روزنامه‌نگار و مستندساز ایرانی-کانادایی
همایون فلکشاهی، رییس بخش تحلیل نفت خام شرکت اطلاعات انرژی کپلر، به ایران‌اینترنشنال گفت اگر محاصره دریایی آمریکا علیه جمهوری اسلامی ادامه یابد، درآمد حاصل از صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران ممکن است برای نخستین بار در تاریخ این کشور تا اواخر آذر ماه به‌طور کامل متوقف شود.
همایون فلکشاهی، رییس بخش تحلیل نفت خام شرکت کپلر، در گفت‌وگو با برنامه آی فور ایران (Eye For Iran) گفت: تهران ممکن است ماهانه بین سه تا شش میلیارد دلار از درآمد نفتی خود را از دست بدهد.
به‌گفته فلکشاهی، ماه دسامبر از این نظر اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد که آخرین محموله‌های نفت ایران که پیش‌تر از محدوده محاصره خارج شده‌اند، تا آن زمان به خریداران چینی تحویل داده می‌شوند و پرداخت‌های مربوط به آنها نیز پایان می‌یابد.
کاهش نفت ایران روی آب از ۹۰ میلیون به هشت میلیون بشکه
بر اساس داده‌های کپلر، حجم نفت خام ایران که در نفتکش‌های خارج از محدوده محاصره قرار دارد، از نزدیک به ۹۰ میلیون بشکه در اواسط ژوئیه به تنها هشت میلیون بشکه کاهش یافته است.
فلکشاهی پیش‌بینی کرد که این محموله‌های باقی‌مانده تا حدود ۱۸ اکتبر تخلیه شوند.
از آنجا که پالایشگاه‌های چینی معمولا یک تا دو ماه پس از دریافت نفت، پرداخت‌های خود را تسویه می‌کنند، انتظار می‌رود آخرین درآمدهای حاصل از این محموله‌ها تا نیمه دسامبر به تهران برسد.
در صورت تداوم محاصره و توقف صادرات جدید، پس از آن دیگر درآمدی از محل فروش نفت خام و میعانات گازی به ایران نخواهد رسید.
توقف کامل بارگیری نفت برای نخستین بار از انقلاب ۱۳۵۷
داده‌های کپلر نشان می‌دهد که ایران در سراسر ماه سپتامبر هیچ محموله نفت خام یا میعانات گازی در نفتکش‌ها بارگیری نکرده است.
این نخستین ماه کامل بدون بارگیری نفت ایران از زمان انقلاب سال ۱۳۵۷ به شمار می‌رود.
آخرین بارگیری ثبت‌شده نفت ایران حدود ۲۶ یا ۲۷ اوت انجام شده است.
به‌گفته فلکشاهی، حتی در جریان انقلاب ۱۳۵۷، جنگ ایران و عراق و دوره‌های مختلف تحریم‌های غرب، نفت خام ایران همچنان به بازارهای بین‌المللی می‌رسید.
در دوران همه‌گیری کرونا، صادرات نفت ایران در برخی ماه‌ها تا حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت؛ رقمی بسیار پایین‌تر از حجم معمول صادرات روزانه ۱.۷ تا ۱.۸ میلیون بشکه‌ای، اما صادرات هرگز به‌طور کامل متوقف نشد.
فلکشاهی به ایران‌اینترنشنال گفت: «این اتفاق برای نخستین بار در تاریخ رخ می‌دهد.»
تهدید بزرگ‌ترین منبع ارز خارجی ایران
با وجود تلاش‌های چند دهه گذشته برای کاهش وابستگی دولت به درآمدهای نفتی، صادرات نفت همچنان بزرگ‌ترین منبع تأمین ارز خارجی ایران است.
فلکشاهی گفت بخش قابل توجهی از تجارت نفت ایران با چین، با وجود تحریم‌های آمریکا، همچنان به دلار تسویه می‌شود.
به‌گفته او، قطع این پرداخت‌ها می‌تواند پیامدهای سنگینی برای اقتصادی داشته باشد که پیش‌تر نیز با کاهش ارزش پول ملی مواجه بوده است.
او احتمال داد که انتظار برای کاهش درآمدهای نفتی در افت اخیر ارزش ریال نقش داشته باشد.
تداوم کمبود ارز خارجی می‌تواند فشار بیشتری بر نرخ ارز و منابع مالی دولت وارد کند.
این وضعیت همچنین ممکن است توانایی تهران برای تأمین مالی متحدان منطقه‌ای خود را تحت تأثیر قرار دهد؛ هرچند به‌گفته فلکشاهی، میزان این تاثیر به اولویت‌های حکومت بستگی دارد.
او توضیح داد که جمهوری اسلامی ممکن است تصمیم بگیرد حمایت مالی از متحدان منطقه‌ای خود را حفظ کند و در مقابل، هزینه‌های داخلی را کاهش دهد.
فلکشاهی همچنین گفت فشار اقتصادی مداوم می‌تواند بر محاسبات تهران در مذاکرات احتمالی با واشینگتن تاثیر بگذارد، اما ابراز تردید کرد که رهبران جمهوری اسلامی برای دادن امتیازهای قابل توجه درباره برنامه هسته‌ای آماده باشند.
چرا روش‌های دور زدن تحریم‌ها دیگر کارایی گذشته را ندارند؟
جمهوری اسلامی طی دهه‌های گذشته شبکه‌های گسترده‌ای برای دور زدن تحریم‌های غرب و ادامه صادرات نفت ایجاد کرده است.
با این حال، فلکشاهی معتقد است محاصره فیزیکی نفتکش‌ها شرایط کاملا متفاوتی ایجاد کرده است.
برخلاف محدودیت‌های مالی که تهران در گذشته با استفاده از واسطه‌ها، پنهان کردن منشاء محموله‌ها و ترتیبات تجاری جایگزین از آنها عبور می‌کرد، محاصره کنونی مانع خروج فیزیکی نفتکش‌ها از آب‌های ایران می‌شود.
یکی از راهکارهای احتمالی، انتقال نفت ایران از مسیر عراق و سپس صادرات آن به چین با منشأ تغییر‌یافته است.
این احتمال در شرایطی مطرح شده که پالایشگاه‌های مستقل چین برای جایگزینی نفت ایران، خرید نفت خام عراق را افزایش داده‌اند.
اما به‌گفته فلکشاهی، حتی انتقال روزانه ۵۰ تا ۷۰ هزار بشکه نفت از مرز عراق مستلزم هزاران تردد کامیون خواهد بود.
او گفت: «احتمالاا فیلم‌های آن را در اینترنت خواهید دید.»
فلکشاهی برآورد کرد که انتقال نفت کافی برای پر کردن یک نفتکش بزرگ از طریق کامیون ممکن است حدود ۲۰ روز طول بکشد؛ در حالی که ایران پیش‌تر تقریبا هر روز یک نفتکش بزرگ بارگیری می‌کرد.
عراق همچنان از ایران گاز طبیعی وارد می‌کند، اما به‌دلیل تحریم‌های آمریکا، مبالغ پرداختی به تهران در حسابی محدودشده در بانک مرکزی عراق نگهداری می‌شود.
به‌گفته فلکشاهی، بعید است بغداد خطر تحریم‌های بیشتر آمریکا را برای تسهیل صادرات گسترده نفت ایران بپذیرد.
محدودیت مسیرهای زمینی و ریلی
انتقال نفت از طریق راه‌آهن نیز گزینه محدودی است.
فلکشاهی توضیح داد که مسیر ریلی متصل به چین به تهران می‌رسد؛ شهری که فاصله زیادی با مناطق اصلی تولید نفت ایران دارد.
همچنین ظرفیت خط لوله تامین نفت پایتخت تنها حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز است.
بر اساس گزارش‌ها، ترکمنستان نیز به‌دلیل نگرانی از تحریم‌های آمریکا، محدودیت‌هایی برای ترانزیت ریلی از خاک خود اعمال کرده است.
حتی اگر تهران بتواند مقادیر محدودی نفت را از طریق کشورهای همسایه منتقل کند، ظرفیت حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی برای جایگزینی صادرات دریایی پیشین کافی نخواهد بود.
فلکشاهی گفت: «ایران سابقه‌ای از دور زدن نسبتا موفق تحریم‌ها دارد، اما این وضعیت بسیار دشوارتر به نظر می‌رسد.»
محاصره آمریکا واردات گندم و ذرت را نیز تحت تاثیر قرار داده است
فشار ناشی از محاصره آمریکا تنها به صادرات نفت محدود نمی‌شود.
به‌گفته فلکشاهی، هم‌زمان با نزدیک شدن درآمد نفتی ایران به توقف احتمالی، توانایی کشور برای واردات کالاهای اساسی نیز محدود شده است.
او گفت محموله‌های محصولات کشاورزی، از جمله ذرت و گندم، به‌شدت کاهش یافته‌اند.
مسیرهای جایگزین تامین کالا از طریق دریای خزر نیز تنها بخش کوچکی از ظرفیت بنادر خلیج فارس را در اختیار دارند و نمی‌توانند حجم پیشین واردات را جبران کنند.
به‌گفته رییس بخش تحلیل نفت خام کپلر، پرسش اصلی اکنون این است که آیا محاصره آمریکا آن‌قدر ادامه خواهد یافت که آخرین پرداخت‌های مربوط به نفت فروخته‌شده ایران نیز به پایان برسد یا خیر.
اگر چنین اتفاقی رخ دهد، دسامبر ۲۰۲۶ ممکن است نخستین ماه در تاریخ معاصر صنعت نفت ایران باشد که درآمد صادرات نفت خام و میعانات گازی کشور به صفر می‌رسد.
این سناریو به معنای قطع مهم‌ترین منبع ارز خارجی جمهوری اسلامی خواهد بود؛ آن هم در شرایطی که تا زمان ادامه محاصره، مسیر روشنی برای ازسرگیری صادرات نفت وجود ندارد.
روزنامه اسرائیلی معاریو شنبه ۱۸ مهر گزارش داد که دولت آمریکا در جریان مذاکرات دو هفته گذشته با اسرائیل درباره ایران، از تل‌آویو خواسته بود به‌تنهایی حمله تازه‌ای علیه جمهوری اسلامی انجام دهد؛ اما مخالفت ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل، باعث شده این طرح فعلا کنار گذاشته شود.
به نوشته بن کاسپیت، نویسنده این گزارش، واشینگتن خواهان حمله مستقل اسرائیل و نه یک عملیات نظامی مشترک بوده است.
براساس این گزارش ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل، به مقام‌های آمریکایی هشدار داده است که چنین حمله‌ای به احتمال زیاد باعث به تعویق افتادن انتخابات اسرائیل خواهد شد.
در این گزارش با اشاره به گزارش اخیر اکسیوس گفته شده است که آمریکایی‌ها در حال حاضر از این درخواست عقب‌نشینی کرده‌اند.
اکسیوس پنج‌شنبه ۱۶ مهر به‌نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد پنتاگون دستور داده آماده‌سازی‌ها برای ازسرگیری عملیات رزمی گسترده در ایران تکمیل شود. ترامپ هنوز تصمیم نهایی را نگرفته، اما منابع آمریکایی و اسرائیلی احتمال حمله پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا را مطرح کرده‌اند.
بر اساس این گزارش، پنتاگون چند روز پیش این دستور را به فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا صادر کرده، اما تاریخ مشخصی برای آغاز حملات تعیین نکرده است. منابع اکسیوس می‌گویند عملیات ممکن است حتی پیش از انتخابات اسرائیل آغاز شود؛ انتخاباتی که یک هفته زودتر از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا برگزار می‌شود.
به‌گفته این منابع، در صورت ازسرگیری عملیات، انتظار می‌رود اهداف مرتبط با انرژی، زیرساخت‌ها و تاسیسات هسته‌ای ایران به‌شدت بمباران شوند. این عملیات به احتمال زیاد با هماهنگی آمریکا و اسرائیل و با مشارکت ارتش اسرائیل انجام خواهد شد.
یک مقام پنتاگون در پاسخ به اکسیوس گفت وظیفه وزارت جنگ «تدوین گزینه‌های نظامی و ارائه آنها به رییس‌جمهوری» است. یک مقام کاخ سفید نیز تاکید کرد که همه گزینه‌ها در هر زمانی در اختیار ترامپ قرار دارند.
این گزاش یک روز پس از گفت‌وگوی تلفنی دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو منتشر شد. این دومین تماس رهبران آمریکا و اسرائیل در چند روز گذشته بود. این دو در هفته‌های گذشته به‌ندرت با یکدیگر صحبت کرده بودند.
گزارش اکسیوس پس از آن منتشر شد که مجله آتلانتیک نیز چهارشنبه ۱۵ مهر ماه از بررسی احتمال حمله به جمهوری اسلامی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای از سوی ترامپ خبر داده بود.
محاسبات انتخاباتی آمریکا و اسرائیل
به‌نوشته معاریو، درخواست آمریکا برای حمله اسرائیل به جمهوری اسلامی در پی اطلاعات تازه‌ای درباره بازسازی سریع توانایی جمهوری اسلامی در تولید پهپاد و موشک‌های بالستیک مطرح شده است.
با این حال، براساس گزارش معاریو، دولت ترامپ ترجیح می‌داد اسرائیل مسئولیت خطرات سیاسی حمله نظامی جدید به جمهوری اسلامی را بر عهده بگیرد.
به‌نوشته معاریو، مقام‌های آمریکایی بر این باور بودند که حمله نظامی به جمهوری اسلامی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا می‌تواند از نظر سیاسی به دونالد ترامپ آسیب بزند، در حالی که چنین عملیاتی ممکن است پیش از انتخابات اسرائیل به سود بنیامین نتانیاهو تمام شود.
معاریو در گزارش خود افزود گزارش‌های قبلی عمدتا بر این موضوع متمرکز بودند که ترامپ در حال بررسی ازسرگیری حملات به جمهوری اسلامی است، اما اطلاعات تازه نشان می‌دهد که دست‌کم در طرح اولیه، رییس‌جمهوری آمریکا از اسرائیل خواسته بود پیش از انتخابات به ایران حمله کند.
موضع نامشخص نتانیاهو
در این گزارش در عین حال تاکید شده است که هنوز تصویر روشنی از موضع بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، درباره این درخواست آمریکا در دست نیست.
به‌نوشته معاریو برنامه کاری نتانیاهو در هفته گذشته به‌شدت بر مسائل امنیتی متمرکز بوده و نخست‌وزیر اسرائیل چندین گفت‌وگو و دیدار حساس داشته است.
با این حال، این روزنامه جزییات بیشتری درباره این دیدارها یا موضع نهایی نتانیاهو ارائه نکرد.
بلومبرگ: ایران توانایی تولید موشک و پهپاد را حفظ کرده است
هم‌زمان با گزارش معاریو، بلومبرگ نیز شنبه ۱۸ مهر به‌نقل از مقام‌های غربی گزارش داد جمهوری اسلامی با وجود ماه‌ها حملات آمریکا و اسرائیل، توان تولید موشک و پهپاد و تجدید ذخایر تسلیحاتی خود را حفظ کرده است.
کاخ سفید این ارزیابی را رد کرد و گفت زیرساخت‌های تولید تسلیحات حکومت ایران نابود شده‌اند.
بر اساس این گزارش مقام‌های غربی معتقدند تهران همچنان از توان آتش کافی برای تلافی در صورت ازسرگیری حملات هوایی آمریکا برخوردار است. این مقام‌ها به دلیل محرمانه بودن ارزیابی‌ها نخواستند نامشان فاش شود.
یکی از آنها گفت [حکومت] ایران ذخایر قابل‌توجهی از موشک‌های بالستیک و برخی تسلیحات ضدکشتی دارد و می‌تواند به‌سرعت بر آنها بیفزاید.
به‌گفته همین مقام، روسیه نیز به جمهوری اسلامی موشک می‌دهد؛ ادعایی همسو با ارزیابی جداگانه‌ای که در ماه ژوئن مطرح شده بود. وزارت دفاع روسیه به درخواست بلومبرگ برای اظهارنظر پاسخ نداد.
کاخ سفید ارزیابی مقام‌های غربی را رد کرد
این ارزیابی با اظهارات دونالد ترامپ و اعضای دولتش درباره میزان تخریب توان نظامی [حکومت] ایران در تضاد است. ترامپ اوایل سال جاری میلادی گفته بود نیروهای نظامی حکومت ایران «کاملا نابود شده» است. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز ۳۰ سپتامبر، برابر با هشتم مهر، اعلام کرد آمریکا «ظرفیت صنعتی نظامی» و «کل زیرساخت دفاعی» [حکومت] ایران را از بین برده است.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در پاسخ به بلومبرگ گفت آمریکا ابتدا در عملیات «چکش نیمه‌شب» تاسیسات هسته‌ای ایران را نابود کرد و سپس در عملیات «خشم حماسی»، سپر تسلیحات متعارف این کشور، از جمله موشک‌های بالستیک، تاسیسات تولیدی و نیروی دریایی آن را از بین برد.
با این حال، گزارش بلومبرگ به ارزیابی جیم لمسون، تحلیلگر پیشین سیا و پژوهشگر مهمان کینگز کالج لندن، نیز اشاره می‌کند که بر اساس آن، حملات آمریکا و اسرائیل به احتمال زیاد بخش بزرگی از ظرفیت تولید موشک ایران در پیش از جنگ را برای مدتی طولانی به‌شدت تضعیف کرده است.
ایران حدود ۱۲۸ هزار هکتار تاکستان دارد؛ تنها ۳۱ هزار هکتار کمتر از استرالیا، کشوری که صادرات شراب آن در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۳ میلیارد یورو ارزش داشت. با این حال، سهم رسمی ایران از بازار جهانی شراب تقریبا صفر است؛ بازاری که ارزش صادرات آن در سال ۲۰۲۵ به ۳۳.۸ میلیارد یورو رسید.
این تفاوت تنها به میزان تولید انگور مربوط نیست، بلکه نتیجه حذف صنعتی است که پس از انقلاب ۱۳۵۷ از اقتصاد رسمی ایران کنار گذاشته شد. انگور همچنان در فارس، قزوین، همدان و ارومیه تولید می‌شود و کشمش ایران در بازارهای جهانی حضور دارد، اما یکی از مسیرهای تبدیل این محصول کشاورزی به صنعت، صادرات، اشتغال و گردشگری، نزدیک به نیم قرن است که بسته مانده است.
از شراب تاریخی شیراز تا ممنوعیت پس از انقلاب
نام «شیراز» اکنون یکی از شناخته‌شده‌ترین نام‌ها در صنعت جهانی شراب است، هرچند شراب شیراز استرالیا از انگور «سیرا» با منشاء فرانسوی تولید می‌شود و ارتباط ژنتیکی اثبات‌شده‌ای با انگور تاریخی شیراز ایران ندارد.
شراب‌سازی در ایران پیشینه‌ای چند هزار ساله دارد. یافته‌های باستان‌شناسی در حاجی‌فیروزتپه، در شمال‌غرب ایران، شواهد نگهداری شراب انگور را به حدود هفت هزار سال پیش می‌رساند. قرن‌ها بعد، شراب به بخشی از فرهنگ و ادبیات فارسی تبدیل شد و در شعر ایران، واژه‌هایی مانند «می»، «باده» و «ساقی» جایگاهی ماندگار یافتند.
شراب شیراز در دوره صفوی شهرت تجاری داشت. بازرگانان انگلیسی و هلندی بخشی از آن را از مسیر خلیج فارس به هند و دیگر مناطق آسیا، عمدتا برای مصرف خود، می‌بردند. در سال ۱۶۶۵ میلادی نیز شاه عباس دوم به کمپانی فرانسوی هند شرقی اجازه داد برای کارکنان خود در شیراز شراب تولید کند.
این سنت تا دوره پهلوی ادامه یافت. پیش از انقلاب ۱۳۵۷، تولید و فروش شراب در ایران قانونی بود و کارخانه‌های تجاری در این حوزه فعالیت می‌کردند. با استقرار جمهوری اسلامی، تولید و تجارت رسمی مشروبات الکلی ممنوع شد، اما تاکداری ادامه یافت.
در تمام این سال‌ها، آنچه از اقتصاد رسمی ایران حذف شد، نه تولید انگور، بلکه یکی از مسیرهای صنعتی و تجاری استفاده از آن بود.
صنعتی با ظرفیت صادرات سالانه میلیون‌ها یورو
شراب فقط محصول یک تاکستان نیست؛ صنعتی است که از کشاورزی آغاز می‌شود و به کارخانه، آزمایشگاه، تولید بطری، بسته‌بندی، حمل‌ونقل، بازاریابی، صادرات و گردشگری گسترش می‌یابد.
در همان دهه‌هایی که صنعت رسمی شراب در ایران متوقف شد، کشورهایی مانند استرالیا، شیلی و نیوزیلند با سرمایه‌گذاری در فناوری، آموزش و برندسازی، جایگاه خود را در بازار جهانی توسعه دادند.
بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی تاک و شراب، استرالیا در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۵۹ هزار هکتار تاکستان داشت. ارزش صادرات شراب این کشور در همان سال به ۲.۳۴ میلیارد دلار استرالیا، معادل تقریبی ۱.۳۴ میلیارد یورو، رسید.
این مقایسه البته به معنای یکسان بودن ظرفیت تولید دو کشور نیست. بخش عمده تاکستان‌های ایران برای تولید انگور تازه، کشمش و دیگر فرآورده‌ها استفاده می‌شوند، در حالی که صنعت شراب به ارقام مناسب انگور، تجهیزات تخصصی، استانداردهای تولید و شبکه‌های صادراتی نیاز دارد.
با این حال، می‌توان با استفاده از داده‌های واقعی صنعت شراب جهان، تصویری از ظرفیت بالقوه ایران در این حوزه ترسیم کرد.
بر اساس یک مدل محاسباتی مبتنی بر آمار سازمان بین‌المللی تاک و شراب و داده‌های تولید استرالیا، اگر تنها ۲۰ درصد تاکستان‌های کنونی ایران، معادل ۲۵ هزار و ۶۰۰ هکتار، به تولید انگور مناسب شراب اختصاص یابد، با فرض برداشت متوسط هفت تن انگور از هر هکتار، ظرفیت تولید سالانه می‌تواند به حدود ۱۲۵ میلیون لیتر شراب برسد.
این مدل برای تبدیل هر کیلوگرم انگور به شراب، ضریب ۰.۷ لیتر را در نظر می‌گیرد؛ ضریبی نزدیک به بازده واقعی صنعت شراب استرالیا در سال ۲۰۲۵.
برای برآورد ارزش اقتصادی این تولید نیز می‌توان از قیمت‌های واقعی تجارت جهانی استفاده کرد. بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی تاک و شراب، در سال ۲۰۲۵ متوسط قیمت صادراتی شراب بطری‌شده ۴.۵۳ یورو و شراب فله‌ای ۷۵ سنت به ازای هر لیتر بود.
اگر در یک سناریو فرضی، نیمی از تولید ۱۲۵ میلیون لیتری ایران صادر شود و صادرات به نسبت مساوی میان شراب بطری‌شده و فله‌ای تقسیم شود، ارزش سالانه آن با قیمت‌های مرجع سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۶۶ میلیون یورو خواهد رسید.
این رقم پیش‌بینی قطعی صادرات ایران نیست، بلکه حاصل محاسبه‌ای مشروط است که به عملکرد تاکستان‌ها، نوع محصول، قیمت فروش و دستیابی به بازارهای خارجی بستگی دارد.
هزینه تغییر کشت، احداث کارخانه، بسته‌بندی، بازاریابی و حمل‌ونقل نیز باید از درآمد کسر شود. همچنین تغییر کاربری بخشی از تاکستان‌ها به معنای کنار گذاشتن تولید فعلی انگور تازه یا کشمش در همان زمین‌هاست و هزینه اقتصادی خود را دارد.
با این حال، این محاسبه نشان می‌دهد چگونه بخشی از ظرفیت کشاورزی موجود می‌توانست، در صورت فراهم بودن شرایط قانونی و سرمایه‌گذاری، به صنعتی صادراتی تبدیل شود.
چنین صنعتی همچنین می‌توانست در مناطق تولیدکننده انگور، از کشاورزی و صنایع غذایی گرفته تا کارخانه‌های بسته‌بندی، حمل‌ونقل و صادرات، فرصت‌های شغلی تازه‌ای ایجاد کند.
البته بازار جهانی شراب بدون چالش نیست. بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی تاک و شراب، ارزش صادرات جهانی این محصول در سال ۲۰۲۵ حدود ۶.۷ درصد کاهش یافت. ورود به چنین بازاری نیازمند سرمایه‌گذاری بلندمدت، کیفیت رقابتی و دستیابی به مشتریان خارجی است.
شیراز؛ از شهر حافظ تا مقصد گردشگری شراب
فرصت از دست‌رفته ایران تنها به صادرات محدود نمی‌شود. در بسیاری از کشورهای جهان، شراب‌سازی به بخشی مهم از اقتصاد گردشگری تبدیل شده است.
بوردو در فرانسه، توسکانی در ایتالیا و ناپا ولی در آمریکا نمونه‌هایی از مناطقی هستند که تاکستان‌های‌شان علاوه بر تولید شراب، گردشگر نیز جذب می‌کنند.
ناپا ولی در سال ۲۰۲۳ حدود ۳.۷ میلیون بازدیدکننده داشت. گردشگران بیش از ۲.۵ میلیارد دلار در اقتصاد محلی هزینه کردند و فعالیت‌های گردشگری منطقه از حدود ۱۶ هزار شغل پشتیبانی کرد. این ارقام مربوط به کل گردشگری منطقه است و صرفا درآمد صنعت شراب نیست.
شیراز نیز از ظرفیت توسعه گردشگری مشابهی برخوردار است؛ هرچند نمی‌توان درآمد مناطق مشهور شراب‌سازی جهان را مستقیما به ایران تعمیم داد.
تخت‌جمشید، پاسارگاد، حافظیه، سعدیه، باغ‌های تاریخی و غذاهای محلی فارس از پیش جاذبه‌هایی شناخته‌شده‌اند. تاکستان‌ها، بازدید از کارخانه‌های شراب‌سازی و تجربه غذا و شراب محلی می‌توانستند به این مجموعه اضافه شوند، اقامت گردشگران را طولانی‌تر کنند و درآمد بیشتری به هتل‌ها، رستوران‌ها و روستاهای اطراف برسانند.
نام «شیراز» نیز یک مزیت تجاری بالقوه است. اگرچه شهرت کنونی شراب Shiraz عمدتا محصول موفقیت صنعت شراب استرالیاست و به معنای ایرانی بودن انگور سیرا نیست، ایران می‌توانست با تکیه بر تاریخ و جغرافیای فارس، نام تجاری مستقلی برای شراب تولیدشده در شیراز ایجاد کند؛ همان‌طور که «بوردو» نام یک منطقه تولید شراب است، نه یک نوع مشخص انگور.
ترکیب شهرت جهانی نام شیراز با حافظ، سعدی، تخت‌جمشید، باغ‌های ایرانی و پیشینه شراب‌سازی می‌توانست هویتی متمایز برای گردشگری این منطقه بسازد.
قزوین و شهر تاکستان، همدان و ارومیه نیز می‌توانستند با تکیه بر اقلیم و سنت تاکداری خود، مناطق مستقل تولید شراب و گردشگری مرتبط با آن باشند.
نزدیک به نیم قرن پس از انقلاب، ایران همچنان تاکستان، انگور، پیشینه تاریخی و نامی شناخته‌شده در فرهنگ شراب دارد، اما صنعتی که می‌توانست این ظرفیت‌ها را به صادرات، اشتغال و گردشگری پیوند دهد، از اقتصاد رسمی کشور حذف شده است.
فرصت از دست‌رفته ایران فقط میلیون‌ها بطری شرابی نیست که تولید نشد؛ نزدیک به پنج دهه زمان برای سرمایه‌گذاری، اشتغال، صادرات و گردشگری است که امکان شکل‌گیری پیدا نکرد.
و شاید تصویری از آینده‌ای که این صنعت می‌توانست داشته باشد، در یکی از مشهورترین ابیات حافظ دیده شود:
بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم
فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو دراندازیم
وال‌استریت ژورنال با استناد به سندی از صرافی رمزارز بایننس، جزییات فعالیت ۲۱ حساب مرتبط با شبکه بابک زنجانی و نقش شرکت‌هایی در امارات و ترکیه در انتقال پول برای سپاه پاسداران را فاش کرد. بر این اساس، دست‌کم ۶۷ میلیون دلار از دو حساب به کیف پول‌های مرتبط با سپاه منتقل شده است.
بایننس این سند ۸۰ صفحه‌ای را آوریل ۲۰۲۶ برای واحد اطلاعات مالی امارات متحده عربی تهیه کرد. این گزارش ارتباط حساب‌ها، مسیر انتقال پول و هشدارهای پیش از مسدودسازی را تشریح می‌کند.
وال‌استریت ژورنال پیش‌تر در خردادماه از انجام حدود ۸۵۰ میلیون دلار تراکنش شبکه زنجانی در بایننس خبر داده بود.
مشتری ویژه بایننس و تراکنش‌های مرتبط با سپاه
نخستین سرنخ بازرسان، حساب سهراب اویماخمدوف، شهروند ۴۷ ساله تاجیکستان و از همکاران قدیمی زنجانی بود. او زمانی به نمایندگی از زنجانی یک شرکت هواپیمایی را در تاجیکستان مدیریت می‌کرد.
اویماخمدوف هنگام افتتاح حساب، کارت اقامت امارات را ارائه داده بود که در آن، به‌عنوان کارمند شرکت فروش الماس «بی‌زد دایموند» در دبی معرفی می‌شد.
این شرکت زیر نظر خواهر زنجانی اداره می‌شد و خود زنجانی نیز برای آن تبلیغ کرده بود.
بر اساس اسناد بایننس، از اواخر سال ۲۰۲۳ بیش از ۱۰ میلیون دلار از کیف پول‌هایی به حساب این تبعه تاجیکستان واریز شد که وزارت دفاع اسرائیل بعدها آنها را متعلق به سپاه پاسداران معرفی کرد.
اویماخمدوف سپس این مبالغ را به کیف پول‌های دیگری مرتبط با سپاه انتقال داد.
بایننس پیش‌تر به‌دلیل تراکنش‌های او با صرافی ایرانی «آبان تتر»، احتمال نقض تحریم‌ها را بررسی کرده بود، اما همکاری را ادامه داد.
به گزارش وال‌استریت ژورنال، او در این صرافی «مشتری باارزش» محسوب می‌شد و از کارمزد کمتر و خدمات اختصاصی بهره می‌برد؛ قطع همکاری با چنین فردی به تایید مدیران ارشد نیاز داشت.
پس از شناسایی کیف پول‌ها از سوی اسرائیل در سپتامبر ۲۰۲۵، بایننس درباره تراکنش‌ها توضیح خواست. اویماخمدوف ابتدا گفت برای دخترش در خارج پول می‌فرستاده، اما بعد مدعی شد مبالغ بابت خرید حضوری الماس آفریقایی بوده است. او مدرکی در این خصوص ارائه نکرد.
بایننس حسابش را در اکتبر ۲۰۲۵ مسدود کرد و در مه ۲۰۲۶ به همکاری با او پایان داد.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، ۱۷ مهر خبر داد واشینگتن احتمالا در روزهای آینده حدود یک میلیارد دلار از دارایی‌های رمزارزی مرتبط با جمهوری اسلامی را مصادره خواهد کرد.
آمریکا در هفته‌های اخیر به‌دنبال محدود کردن شریان‌های مالی حکومت ایران بوده است. محاصره دریایی، جلوگیری از صادرات نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای جابه‌جایی درآمدهای نفتی، از جمله محورهای این کارزار است.
زدسکس؛ حسابی با دسترسی‌های مکرر از تهران
بررسی‌ها نشان داد دستگاه مورد استفاده برای ورود به حساب اویماخمدوف، به حساب شعبه اماراتی شرکت رمزارزی «زدسکس» (Zedcex) نیز متصل شده بود. اویماخمدوف در سال ۲۰۲۳ این حساب را افتتاح کرده بود و مدیریت شعبه را بر عهده داشت.
زدسکس در شبکه‌های اجتماعی خود را پلتفرمی مستقر در لندن معرفی می‌کرد. این شرکت در بایننس حساب ویژه حقوقی داشت و مشتریانش می‌توانستند از وب‌سایت زدسکس وارد بایننس شوند.
سوابق داخلی نشان می‌دهد سامانه‌های بایننس از اواخر ۲۰۲۴ تا اواخر ۲۰۲۵ بیش از ۱۲ بار ورود به حساب زدسکس از تهران را ثبت کرده‌اند.
بازرسان حساب‌های خواهر و شریک عاطفی زنجانی را نیز به این شبکه مرتبط دانستند. برای ورود به حساب شریک عاطفی او از گوشی آیفونی استفاده شده بود که به حساب زدسکس هم دسترسی داشت.
پلیس سوئیس مارس ۲۰۲۵ در چارچوب تحقیقات درباره یک پرونده کلاهبرداری، از بایننس اطلاعاتی درباره زدسکس خواست.
در ژوئن همان سال، اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا به ظن پول‌شویی، با صدور احضاریه رسمی خواستار دریافت اطلاعات حساب این شرکت شد. اف‌بی‌آی هم در نوامبر درخواست مشابهی ارائه کرد.
حجم تراکنش‌های زدسکس در بایننس به نزدیک ۸۳۰ میلیون دلار رسید. به گزارش بایننس، ۵۶ میلیون دلار از این حساب به کیف پول‌هایی منتقل شده بود که وزارت دفاع اسرائیل آنها را متعلق به سپاه معرفی کرده است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا ۱۰ بهمن ۱۴۰۴ زنجانی و زدسکس را تحریم کرد. بریتانیا نیز ۱۳ بهمن سال گذشته زنجانی را به‌دلیل ارائه خدمات مالی به ناقضان حقوق بشر در ایران، در فهرست تحریم‌های خود قرار داد.
زدپی؛ حلقه ترکیه در انتقال درآمد نفت
بازرسان همچنین حساب‌هایی مرتبط با شرکت «زدپی» (ZedPay) را شناسایی کردند. این شرکت مستقر در استانبول، اپلیکیشنی برای پرداخت‌های بین‌المللی ارائه می‌داد و از همکاری با بانک‌های ترکیه خبر می‌داد.
به گفته مقام‌های وزارت دفاع اسرائیل، زدپی به تبدیل درآمد حاصل از فروش نفت ایران به رمزارز کمک می‌کرد تا پول بدون عبور از شبکه بانکی سنتی به خارج منتقل شود.
بازرسان بایننس احتمال دادند این شرکت تبدیل ارزهای رایج به رمزارز و برعکس را برای نهادهای تحریم‌شده تسهیل می‌کرد.
مهدی رضازاده، مدیرعامل ایرانی زدپی، همراه با ۱۰ نفر از کارکنان و همکارانش در بایننس حساب داشت. او در گروهی عمومی در تلگرام، زدپی و زدسکس را شریک تجاری یکدیگر معرفی کرده بود.
وزارت خزانه‌داری آمریکا ژوئیه ۲۰۲۶ زدپی و رضازاده را به همراه اویماخمدوف، خواهر زنجانی و شریک عاطفی او تحریم کرد.
فردی که خود را کارمند سابق زدپی معرفی کرد، به وال‌استریت ژورنال گفت شرکت به‌دلیل تحریم‌ها تعطیل شده و بایننس حسابش را بسته است.
پایگاه خبری بلومبرگ ۳۱ شهریور گزارش داد دادستان‌های فدرال آمریکا در حال بررسی این موضوع هستند که آیا بایننس با ممانعت نکردن از انجام برخی تراکنش‌ها در پلتفرم خود، تحریم‌های واشینگتن علیه جمهوری اسلامی را نقض کرده است.
محمد حسین‌پور و رمزارزهایی با نام نفت
بخش دیگری از بررسی‌ها به محمد حسین‌پور، مدیر یک شرکت نفت و گاز در تهران، رسید که بازرسان احتمال می‌دادند از بستگان زنجانی باشد.
او با استفاده از بایننس چند رمزارز ایجاد کرده بود که در پلتفرم زدسکس معامله می‌شدند و مجموع تراکنش‌های آنها به صدها میلیون دلار می‌رسید.
یکی از این توکن‌ها «یواس‌دی‌زد» (USDZ) نام داشت که وزارت خزانه‌داری آمریکا در هشدار ماه مه درباره دور زدن تحریم‌های ایران به آن اشاره کرده بود.
توکن دیگر «ان‌آی‌او‌سی» (NIOC) نام‌گذاری شده بود؛ همان حروف اختصاری انگلیسی شرکت ملی نفت ایران.
بازرسان بایننس فعالیت‌های حسین‌پور را خطری جدی برای پایبندی این صرافی به الزامات قانونی و نظارتی ارزیابی کردند.
بایننس اعلام کرد همه حساب‌های مرتبط با نقض تحریم‌ها را از انجام تراکنش منع کرده و سپس به همکاری با صاحبان آنها پایان داده است.
جمهوری اسلامی سال‌هاست با استفاده از ابزارهایی مانند ارزهای دیجیتال، در پی ایجاد راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌های بین‌المللی بوده است.
با تشدید محدودیت‌های مالی و تجاری، یافتن مسیرهای جایگزین جهت ادامه مبادلات خارجی، برای حکومت ایران اهمیتی دوچندان پیدا کرده است.
در مقابل، وزارت خزانه‌داری آمریکا با اعمال تحریم‌های متعدد کوشیده است امکان استفاده تهران از رمزارزها را کاهش دهد.
بلومبرگ به نقل از مقام‌های غربی گزارش داد جمهوری اسلامی با وجود ماه‌ها حملات آمریکا و اسرائیل، توان تولید موشک و پهپاد و تجدید ذخایر تسلیحاتی خود را حفظ کرده است. کاخ سفید این ارزیابی را رد کرد و گفت زیرساخت‌های تولید تسلیحات حکومت ایران نابود شده‌اند.
بر اساس این گزارش مقام‌های غربی معتقدند تهران همچنان از توان آتش کافی برای تلافی در صورت ازسرگیری حملات هوایی آمریکا برخوردار است. این مقام‌ها به دلیل محرمانه بودن ارزیابی‌ها نخواستند نامشان فاش شود.
یکی از آنها گفت [حکومت] ایران ذخایر قابل‌توجهی از موشک‌های بالستیک و برخی تسلیحات ضدکشتی دارد و می‌تواند به‌سرعت بر آنها بیفزاید. به گفته همین مقام، روسیه نیز به جمهوری اسلامی موشک می‌دهد؛ ادعایی همسو با ارزیابی جداگانه‌ای که در ماه ژوئن مطرح شده بود. وزارت دفاع روسیه به درخواست بلومبرگ برای اظهارنظر پاسخ نداد.
کاخ سفید ارزیابی مقام‌های غربی را رد کرد
این ارزیابی با اظهارات دونالد ترامپ و اعضای دولتش درباره میزان تخریب توان نظامی [حکومت] ایران در تضاد است. ترامپ اوایل سال جاری میلادی گفته بود نیروهای نظامی حکومت ایران «کاملا نابود شده» است. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز ۳۰ سپتامبر، برابر با هشتم مهر، اعلام کرد آمریکا «ظرفیت صنعتی نظامی» و «کل زیرساخت دفاعی» [حکومت] ایران را از بین برده است.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در پاسخ به بلومبرگ گفت آمریکا ابتدا در عملیات «چکش نیمه‌شب» تاسیسات هسته‌ای ایران را نابود کرد و سپس در عملیات «خشم حماسی»، سپر تسلیحات متعارف این کشور، از جمله موشک‌های بالستیک، تاسیسات تولیدی و نیروی دریایی آن را از بین برد.
با این حال، گزارش بلومبرگ به ارزیابی جیم لمسون، تحلیلگر پیشین سیا و پژوهشگر مهمان کینگز کالج لندن، نیز اشاره می‌کند که بر اساس آن، حملات آمریکا و اسرائیل به احتمال زیاد بخش بزرگی از ظرفیت تولید موشک ایران در پیش از جنگ را برای مدتی طولانی به‌شدت تضعیف کرده است.
وقفه در حملات فرصتی برای بازسازی فراهم می‌کند
ترامپ پنج‌شنبه ۱۶ مهر در شبکه‌های اجتماعی وعده داد تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر [در ۱۲ آبان] به ایران حمله نکند. او پیش‌تر احتمال تشدید حملات پس از انتخابات را مطرح کرده بود؛ زمان‌بندی‌ای که به نوشته بلومبرگ، می‌تواند مانع از دامن زدن بیشتر به افزایش قیمت نفت درست پیش از رای‌گیری شود.
بکا واسر، مسئول حوزه دفاعی بلومبرگ اکونومیکس، گفت وقفه در حملات عمده آمریکا به ایران فرصت داده است توان خود را بازیابد و برای دور بعدی نبرد آماده شود. به ارزیابی او، این چرخه ممکن است به درگیری طولانی‌مدتی منجر شود که در آن هیچ‌یک از طرفین برتری روشنی ندارد.
اسرائیل برآورد کرده بود [حکومت] ایران پیش از جنگ حدود دو هزار و ۵۰۰ موشک بالستیک داشت، اما شمار دقیق موشک‌های باقی‌مانده مشخص نیست. ارزیابی‌های اطلاعاتی غربی در ماه ژوئن حاکی از آن بود که [حکومت] ایران همچنان حدود سه‌چهارم مجموع مهمات پیش از جنگ خود را در اختیار دارد.
بر اساس تحلیل بلومبرگ اکونومیکس از داده‌های عمومی، [حکومت] ایران از آغاز درگیری در ۹ اسفند سال گذشته، بیش از چهار هزار موشک کروز و دست‌کم دو هزار موشک بالستیک شلیک کرده است.
توان ضدکشتی جمهوری اسلامی همچنان تهدیدی برای کشتیرانی است
هم‌زمان با توقف حملات عمده آمریکا، تهران حملات به کشتیرانی در اطراف تنگه هرمز را تشدید کرده است. به گفته نیروی دریایی بریتانیا، در هفته گذشته دست‌کم ۱۰ شناور هدف اصابت قرار گرفته‌اند.
بلومبرگ می‌نویسد در شرایطی که محاصره صادرات نفتی از سوی نیروی دریایی آمریکا به اقتصاد ایران فشار می‌آورد و جنگ در وضعیت بلاتکلیف باقی مانده است، تهران ممکن است برای تحمیل هزینه بیشتر به آمریکا، بیش‌ازپیش به جنگ نامتقارن متوسل شود.
ویلیام آلبرک، پژوهشگر ارشد اندیشکده پاسیفیک فوروم، گفت ممکن است [حکومت] ایران تسلیحات پیشرفته کمتری در اختیار داشته باشد، اما سال‌هاست برای خود و حوثی‌ها موشک کروز ذخیره و پنهان کرده است. او احتمال داد آنچه تاکنون از حملات ضدکشتی دیده شده، تنها بخش کوچکی از ظرفیت موجود باشد.
سیدارت کاوشال، پژوهشگر ارشد موسسه سلطنتی خدمات متحد، نیز گفت بزرگ‌ترین مانع حمله به کشتی‌های تجاری احتمالا دستیابی به اطلاعات لازم برای هدف‌گیری است.
به گفته او، ذخایر موشک‌های ضدکشتی ایران احتمالا همچنان قابل‌توجه است؛ زیرا ساخت این تسلیحات نسبتا آسان است، [حکومت] ایران بخش عمده تولید مدل‌های قدیمی‌تر موشک‌های کروز ضدکشتی چینی را در داخل انجام می‌دهد و کوه‌های جنوب کشور پناهگاه‌هایی طبیعی در برابر حملات هوایی فراهم می‌کنند.
هزینه حمل نفت افزایش یافته است
با وجود افزایش تردد از تنگه هرمز، هزینه اجاره نفتکش به حدود ۱.۲ میلیون دلار در روز رسیده است؛ در حالی که پیش از جنگ کمتر از ۵۰ هزار دلار بود. نفت نیز بالاتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شود و بازار همچنان به چشم‌انداز عرضه حساس است.
درگیری عربستان سعودی و حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی نیز نگرانی درباره امکان اتکای ریاض به مسیر جایگزین صادرات نفت از دریای سرخ را افزایش داده است. به گزارش بلومبرگ، پنج‌شنبه‌شب موشک‌های بالستیک حوثی‌ها به دو فرودگاه عربستان سعودی اصابت کردند و دست‌کم سه کشته و ده‌ها زخمی بر جا گذاشتند.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، اعلام کرد جنگ ایران «به‌زودی» به هر شکل ممکن پایان خواهد یافت. هم‌زمان، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، از رایزنی واشینگتن با ترکیه و پاکستان برای بستن مسیرهای زمینی ایران خبر داد.
ترامپ جمعه ۱۷ مهر در مراسم بزرگداشت روز کلمبوس در کاخ سفید گفت جنگ ایران به‌زودی پایان می‌یابد و آمریکا می‌تواند به شیوه‌های مختلف به آن خاتمه دهد.
او افزود اگر جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای دست می‌یافت، ممکن بود پس از حمله به اسرائیل و دیگر مناطق خاورمیانه، کشورهای اروپایی و حتی شهرهایی مانند لس‌آنجلس و سن‌دیگو در آمریکا را هدف قرار دهد.
به‌گفته ترامپ، جمهوری اسلامی پیش از حمله بمب‌افکن‌های بی۲ آمریکا، تنها دو تا سه هفته با دستیابی به سلاح هسته‌ای فاصله داشت.
در جریان جنگ ۱۲ روزه، تاسیسات هسته‌ای نطنز، فردو و اصفهان هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند.
در روزهای اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره سرنوشت مذاکرات تهران و واشینگتن و حتی احتمال ازسرگیری درگیری‌ها بالا گرفته است.
با این حال، مقام‌های جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده‌اند در شرایط کنونی درباره پرونده هسته‌ای مذاکره نخواهند کرد.
تاکید ترامپ بر ادامه محاصره دریایی
رییس‌جمهوری آمریکا در بخش دیگری از سخنان خود بر ادامه محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران تاکید کرد و گفت نیروی دریایی ایالات متحده «به کسی اجازه عبور نمی‌دهد».
ترامپ افزود آمریکا روز گذشته ۲۸ میلیون بشکه نفت را از مسیر تنگه هرمز منتقل کرده است؛ رقمی که به گفته او، از هر زمان دیگری، حتی پیش از آغاز جنگ، بیشتر بوده است.
ترامپ با تکرار مواضع پیشین خود تاکید کرد جمهوری اسلامی دیگر نیروی دریایی، نیروی هوایی و تجهیزات پدافند هوایی در اختیار ندارد.
تنگه هرمز آبراهی باریک میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یک‌پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کرد.
هرچند جمهوری اسلامی کوشیده است با حمله به کشتی‌های تجاری در این گذرگاه راهبردی، بازارهای جهانی انرژی را تحت تاثیر قرار دهد، آمارها از احیای تدریجی صادرات نفت منطقه حکایت دارند.
سپاه پاسداران جمعه ۱۷ مهر با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «کشتی غول پیکر حامل گاز ال پی جی به نام اِن‌وی سان‌شاین متعلق به شرکت نات‌ویت که قصد عبور از مسیر غیرقانونی جنوب تنگه هرمز را داشت مورد اصابت قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی گسترده در قسمت موتورخانه و سامانه رانش گردید.»
در بیانیه سپاه در عین حال هشدار داده شده است از این پس «برخورد با شناورهای متخلف محدود به تنگه هرمز نخواهد بود و هر شناوری از معبر غیر مجاز عبور کند در سراسر منطقه تحت تعقیب قرار می‌گیرد و تنبیه آن قطعی خواهد بود.»
با این حال وائل صوان، مدیرعامل شرکت شل، ۱۴ مهر اعلام کرد جریان نفت از خاورمیانه به حدود ۸۰ درصد سطح پیش از آغاز جنگ ایران بازگشته است.
رایزنی واشینگتن با ترکیه و پاکستان برای محاصره زمینی ایران
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، ۱۷ مهر در گفت‌وگو با شبکه نیوزمکس اعلام کرد دولت ترامپ کارزار «فشار حداکثری» علیه جمهوری اسلامی را به کارزار «انزوای کامل» تبدیل کرده است.
به گفته او، این سیاست به محدودیت‌های مالی منحصر نمی‌شود و مسیرهای ارتباط دریایی، هوایی و زمینی ایران با جهان خارج را نیز در بر می‌گیرد.
بسنت افزود امارات متحده عربی و عمان در اجرای کارزار «انزوای کامل» با واشینگتن همکاری می‌کنند و کاخ سفید در حال مذاکره با پاکستان و ترکیه برای مسدود کردن مسیرهای زمینی ایران است.
او همچنین خبر داد واشینگتن احتمالا در روزهای آینده حدود یک میلیارد دلار از دارایی‌های رمزارزی مرتبط با جمهوری اسلامی را مصادره خواهد کرد.
آمریکا در هفته‌های اخیر به‌دنبال محدود کردن شریان‌های مالی حکومت ایران بوده است. محاصره دریایی، جلوگیری از صادرات نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای جابه‌جایی درآمدهای نفتی، از جمله محورهای این کارزار است.
جمهوری اسلامی سال‌هاست با استفاده از ابزارهایی مانند ارزهای دیجیتال، در پی ایجاد راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌های بین‌المللی بوده است.
با تشدید محدودیت‌های مالی و تجاری، یافتن مسیرهای جایگزین جهت ادامه مبادلات خارجی، برای حکومت ایران اهمیتی دوچندان پیدا کرده است.
در مقابل، وزارت خزانه‌داری آمریکا با اعمال تحریم‌های متعدد کوشیده است امکان استفاده تهران از رمزارزها را کاهش دهد.
بسنت: نیروهای سپاه دیگر نمی‌توانند برای دیدار معشوقههایشان به پاریس بروند
وزیر خزانه‌داری آمریکا در ادامه اعلام کرد محدودیت‌های اخیر پروازی با هدف جلوگیری از سفرهای خارجی مقام‌های جمهوری اسلامی و افراد نزدیک به حکومت اعمال شده‌اند.
بسنت با انتقاد از سفرهای خارجی مقام‌های حکومت ایران گفت اعضای سپاه پاسداران دیگر نمی‌توانند برای دیدن «جراح پلاستیک خود در لندن، معشوقههایشان در پاریس و پول‌هایشان در ژنو» به خارج از کشور سفر کنند.
او اضافه کرد: «اگر جمهوری اسلامی را دوست دارند، حالا همان‌جا گیر افتاده‌اند و می‌توانند از آن لذت ببرند.»
بسنت تاکید کرد اقدامات واشینگتن علیه جمهوری اسلامی بی‌سابقه بوده و نگرانی و آشفتگی گسترده‌ای در میان اعضای سپاه پاسداران ایجاد کرده است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا ۱۷ شهریور نام ۳۵ شرکت و یک فرد مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را به فهرست تحریم‌های خود افزود. این فهرست شامل ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و هشت شرکت مستقر در خارج از ایران است.
به‌دنبال تحریم‌های تازه وزارت خزانه‌داری آمریکا، شماری از پروازهای بین‌المللی از ایران به مقصدهایی از جمله امارات متحده عربی، جمهوری آذربایجان و گرجستان لغو شده‌اند.
واکنش محسن رضایی به سخنان روبیو
در همین حال اظهارات اخیر مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، درباره حمله خشایارشا به آتن، واکنش شماری از مقام‌های جمهوری اسلامی را برانگیخته است.
روبیو ۱۵ مهر در جریان سفر به یونان گفت سپاهیان خشایارشا در سال ۴۸۰ پیش از میلاد مسیح به آتن حمله کردند، نیایشگاه‌های شهر را به آتش کشیدند و آکروپولیس را با خاک یکسان کردند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، ۱۷ مهر با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، بدون نام بردن از روبیو، او را به ارائه «روایتی از جنگ تمدنی» متهم کرد.
رضایی نوشت: «بهتر است [مقام‌های آمریکا] بخش مهم دیگری از تاریخ را هم بخوانند: جایی که امپراتور روم در برابر شاپور اول ساسانی زانو زد. کسی که پای تاریخ را به میان می‌کشد، باید برای تکرارش هم آماده باشد.»
جمهوری اسلامی که در دهه‌های گذشته بارها با نمادهای ملی و میراث ایران پیش از اسلام مخالفت کرده است، در جریان جنگ ۱۲ روزه و زیر حملات اسرائیل، رویکرد متفاوتی در پیش گرفت.
از آن زمان، مقام‌ها و حامیان حکومت بارها برای برانگیختن احساسات میهن‌دوستانه و توجیه مواضع خود، به تاریخ ایران باستان و نمادهای ملی استناد کرده‌اند.
