انتشار بازی جیتیای ۶ موجی از هیجان، انتقاد و طنز سیاسی را در میان کاربران ایرانی شبکههای اجتماعی به راه انداخته است؛ از اعتراض به قیمت بالای بازی و سرعت پایین اینترنت تا شوخی با غیبت مجتبی خامنهای از انظار عمومی.
برای بسیاری از گیمرهای ایرانی، مشکل تنها هزینه خرید بازی نیست، بلکه دانلود فایل حدود ۲۰۰ گیگابایتی آن با اینترنت کند نیز به مانعی دیگر تبدیل شده است.
یکی از کاربران شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «خیلی دلم میخواد جیتیای رو بخرم و دانلود کنم ولی وقتی به این فکر میکنم که قراره ۲۰۰ گیگ رو با این سرعت نت دانلود کنم و کلی حرص بخورم بیخیال میشم فعلا.»
کاربر دیگری نیز با اشاره به زمان طولانی دانلود این بازی به طنز نوشت: «با این سرعت نت ایران فک کنم تا جیتیای بعدی بیاد دانلود این ۲۰۰ گیگ جیتیای من تموم بشه.»
افزایش بیش از ۱۱۰برابری قیمت نسبت به جیتیای ۵
قیمت جیتیای ۶ در ایران حدود ۲۱ میلیون تومان برآورد میشود؛ در حالی که جیتیای ۵ در سال ۱۳۹۲ حدود ۱۹۰ هزار تومان و جیتیای ۳ در سال ۱۳۸۰ تنها ۴۰ هزار تومان قیمت داشت.
به این ترتیب، قیمت نسخه جدید این بازی نسبت به جیتیای ۵ در ۱۳ سال پیش بیش از ۱۱۰ برابر و نسبت به جیتیای ۳ در ۲۵ سال پیش بیش از ۵۰۰ برابر شده است.
بخش عمده این افزایش قیمت ناشی از کاهش ارزش پول ایران در برابر دلار است. نرخ دلار در بازار آزاد ایران از حدود ۸۰۰ تومان در سال ۱۳۸۰ به ۲۶۶ هزار تومان رسیده که افزایشی بیش از ۳۳ هزار درصدی را نشان میدهد. این در حالی است که قیمت جهانی بازی از ۵۰ دلار به ۸۰ دلار رسیده و تنها ۶۰ درصد افزایش یافته است.
برای برخی کاربران، خرید خود بازی تنها بخشی از مشکل مالی است و تهیه کنسول مورد نیاز نیز هزینه سنگینی دارد.
یکی از کاربران با انتشار شماره حساب بانکی خود به طنز نوشت: «میخوام جیتیای بازی کنم ولی دستگاهشو ندارم فقط ۱۹۰ میلیون کم دارم.»
کاربر دیگری از دشواری خرید بازی با استفاده از گیفتکارت و محدودیت دسترسی ایرانیان به کارتهای اعتباری و شبکههای پرداخت بینالمللی انتقاد کرد.
او نوشت: «کاش ما هم راحت میتونستیم از کردیت کارت و سیستم های مالی جهانی استفاده کنیم.»
دانلود ۳۲دقیقهای در خارج، انتظار چندروزه در ایران
حجم بالای جیتیای ۶ تفاوت سرعت اینترنت در داخل و خارج ایران را نیز به موضوع بحث کاربران تبدیل کرده است.
یکی از کاربران ایرانی ساکن خارج از کشور در ایکس نوشت: «دقیق ۳۲ دقیقه طول کشید تا بازی جیتیای ۶ کامل دانلود بشه. ۲۱۰ گیگ.»
این پست با واکنش کاربران داخل ایران همراه شد که زمانهای بسیار طولانیتری را برای دانلود بازی گزارش کردند.
یکی از کاربران با انتشار تصویری که نشان میداد ۱۵ ساعت تا پایان دانلود باقی مانده است، به طنز نوشت: «منم سرعتم عالیه.»
کاربر دیگری با اشاره به اینترنت ADSL خود نوشت: «مال من ۷۲ ساعت با adsl » . کاربر سومی نیز نوشت: «برا من زده ۲۷ ساعت.»
از دانلود ۸۶ساله تا کنایه به غیبت مجتبی خامنهای
انتشار جیتیای ۶ همچنین به دستمایهای برای طنز سیاسی درباره مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، تبدیل شده است.
در یکی از تصاویر دستکاریشده، تصویر مجتبی خامنهای در انعکاس صفحه تلویزیونی دیده میشود که روند دانلود بازی جیتیای ۶ روی کنسول پلیاستیشن را نمایش میدهد.
در تصویر دیگری، به جای زمان باقیمانده برای دانلود بازی عبارت «تا وقتی مجتبی پیداش بشه» نوشته شده است؛ کنایهای به غیبت مجتبی خامنهای از انظار عمومی از زمان مرگ پدرش، علی خامنهای، و رسیدن او به قدرت.
برخی کاربران نیز با انتشار تصاویر ساختگی از صفحه دانلود بازی، سرعت پایین اینترنت را به طنز کشیدهاند.
در یکی از این تصاویر، زمان باقیمانده برای دانلود جیتیای ۶ معادل ۸۶ سال و ۲۲ روز نمایش داده شده است.
یکی از کاربران در واکنش نوشت: «بهنظرم زمانبندیاش عالیه تا اون موقع منم پولام میرسه که دانلودش کنم باهم بازی میکنیم.»
کاربر دیگری نیز نوشت: «زندگی بعدی انشاءالله.»
هیجان جهانی و حسرت گیمرهای ایرانی
با وجود مشکلات مالی و فنی، انتشار جیتیای ۶ با هیجان بسیاری از علاقهمندان ایرانی همراه شده است.
برخی کاربران از خرید بازی ابراز خوشحالی کردهاند، اما گروهی دیگر از ناتوانی در تهیه کنسول یا حتی تماشای ویدیوهای بازی با اینترنت ایران نوشتهاند.
یکی از کاربران با اشاره به هیجان جهانی پیرامون انتشار بازی نوشت: «کل دنیا دارن عشقو حال میکنن.الکی خودمو دلداری میدادم میگفتم نه بازی خفنی هم نمیشه رسما خفنترین بازی تاریخ شد.»
این کاربر در ادامه افزود: «من ایران حتی نت ندارم نگاه کنم توی ۲۴۰p»
من از نسلی هستم که با جیتیای بزرگ شد. نسلی که هنوز خیابانهای وایسسیتی، موسیقی رادیوهای ماشین و نخستین تجربه رانندگی بیهدف در یک شهر مجازی را به خاطر دارد.
با اینکه هر روز با خبر و سیاست درگیر هستیم اما در تمام این سالها برای ما جیتیای فقط یک بازی کامپیوتری نبود. تجربه نوعی آزادی بود که شاید در دنیای واقعی هرگز نداشتیم. میتوانستیم ساعتها در خیابانها پرسه بزنیم، بدون آنکه ماموریتی انجام دهیم یا حتی مقصدی داشته باشیم.
حالا ۱۳ سال از انتشار جیتیای ۵ گذشته و نسخه ششم از راه میرسد. در این ۱۳ سال، بسیاری از ما بزرگتر شدیم، ازدواج کردیم، صاحب فرزند شدیم، شغل عوض کردیم و زندگیهایمان تغییر کرد. اما هنوز منتظریم دوباره وارد شهری شویم که اساسا وجود خارجی ندارد.
شاید همین، نخستین تناقض فلسفی جیتیای باشد. ما برای بازگشت به جایی دلتنگ شدهایم که هرگز واقعا در آن زندگی نکردهایم. هرچقدر در این سالها مهاجرت کردیم، زندگی ساختیم اما باز هم آن شهر با تمام جزئیاتش یک دلتنگی بود.
چرا یک بازی تا این اندازه مهم شده است؟
جیتیای از همان ابتدا چیزی فراتر از سرگرمی بود. راکاستار موفق شد یک شبیهسازی طنزآمیز از جامعه مدرن بسازد؛ جهانی پر از سیاستمداران فاسد، رسانههای فرصتطلب، سرمایهداری افسارگسیخته، مصرفگرایی و انسانهایی که برای رسیدن به رویای موفقیت، گاهی خودشان را نابود میکنند.
در واقع جیتیای فقط یک بازی درباره جرم و جنایت نیست؛ هجویهای از جامعهای است که در آن تقریبا همهچیز، حتی آزادی، به کالا تبدیل شده است.
و تناقض جالب اینجاست که ما برای فرار از همین جهان واقعی، وارد نسخه اغراقشده و مجازی آن میشویم.
در واقع جیتیای یکی از نشانههای تغییر مفهوم سرگرمی در زندگی انسان معاصر است. روزگاری بازی وسیلهای برای گذراندن اوقات فراغت بود. امروز برای میلیونها نفر، به فضایی برای ساختن هویت دوم، معاشرت، تجربه قدرت، کسب درآمد و حتی نوعی زندگی موازی تبدیل شده است.
در جیتیای آنلاین، آدمها شغل انتخاب میکنند، کسبوکار راه میاندازند، دوست پیدا میکنند و در نقشهایی زندگی میکنند که شاید در جهان واقعی هرگز امکان تجربه آنها را نداشته باشند.
انگار انسان مدرن دیگر به یک زندگی رضایت نمیدهد و میخواهد امکان زیستن چند زندگی متفاوت را داشته باشد.
اما انتشار جیتیای ۶ پدیده عجیبتری را هم آشکار کرده است.
شرکتهایی برای کارکنانشان مرخصی در نظر گرفتهاند، گزارشهایی از تغییر برنامه امتحانها منتشر شده و گیمرهای آماتور و حرفهای بسیاری برنامه زندگی خود را با زمان انتشار بازی هماهنگ کردهاند.
این اتفاق را نباید صرفا به حساب هیجان گیمرها گذاشت. ما با پدیدهای اجتماعی روبهرو هستیم که نشان میدهد فرهنگ دیجیتال چگونه حتی بر نظم کار، آموزش و زندگی روزمره اثر میگذارد.
زمانی تعطیلات با مناسبتهای مذهبی، ملی یا رویدادهای بزرگ ورزشی تعریف میشد. حالا یک محصول فرهنگی دیجیتال نیز میتواند به رویدادی جمعی تبدیل شود که میلیونها نفر تقویم زندگی خود را با آن تنظیم کنند.
جیتیای حتی در شکلگیری بعضی پدیدههای امروز نقش داشته است. از جهانهای باز و زندگی مجازی گرفته تا استریم، نقشآفرینی آنلاین و اقتصاد تولید محتوای بازی. برای نسل تازه، تماشای کسی که جیتیای بازی میکند، گاهی به اندازه بازی کردن جذاب است.
این شاید یکی از تغییرات بنیادین فرهنگ معاصر باشد. انسانها دیگر فقط تجربه نمیکنند؛ تجربه دیگران را نیز به بخشی از سرگرمی خود تبدیل کردهاند.
البته عظمت جیتیای فقط فرهنگی نیست. نسخه ششم بیش از ۲۳۰ میلیون نسخه به شکل پیش فروش به بازار عرضه کرده و تنها در سه روز نخست انتشار، به فروش یک میلیارد دلاری رسیده است. البته در مقابل هزینه ساخت بیش از دو میلیارد دلاری آن هنوز فقط نیمی از مسیر را رفته اما انتظار میرود بهزودی وارد مرحله سودآوری شود.
اعدادی که نشان میدهند صنعت بازی دیگر حاشیهای بر سینما و موسیقی نیست، بلکه یکی از قدرتهای اصلی اقتصاد سرگرمی جهان است.
با این همه، برای من جذابترین بخش جیتیای ۶ بازگشت به وایسسیتی است.
بازگشت به همان شهری که سالها پیش ساعتها در خیابانهایش رانندگی میکردیم، موسیقی گوش میدادیم و بیآنکه متوجه گذر زمان باشیم، از جهان واقعی فاصله میگرفتیم.
اما این بار یک تفاوت اساسی وجود دارد.
آن روزها برای کشف جهان به جیتیای پناه میبردیم. امروز شاید برای فرار از جهانی که بیش از اندازه شناختهایم، دوباره به آن بازگردیم.
و این تفاوت کوچکی نیست.
جیتیای ۶ شاید از نظر فناوری، گرافیک و روایت یک جهش بزرگ باشد، اما برای نسل من، مهمترین اتفاق آن در هیچکدام از اینها خلاصه نمیشود.
ما منتظر فرصتی هستیم که برای چند ساعت دوباره همان نوجوان یا جوانی شویم که هیچ نگرانی مهمتری از فرار کردن از دست پلیس در خیابانهای وایسسیتی نداشت.
شاید این همان چیزی باشد که از آن بهعنوان حسرت بازگشت به گذشته یاد میکنند؛ تلاشی برای بازیابی زمانی که دیگر وجود ندارد.
در دنیای واقعی، زندگی دائما از ما میخواهد به جایی برسیم، موفق شویم و چیزی به دست بیاوریم. اما در جیتیای، گاهی تمام لذت زندگی در این است که هیچ مقصدی نداشته باشیم.
۱۳ سال گذشته است. ما بزرگتر شدهایم، دنیا تغییر کرده و شاید حتی دیگر آن آدمهای سابق نباشیم.
اما احتمالا کافی است سوار نخستین ماشین شویم، رادیو را روشن کنیم و در خیابانهای وایسسیتی به راه بیفتیم تا بفهمیم بعضی خاطرات، حتی اگر در جهانی مجازی ساخته شده باشند، کاملا واقعیاند.
شاید ما ۱۳ سال منتظر جیتیای ۶ نبودهایم؛ منتظر فرصتی بودهایم که دوباره خودمان را در گذشته پیدا کنیم.
بر پایه محاسبات ناسا، کاوشگر وویجر ۱ پس از نزدیک به نیم قرن سفر، رکورد تازهای ثبت کرده و به فاصله یک روز نوری از زمین رسیده است. این بدان معناست که برای نخستین بار، یک فضاپیما به حدی دور شده که رسیدن پیام رادیویی آن به زمین یک شبانهروز طول میکشد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، ناسا زمان رسیدن وویجر ۱ به این فاصله را چهارشنبه ۲۷ آبان، ساعت ۵:۱۶ بامداد به وقت شرق آمریکا، برابر با ۱۰:۱۶ به وقت گرینویچ، محاسبه کرده بود.
پژوهشگران آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا در کالیفرنیا برای تایید این محاسبه باید حدود یک روز منتظر دریافت سیگنال کاوشگر بمانند.
قرار است آنها پنجشنبه ۲۸ آبان در نشستی درباره این دستاورد سخن بگویند.
یک شبانهروز با سرعت نور
وبسایت کانورسیشن نوشت یک روز نوری مسافتی است که نور در خلأ طی ۲۴ ساعت میپیماید و معادل حدود ۲۶ میلیارد کیلومتر است.
اخترشناسان برای بیان فاصلههای طولانیتر، از جمله فاصله زمین تا ستارگان دیگر، از سال نوری استفاده میکنند که برابر با مسافت پیمودهشده به همین سرعت در یک سال است.
برای مقایسه، فضانوردان ماموریت «آرتمیس ۲» در آوریل ۲۰۲۶ حدود ۴۰۷ هزار کیلومتر از زمین دور شدند و رکورد دورترین سفر فضایی انسان را شکستند. نور این فاصله را در اندکی بیش از ۱.۳ ثانیه میپیماید.
فاصله وویجر ۱ از زمین اکنون بیش از ۶۳ هزار برابر فاصلهای است که فضانوردان آرتمیس ۲ در دورترین نقطه سفرشان از زمین داشتند.
سوزان داد، مدیر پروژه وویجر، گفت: «رسیدن به فاصله یک روز نوری دستاوردی شگفتانگیز است. هرگز تصور نمیکردم خودم شاهدش باشم.»
در میانه دهه ۱۹۶۰، گری فلاندرو، دانشجوی تحصیلات تکمیلی در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا در نزدیکی لسآنجلس، به اهمیت آرایش ویژهای از سیارهها پی برد که تقریبا هر ۱۷۵ سال یکبار تکرار میشود.
در این آرایش، فضاپیما میتواند هنگام گذر از کنار یک سیاره، از نیروی گرانش آن برای رسیدن به سیاره بعدی بهره بگیرد و در یک سفر چند سیاره بیرونی منظومه شمسی را از نزدیک بررسی کند.
ناسا در سال ۱۹۷۷ دو کاوشگر دوقلو را به فضا فرستاد تا از این فرصت بهره بگیرد. وویجر ۲، با وجود نامش، ۱۶ روز زودتر از وویجر ۱ راهی فضا شد.
هر دو از کنار مشتری و زحل گذشتند و وویجر ۲ در ادامه از اورانوس و نپتون نیز دیدن کرد.
تصاویری که این دو کاوشگر به زمین فرستادند، شناخت دانشمندان از منظومه شمسی را دگرگون کرد.
مسئولیت نظارت بر تصویربرداری به عهده گروهی ۹ نفره از دانشمندان بود که ناسا در سال ۱۹۷۲، پنج سال پیش از پرتاب کاوشگرها، برگزیده بود.
وویجر ۱، دورترین ساخته دست بشر از زمین، اکنون با سرعتی نزدیک به ۶۱ هزار کیلومتر در ساعت پیش میرود.
این کاوشگر در سال ۲۰۱۲ از مرز هلیوسفر (خورشیدسپهر) گذشت و وارد فضای میانستارهای شد. هلیوسفر حبابی محافظ است که ذرات و میدانهای مغناطیسی خورشید پدید میآورند. وویجر ۲ نیز در سال ۲۰۱۸ از این مرز عبور کرد.
ابزارهای وویجر ۱ در فضای میانستارهای، زمزمهای ضعیف و یکنواخت ثبت کردهاند که از ارتعاش مداوم گاز رقیق این فضا برمیخیزد. این کاوشگر همچنان میدانهای مغناطیسی، پرتوهای کیهانی و امواج پلاسما را اندازه میگیرد.
دانشمندان هر بار که یکی از آنتنهای رادیویی غولپیکر «شبکه فضای دوردست» ناسا به سوی وویجر میچرخد، دادههای آن را دریافت میکنند.
به گفته داد، دانشمندان انتظار داشتند پس از عبور کاوشگرها از مرز هلیوسفر، جهت میدان مغناطیسی دستخوش تغییر شود. با این حال، میدان همچنان همان جهتی را حفظ کرده که خورشید تعیین میکرد.
آثار طوفانهای شدید خورشیدی نیز هنوز در آن فاصله به چشم میخورد و امواج ضربهای ناشی از فوران ماده از تاج خورشید از وویجر ۱ هم فراتر میروند.
داد ابراز امیدواری کرد وویجر آنقدر دوام بیاورد که روشن شود نفوذ خورشید کجا پایان مییابد.
به گفته آزمایشگاه پیشرانش جت، هر دو کاوشگر برای ادامه کار ابزارهای علمی فعال خود تا پنجاهمین سالگرد پرتابشان در سال آینده برق کافی دارند.
اقدامهای اخیر برای کاهش مصرف برق نیز ممکن است به دو کاوشگر امکان دهد سه تا چهار سال دیگر با زمین در تماس بمانند.
گردابه قطبی شمالگان حلقهای از بادهای شدید است که هوای سرد را در قطب شمال نگه میدارد. این گردابه امسال زودتر از معمول ضعیف شده و به گفته هواشناسان، ممکن است بخشهایی از نیمکره شمالی زمستانی سردتر و خشکتر از معمول داشته باشند.
خبرگزاری رویترز دوشنبه ۲۵ آبان گزارش داد این تغییر لزوما نشانه زمستانی سخت نیست و پیامدهای آن به دیگر الگوهای جوی بستگی دارد؛ الگوهایی که میتوانند اثر تضعیف گردابه را تشدید یا خنثی کنند.
گردابه قطبی چیست؟
اصطلاح گردابه قطبی میتواند به دو سامانه جوی متفاوت اشاره داشته باشد: یکی در لایه استراتوسفر و دیگری در لایه تروپوسفر.
آنچه اکنون توجه هواشناسان را جلب کرده، گردابه استراتوسفری است؛ حلقهای از بادهای شدید در ارتفاع حدود ۱۰ تا ۵۰ کیلومتری زمین که از غرب به شرق بر فراز شمالگان میوزد.
این بادها به نگه داشتن هوای بسیار سرد در منطقه قطبی کمک میکنند. تغییر قدرت آنها میتواند بر جریانهای جوی در ارتفاعات پایینتر اثر بگذارد و زمینه ورود هوای سرد به بخشهایی از اروپا و آمریکای شمالی را فراهم کند.
سرمای قطبی چگونه به جنوب میرسد؟
گردابه در حالت معمول قدرتمند باقی میماند و هوای سرد را در شمالگان نگه میدارد. جنیفر فرانسیس، دانشمند علوم جو، تضعیف یا اختلال آن در برخی زمستانها را به فرفرهای تشبیه میکند که تعادلش به هم خورده است.
به گفته او، با برهم خوردن این تعادل، هوای سرد قطبی به سمت جنوب جابهجا میشود و اغلب شرایط سخت زمستانی در اوراسیا و آمریکای شمالی به همراه میآورد.
یکی از علتهای اصلی این اختلال «گرمایش ناگهانی استراتوسفر» است؛ پدیدهای که طی آن دما در لایههای بالایی جو بر فراز شمالگان بهسرعت افزایش مییابد.
پیامدهای تضعیف گردابه گاهی یک تا دو هفته بعد به بادهای نزدیکتر به سطح زمین میرسد.
در این شرایط، هوای سرد میتواند از شرق به اروپا راه یابد و جریان معمول بادهای ملایم و مرطوب اقیانوس اطلس را برهم بزند؛ تغییری که خطر سرمای زیر صفر، یخبندان و برف را افزایش میدهد.
چرا اختلال امسال زودهنگام است؟
اختلال در گردابه قطبی بیشتر در ژانویه و فوریه رخ میدهد. آدام اسکیف، مسئول پیشبینیهای بلندمدت اداره هواشناسی بریتانیا، میگوید فروپاشی گردابه در نوامبر سابقه داشته، ولی هرگز تا این اندازه زود در این ماه ثبت نشده است.
مرکز ملی علوم جوی بریتانیا توضیح داده که شرایط برهمزننده گردابه امسال زودتر از موعد معمول شکل گرفته است.
علت دقیق همچنان در دست بررسی است، ولی دانشمندان ترکیبی از آشفتگیهای جوی و گرمای غیرمعمول آبهای شمالگان را از عوامل احتمالی میدانند.
النینوی بسیار قدرتمندی که امسال در حال شکلگیری است، یکی از این عوامل احتمالی به شمار میرود. این پدیده با تغییر الگوی بارش بر فراز اقیانوس آرام، امواج بزرگ جوی به وجود میآورد که میتوانند به سوی قطب شمال حرکت کنند و به تضعیف بادهای گردابه بینجامند.
البته تاثیر النینو معمولا در ادامه زمستان به اوج میرسد؛ بنابراین بعید به نظر میرسد بهتنهایی بتواند توضیحی برای اختلال زودهنگام امسال باشد.
گرمای غیرمعمول آبهای شمال اسکاندیناوی و غرب روسیه نیز ممکن است در بروز این پدیده نقش داشته باشد. پژوهشهای تازه حاکی از آن است که کاهش یخهای دریایی در این منطقه، انتقال گرما از اقیانوس به جو را افزایش میدهد و احتمالا گردابه را مختل میکند.
تضعیف گردابه احتمال سرما را بیشتر میکند، ولی بهتنهایی برای پیشبینی کافی نیست. بر اساس پژوهشها، پس از حدود دو سوم موارد گرمایش ناگهانی استراتوسفر، شمال و شمالغرب اروپا شرایطی سردتر و خشکتر از معمول را تجربه میکند.
هنوز شواهد روشنی وجود ندارد که نشان دهد تغییرات اقلیمی باعث تقویت یا تضعیف بلندمدت گردابه شده است. قدرت این سامانه بهطور طبیعی در سالها و دهههای مختلف بهشدت تغییر میکند.
دورههای ضعف پایدار گردابه، مانند اوایل دهه ۱۹۶۰، با برخی از سردترین زمستانهای اروپا همزمان بوده است.
در مقابل، قدرت بیشتر آن در دهه ۱۹۹۰ با زمستانهای ملایمتر و پربارشتر همراه شد. به گفته پژوهشگران، برای روشن شدن ارتباط میان تغییرات اقلیمی و قدرت گردابه قطبی، به مشاهدات بیشتری نیاز است.
بازگشت «استارشیپ ۴۲» از مدار زمین به سکوی پرتاب اسپیسایکس در استاربیس تگزاس، ۲۳ آبان
فضاپیمای استارشیپ پس از بیش از ۲۲ ساعت گردش در مدار زمین، برای نخستین بار به محل پرتاب خود در تگزاس بازگشت و در میان بازوهای مکانیکی برج پرتاب جای گرفت. این موفقیت گامی مهم در تلاش ۱۰ ساله اسپیسایکس برای ساخت سامانهای موشکی است که بتوان همه بخشهای آن را دوباره به کار گرفت.
به گزارش خبرگزاری رویترز، استارشیپ شنبه ۲۳ آبان پس از ۱۴ بار گردش به دور زمین، طولانیترین ماموریت خود را با بازگشت به پایگاه استاربیس به پایان رساند.
این فضاپیمای ۵۲ متری از میان ابرهای ضخیم ظاهر شد و با روشنکردن دوباره موتورها، به حالت عمودی درآمد. سپس بهآرامی پایین آمد و در میان بازوهای غولپیکر برج «مکازیلا» جای گرفت.
بدنه استارشیپ بر اثر گرمای شدید ورود به جو سیاه شده بود. با خاموش شدن موتورها، فضاپیما بیحرکت در میان بازوها معلق ماند.
دن هیوت، گزارشگر ماموریت اسپیسایکس، این موفقیت را «حلقه گمشده» و «آرزوی بزرگ پرواز فضایی» توصیف کرد.
بازگشت موفق فضاپیما؛ ناکامی در بازیابی بوستر
موشک استارشیپ از دو بخش تشکیل شده است: بوستر «سوپر هوی» در پایین که نیروی لازم برای پرتاب را فراهم میکند و فضاپیمای استارشیپ در بالا که محموله را به مدار میرساند.
سوپر هوی جمعه ۲۲ آبان استارشیپ را به فضا برد، ولی حدود ۱۰ دقیقه پس از پرتاب، در بازگشت به سکوی پرتاب ناکام ماند.
به این ترتیب، برنامه اسپیسایکس برای بازیابی هر دو بخش در یک ماموریت محقق نشد.
استارشیپ همان شب در ارتفاع حدود ۲۶۰ کیلومتری، ۲۶ ماهواره استارلینک را در مدار قرار داد. روز بعد، هنگام حرکت به سوی شرق بر فراز اقیانوس آرام، با روشن کردن یکی از موتورها، فرایند ورود به جو را آغاز کرد.
فضاپیما هنگام کاهش سرعت از حدود ۲۷ هزار و ۴۰۰ کیلومتر بر ساعت و سقوط با سرعت مافوق صوت به سوی جنوب تگزاس، گرمای شدیدی را تحمل کرد.
در مرحله پایانی فرود، دو زائده نزدیک بخش بالایی بدنه روی بازوهای مکانیکی برج قرار گرفتند و فضاپیما را بالاتر از سطح زمین نگه داشتند. ایلان ماسک، بنیانگذار اسپیسایکس و مهندسان این شرکت ظرف چند ساعت، بازرسی آن را آغاز کردند.
رویترز نوشت بازگشت استارشیپ پس از ۲۲.۵ ساعت، گامی مهم در توسعه این سامانه محسوب میشود. ماسک این سامانه را ابزار اصلی آینده اسپیسایکس برای پرتاب ماهوارههای استارلینک، استقرار مراکز داده در مدار، بازگرداندن انسان به ماه و در نهایت، سکونت در مریخ میداند.
اکنون برتری اسپیسایکس در صنعت پرتابهای فضایی بر فالکون ۹ استوار است؛ موشکی که از سال ۲۰۱۰ بیش از ۷۰۰ بار پرتاب شده است. مرحله نخست آن دوباره استفاده میشود، ولی مرحله دوم، پس از رساندن محموله به مدار، در اقیانوس رها میشود.
هدف ماسک این است که استارشیپ مانند هواپیماهای تجاری، با فاصله زمانی کوتاه و کمترین نیاز به تعمیر و آمادهسازی، بارها به فضا برود و بازگردد.
اسپیسایکس هنوز نتوانسته هر دو بخش موشک، یعنی بوستر سوپر هوی و فضاپیمای استارشیپ، را در یک ماموریت بازیابی کند؛ موفقیتی که به معنای بازگرداندن تمام بخشهای یک سامانه پرتاب مداری برای نخستین بار خواهد بود.
سپر حرارتی استارشیپ نیز هنوز کاملا قابل استفاده مجدد نیست. این سپر از صدها کاشی سیاه ششضلعی تشکیل شده که از فضاپیما در برابر گرمای ورود به جو محافظت میکنند.
مهندسان میکوشند کاشیهایی طراحی کنند که پس از هر پرواز، به بازسازی اندکی نیاز داشته باشند یا بدون بازسازی دوباره قابل استفاده باشند.
شاتل فضایی ناسا نیز تا حدی قابل استفاده مجدد بود، ولی مخزن سوخت خارجی آن پس از هر پرواز دور انداخته میشد و خود فضاپیما پیش از پرواز بعدی به بازسازی گسترده نیاز داشت.
اسپیسایکس بیش از ۱۵ میلیارد دلار برای توسعه استارشیپ هزینه کرده است. ناسا نیز در چارچوب قراردادی به ارزش بیش از چهار میلیارد دلار، تاکنون سه میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار پرداخت کرده است.
این قرارداد در سال ۲۰۲۱ برای بازگرداندن انسان به ماه در برنامه «آرتمیس» به اسپیسایکس واگذار شد. ناسا انتظار دارد استارشیپ و ماهنشین شرکت بلو اوریجین از سال ۲۰۲۸ پروازهای سرنشیندار به ماه را آغاز کنند.
هر دو پروژه هنوز آزمونهای دشواری پیش رو دارند. برای استارشیپ، یکی از مراحل ضروری، نمایش عملی انتقال سوخت میان فضاپیماهای سوخترسان استارشیپ در مدار است؛ فرایندی حیاتی که امکان سفر به ماه را فراهم میکند.
نیروگاه دیویس-بسی در ایالت اوهایو آمریکا، ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶. عکس: رویترز
پروژه جهانی کربن پیشبینی کرد انتشار دیاکسید کربن ناشی از سوختهای فسیلی در جهان در سال ۲۰۲۶ چهار دهم درصد کاهش یابد. پژوهشگران عامل اصلی این افت را اختلال در عرضه انرژی بر اثر جنگ ایران و بستهشدن تنگه هرمز دانستند و هشدار دادند این کاهش لزوما پایدار نیست.
برآورد سالانه این پروژه که سهشنبه ۱۹ آبان در نشریه «دادههای علوم سامانه زمین ـ مباحثات» منتشر شد، میزان انتشار دیاکسید کربن ناشی از سوختهای فسیلی را در سال جاری میلادی ۳۸ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تن پیشبینی کرد. این ارقام برآورد کل سال است و دادههای ماههای پایانی هنوز قطعی نیست.
گلن پیترز، از نویسندگان این پژوهش و پژوهشگر مرکز بینالمللی تحقیقات اقلیمی «سیسرو» در نروژ، به خبرگزاری آسوشیتدپرس، گفت: «روند کاهشی است که خوب به نظر میرسد، اما این کاهش عمدتا ناشی از جنگ ایران و اتفاقاتی است که در تنگه هرمز افتاده است. بنابراین، از یک نظر، کمی خبر خوب داریم، اما به دلایلی نامطلوب.»
بر اساس یافتههای پژوهش، انتشار ناشی از نفت نزدیک به دو درصد و گاز طبیعی سهدهم درصد کاهش مییابد، اما انتشار ناشی از زغالسنگ شش دهم درصد افزایش خواهد یافت. اختلال در تردد از تنگه هرمز بیشترین تاثیر را بر عرضه نفت گذاشته است.
پیترز توضیح داد زمان و شکل افت انتشار نشان میدهد شوک ناشی از جنگ ایران نقش تعیینکننده داشته است. به گفته او، اگر کاهش مصرف سوختهای فسیلی حاصل گسترش انرژیهای تجدیدپذیر و تغییرات ساختاری بود، انتشار ناشی از نفت بهآرامی به اوج میرسید و سپس کاهش مییافت، اما امسال روند افزایشی ناگهان جای خود را به افتی نزدیک به دو درصد داد.
در صورت تحقق این پیشبینی، سال ۲۰۲۶ سومین سال این قرن خواهد بود که انتشار ناشی از سوختهای فسیلی کاهش مییابد. دو مورد قبلی در سال ۲۰۰۹، پس از بحران مالی جهانی، و سال ۲۰۲۰، در جریان همهگیری کرونا، رخ داد.
پروژه جهانی کربن، شبکهای بینالمللی از دانشمندان و مراکز پژوهشی، در سال ۲۰۰۱ برای مطالعه چرخه کربن زمین شکل گرفت. این شبکه میزان انتشار کربن در جو، جذب آن بهوسیله اقیانوسها و پوشش گیاهی و مقدار باقیمانده در جو را بررسی میکند.
کاهش انتشار فسیلی، افزایش مجموع انتشار
پروژه جهانی کربن تاکید کرد انرژی خورشیدی، بادی و خودروهای برقی نیز رشد انتشار را مهار کردهاند و اکنون حدود دو سوم افزایش تقاضای انرژی جهان را پوشش میدهند. با این حال، سرعت گسترش فناوریهای پاک هنوز برای ایجاد روندی پایدار در کاهش انتشار کافی نیست.
کاهش پیشبینیشده شامل مجموع انتشار دیاکسید کربن نمیشود. با احتساب تغییر کاربری زمین، از جمله جنگلزدایی، انتشار جهانی در سال ۲۰۲۶ به ۴۳ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تن میرسد؛ در حالی که این رقم در سال پیش ۴۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تن بود.
سیسرو، مرکز بینالمللی تحقیقات اقلیمی، نیز اعلام کرد دامنه عدم قطعیت برآورد انتشار فسیلی، از کاهش یکونیم درصدی تا افزایش شش دهم درصدی است؛ بنابراین حتی کاهش اندک امسال هنوز قطعی نیست.