آتلانتیک گزارش داد دونالد ترامپ در حال بررسی حملات چندروزه به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر است. تاسیسات هسته‌ای، توان موشکی و پهپادی و زیرساخت‌های انرژی از اهداف احتمالی‌اند، اما هنوز تصمیم نهایی گرفته نشده است.
این نشریه پنجشنبه ۳۰ مهر به نقل از مقام‌های آگاه از رایزنی‌ها نوشت که بررسی عملیات تازه در شرایط افزایش نارضایتی دولت آمریکا از خودداری تهران از بازگشت به مذاکرات انجام می‌شود.
به گفته یک مقام دولت و فرد دیگری که از گفت‌وگوها اطلاع دارد، ترامپ امیدوار بود فشار اقتصادی، حکومت ایران را پیش از انتخابات کنگره به میز مذاکره بازگرداند؛ هدفی که تاکنون محقق نشده است. هم‌زمان، تداوم قیمت بالای انرژی نیز برای جمهوری‌خواهان در آستانه انتخابات مشکلات سیاسی ایجاد کرده است.
اختلاف بر سر نتیجه حملات تازه
برخی مشاوران معتقدند فشار نظامی بیشتر می‌تواند تهران را به دادن امتیاز وادار کند. یکی از مشاوران خارج از دولت به آتلانتیک گفته است فشار اقتصادی نتیجه می‌دهد و حکومت ایران به نقطه بحرانی نزدیک شده است؛ به باور او، دور دیگری از حملات می‌تواند ایران را از این نقطه عبور دهد.
در مقابل، برخی مقام‌ها هشدار داده‌اند که حملات تازه ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد. به نوشته آتلانتیک، هم‌زمان با ادامه این اختلاف‌نظرها، نارضایتی ترامپ از کندی تاثیر فشارهای اقتصادی بر ایران افزایش یافته است.
پیشنهاد حمله پیش از رای‌گیری نیز مطرح شده بود
آتلانتیک گزارش داد ترامپ پیش‌تر آغاز دور دیگری از حملات پیش از انتخابات را هم بررسی کرده بود. برخی مقام‌ها در واشینگتن از این گزینه حمایت می‌کردند، با این استدلال که موفقیت نظامی می‌تواند در روزهای پایانی رقابت‌های انتخاباتی امتیازی سیاسی ایجاد کند.
یک مقام کاخ سفید نیز به این نشریه گفته است بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از ترامپ خواسته بود حملات بیشتری را پیش از انتخابات هفته آینده اسرائیل تایید کند.
با این حال، رییس‌جمهوری آمریکا تاکنون با اجرای عملیات دیگری پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای موافقت نکرده است. او اوایل ماه جاری میلادی در تروث سوشال نوشته بود که آمریکا پیش از رای‌گیری حملات بیشتری انجام نخواهد داد.
مقام‌های آمریکایی تاکید کرده‌اند که درباره حمله پس از سوم نوامبر، برابر با ۱۲ آبان، نیز تصمیم نهایی گرفته نشده است. برخی از آنها معتقدند ابهام درباره نیت واشینگتن و زمان عملیات احتمالی، خود می‌تواند به افزایش فشار بر تهران کمک کند.
رایزنی‌های نظامی و خروج کارکنان آمریکایی از عربستان سعودی
در روزهای اخیر، تحولاتی رخ داده که آتلانتیک آنها را نشانه آمادگی برای تشدید احتمالی درگیری‌ها توصیف کرده است. پیت هگست اوایل این هفته به اسرائیل رفت و در دیدار با نتانیاهو درباره ایران گفت‌وگو کرد.
وزارت خارجه آمریکا نیز چهارشنبه ۲۹ مهر با اشاره به افزایش حملات حوثی‌های مورد حمایت حکومت ایران، از خروج کارکنان غیرضروری آمریکایی و خانواده‌هایشان از عربستان سعودی خبر داد.
این گزارش پس از آن منتشر شد که نیویورک‌تایمز نیز از آماده شدن طرح‌های تفصیلی ارتش‌های آمریکا و اسرائیل برای دور دیگری از حملات به ایران خبر داده بود. بر اساس آن گزارش، عملیات ممکن است پس از انتخابات سوم نوامبر آغاز شود، اما هنوز مجوز ترامپ را ندارد.
کاخ سفید تا زمان انتشار گزارش آتلانتیک به درخواست این نشریه برای اظهارنظر پاسخ نداد و فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، نیز از اظهارنظر خودداری کرد.
ترامپ احتمال ادامه حملات را منتفی ندانست
ترامپ روز پنجشنبه ۳۰ مهر در گفت‌وگو با خبرنگاران مقابل کاخ سفید، احتمال اقدام نظامی بیشتر علیه ایران را مطرح کرد. او ضمن دفاع از جنگ، جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای را از اهداف اساسی آمریکا دانست.
رییس‌جمهوری آمریکا با انتقاد از دولت‌های پیشین به دلیل اقدام نکردن علیه حکومت ایران گفت: «ما حسابی آنها را کوبیده‌ایم. و ممکن است کمی بیشتر هم ادامه دهیم.»
این اظهارات احتمال ادامه عملیات را باز می‌گذارد، اما به معنای اعلام تصمیم برای اجرای طرح حملات چندروزه نیست.
دونالد ترامپ گفت ایلان ماسک دسترسی اوکراین به استارلینک را بازگردانده، اما درباره تماس با او توضیح نداد. هم‌زمان، برخی مقام‌های اوکراینی از بهبود عملکرد این سامانه خبر داده‌اند و گفته‌اند محدودیت‌ها هنوز به‌طور کامل برطرف نشده است.
به گزارش رویترز، رییس‌جمهوری آمریکا پنجشنبه ۲۲ اکتبر، برابر با ۳۰ مهر، در پاسخ به پرسشی درباره گزارش تماسش با مدیرعامل اسپیس‌ایکس گفت: «نمی‌خواهم درباره‌اش اظهارنظر کنم. اینکه من تماس گرفتم یا فرد دیگری تماس گرفت، فکر می‌کنم تفاوتی ندارد. اصل ماجرا این است که او دسترسی را برگرداند.»
وال‌استریت ژورنال پیش‌تر به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داده بود که ترامپ چهارشنبه ۲۹ مهر با ماسک تماس گرفته و از او خواسته محدودیت‌های اعمال‌شده بر نسخه نظامی استارلینک در اوکراین را بردارد.
اوکراین از این شبکه ماهواره‌ای برای ارتباطات در میدان نبرد و عملیات پهپادی استفاده می‌کند. محدودیت‌های اخیر، ماموریت برخی پهپادهای تهاجمی و رهگیر این کشور را مختل کرده بود.
محدودیت به سرعت حرکت پهپادها مربوط بود
به گزارش وال‌استریت ژورنال، محدودیت اعمال‌شده باعث می‌شد تجهیزات اوکراینی هنگام حرکت با سرعت بیش از حدود ۱۶۱ کیلومتر بر ساعت، نتوانند اتصال خود را به شبکه استارلینک حفظ کنند.
این محدودیت به سرعت حرکت تجهیزات مربوط بود و برخی پهپادهای تهاجمی و پدافندی اوکراین را از ادامه ماموریت بازمی‌داشت. مقام‌های اوکراینی هشدار داده بودند که چنین اختلالی جان شهروندان و نیروهای این کشور را به خطر می‌اندازد.
مقام‌های آمریکایی به این روزنامه گفته‌اند ترامپ در تماس با ماسک از ادامه محدودیت ابراز نارضایتی کرده است.
مایکل کوفمن، کارشناس جنگ در بنیاد کارنگی، نیز گفته است برداشتن سقف سرعت می‌تواند توان حمله اوکراین در عمق عملیاتی و گسترش استفاده از پهپادهای رهگیر مجهز به موتور جت را تقویت کند.
درباره میزان بازگشت خدمات روایت‌های متفاوتی وجود دارد
برخی مقام‌های آمریکایی و اوکراینی به وال‌استریت ژورنال گفته‌اند عملکرد سامانه روز پنجشنبه، پس از گفت‌وگوی ترامپ و ماسک، به وضعیت عادی‌تری بازگشته است.
با این حال، برخی مقام‌های اوکراینی تاکید کرده‌اند که قابلیت‌های سامانه هنوز به‌طور کامل احیا نشده و تنها امکان استفاده از آن در سرعت‌های بالاتر فراهم شده است.
ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، نیز پیش‌تر در همان روز گفته بود محدودیت سرعت هنوز برطرف نشده است. او ابراز امیدواری کرده بود در روزهای آینده با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفت‌وگو کند.
ماسک، اسپیس‌ایکس و سفارت اوکراین در واشینگتن تا زمان انتشار گزارش وال‌استریت ژورنال به درخواست این روزنامه برای اظهارنظر پاسخ نداده بودند.
مسئولیت اعمال محدودیت همچنان محل اختلاف است
وال‌استریت ژورنال پیش‌تر گزارش داده بود که ماسک دستور اعمال محدودیت را صادر کرده است، اما اسپیس‌ایکس و کاخ سفید درباره اینکه او مستقل عمل کرده یا به درخواست دولت، روایت‌های متفاوتی دارند.
ترامپ بارها گفته است دستور محدود کردن استارلینک را نداده و نمی‌داند چه کسی آن را صادر کرده است. روبیو و پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز تصمیم‌گیری درباره اجرای مقررات استفاده از خدمات استارلینک را در اختیار شرکت و ماسک دانسته‌اند.
در مقابل، جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، پنجشنبه گفت قابل درک است که ماسک نخواهد بدون راهنمایی عملی دولت آمریکا وارد میانه جنگ شود. او افزود مساله اصلی، سیاست واشینگتن در قبال اوکراین و روسیه است.
سناتور آمریکایی خواستار بررسی وابستگی پنتاگون به اسپیس‌ایکس شد
اختلال در استارلینک در بحبوحه تنش میان کی‌یف و واشینگتن رخ داد. به نوشته وال‌استریت ژورنال، محدودیت چند روز پس از انتقاد علنی ترامپ و ماسک از حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه آغاز شد؛ حملاتی که ترامپ آنها را عامل افزایش قیمت انرژی می‌داند.
ریچارد بلومنتال، سناتور دموکرات ایالت کنتیکت، پنجشنبه از آغاز تحقیق درباره کاهش عملکرد استارلینک برای اوکراین بدون اطلاع قبلی خبر داد. او همچنین خواستار بررسی پیامدهای وابستگی پنتاگون به اسپیس‌ایکس برای ارتباطات ماهواره‌ای حیاتی شد.
این تحولات در حالی رخ داد که روسیه و اوکراین، با وجود تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ، به حملات گسترده علیه یکدیگر ادامه دادند.
روسیه در اسفند ۱۴۰۰ تهاجم گسترده خود به اوکراین را آغاز کرد. این مناقشه از آن زمان با درگیری‌های مرگبار ادامه یافته و به خونین‌ترین رویارویی نظامی در قاره اروپا پس از جنگ جهانی دوم تبدیل شده است.
وب‌سایت اقتصادی زومان که در ایران اداره می‌شود، بر اساس اطلاعات دریافتی خود گزارش داد نهادهای بالادستی جمهوری اسلامی در ابلاغیه‌ای رسمی و الزام‌آور، دستور قطع فوری دسترسی کاربران در ایران به اینترنت بین‌الملل را در صورت آغاز جنگ تازه صادر کرده‌اند.
بر اساس این ابلاغیه، قطع دسترسی به شبکه جهانی اینترنت در چنین شرایطی به‌عنوان یک «تکلیف اجرایی» تعیین شده است.
با این حال، جزییات بیشتری از این ابلاغیه، از جمله تاریخ صدور آن، دامنه دقیق محدودیت‌ها، خدمات احتمالی مستثنا شده و سازوکار بازگشت اتصال اینترنت در دست نیست.
این دستور در حالی گزارش شده که جمهوری اسلامی طی سال‌های گذشته محدودیت‌های گسترده‌ای بر دسترسی شهروندان به اینترنت اعمال کرده است.
انتشار خبر صدور این دستور در شرایطی صورت می‌گیرد که با تشدید تنش‌ها میان جمهوری اسلامی، آمریکا و اسرائیل، احتمال آغاز دور تازه‌ای از درگیری‌های نظامی می‌رود.
وحید یزدانیان، معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات وزارت ارتباطات، ۱۸ مهر به سایت سیتنا گفت در صورت وقوع دوباره جنگ یا ناآرامی، احتمال قطع اینترنت وجود دارد، اما سطح این محدودیت مشخص نیست.
او همچنین گفت با توجه به تدابیر اتخاذ شده، چه این اتفاق رخ دهد و چه رخ ندهد، احتمالا نقش دولت و مسعود پزشکیان، رییس دولت، در این زمینه پررنگ‌تر خواهد شد.
در مقابل، محمد حاتمی‌زاده، معاون حقوقی وزارت ارتباطات، گفته بود کشور حتی در شرایط بحرانی و ناآرامی‌های شدید می‌تواند بدون قطع اینترنت مدیریت شود و دیگر شاهد قطع اینترنت نخواهد بود.
سابقه قطع گسترده اینترنت در ایران
با آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در نهم اسفند ۱۴۰۴، اینترنت بین‌الملل قطع شد و این محدودیت پس از حدود ۸۸ روز، در پنجم خرداد ۱۴۰۵ پایان یافت.
نت‌بلاکس این دوره را طولانی‌ترین خاموشی سراسری اینترنت ثبت‌شده در یک کشور توصیف کرد.
در جریان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز قطع گسترده اینترنت از ۱۷ دی آغاز شد و محدودیت‌ها حدود ۲۰ روز، تا اوایل بهمن، ادامه یافت.
در جریان جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل، اختلال گسترده اینترنت از ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شد و پس از حدود ۱۲ روز، روند بازگشت اتصال در چهارم تیر شروع شد.
در آبان ۱۴۰۲ و هم‌زمان با چهارمین سالگرد کشتار معترضان آبان ۱۳۹۸، اینترنت در برخی مناطق ایران مختل و در بعضی نقاط به‌طور کامل قطع شد.
اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ نیز با محدودیت‌های گسترده اینترنت همراه بود.
در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸، معروف به آبان خونین، جمهوری اسلامی اینترنت را به مدت حدود یک هفته قطع کرد و هم‌زمان شمار زیادی از معترضان کشته شدند.
اعتراضات سراسری سال ۱۳۹۶ نیز با محدودیت‌های گسترده اینترنت همراه بود.
با وجود برقراری دوباره اتصال به اینترنت بین‌الملل، محدودیت‌های گسترده دسترسی به اینترنت در ایران همچنان ادامه دارد و فیلترینگ بسیاری از شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها و وب‌سایت‌ها، دسترسی آزاد کاربران را به اینترنت جهانی محدود کرده است.
دسترسی ویژه برخی چهره‌های نزدیک به حکومت به «سیم‌کارت سفید» و اینترنت بدون فیلتر، در ماه‌های گذشته انتقادهای گسترده‌ای برانگیخته است. فعالیت کاربران حامی جمهوری اسلامی با این نوع دسترسی نیز مورد انتقاد بوده است.
هم‌زمان با تشدید فشارهای بین‌المللی بر جمهوری اسلامی و وخامت بحران اقتصادی در ایران، وزارت دارایی یونان اعلام کرد تحریم‌های موجود علیه تهران را به اجرا درمی‌آورد و از تلاش‌ها برای مبارزه با پول‌شویی و تامین مالی تروریسم حمایت می‌کند.
این وزارتخانه پنجشنبه ۳۰ مهر در بیانیه‌ای تاکید کرد اجرای تحریم‌ها و مقابله با فعالیت‌های مالی غیرقانونی را بر اساس قوانین ملی و بین‌المللی دنبال می‌کند.
این موضع‌گیری یک روز پس از آن صورت گرفت که وزارت خزانه‌داری ایالات متحده موسسه حقوقی «کارناکیس و کارناکیس»، مستقر در یونان و پاناما، را به فهرست تحریم‌های خود افزود.
واشینگتن این موسسه را متهم کرده که سال‌ها با ارائه خدمات حقوقی به شبکه‌های کشتیرانی مرتبط با جمهوری اسلامی، به فعالیت‌های آنها برای دور زدن تحریم‌ها کمک کرده است.
وزارت دارایی یونان با اشاره به بیانیه وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد: «تمام اطلاعات موجود در حال ارزیابی است و اقدامات مقتضی مطابق با رویه‌های تعیین‌شده و قوانین جاری ملی، اتحادیه اروپا و بین‌المللی انجام می‌شود.»
گسترش دامنه تحریم‌های آمریکا
در چارچوب بسته تحریمی جدید واشینگتن، پنج مالک و کارمند موسسه کارناکیس و کارناکیس، شرکت کشتیرانی «روکست» و دو شرکت ارائه‌دهنده خدمات دریایی در سنگاپور و امارات متحده عربی نیز تحریم شدند.
وزارت خزانه‌داری آمریکا همچنین ۹ شناور مرتبط با این شرکت‌ها را در فهرست اموال مسدودشده قرار داد.
هم‌زمان، شبکه مقابله با جرایم مالی وزارت خزانه‌داری آمریکا (فین‌سن) در راستای تحقیق درباره ارتباطات احتمالی یک بانک یونانی با جمهوری اسلامی و گروه‌های نیابتی آن، احضاریه‌ای اداری صادر کرد. نام این بانک هنوز اعلام نشده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، ۲۹ مهر در شبکه اجتماعی ایکس خطاب به عوامل دور زدن تحریم‌های جمهوری اسلامی نوشت: «چه در دریا مشغول انتقال غیرقانونی نفت باشید و چه پشت میز یک دفتر حقوقی نشسته باشید، اگر از حکومت ایران حمایت کنید، شما را خواهیم یافت و تحریم خواهیم کرد.»
دولت دونالد ترامپ از زمان آغاز کارزار «طرد اقتصادی» تهران، بسته‌های تحریمی متعددی علیه جمهوری اسلامی وضع کرده است.
هدف از این اقدامات محدود کردن منابع مالی حکومت ایران، مختل کردن مسیرهای جابه‌جایی درآمدهای نفتی و جلوگیری از تامین مالی گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه اعلام شده است.
بسنت پیش‌تر در شهریورماه گفته بود اتحادیه اروپا نیز به کارزار «طرد اقتصادی» پیوسته است.
وخامت اوضاع اقتصادی در ایران
تحریم‌های تازه در شرایطی وضع شده‌اند که اقتصاد ایران طی ماه‌های اخیر زیر فشار تنش‌های منطقه‌ای، محدودیت‌های تجاری و مالی و کاهش شدید ارزش پول ملی، با بحران فزاینده‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کند.
جهش نرخ تورم و کاهش قدرت خرید، فشار بر معیشت مردم را شدت بخشیده و تامین نیازهای اساسی را برای بخش بزرگی از جامعه دشوار کرده است.
در همین حال، با ادامه کارزار فشار اقتصادی آمریکا و شدت گرفتن نگرانی‌ها درباره آینده تحولات منطقه، بهای ارزهای خارجی در بازار ایران بار دیگر بالا رفت.
قیمت دلار در بازار آزاد پنجشنبه ۳۰ مهر از ۲۷۳ هزار تومان گذشت. یورو و پوند نیز به‌ترتیب از مرز ۳۰۶ هزار و ۳۶۲ هزار تومان عبور کردند.
در همین روز، درهم امارات به ۷۴ هزار و ۹۶۰ تومان و لیر ترکیه به ۵۵۰۰ تومان رسید.
تشدید فشارهای اقتصادی با بالا گرفتن گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری جنگی تمام‌عیار در منطقه همراه شده است.
با این حال، مقام‌های جمهوری اسلامی همچنان بر ادامه رویکرد تقابلی خود در برابر آمریکا و اسرائیل تاکید دارند.
روزنامه نیویورک‌تایمز ۲۹ مهر گزارش داد ایالات متحده و اسرائیل طرح‌هایی برای انجام حملات تازه علیه جمهوری اسلامی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا آماده کرده‌اند.
با وجود این، هنوز مشخص نیست ترامپ تصمیم نهایی را برای اجرای چنین عملیاتی گرفته است یا نه.
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ۱۲ آبان برگزار می‌شود.
ران بوسو، تحلیلگر انرژی، در یادداشتی برای رویترز نوشت با وجود افزایش صادرات نفت خاورمیانه به فراتر از سطح پیش از جنگ ایران، قیمت نفت خام همچنان نزدیک به بالاترین میزان پنج ماه اخیر است؛ وضعیتی که از نگرانی فعالان اقتصادی درباره احتمال وقوع دور تازه‌ای از درگیری‌ها حکایت دارد.
در این تحلیل که پنجشنبه ۳۰ مهر منتشر شد، بازگشت صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس به سطحی بالاتر از پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، چشمگیر توصیف شده است.
بر اساس داده‌های شرکت کپلر، میانگین صادرات نفت خاورمیانه از آغاز اکتبر (۹ مهر) به روزانه ۱۷ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه رسیده است.
این میزان در سپتامبر ۱۶ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه بود. در دو ماه پیش از آغاز جنگ نیز روزانه به‌طور میانگین ۱۶ میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه نفت از منطقه صادر می‌شد.
بخش عمده این روند به رشد انتقال نفت از تنگه هرمز مربوط است. حجم نفت عبوری از این گذرگاه راهبردی در اکتبر به روزانه ۱۱ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه رسید، در حالی که این رقم در سپتامبر ۹ میلیون و ۷۵۰ هزار بشکه بود.
با این حال، حجم انتقال نفت از تنگه هرمز همچنان حدود ۸۲ درصد سطح پیش از جنگ است، هرچند در مقایسه با ماه‌های نخست درگیری، افزایش قابل توجهی داشته است.
داده‌های شرکت کپلر حاکی از آن است که حجم نفت عبوری از این مسیر در آوریل، بدون احتساب محموله‌های حکومت ایران، به کمتر از روزانه یک میلیون بشکه سقوط کرده بود.
یکی از عوامل اصلی افزایش تردد، استفاده گسترده‌تر از کاروان‌های نفتکش است که تحت حفاظت نیروی دریایی آمریکا و در نزدیکی سواحل عمان از تنگه هرمز می‌گذرند.
با این حال، داده‌های کشتیرانی نشان می‌دهد حدود یک‌سوم تردد کشتی‌ها همچنان از مسیر شمالی تنگه هرمز، تحت کنترل جمهوری اسلامی، انجام می‌شود.
به نوشته بوسو، این ترددها احتمالا با هماهنگی تهران صورت می‌گیرد، هرچند اطلاعات دقیقی درباره آنها در دست نیست.
ادامه رفت‌وآمد نفتکش‌ها با وجود تهدیدهای امنیتی، از آمادگی تولیدکنندگان کشورهای حاشیه خلیج فارس و مالکان کشتی‌ها برای پذیرش خطر حملات احتمالی حکایت دارد.
هفته گذشته، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا از ثبت ۱۲ حمله در تنگه هرمز و آب‌های اطراف آن خبر داد؛ بالاترین شمار حملات ثبت‌شده در یک هفته.
این نهاد هشدار داد شمار واقعی حملات احتمالا بیشتر است، زیرا بسیاری از مالکان کشتی‌ها به دلایل تجاری یا امنیتی، حملات را به نهادهای مربوط گزارش نمی‌کنند.
افزایش سریع صادرات نفت عربستان سعودی از بندر ینبع در دریای سرخ نیز به بهبود صادرات منطقه کمک کرده است.
شهریورماه، شبه‌نظامیان مورد حمایت جمهوری اسلامی به خط لوله حیاتی انتقال نفت شرق-غرب عربستان سعودی حمله کردند. این اقدام جریان انتقال نفت را برای چند هفته مختل کرد.
با این همه، میانگین صادرات عربستان سعودی از مسیر دریای سرخ در اکتبر به روزانه سه میلیون بشکه رسیده است؛ روندی سریع‌تر از آنچه انتظار می‌رفت.
این رقم هنوز از اوج روزانه چهار میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در ژوئن، در جریان جنگ، پایین‌تر است، اما بازگشت صادرات از این مسیر به رشد عرضه نفت خاورمیانه کمک کرده است.
بازگشت نفت به بازار با هزینه‌های بی‌سابقه
بوسو در ادامه تحلیل خود تاکید کرد افزایش صادرات و تردد نفتکش‌ها را نباید با بازگشت شرایط به حالت عادی اشتباه گرفت.
نرخ پایه اجاره یک نفتکش حامل دو میلیون بشکه نفت خام در مسیر خاورمیانه به چین همچنان نزدیک به رکورد تاریخی روزانه یک میلیون و ۴۰۰ هزار دلار است؛ رقمی بیش از ۱۲ برابر پیش از جنگ.
در کنار کرایه سنگین حمل‌ونقل، هزینه بیمه نفتکش‌ها نیز به‌شدت بالا رفته و از حدود سه درصد ارزش محموله پیش از جنگ، به نزدیک ۱۰ درصد رسیده است.
مجموع این هزینه‌های کم‌سابقه فشار زیادی بر پالایشگاه‌ها وارد کرده است. تولیدکنندگان نفت خاورمیانه هم برای جبران بخشی از بار مالی خریداران، محموله‌های خود را با تخفیف‌های چشمگیر عرضه می‌کنند.
شرکت آرامکوی عربستان سعودی و شرکت ملی نفت ابوظبی برای حفظ مشتریان خود در چین و هند، فروش بخشی از نفت صادراتی را با شرط تحویل در مقصد آغاز کرده‌اند.
این رویه با شیوه رایج تجارت نفت تفاوت دارد؛ در قراردادهای معمول، محموله هنگام بارگیری به خریدار تحویل داده می‌شود، اما در روش جدید، فروشنده مسئول رساندن آن به مقصد است.
تولیدکنندگان خلیج فارس حتی حاضرند نفتکش‌های حامل محموله‌های بیش از ۲۲۰ میلیون دلاری را از آب‌های پرخطر عبور دهند.
از نگاه آنان، حفظ درآمد صادراتی و سهم بازار بر هزینه‌های فزاینده و خطر حملات احتمالی اولویت دارد.
به نوشته بوسو، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نفت به‌سرعت خود را با «وضعیت غیرعادی جدید» وفق داده‌اند. در نتیجه، جریان انتقال حجم بالایی از نفت خام با وجود ناامنی منطقه، همچنان برقرار مانده است.
با این حال، تداوم این وضعیت به شبکه‌ای پرهزینه و پیچیده وابسته است؛ از جابه‌جایی محموله‌ها با چندین کشتی و حفاظت نظامی گرفته تا افزایش حق بیمه، تخفیف‌های بزرگ و تغییر شرایط قراردادهای فروش.
افزایش قیمت‌ها در سایه نگرانی از تشدید جنگ
بوسو نوشت این سازگاری، دست‌کم در ظاهر، موفق بوده است. حجم نفت خام موجود در نفتکش‌های جهان در هفته جاری، بر اساس میانگین چهار هفته‌ای، به حدود ۱۵۷ میلیون بشکه رسید.
این رقم اندکی بالاتر از میزان ثبت‌شده در مدت مشابه سال گذشته است و از ادامه جریان عرضه نفت در بازار جهانی با وجود محدودیت‌های ناشی از جنگ خبر می‌دهد.
با وجود این، قیمت شاخص نفت خام برنت در روزهای اخیر به حدود ۱۱۰ دلار برای هر بشکه افزایش یافته است؛ بالاترین سطح از ماه مه تاکنون و نزدیک به اوج ۱۱۸ دلاری ماه مارس، در دوران جنگ ایران.
این فاصله میان افزایش عرضه و بالا رفتن قیمت‌ها، به باور بوسو، بازتاب نگرانی معامله‌گران درباره آینده صادرات نفت خاورمیانه است.
مساله اصلی برای آنان دیگر میزان نفت موجود در بازار نیست، بلکه پایداری عرضه در صورت تشدید دوباره درگیری‌هاست.
بر اساس داده‌های شرکت تحلیلی هایلو آنالیتیکس، حجم معاملات روزانه قراردادهای اختیار معامله نفت برنت در بورس بین‌قاره‌ای ۲۸ مهر از یک میلیون قرارداد گذشت و رکورد تازه‌ای ثبت کرد.
افزایش این معاملات حاکی از آن است که تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان بزرگ نفت، از جمله پالایشگاه‌ها و شرکت‌های هواپیمایی، برای کاهش آسیب‌پذیری خود در برابر نوسان شدید بعدی قیمت‌ها تلاش می‌کنند.
نگرانی بازار در آستانه انتخابات سراسری اسرائیل و انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا شدت گرفته است.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری ایالات متحده، اعلام کرده است کشورش پیش از برگزاری انتخابات کنگره به حکومت ایران حمله نخواهد کرد.
با این حال، او ناوهای جنگی بیشتری به منطقه فرستاده و هم‌زمان از احتمال حملات آینده به تاسیسات هسته‌ای در ایران سخن گفته است.
با توجه به مواضع و پیام‌های تهران و واشینگتن، بعید به نظر می‌رسد تلاش‌های دیپلماتیک تازه با میانجی‌گری پاکستان و قطر در آینده نزدیک به پیشرفتی تعیین‌کننده منجر شوند.
بوسو در پایان نوشت نظام جهانی انرژی در برابر بحران کنونی به‌مراتب مقاوم‌تر از آن ظاهر شده که در دشوارترین روزهای جنگ ایران تصور می‌شد.
با این همه، سازگاری با شرایط تازه هزینه سنگینی دارد و به نظر می‌رسد تولیدکنندگان، مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاران انتظار افزایش بیشتر آن را دارند.
قیمت جهانی نفت در پی تشدید حملات حوثی‌های یمن به عربستان سعودی و دستور آمریکا برای خروج کارکنان غیرضروری دولت این کشور و اعضای خانواده آنها از نمایندگی‌های آمریکا در عربستان سعودی افزایش یافت.
بهای معاملات آتی نفت برنت صبح پنجشنبه ۳۰ مهر به وقت ایران، با دو دلار و ۳۲ سنت افزایش، معادل ۲.۱۳ درصد، به ۱۱۱ دلار و ۱۴ سنت در هر بشکه رسید.
نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با یک دلار و ۸۹ سنت افزایش، معادل ۱.۹۵ درصد، به ۹۹ دلار و چهار سنت در هر بشکه رسید.
بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، قیمت نفت برنت در پایان معاملات چهارشنبه تقریبا بدون تغییر مانده بود و نفت آمریکا ۶۷ سنت کاهش یافته بود.
حملات حوثی‌ها و افزایش تنش‌های منطقه‌ای
تامی پیگوت، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، در واکنش به گزارش رویترز تاکید کرد دستور خروج تنها برای کارکنان غیرضروری دولت آمریکا و اعضای خانواده آنها در عربستان سعودی صادر شده است و گزارش‌ها درباره صدور دستور مشابه در مورد دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس صحت ندارد.
او افزایش حملات حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی به فرودگاه‌های غیرنظامی و زیرساخت‌های حیاتی عربستان سعودی را عامل تلفات غیرنظامی و اختلال شدید در سفرها دانست.
حوثی‌های یمن ۲۹ مهر چندین موضع را در عربستان سعودی هدف حمله قرار دادند.
در حمله به فرودگاه غیرنظامی دمام دست‌کم یک نفر کشته و هشت نفر زخمی شد. حمله پهپادی به یک میدان نفتی عربستان سعودی نیز دو کشته بر جای گذاشت.
حملات به کشتی‌ها در خلیج فارس و تنگه هرمز
روابط عمومی نیروی دریایی سپاه پاسداران، ۳۰ مهر اعلام کرد چهار کشتی را که از مسیر «غیرقانونی» عبور کرده بودند، هنگام انتقال محموله‌های نفتی میان کشتی‌ها در میانه شمالی خلیج فارس شناسایی و به‌طور هم‌زمان هدف قرار داده است.
این نهاد همچنین اعلام کرد سه کشتی دیگر شامگاه ۲۹ مهر بر اثر برخورد با مین در غرب تنگه هرمز دچار آتش‌سوزی شده و متوقف شدند.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نیز گزارش داد چهار کشتی هدف قرار گرفته در شمال خلیج فارس متعلق به آمریکا بوده‌اند یا برای یک شرکت آمریکایی محموله جابه‌جا می‌کرده‌اند.
جزییات این حملات هنوز به‌طور مستقل تایید نشده است.
تحلیلگران گروه بورس لندن (LSEG) هشدار دادند ایران نفتکش‌ها را در مناطقی بسیار دورتر از تنگه هرمز، از جمله دریای عمان، هدف قرار می‌دهد و بارگیری نفت خام در خلیج فارس و انتقال محموله‌های نفتی میان کشتی‌ها را که به عملیات بارگیری نفت در منطقه کمک می‌کند، با خطر مواجه کرده است.
بر اساس اعلام شرکت کپلر در ۲۷ مهر، گزارش‌ها حاکی از آن است که طی دو هفته دست‌کم ۱۸ کشتی هدف حمله قرار گرفته‌اند. حملاتی که به تداوم ریسک در بازار نفت منجر شده‌اند.
وزارت خزانه‌داری آمریکا ۲۹ مهر در دور تازه‌ای از تحریم‌ها، پنج فرد، چهار شرکت و ۹ شناور مرتبط با شبکه کشتیرانی سایه جمهوری اسلامی را تحریم کرد.
این تحریم‌ها شرکت‌های فعال در انتقال محموله‌های نفتی و پنهان‌سازی مالکان واقعی کشتی‌ها را نیز شامل می‌شوند.
از سوی دیگر، رسانه‌ها در ایران ۲۹ مهر از شنیده شدن صدای انفجارهایی در سیریک، واقع در جنوب کشور، خبر دادند و اعلام کردند ماهیت و منشا این انفجارها مشخص نیست.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۹ مهر در گفت‌وگو با فایننشال تایمز گفت جمهوری اسلامی برای دفاع از خود کاملا آماده است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت، نیز به رسانه‌های حکومتی گفت آمریکا نمی‌تواند هم‌زمان با محاصره و تهدید ایران، انتظار گفت‌وگو داشته باشد.
کاهش ذخایر نفت خام آمریکا
اداره اطلاعات انرژی آمریکا ۲۹ مهر اعلام کرد ذخایر نفت خام این کشور در هفته گذشته ۳.۰۶ میلیون بشکه کاهش یافت و به ۴۱۲.۵ میلیون بشکه رسید.
این کاهش بسیار بیشتر از پیش‌بینی تحلیلگران در نظرسنجی رویترز بود که انتظار افت ۸۲۰ هزار بشکه‌ای ذخایر را داشتند.
در مقابل، ذخایر فرآورده‌های تقطیری، شامل گازوئیل و نفت گرمایشی، با ۱.۶۸ میلیون بشکه افزایش به ۱۰۴.۳ میلیون بشکه رسید؛ در حالی که تحلیلگران کاهش ۱.۱۶ میلیون بشکه‌ای را پیش‌بینی کرده بودند.
وزارت انرژی آمریکا ۲۹ مهر اعلام کرد دولت دونالد ترامپ پیشنهاد کرده است تا نزدیک به یک‌سوم از ذخیره اضطراری یک میلیون بشکه‌ای نفت گرمایشی این کشور را به‌صورت وام در اختیار بازار قرار دهد.
هدف از این اقدام مهار قیمت‌هایی است که به‌دلیل کمبود گازوئیل ناشی از جنگ‌های ایران و اوکراین افزایش یافته‌اند.
