کهگیلویهوبویراحمد، چهارمحالوبختیاری و سمنان نیز در مجموع ۱۳۹ قبضه سلاح کشف شده است.
مرزبانی فراجا هم در دو گزارش جداگانه در شهریور و آبان، از کشف هزار و ۲۷۱ قبضه سلاح جنگی در مرزهای ایران خبر داده است.
با جمع این عددها، مجموع کشفیات گزارششده به بیش از ۱۲ هزار و ۳۰۵ قبضه سلاح میرسد. البته بهدلیل تفاوت دورههای آماری و احتمال همپوشانی برخی گزارشها، این رقم لزوما نشاندهنده تعداد سلاحهای مجزای کشفشده نیست.
پراکندگی این کشفیات نشان میدهد گردش سلاحهای غیرمجاز تنها به مناطق مرزی محدود نیست و استانهای مختلف ایران را در بر میگیرد.
پیش از این نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل اعلام کرده بود در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، بیش از ۶۰ هزار قبضه سلاح غیرقانونی در ایران کشف و جمعآوری شده است.
نزدیک به شش میلیون سلاح در دست غیرنظامیان ایران
آمار کشفیات تنها بخشی از سلاحهای موجود در ایران را نشان میدهد.
بر اساس برآورد موسسه پژوهشی سلاحهای کوچک، در سال ۲۰۱۷ حدود پنج میلیون و ۸۹۰ هزار قبضه سلاح در اختیار غیرنظامیان ایران بوده است؛ معادل ۷.۳ قبضه به ازای هر ۱۰۰ نفر.
این برآورد هم سلاحهای مجاز را شامل میشود و هم غیرمجاز، اما سهم هر کدام مشخص نیست.
از آن زمان آمار جامع و تازهای از تعداد اسلحههای در دست مردم ایران منتشر نشده است.
قربانیان اسلحه
بر اساس آمار پلیس، تنها در ششماهه نخست امسال، هزار و ۱۶۳ مورد تیراندازی در خوزستان ثبت شده است؛ از درگیریهای مسلحانه و اختلافات محلی تا تیراندازی در مراسم مختلف.
در مهرماه، دو تیراندازی خانوادگی در دهلران و شهرک غرب تهران، هفت کشته بر جای گذاشت. عاملان هر دو حادثه نیز خودکشی کردند.
در همین ماه، طاهر احمدی، وکیل دادگستری، هنگام عبور از محل یک درگیری مسلحانه در شوش کشته شد.
امید موزرمی، رییس اداره آب و فاضلاب دزپارت، نیز در آبانماه هدف تیراندازی قرار گرفت و جان باخت.
تیراندازی در مراسم عروسی نیز قربانی گرفته است.
محمد چاکری، کودک پنجساله، در مردادماه در فنوج و محمدعمر تارک، کودک ۱۲ساله، در شهریورماه در دشتیاری، بر اثر اصابت گلوله جان باختند.
در لرستان نیز شش نفر در یک مراسم عروسی با شلیک سلاح شکاری زخمی شدند.
اینها تنها نمونههایی از قربانیان تیراندازی در ایران هستند و آمار جامع و تازهای از مجموع کشتهها و مجروحان سلاح گرم در سراسر کشور در دسترس نیست.
بازاری که معامله در آن پایان ماجرا نیست
با وجود افزایش کشفیات و سختگیرانهتر شدن قوانین، ابعاد واقعی بازار اسلحه در ایران و شمار سلاحهایی که دستبهدست میشوند، همچنان نامشخص است.
در این بازار، فروشندگان از مشکلات اقتصادی و نگرانیهای امنیتی مشتریان سود میبرند، بیآنکه سرنوشت اسلحه پس از فروش روشن باشد.
بازاری که معامله در آن با چند عکس، اعلام قیمت و وعده تحویل آغاز میشود، ممکن است پایان آن به شلیک گلولهای گره بخورد که جان فردی خارج از معامله را میگیرد.
دادستان اشنویه در استان آذربایجان غربی از بازداشت شش نفر در ارتباط با پرونده «تعرض گروهی» به یک زن دارای معلولیت خبر داد.
سایت آذربایجانآنلاین جمعه ۲۹ آبان بهنقل از دادستان عمومی و انقلاب اشنویه گزارش داد پس از دریافت گزارش تعرض به این زن، موضوع بلافاصله در دستور کار دستگاه قضایی قرار گرفت و تحقیقات برای شناسایی عاملان آغاز شد.
سایت زانا۲۴ نیز با استناد به اطلاعیه دادستانی اشنویه گزارش داد با توجه به حساسیت حادثه و ضرورت حمایت از حقوق زن آسیبدیده، رسیدگی به این پرونده بهصورت ویژه و خارج از نوبت آغاز شد.
بر اساس اعلام دادستانی، با دستور بازپرس شعبه اول دادسرای عمومی و انقلاب اشنویه، شش نفر در ارتباط با این پرونده شناسایی و بازداشت شدند و با صدور قرارهای تامین کیفری، به بازداشتگاه انتقال یافتند.
دادستان اشنویه گفت پس از جمعآوری مدارک و تکمیل تحقیقات مقدماتی، برای هر شش متهم کیفرخواست صادر و پرونده با درخواست اعمال «شدیدترین مجازات قانونی» به دادگاه ارسال شده است.
او بر ضرورت حمایت از حقوق فرد آسیبدیده و رسیدگی ویژه به پرونده تاکید کرد و گفت دستگاه قضایی در برابر تعرض به حقوق و امنیت شهروندان، بهویژه زنان و افراد آسیبپذیر، اغماض نخواهد کرد.
در اطلاعیه دادستانی اشنویه، جزییاتی درباره زمان وقوع تعرض، سن و نوع معلولیت زن آسیبدیده و اتهامهای مشخص هر یک از متهمان ارائه نشده است. همچنین روشن نیست چه خدمات پزشکی، روانی و حقوقی در اختیار این زن قرار گرفته است.
با وجود صدور کیفرخواست، هنوز حکم نهایی درباره متهمان اعلام نشده و رسیدگی قضایی به اتهامهای آنان ادامه دارد.
در ادبیات رایج رسانههای دارای مجوز در جمهوری اسلامی، واژههایی مانند «مزاحمت»، «آزار و اذیت» و «تعرض» برای اشاره به تجاوز و دیگر اشکال خشونت جنسی به کار میروند.
خشونت جنسی علیه افراد دارای معلولیت در ایران
در سالهای گذشته نیز مواردی از خشونت، آزار و اذیت و تعرض یا تجاوز جنسی به افراد دارای معلولیت در ایران گزارش شده است.
روزنامه هممیهن پنجم آبان ۱۴۰۴ در گزارشی از آزار جنسی درسا، دختر هفتساله دارای معلولیت و بیسرپرست، در یک مرکز توانبخشی در کلاردشت استان مازندران خبر داد.
مدیر این مرکز بازداشت و سپس با وثیقه آزاد شد و اداره کل بهزیستی مازندران نیز رای به تعطیلی مرکز و ابطال پروانه فعالیت آن داد.
یکی دیگر از موارد واکنشبرانگیز به اسفند ۱۴۰۲ بازمیگردد که بهروز مروتی، مدیر کمپین دفاع از حقوق معلولان، از موارد متعدد تعرض، تجاوز، ضرب و جرح و دریافت شهریههای نامتعارف در مرکز نگهداری بیماران اعصاب و روان مردان «مهرآفرین کرج»، تحت نظارت سازمان بهزیستی، خبر داد.
کمیته حقوق افراد دارای معلولیت سازمان ملل متحد در فروردین ۱۳۹۶ از نبود اطلاعات درباره اقدامات پیشگیری از خشونت علیه زنان و کودکان دارای معلولیت در ایران و همچنین تعقیب قضایی و محکومیت عاملان خشونت علیه افراد دارای معلولیت ابراز نگرانی کرد.
وابستگی برخی افراد دارای معلولیت به مراقبان، محدودیت دسترسی به راههای ثبت شکایت و نبود حمایتهای کافی میتواند افشای خشونت جنسی و پیگیری قضایی آن را برای افراد آسیبدیده دشوارتر کند.
صدف حقبین، زن جوان ۲۳ ساله، در شهرستان خمام استان گیلان با شلیک گلوله کشته شد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، دوستپسر سابق او پس از مخالفت با درخواست ازدواجش، او را به قتل رساند.
وبسایت خبرآنلاین گزارش داد این زن جوان شامگاه ۲۷ آبان در جریان جشن تولدش هدف تیراندازی قرار گرفت.
بر اساس روایت رسانههای محلی استان گیلان، مرد مسلح پس از ورود به محل برگزاری جشن، مهمانان را در اتاقی حبس کرد و حقبین را به طبقه بالای ساختمان برد و با شلیک گلوله کشت.
خبرآنلاین نوشت مخالفت حقبین با درخواست ازدواج متهم، انگیزه احتمالی قتل بوده است، اما پلیس این موضوع را تایید نکرده است.
رسانه هیرکانی نیز به نقل از یک منبع مطلع گزارش داد حقبین در منطقه چوکام خمام، حوالی جاده رشت به بندر انزلی، با شلیک گلوله دوستپسر سابقش کشته شد.
به گزارش این رسانه، متهم ۲۹ ساله حوالی ساعت دو بامداد ابتدا به قلب حقبین شلیک کرد، سپس صورت او را زخمی کرد و در نهایت با شلیک گلوله به سرش، او را کشت و از محل گریخت.
سایت ههنگاو نیز به نقل از منابع مطلع گزارش داد متهم پس از تهدید حاضران در جشن، حقبین را در اتاقی حبس کرد و پس از ضربوشتم شدید، او را تحت فشار قرار داد تا با والدینش تماس بگیرد و رضایت خود را برای ازدواج اعلام کند.
پس از مخالفت حقبین، مرد جوان با شلیک چند گلوله او را کشت.
ههنگاو به نقل از منابع نزدیک به خانواده حقبین نوشت متهم پیشتر نیز سابقه رفتارهای خشن و آزارگری علیه او داشته است.
در سالهای اخیر، گزارشهای متعددی از زنکشی در ایران منتشر شده و تداوم قتلهای موسوم به «ناموسی» و خشونتهای خانوادگی، نگرانی فعالان حقوق زنان را درباره امنیت زنان و نبود حمایت قانونی موثر افزایش داده است.
در یکی از آخرین نمونهها، کشته شدن سوگند صیادی، دختر ۱۶ ساله کرمانشاهی، واکنشهای گستردهای در شبکههای اجتماعی برانگیخت.
کاربران، فعالان حقوق زنان و وکلای دادگستری، با انتقاد از قوانین مربوط به مجازات فرزندکشی و عملکرد نهادهای حمایتی، خواستار اصلاح قوانین و پاسخگویی مسئولان شدند.
روایت پلیس از قتل حقبین و بازداشت متهم
ایمان جهاندیده، فرمانده انتظامی شهرستان خمام، با تایید وقوع قتل و بدون اشاره به نام حقبین گفت مردی ۲۹ ساله به دلیل «اختلافات شخصی» با سلاح شکاری به سوی زنی ۲۲ ساله شلیک کرده و از محل گریخته است.
جهاندیده افزود ماموران چند ساعت بعد متهم را بازداشت کردند و یک قبضه سلاح شکاری از او کشف شد. متهم نیز به قتل اعتراف کرد و به مرجع قضایی تحویل داده شد.
گزارشهای منتشرشده درباره قتل حقبین واکنشهایی را در شبکههای اجتماعی به دنبال داشته است.
برخی کاربران با انتشار نام شماری از زنان و دخترانی که در هفتههای اخیر به دست اعضای خانواده یا شرکای عاطفی خود کشته شدهاند، نسبت به ادامه زنکشیها در ایران ابراز نگرانی کردند.
با وجود تداوم زنکشی در ایران، لایحه حمایت از زنان در برابر خشونت پس از حدود ۱۶ سال کشمکش میان دولت، مجلس و نهادهای حکومتی، همچنان به تصویب نهایی نرسیده است.
روزنامه شرق ۲۸ آبان در گزارشی درباره زنکشی، خشونت خانگی و خلأهای قانونی، نوشت آمارها از مرگ ۱۲۵ زن و کودک بر اثر خشونت خانگی از فروردین تا آبان حکایت دارند.
سایت امتداد نیز ۲۵ آبان گزارش داد از ابتدای فروردین تا ۲۱ مهر، دستکم ۸۴ زن و دختر در ایران کشته شدند که ۱۲ نفر از آنان زیر ۱۸ سال داشتهاند.
از این تعداد، هشت نفر به دست پدر، برادر یا دیگر خویشاوندان خونی کشته شدهاند.
این آمارها بر اساس موارد منتشرشده در رسانهها گردآوری شدهاند و لزوما بیانگر شمار واقعی قربانیان نیستند.
کانال تلگرامی صابریننیوز، رسانه وابسته به سپاه، پنجشنبه گزارش داد تهران در حال بررسی نادیده گرفتن محاصره دریایی آمریکا و ازسرگیری صادرات نفت است. این گزارش ساعاتی پس از آن منتشر شد که یک سرویس ردیابی کشتیها اعلام کرد به نظر میرسد ایران در حال آمادهسازی برای صادرات نفت است.
صابریننیوز، در مطلبی با برچسب «غیررسمی»، نوشت دهها نفتکش ایرانی در حال آمادهشدن برای حرکت به سوی چین هستند.
سمیر مدنی، از بنیانگذاران تانکرترکرز، به رویترز گفت روز پنجشنبه یک نفتکش در خلیج فارس در حال دریافت نفت خام ایران از شناوری دیگر بود.
بهگفته او، اگر این نفتکش از محاصره عبور کند، نخستین صادرات موفق دریایی نفت خام ایران از اواخر تیرماه خواهد بود.
مدنی از اعلام نام نفتکش خودداری کرد، اما گفت این شناور تحت تحریم وزارت خزانهداری آمریکا نیست و بدون جلب توجه وارد منطقه شده است.
گزارش رویترز مقصد محموله را مشخص نکرد و نشانهای نیز از آمادهشدن نفتکشهای دیگر برای حرکت ارائه نداد.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، پنجشنبه در یادداشتی از دولت خواست کاروانی از نفتکشها را به چین بفرستد. این خبرگزاری استدلال کرد که احتمال اقدام تلافیجویانه جمهوری اسلامی علیه پایانههای نفتی امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر میتواند واشینگتن را از شلیک به نفتکشها بازدارد.
صابریننیوز نیز نوشت تهران به دولتهای منطقه هشدار داده است که اگر آمریکا به نفتکشهای ایرانی عازم چین حمله کند، وارد جنگ خواهد شد.
عبدالله باباخانی، تحلیلگر انرژی، در شبکههای اجتماعی نوشت اگر آمریکا به نفتکشهای ایرانی که میکوشند از محاصره عبور کنند حمله کند یا آنها را توقیف کند، ممکن است جمهوری اسلامی در اقدامی تلافیجویانه بنادر و پایانههای نفتی منطقه را هدف قرار دهد.
او گفت به نظر میرسد منطقه در آستانه دورهای از تنش شدید، اما احتمالا کوتاهمدت، قرار دارد.
محاصره چگونه جریان نفت به چین را قطع کرد؟
آمریکا ۲۳ تیر ۱۴۰۵، محاصره دریایی را دوباره برقرار کرد. حکومت ایران تا چند هفته به بارگیری نفتکشها ادامه داد، اما دادههای کپلر که ایراناینترنشنال بررسی کرده است نشان میدهد هیچ محموله جدید ایرانی از محاصره عبور نکرده و به سوی چین، خریدار اصلی نفت ایران، نرفته است.
رویترز با استناد به برآوردهای کپلر و ورتکسا گزارش داد ایران در اسفندماه سال پیش روزانه حدود دو میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی بارگیری کرده بود. این میزان در تیرماه به حدود ۷۴۰ هزار بشکه در روز و در مرداد به ۲۲۰ هزار تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز کاهش یافت. کپلر در آبان هیچگونه بارگیری نفت خام یا میعانات گازی ثبت نکرد؛ نخستین ماه کامل بدون بارگیری از زمان انقلاب اسلامی ۱۳۵۷.
پالایشگاههای چینی همچنان از نفتکشهایی نفت ایران را دریافت میکردند که هنگام آغاز محاصره، خارج از محدوده آن بودند. این شناورها در اواسط تیرماه نزدیک به ۹۰ میلیون بشکه نفت حمل میکردند. بنا بر دادههای کپلر، تا ۱۸ مهرماه تنها هشت میلیون بشکه از این ذخیره باقی مانده بود. والاستریت ژورنال بعدتر به نقل از تحلیلگران این شرکت گزارش داد که این ذخیره تا اواخر مهرماه به پایان رسیده است.
همایون فلکشاهی، مدیر تحلیل نفت خام کپلر، مهرماه به ایراناینترنشنال گفت از دست رفتن بازار اصلی صادرات، ایران را ناچار کرده است تولید خود را نیز به حدود ۱٫۸ میلیون بشکه در روز کاهش دهد؛ رقمی تقریبا معادل نصف تولید پیش از جنگ و نزدیک به میزان مصرف داخلی کشور.
دریافتیهای نفتی ممکن است در آذرماه متوقف شود
فلکشاهی در پادکست «Eye for Iran» ایراناینترنشنال گفت پالایشگاههای چینی معمولا پول محمولهها را یک تا دو ماه پس از تحویل پرداخت میکنند؛ فاصلهای که به تهران امکان میدهد پس از توقف ارسال محمولهها نیز مدتی درآمد ارزی داشته باشد.
او برآورد کرد که پول آخرین محمولهها ممکن است تا اواسط آذرماه به ایران برسد. بهگفته او، در صورت تداوم محاصره، تهران ممکن است ماهانه بین سه تا شش میلیارد دلار درآمد نفتی را از دست بدهد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، ۴ آبان به ایراناینترنشنال گفت ایران در نتیجه عملیات «انزوای اقتصادی»، کارزار واشینگتن برای قطع دسترسی تهران به منابع درآمدی باقیماندهاش، با کمبود ارز روبهرو شده است.
بسنت گفت: «هیچ بارگیری در جزیره خارک انجام نشده است. تولید در حال افت است.»
او پیشبینی کرد اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۵ یش از ۲۵ درصد کوچک شود.
واشینگتن از آن زمان گروه ویژه «دروازه آهنین» را نیز برای محدودکردن تجارت از طریق مرزهای زمینی ایران و دریای خزر تشکیل داده است. تهران رفع محاصره دریایی را به یکی از خواستههای خود برای مذاکره با واشینگتن تبدیل کرده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا روز ۲۵ آبان اعلام کرد نیروهایش از خردادماه مسیر ۱۵۰ کشتی تجاری را تغییر داده و پنج شناور را از کار انداختهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به وبسایت اکسیوس گفت برای تصمیمگیری درباره ایران عجله ندارد و پس از آغاز سال جدید میلادی وضعیت را بررسی میکند. اکسیوس همچنین از نگرانی کاخ سفید درباره پاسخ تهران به حملات احتمالی خبر داده است.
در همین حال، کانال ۱۲ اسرائیل نیز از تردید در واشینگتن درباره انگیزه ارائه اطلاعات تازه از سوی اسرائیل خبر داد.
رییسجمهوری آمریکا پنجشنبه ۲۸ آبان، در گفتوگویی تلفنی از هواپیمای ریاستجمهوری در مسیر بازگشت از چین، به اکسیوس گفت: «من برای گرفتن هیچ تصمیمی [درباره ایران] عجله ندارم. ببینیم پس از آغاز سال جدید چه اتفاقی میافتد.»
اکسیوس این سخنان را به معنای موکول شدن تصمیم درباره گام بعدی جنگ به سال جدید میلادی دانست. باراک راوید، نویسنده این گزارش، در گزارش پیشین خود برای کانال ۱۲ اسرائیل نوشته بود موضوع ایران در روزهای آینده دوباره در دستور کار ترامپ قرار میگیرد و تصمیم او ممکن است پیش یا پس از اول ژانویه، برابر با ۱۱ دی، گرفته شود.
کانال ۱۲ همچنین به نقل از یک مقام آمریکایی نزدیک به ترامپ گزارش داد زمان ارائه اطلاعات تازه اسرائیل درباره ایران در دولت آمریکا تردیدهایی ایجاد کرده و به نظر این مقام، طرح این اطلاعات در مقطع کنونی ظاهرا انگیزه سیاسی دارد.
در بخش دیگری از همین گزارش، یک منبع آگاه گفت رومن گوفمن، رییس موساد، هشدار داده است که تاخیر در اقدام نظامی ممکن است آمریکا و اسرائیل را ناچار کند در آینده در شرایط دشوارتری وارد عمل شوند.
کانال ۱۲ همچنین بهنقل از مقامهای آمریکایی نوشت اطلاعات ارائهشده در سفر گوفمن، علاوه بر موضوع توسعه سلاحهای شیمیایی و آزمایش در این زمینه، فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی را نیز در بر میگرفت.
اکسیوس بهنقل از دو منبع آگاه نوشت کاخ سفید از پنتاگون و کارشناسان اطلاعاتی پرسیده است آیا هیچیک از گزینههای حمله میتواند از پاسخ ویرانگر جمهوری اسلامی علیه تاسیسات نفت و گاز کشورهای خلیج فارس جلوگیری کند.
این رسانه از «کوه کلنگ» در میان تاسیسات مشکوک به فعالیت هستهای نام برد که ممکن است هدف قرار گیرند. اکسیوس همچنین مقامهای غیرنظامی جمهوری اسلامی را، در کنار رهبران نظامی، پلها و نیروگاهها، در فهرست اهداف احتمالی گنجاند.
دو برداشت اکسیوس از زمانبندی ترامپ
اکسیوس در تحلیل سخنان ترامپ نوشت این زمانبندی ممکن است فرصتی بیشتر برای اثرگذاری محاصره دریایی و فشار اقتصادی باشد؛ رویکردی که بسیاری از مشاوران او و رهبران کشورهای خلیج فارس خواستار آن هستند.
برداشت دیگر این رسانه این است که اگر تهران تا پایان سال میلادی امتیاز ندهد، ترامپ میخواهد پیش از آنکه کنگره جدید تحت کنترل دموکراتها کار خود را آغاز و تثبیت کند، فرصت اقدام نظامی داشته باشد.
اکسیوس در عین حال تاکید کرد ترامپ ممکن است هر لحظه نظرش را تغییر دهد و حتی در صورت برنامهریزی برای حمله قریبالوقوع، آن را از پیش اعلام نکند.
این رسانه یادآوری کرد او یک روز پیش از آغاز جنگ در اسفندماه سال گذشته گفته بود تصمیمی نگرفته، در حالی که دستور حملات را صادر کرده بود.
بهنوشته اکسیوس، ترامپ با وجود آنکه هفته پیش دور تازه حملات گسترده را «بسیار بعید» خوانده بود، همچنان حمله مشترک با اسرائیل را بررسی میکند و انتظار میرود بررسیها پس از بازگشت او از آسیا شدت بگیرد.
فشار نتانیاهو و سفر رییس موساد
هر دو گزارش از فشار بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، برای ازسرگیری حملات و درخواست کاخ سفید برای ارزیابی پاسخ احتمالی جمهوری اسلامی به سناریوهای مختلف نظامی خبر دادند.
گوفمن هفته پیش با جان رتکلیف، رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، و استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، دیدار کرد. اکسیوس محل گفتوگوها را واشینگتن و میامی اعلام کرد و بهنقل از یک منبع اسرائیلی نوشت نتانیاهو این چهره نزدیک به خود را برای پیشبرد ازسرگیری جنگ فرستاده بود.
بهگزارش اکسیوس، منابع آمریکایی و اسرائیلی گفتند گوفمن نگرانی اسرائیل درباره فعالیتهای مرتبط با توسعه سلاح شیمیایی را منتقل کرده است. اسرائیل میگوید اطلاعاتی از افزایش تحقیق و توسعه و انجام آزمایش در این زمینه دارد. یک مقام آمریکایی نیز به اکسیوس گفت ترامپ در جریان اطلاعات تازه قرار گرفته است.
ترامپ در فاکسنیوز: توافقی پایدار میخواهم
ترامپ در ساعات آغازین روز پنجشنبه ۲۹ آبان در گفتوگو با فاکسنیوز در شنژن چین، نیز به آغاز سال جدید برای تصمیمگیری درباره ایران اشاره کرده بود.
او در پاسخ به پرسشی درباره سلاحهای شیمیایی و بیولوژیک گفت تهران بهدلیل دشوارتر شدن دستیابی به سلاح هستهای، به این تسلیحات روی آورده است.
او افزود: «سال جدید در پیش است و خواهیم دید پس از اول ژانویه چه اتفاقی میافتد.»
ترامپ در واکنش به پرسشی درباره گزارشهای مربوط به طرح احتمالی جمهوری اسلامی برای بمبگذاری در واشینگتن، تهدید کرد در صورت وقوع چنین حملهای حکومت ایران را نابود خواهد کرد و در پاسخ به پرسش درباره قطعی بودن این تهدید گفت: «قول میدهم. کاملا.»
رییسجمهوری آمریکا در عین حال ادامه گفتوگو با تهران را تایید کرد و گفت: «من میخواهم توافق کنم، اما باید توافقی پایدار داشته باشیم.»
او تاکید کرد توافق باید فراتر از دوره ریاستجمهوری یک فرد اعتبار داشته باشد و با تغییر دولت آمریکا از بین نرود.
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره ادامه حضور نیروهای آمریکایی تا دستیابی به چنین توافقی، پاسخ مثبت داد و گفت: «بله، کار را تمام میکنم. بهزودی. به هر شکلی که باشد، کار را تمام میکنیم.»
بلومبرگ ۲۸ آبان بهنقل از مقامهای غربی از افزایش احتمال حملات گسترده آمریکا با تشدید درگیریها و توقف مذاکرات صلح خبر داد.
بهگفته یکی از این مقامها، ترامپ هنوز دستور حمله نداده، اما این گزینه را بررسی میکند.
بر اساس این گزارش، دولتهای اروپایی و کشورهای عرب خلیج فارس میکوشند واشینگتن را از تکرار حملات گسترده منصرف کنند. نگرانی اصلی، پاسخ متقابل تهران علیه متحدان عرب آمریکا و گسترش جنگ در منطقه است.
در بخش دیگری از فشارهای دیپلماتیک، آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان ۲۸ آبان از جمهوری اسلامی خواستند اطلاعات مواد و تاسیسات هستهای خود را ارائه کند و امکان بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را فراهم کند.
این چهار کشور در بیانیهای که فرانسه در نشست شورای حکام قرائت کرد، تاکید کردند آژانس بدون اطلاعات و دسترسی کافی نمیتواند درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران اطمینان بدهد.
اظهارات مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، در روز پنجشنبه ۲۸ آبان در کنگره «پیشگامان رهایی» در دانشگاه تهران، مبنی بر اینکه در خانه با کاپشن میخوابد و هیچ چراغ یا وسیله گرمایشی روشن نمیکند، واکنشهای خشمگینانه شهروندان را برانگیخته است.
مخاطبان ایراناینترنشنال با اشاره به منابع عظیم گاز ایران، بحران تامین انرژی، سرمای مدارس و مشکلات معیشتی، از ناکارآمدی دولت در مدیریت منابع کشور و تحمیل هزینه بحرانها به مردم انتقاد کردند.
پزشکیان در این نشست گفت: «من آنطور که شما زندگی میکنید، زندگی نمیکنم.»
او افزود حاضر است خانهاش را به دیگران نشان دهد.
شما دستکم کاپشن دارید
شماری از واکنشهای مخاطبان به فاصله میان اظهارات مسعود پزشکیان و وضعیت معیشتی مردم اختصاص داشت.
مخاطبی از مشهد خطاب به او نوشت: «ما کاپشنهایمان را فروختیم که بتوانیم یک شب نان بر سر سفره زن و بچهمان ببریم.»
شهروند دیگری که ساکن تهران است، گفت: «شما با کاپشن میخوابید، پس حداقل کاپشن دارید. خبر دارید چند درصد از هموطنان عزیزم پول خرید کاپشن را هم ندارند؟ ای کاش شرف داشتید.»
مخاطب دیگری هم پرسید: «اصلا میدانید قیمت یک کاپشن بچهگانه چقدر است؟ خبر دارید یخچال خانه چطور پر میشود تا بتوان با شکم سیر خوابید؟»
مخاطبی هم پرسید: «ما با کاپشن بخوابیم، وسایل گرمایشی روشن نکنیم و از خودرو استفاده نکنیم که شما چند صباح بیشتر بر ما حکومت کنید؟ زهی خیال باطل.»
شهروندی در واکنش به سخنان پزشکیان مبنی بر اینکه مردم ایران لیاقت زندگی بهتری را دارند، هم نوشت: « بله لیاقت بهترینها را داریم، اما حالا زندگیمان شده چهار قسطه و سهمیهبندی.»
مخاطبی هم خطاب به پزشکیان و با اشاره به بحران نان و آرد در ایران، گفت: «نان خالی هم برای خوردن پیدا نمیشود، آن را هم سهمیهبندی کردهاید.»
سرزمین گاز، خانههای سرد
تناقض میان وجود منابع عظیم انرژی در ایران و در مقابل هشدارهای پیدرپی دولت درخصوص کمبود برق در تابستان و کمبود گاز در زمستان، محور دیگر واکنشها بود.
شهروندی از کرج نوشت: «شرم بر دولتمردی مثل تو که با این همه پتانسیل و امکانات خفته در سرزمین پهناوری چون ایران، از سر استیصال و ناکارآمدی به مردم کاپشن و پتو توصیه میکند.»
مخاطب دیگری نوشت: «پزشکیان بیسواد میگوید ما دومین کشور دارای گاز هستیم، اما هنوز مشکل داریم. این دقیقا نشان میدهد مشکل از حکومت است که نمیتواند مدیریت صحیح داشته باشد.»
شهروندی که ساکن اصفهان است هم با انتقاد از راهکارهای ارائه شده از سوی پزشکیان، در پیام خود نوشت: «در قرنی که کشورهای جهان داشتههای علمی و پژوهشی خودشان را به رخ یکدیگر میکشند، پزشکیان بهعنوان رییسجمهوری ایران توصیه به پوشیدن کاپشن و کم خوردن میکند.»
فرد دیگری هم خطاب به او نوشت: « آقای پزشکیان، نفست از جای گرم بلند میشود، کسی که ندارد تا بخورد، بدنش با کاپشن گرم نخواهد شد و انرژی راه رفتن هم ندارد.»
یکی از مخاطبان پرسید: «آقای پزشکیان، آیا مدارس نوههای شما و فرزندان مسئولان هم در این سرما سیستم گرمایشیشان خاموش است؟ یا فرزندان و نوههای شما تافته جدابافتهاند؟»
این پرسش در حالی مطرح میشود که با فرارسیدن موج سرما و باران در برخی استانها، شماری از والدین و دانشآموزان از خاموش بودن شوفاژها و لرزیدن در کلاس درس خبر داده بودند.
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از آن است که دانشآموزان با پتو سر کلاس حاضر میشوند و مسئولان مدارس از آنها میخواهند با نفسهای خود کلاس را گرم کنند.
۵۰۰هزار تومان، پول تماشای ویترین طلافروشی است
مسعود پزشکیان با اشاره به هزینه اندک مراسم ازدواج در زمان خود، با لحنی شوخیآمیز از کمک «پانصد تکتومانی یا پانصد هزارتومانی» به دانشجویان سخن گفت؛ شوخیای که در بحبوحه مشکلات معیشتی و هزینههای سرسامآور ازدواج، خشم و واکنش تند مخاطبان را برانگیخت.
مخاطبی نوشت: «آقای پزشکیان، انگار در این مملکت زندگی نمیکنید. یک حلقه برای ازدواج حداقل ۱۰۰ میلیون تومان میشود. چطور فکر میکنید با ۵۰۰ هزار تومان میتوان به یک جوان کمک کرد؟»
او در ادامه افزود: «یک جوان با این مبلغ میتواند اسنپ بگیرد، برود ویترین طلافروشی را نگاه کند و حسرت بخورد.»
پزشکیان با کاپشن میخوابد تا به سرعت فرار کند
در بخش دیگری از واکنشها، انتقادها از اظهارات پزشکیان فراتر رفت و به اعتراض به عملکرد جمهوری اسلامی و نقش حکومت در بحرانهای کنونی کشور رسید.
یکی از مخاطبان با کنایه به خوابیدن پزشکیان با کاپشن نوشت: «شما در حالت آمادهباش هستید که تا خبر دادند، سریع بلند شوید و به تونل و سنگر و سوراخ بروید.»
شهروندی هم گفت: « آقای پزشکیان، شما با کاپشن میخوابی، چون میترسی جنگ شود و میخواهی به سرعت فرار کنی، برق خانهات را روشن نمیکن، چون میترسی اختفاء تو افشا شود. با ماشین جایی نمیروی، چون از ترور میترسی.»
شهروند دیگری گفت: «شما دست جمهوری اسلامی را بگیرید، از این کشور بروید؛ هم برق و آب درست میشود، هم ۸۰ میلیون نفر گرم میشوند.»