دلسی رودریگز، رییسجمهوری موقت ونزوئلا، در مجمع عمومی سازمان ملل وعده داد این کشور در مسیر گذار به «دموکراسی کامل» انتخابات برگزار کند، اما تاریخ مشخصی اعلام نکرد. این وعده در حالی مطرح شد که مخالفان خواستار تضمین استقلال نهادهای انتخاباتی و رفع محدودیتهای سیاسی هستند.
به گزارش رویترز، رودریگز چهارشنبه اول مهر گفت دولت گفتوگو با مخالفان را آغاز کرده و مشارکت همه جریانهای سیاسی را تضمین خواهد کرد. او افزود که نهادهای کشور در حال آماده شدن برای برگزاری انتخابات هستند.
رودریگز گفت: «میخواهم در این مجمع عمومی کاملا روشن بگویم: در ونزوئلا انتخابات برگزار خواهد شد.» او روند پیشرو را منظم، مبتنی بر نهادها و قابل راستیآزمایی توصیف کرد.
رودریگز پس از آن به قدرت رسید که نیروهای آمریکایی در عملیاتی در ژانویه، نیکلاس مادورو، رییسجمهوری وقت ونزوئلا، را دستگیر کردند. از آن زمان، مقامهای ونزوئلا و آمریکا بر ضرورت برگزاری انتخابات تاکید کردهاند، اما حتی تاریخی موقت نیز تعیین نشده است.
مخالفان، انتخاب اعضای یک دیوان عالی و شورای ملی انتخابات مستقل را از پیششرطهای اعلام انتخابات میدانند. فیل گانسون، تحلیلگر ارشد گروه بینالمللی بحران، گفت قانون اساسی برگزاری انتخابات در سال ۲۰۳۰ را الزامی میداند، اما دولت هنوز به برگزاری آن در سال ۲۰۲۷، مطابق خواست مخالفان، متعهد نشده است.
او همچنین تاکید کرد که با وجود وعده رقابت برابر، بسیاری از سیاستمداران، از جمله ماریا کورینا ماچادو، برجستهترین رهبر مخالفان و برنده جایزه صلح نوبل، همچنان از نامزدی محروماند.
ماچادو در گفتوگوهای دولت با مخالفان حضور نداشته است. او که پس از انتخابات مناقشهبرانگیز ریاستجمهوری سال ۲۰۲۴ بیشتر اوقات مخفیانه زندگی میکرد، اواخر سال گذشته برای دریافت جایزه نوبل از ونزوئلا خارج شد.
کمیته سیاسی ماچادو سهشنبه ۳۱ شهریور اعلام کرد تاکنون هفت بار مانع بازگشت او شدهاند. این کمیته از تغییر اجباری مسیر هواپیماها، تهدید شرکتهای هواپیمایی، خرابکاری در شناورها و فشار بر جزایر همسایه برای ندادن اجازه فرود خبر داد.
ماچادو گفته است برای کمک به رسیدگی به پیامدهای دو زمینلرزه ویرانگر ژوئن به کشورش بازخواهد گشت؛ تصمیمی که به گزارش رویترز، موجب نارضایتی مقامهای آمریکایی شده، زیرا زمان را برای بازگشت او مناسب نمیدانند.
وعده انتخاباتی رودریگز یک روز پس از دیدار کوتاه او با دونالد ترامپ در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شد. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفت دو طرف درباره بازسازی ساختار بدهی دولتی چندین میلیارد دلاری ونزوئلا گفتوگو کردند و واشینگتن بر ضرورت تغییر سیاسی تاکید کرد.
روبیو گفت: «این طرح، برای آنکه موفق باشد، باید در نهایت به انتخاباتی آزاد و عادلانه منتهی شود.»
با این حال، منتقدان میگویند دولت ترامپ مخالفان ونزوئلا را به حاشیه رانده و توافقهای نفتی و سرمایهگذاری با دولت موقت را بر مطالبه انتخابات آزاد مقدم کرده است. برخی قانونگذاران آمریکایی نیز دولت را به ناتوانی در گرفتن امتیازهای معنادار در زمینه دموکراسی متهم کردهاند.
واشینگتن میگوید ونزوئلا پیش از برگزاری انتخابات باید به ثبات برسد و اقتصاد خود را احیا کند. رودریگز نیز با تاکید بر زمانبر بودن بهبود اقتصادی، از جامعه بینالمللی خواست از گذار کشورش به دموکراسی حمایت کند.
به گزارش رویترز، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، چهارشنبه اول مهر در گفتوگو با فاکسنیوز اعلام کرد آتشبس تجاری که قرار بود ۱۰ نوامبر پایان یابد، دو ماه تمدید میشود. سفارت چین در واشینگتن بلافاصله درباره این خبر اظهارنظر نکرد.
ترامپ برای استقبال از شی به پایگاه مشترک اندروز در مریلند رفت. این نخستین سفر رییسجمهوری چین به آمریکا در نزدیک به سه سال گذشته است و به گزارش شبکه سیاسپن، نخستین بار در ۱۱ سال گذشته بود که یک رییسجمهوری آمریکا در این پایگاه از یک رهبر خارجی استقبال میکرد.
تمدید آتشبس تجاری میتواند به کاهش نگرانی بازارهای جهانی کمک کند؛ بازارهایی که جنگ تعرفهای سال ۲۰۲۵ و افزایش تعرفههای متقابل دو اقتصاد بزرگ جهان به نرخهای سهرقمی، آنها را متلاطم کرده بود. با این حال، انتظارها برای دستیابی به توافقی گسترده در این سفر پایین است.
اختلاف بر سر کنترل صادرات مواد معدنی خاکی کمیاب و تراشههای رایانهای، روابط پکن با تهران و حمایت واشینگتن از تایوان همچنان پابرجاست. افراد آگاه از برنامه دیدار به رویترز گفتهاند شی احتمالا ادعای حاکمیت چین بر تایوان را با قاطعیت مطرح خواهد کرد و ترامپ نیز، با وجود مخالفت پکن، کنترلهای سختگیرانه آمریکا بر صادرات را حفظ خواهد کرد.
جنگ با حکومت ایران از دیگر موضوعات اصلی این دیدار است، اما هنوز روشن نیست چین به ترامپ برای شکستن بنبست این درگیری کمک خواهد کرد یا نه. به گزارش رویترز، نزدیک به هفت ماه جنگ، قیمت انرژی را در آمریکا بهشدت افزایش داده و همزمان با رشد نارضایتی عمومی، محبوبیت ترامپ کاهش یافته است. حزب جمهوریخواه نیز در آستانه انتخابات کنگره در نوامبر با شرایط دشواری روبهروست.
در مقابل، شی در شرایطی به واشینگتن سفر کرده که تجارت خارجی چین رشد چشمگیری داشته است، هرچند اقتصاد این کشور همچنان با ضعف هزینهکرد خانوارها و رکود بازار مسکن مواجه است.
گفتوگوهای رسمی دو رهبر برای پنجشنبه برنامهریزی شده است. به گفته منابع آگاه، مذاکرات ممکن است به توافقهایی درباره کاهش تعرفهها در برخی بخشها، همکاری در مبارزه با قاچاق مواد مخدر و گسترش گفتوگوهای نظامی منجر شود. انتظار میرود ترامپ خواستار آزادی شماری از آمریکاییها و دیگر افراد بازداشتشده در چین نیز شود.
هوش مصنوعی، که دو کشور در آن رقابت شدیدی دارند، میتواند موضوع توافق برای ادامه گفتوگوها باشد. قرار است تیم کوک، مدیرعامل اپل، جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، و سم آلتمن، مدیرعامل اوپنایآی، در ضیافت شام رسمی پنجشنبه حضور یابند.
به گزارش رویترز، انتظار نمیرود دو رهبر در پایان دیدار نشست خبری یا بیانیه مشترکی داشته باشند. احتمالا هر طرف با انتشار اطلاعیهای جداگانه، بر دستاوردها و پیامهای مورد نظر خود برای مخاطبان داخلی تاکید خواهد کرد.
این فراخوان همزمان با انتشار گزارشهای تازه درباره تهدید خبرنگاران فارسیزبان و تلاش جمهوری اسلامی برای شناسایی و مجازات مخالفان خارج از کشور مطرح شده است.
بیانیه مشترک که اول مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، تاکید میکند حقوق بشر در مرزهای کشورها متوقف نمیشود و دولتها موظفاند از افراد در برابر تهدید، تعقیب و خشونت فرامرزی محافظت کنند. مای ساتو، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران، نازلی قانع، گزارشگر ویژه «آزادی دین یا عقیده»، و موریس تیدبالبینز، گزارشگر ویژه «اعدامهای فراقضایی، شتابزده یا خودسرانه»، از امضاکنندگان آن هستند. اعضای گروههای کاری و کمیتههای حقوق بشری سازمان ملل نیز به این فراخوان پیوستهاند.
کارشناسان، سرکوب فرامرزی را اقداماتی تعریف کردهاند که دولتها برای ساکت کردن، ترساندن، مجازات یا کنترل افراد و گروههای خارج از کشور، به دلیل عقاید، هویت یا فعالیتهای واقعی یا منتسب به آنان، انجام میدهند. این اقدامات ممکن است بهطور مستقیم از سوی ماموران دولتی یا از طریق اشخاص و گروههای تحت هدایت و کنترل دولتها صورت گیرد.
بیانیه، بدون تمرکز بر کشوری مشخص، طیفی از روشها را برمیشمارد: از قتل فراقضایی، ربایش و شکنجه تا تهدید خانوادهها، لغو گذرنامه، مسدود کردن داراییها و سوءاستفاده از سازوکارهای استرداد و اعلانهای اینترپل. روزنامهنگاران، مدافعان حقوق بشر، مخالفان سیاسی، مهاجران و پناهندگان از گروههای در معرض خطر معرفی شدهاند.
در یکی از تازهترین نمونههای مرتبط با ایران، رسانهها گزارش دادند که سامانهای به نام «علاج»، با تبلیغ در صداوسیما و خبرگزاری فارس، از مردم میخواهد مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از کشور را شناسایی و معرفی کنند. بنا بر این گزارش، سامانه اطلاعاتی مانند نام و عکس و در برخی موارد مشخصات هویتی افراد را منتشر میکند و از مسدود کردن داراییها و محرومیت از خدمات کنسولی بهعنوان اقدامهای احتمالی علیه آنان نام میبرد.
این سامانه مدعی شناسایی و رصد هزار و ۶۰۰ نفر شده که اطلاعات ۶۰۰ نفر از آنان از طریق گزارشهای مردمی به دست آمده است. گردانندگان آن هدف خود را حفاظت از امنیت ملی در برابر افرادی معرفی کردهاند که به ادعای آنان، علیه منافع و امنیت کشور فعالیت میکنند.
تهدید مستقیم روزنامهنگاران فارسیزبان نیز در هفتههای اخیر واکنش خارجی به همراه داشته است. ایراناینترنشنال در گزارشی در ۱۷ شهریور نوشت که وزارت امنیت عمومی کانادا اعلام کرده نهادهای امنیتی و اطلاعاتی این کشور برای مقابله با مداخله خارجی و سرکوب فرامرزی از ابزارهایی از جمله تحقیقات، پیگرد کیفری و مختل کردن فعالیتهای تهدیدآمیز استفاده میکنند.
این موضعگیری پس از آن مطرح شد که ابوالفضل شکارچی، سخنگوی ارشد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، خبرنگاران ایراناینترنشنال، بیبیسی فارسی و رادیو فردا را به ارتباط با سرویسهای اطلاعاتی خارجی متهم کرد و گفت ممکن است در «بانک اهداف نظامی» قرار گیرند. به گزارش ایراناینترنشنال، وزارت خارجه کانادا نیز این اظهارات را محکوم و تاکید کرد که روزنامهنگاران باید بتوانند بدون ترس از ارعاب یا اقدامات تلافیجویانه کار کنند.
فشار بر ایرانیان خارج از کشور، به تهدید جانی محدود نبوده است. ایراناینترنشنال در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ گزارش داد که دادستانی کل جمهوری اسلامی، ایرانیان مقیم خارج را در صورت آنچه «همکاری با دشمن» خوانده، به مصادره داراییها و مجازاتهایی از جمله اعدام تهدید کرده است. دادستانی این عنوان را شامل فعالیت اطلاعاتی یا جاسوسی برای اسرائیل، آمریکا یا دیگر کشورها و گروههای متخاصم دانسته بود.
در ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ نیز دادستان مشهد اعلام کرد که اموال ۱۷ ایرانی مقیم خارج، به اتهام فعالیت علیه نظام، با دستور قضایی در این استان شناسایی و توقیف شده است.
بیانیه کارشناسان سازمان ملل، فشار مالی و اقدامات اداری خودسرانه را نیز از ابزارهای سرکوب فرامرزی میداند. آنان تاکید کردهاند که مسئولیت دولتها فقط به خودداری از اجرای چنین اقداماتی محدود نیست؛ دولتهای میزبان نیز باید در برابر خطرهای واقعی یا قابل پیشبینی، از افراد تحت صلاحیت خود محافظت کنند.
یکی دیگر از محورهای بیانیه، استفاده از خانوادهها برای اعمال فشار است. به گفته کارشناسان، بستگان، همکاران و نزدیکانی که برای وادار کردن فردی در خارج از کشور به سکوت تهدید یا مجازات میشوند، خود نیز قربانی سرکوب فرامرزی محسوب میشوند.
امضاکنندگان همچنین درباره گسترش روشهای دیجیتال، از جمله جاسوسافزار، دسترسی غیرمجاز به حسابها، افشای اطلاعات خصوصی و کارزارهای تخریب اعتبار هشدار دادهاند. آنان گفتهاند هوش مصنوعی، از جمله ابزارهای تولید تصاویر و ویدئوهای جعلی، میتواند دامنه این حملات را گسترش دهد و زنان و دختران بهطور نامتناسب در معرض تهدیدهای جنسی و جنسیتی قرار دارند.
به گفته کارشناسان، پیامد این اقدامات فراتر از قربانی مستقیم است: ایجاد ترس در جوامع مهاجر و تبعیدی میتواند به خودسانسوری، کاهش مشارکت مدنی، انزوای اجتماعی و تضعیف روزنامهنگاری مستقل منجر شود.
بیانیه از دولتها میخواهد اتهامهای سرکوب فرامرزی را بهسرعت و بهطور مستقل بررسی کنند، عاملان و آمران را پاسخگو سازند و برای قربانیان، حفاظت فیزیکی، کمک حقوقی و حمایت روانی و اجتماعی فراهم کنند. تسریع رسیدگی به درخواستهای پناهندگی، صدور روادید بشردوستانه و تسهیل پیوستن اعضای خانواده نیز از پیشنهادهای آن است.
کارشناسان همچنین خواستار بررسی دقیقتر درخواستهای اینترپل و استرداد، توجه به سابقه سرکوب فرامرزی کشورها در همکاریهای امنیتی و توقف موقت صادرات جاسوسافزارهای نظارتی تا زمان برقراری تضمینهای کافی حقوق بشری شدهاند. آنان تاکید کردهاند که افراد باید بتوانند بدون تهدید و تلافیجویی با سازمان ملل و دیگر نهادهای حقوق بشری همکاری کنند.
دیدار واشینگتن، از نفت و تحریمهای ایران تا عناصر کمیاب، تعرفهها و جنگ اوکراین، آزمونی برای سنجش وزن واقعی چین در برابر آمریکاست.
سفر شی جینپینگ به واشینگتن فقط یک دیدار دیگر میان رهبران دو اقتصاد بزرگ جهان نیست.
رییسجمهوری چین پس از حدود یک دهه برای نخستین سفر رسمی خود به پایتخت آمریکا میآید، آن هم در هفتهای که رهبران جهان برای مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک گرد آمدهاند، جنگ ایران همچنان یکی از بحرانهای اصلی سیاست خارجی واشینگتن است و تنش در جنگ روسیه و اوکراین نیز بار دیگر افزایش یافته است.
اهمیت این دیدار شاید بیش از آنکه در انتظار یک «توافق بزرگ» باشد، در تلاش دو طرف برای جلوگیری از خارج شدن رقابت آمریکا و چین از کنترل باشد.
بهنوشته آسوشیتدپرس انتظار یک معامله جامع وجود ندارد و نفس ادامه گفتوگوی مستقیم میان ترامپ و شی، در شرایطی که رقابت فناوری و اقتصادی تشدید شده، خود یکی از اهداف نشست است.
این نخستین سفر شی به واشینگتن در حدود یک دهه است، اما نخستین دیدار اخیر دو رهبر نیست. ترامپ و شی چهار ماه پیش، در ماه مه، در پکن دیدار کردند و به چارچوبی برای «ثبات راهبردی سازنده» و کاهش تنش تجاری رسیدند.
اجرای توافقهای آن نشست اما نامتوازن بوده است. آسوشیتدپرس گزارش داده برخی تعهدات، از خرید محصولات کشاورزی تا سفارش هواپیماهای بوئینگ و ایجاد سازوکارهای جدید تجاری، هنوز بهطور کامل عملی نشدهاند.
این سابقه، محدودیت سیاست تعرفهای ترامپ را نیز نشان میدهد. تعرفهها چین را تحت فشار قرار دادهاند، اما نتوانستهاند پکن را از ابزارهای متقابل محروم کنند. دو کشور پس از دورهای از تعرفههای بسیار بالا ناچار به عقبنشینی شدند و اکنون بیشتر به اقدامات هدفمند علیه شرکتها، فناوریها و کالاهای مشخص روی آوردهاند.
مهمترین برگ چین در این میان شاید چیزی باشد که کمتر از تعرفهها دیده میشود، و آن عناصر کمیاب است.
چین تا حدود ۷۰ درصد استخراج جهانی، ۸۵ درصد ظرفیت پالایش و نزدیک به ۹۰ درصد تولید آلیاژها و آهنرباهای عناصر کمیاب را کنترل میکند، موادی که از خودرو و تراشه تا صنایع دفاعی آمریکا به آنها وابستهاند.
رویترز میگوید محدودیت صادرات این مواد در جریان تنش تجاری گذشته به واشینگتن نشان داد که فشار اقتصادی بر چین بدون هزینه متقابل نیست.
همین واقعیت میتواند توضیح دهد چرا این بار فضای پیش از نشست کمتر از دورههای قبلی خصمانه بوده است. این به معنای برتری مطلق چین نیست، آمریکا همچنان در فناوریهای پیشرفته، بازار سرمایه، تراشههای سطح بالا و شبکه متحدان خود ابزارهای قدرتمندی دارد.
اما چین امروز طرفی نیست که واشینگتن بتواند بدون محاسبه هزینه پاسخ آن، صرفا با افزایش تعرفه یا محدودیت صادراتی تحت فشار قرار دهد.
دیداری مهم برای جمهوری اسلامی
چین بزرگترین خریدار نفت ایران و بزرگترین شریک تجاری تهران است و دولت ترامپ همزمان تلاش میکند ایران را از شرکای اقتصادی باقیماندهاش جدا کند.
آسوشیتدپرس گزارش داده واشینگتن تاکنون در اعمال فشار گسترده بر چین به دلیل تجارت با ایران محتاط بوده است، هم برای به خطر نینداختن نشست ترامپ و شی و هم به دلیل گسترش سازوکارهای پرداخت چین خارج از نظام مالی تحت رهبری آمریکا.
رویترز نیز گزارش داده موضوع تحریمها یکی از مسائل مورد توجه پیش از نشست است. آمریکا از یک سو احتمال کاهش برخی محدودیتهای مرتبط با تجارت چین با ایران و روسیه را مطرح کرده و از سوی دیگر به دنبال تحریم ثانویه بانکهایی است که تجارت ایران را تامین مالی میکنند. نکته قابل توجه اینکه بانکهای چینی تاکنون به شکل محسوسی از موج تازه این اقدامات دور ماندهاند.
در همین حال، وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، درست پیش از سفر شی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در پکن دیدار کرد.
بهگفته وو شینبو، مشاور سیاست خارجی چین، بخشی از هدف این گفتوگو فراهم کردن زمینه برای بحث جدیتر ترامپ و شی درباره ایران بوده است. پکن از یک سو نمیخواهد شرکتها و بانکهایش هدف تحریمهای آمریکا قرار گیرند و از سوی دیگر از طولانی شدن جنگی که جریان انرژی و تجارت جهانی را مختل میکند سودی نمیبرد.
به این ترتیب، چین برای تهران هم شریک اقتصادی است و هم بالقوه یکی از معدود قدرتهایی که میتواند همزمان با واشینگتن و تهران گفتوگو کند. اما این به معنای همسویی کامل منافع پکن با جمهوری اسلامی نیست. اولویت چین حفظ جریان انرژی، جلوگیری از بیثباتی گسترده در خلیج فارس و حفاظت از منافع اقتصادی خودش است.
پرونده روسیه و اوکراین لایه دیگری به این دیدار اضافه میکند. همزمان با نشست واشینگتن، روسیه حملات پهپادی تازهای علیه کییف انجام داده و جنگ همچنان در حال تشدید است.
رابطه چین و روسیه نیز در سالهای اخیر از نظر اقتصادی، سیاسی و نظامی عمیقتر شده است و ارزیابی شورای روابط خارجی این است که تصور جدا کردن ساده پکن از مسکو واقعبینانه نیست.
بنابراین واشینگتن در برابر شی با بازیگری روبهروست که هم در پرونده ایران و هم در رابطه با روسیه کانالها و اهرمهایی دارد که آمریکا نمیتواند نادیده بگیرد.
نشست واشینگتن احتمالا به رقابت آمریکا و چین پایان نخواهد داد. اختلاف بر سر تایوان، تراشهها، هوش مصنوعی، تجارت و ساختار نظم جهانی بسیار عمیقتر از آن است که در یک سفر حل شود. اما اهمیت این دیدار دقیقا در همین نقطه است، دو طرف ظاهرا به این نتیجه رسیدهاند که هزینه یک رویارویی مهارنشده میتواند از منافع فشار حداکثری بیشتر باشد.
برای ایران نیز نتیجه اصلی ممکن است نه یک توافق علنی، بلکه تفاهمهایی پشت درهای بسته درباره نفت، تحریمها و مسیر کاهش تنش باشد.
اگر واشینگتن برای پایان دادن به جنگ ایران به همکاری یا دستکم عدم کارشکنی پکن نیاز داشته باشد، و اگر چین برای حفظ تجارت و جلوگیری از تحریم شرکتها و بانکهایش خواهان ثبات باشد، پرونده ایران میتواند از یکی از نقاط اختلاف دو کشور به یکی از معدود حوزههایی تبدیل شود که منافع آنها تا اندازهای با یکدیگر تلاقی میکند.
از این منظر، ارزش واقعی سفر شی شاید نه در تعداد قراردادهایی باشد که امضا میشود، بلکه در این پرسش است که آیا دو قدرت بزرگ جهان میتوانند رقابت خود را بدون تبدیل کردن آن به تقابل مدیریت کنند. ایران، روسیه و اوکراین، تایوان، هوش مصنوعی و عناصر کمیاب، هر کدام آزمونی برای همین پرسشاند.
خبرگزاری فرانسه چهارشنبه اول مهر گزارش داد این دو ایرانی سپتامبر ۲۰۱۵ در القریتین سوریه اعدام شدند و دادگاه گاریدو را در ارتباط با این پرونده به قتل دو نفر در قالب گروه سازمانیافته مجرم شناخت.
بر اساس حکم، دو سوم محکومیت گاریدو مشمول دوره امنیتی است؛ به این معنا که او در ۲۰ سال نخست حبس امکان آزادی زودهنگام ندارد. دادستان خواستار حبس ابد با دوره امنیتی ۲۲ ساله برای گاریدو شده بود.
دادگاه در عین حال گاریدو را از اتهام قتل عمد برنامهریزیشده تبرئه کرد. این اتهام بر پایه تصویری بود که مردی با صورت نیمهپوشیده را با سر بریدهای مقابل پایش و جسد قربانی در پسزمینه نشان میداد.
این تصویر در تلفن همراهی که گفته میشد متعلق به همسر گاریدو است، پیدا شد؛ تلفنی که نیروهای آمریکایی پس از شکست داعش در سوریه در سال ۲۰۱۹ به دست آورده بودند.
داعش در سالهای اوج قدرت خود بخشهای وسیعی از شمال و شرق سوریه، از جمله مناطقی در رقه، دیرالزور، حلب و حسکه را در اختیار داشت. این گروه در سال ۲۰۱۵ تدمر و القریتین در استان حمص را نیز تصرف کرد و در مناطق تحت کنترل خود دست به اعدام و تخریب آثار تاریخی زد.
ائتلاف تحت رهبری آمریکا در سال ۲۰۱۹ آخرین پایگاه این گروه در سوریه را تصرف کرد، اما اعضای داعش در سالهای بعد به حملات پراکنده در این کشور ادامه دادند.
کارشناسان هرگز بهطور قطعی تایید نکردند مرد حاضر در تصویر گاریدو است، اما دادستانی با استناد به لباس، حالت قرار گرفتن و فرم بدن او استدلال کرد این فرد گاریدو است.
در مقابل، دادگاه مشارکت او در اعدام دو ایرانی در القریتین را محرز دانست. تصاویر موجود در تلفن همراه، گاریدو را ابتدا در وانت حامل دو محکوم و سپس در کنار عمر دیاو و یاسین رتون، دو عضو فرانسوی داعش، نشان میداد.
دیاو و رتون که اکنون هر دو کشته شدهاند، عاملان سربریدن دو ایرانی بودند. در یکی از تصاویر، گاریدو در حالی که دستهایش را روی شانههای آنها گذاشته، همراه با این دو نفر با لبخند در برابر اجساد سربریده دیده میشود.
شماری از شهروندان فرانسوی در سالهای اوج فعالیت داعش برای پیوستن به این گروه به سوریه رفتند.
سه مهاجم سالن باتاکلان در حملات نوامبر ۲۰۱۵ پاریس نیز فرانسوی و دارای سابقه سفر به سوریه بودند. صلاح عبدالسلام، تنها بازمانده گروه عامل این حملات، سال ۲۰۲۲ در فرانسه به حبس ابد بدون امکان آزادی مشروط محکوم شد.
خانوادهای با سابقه افراطگرایی
محاکمه گاریدو ۱۴ سپتامبر آغاز شد. او یکی از حدود هزار و ۵۰۰ فرانسوی بود که در دهه ۲۰۱۰ برای پیوستن به داعش راهی سوریه و عراق شدند.
گاریدو در دادگاه گفت در خانوادهای بهشدت مذهبی و زیر سلطه پدری که به اسلام گرویده بود بزرگ شده است و خود را «افراطگرا از بدو تولد» توصیف کرد.
دادستان نیز در جریان محاکمه به نقش پررنگ پدر اشاره کرد و خانواده گاریدو، شامل سه برادر و دو خواهر را خانوادهای منزوی و افراطگرا توصیف کرد.
گاریدو بخشی از کودکی خود را میان فرانسه و مراکش، زادگاه مادرش، گذراند و تنها چند سال در دوره نوجوانی به مدرسه رفت. او سپس همراه پدرش در بازار لا پایاد در مونپلیه کار کرد که در آن زمان بهعنوان یکی از کانونهای سلفیگری شهرت داشت.
دادستانی گفت گاریدو و اوبی، برادر بزرگترش، از نخستین اعضای خانواده بودند که راهی سوریه شدند و دیگر اعضای خانواده بعدا به آنها پیوستند.
وکلای گاریدو با استناد به ارزیابی کارشناسان گفتند سازوکارهای فرقهای حاکم بر خانواده، رهایی او از این محیط را ناممکن کرده بود. گاریدو هنگام رفتن به سوریه در سال ۲۰۱۲، ۱۸ سال داشت.
خرداد سال جاری نیز دادگاهی در هلند زنی را که فرزندان نوجوانش را به مناطق تحت کنترل داعش در سوریه برده بود، به هفت سال زندان محکوم کرد.
پسر او در ۱۴ سالگی به پلیس نظامی داعش پیوسته بود و دو سال بعد، هنگام خدمت در یکی از واحدهای نظامی این گروه، کشته شد.
بحث درباره فاصله گرفتن از افراطگرایی
گاریدو در جریان محاکمه گفت در دوران زندان تحصیل کرده، تحت مراقبت روانشناختی قرار گرفته و از ایدئولوژی جهادی فاصله گرفته است.
کارشناسان نیز فاصله گرفتن گاریدو از ایدئولوژی جهادی را تایید کردند، اما دادستانی این روند را «مشکوک» و تقریبا بیش از حد بینقص ارزیابی کرد.
لوئیز الیافی، وکیل انجمن فرانسوی قربانیان تروریسم و از طرفهای مدنی پرونده، گفت گاریدو نه یک جهادگر کاملا معتقد است و نه فردی که بهطور کامل از گذشته خود فاصله گرفته باشد.
او درباره اینکه گاریدو دیدگاههای واقعی خود را پنهان میکند یا در این تغییر صادق است، افزود: «نمیدانم و شاید خودش هم نداند.»
ناصر اسدی، از اعضای دفتر نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل، ۳۱ شهریور تنها دیپلمات حکومت ایران بود که هنگام سخنرانی رییسجمهوری آمریکا سالن را ترک نکرد.
اسدی، داماد منوچهر متکی، وزیر پیشین امور خارجه جمهوری اسلامی و نماینده کنونی مجلس، است.
این موضوع همزمان با ادامه کارزار فشار اقتصادی آمریکا علیه جمهوری اسلامی و همچنین رایزنیهای تهران و واشینگتن در نیویورک، حساسیتبرانگیز شده و واکنش تند شماری از حامیان حکومت را در پی داشته است.
حمله حامیان حکومت به اسدی
کامران فلاحتی، از کاربران حامی جمهوری اسلامی، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، اسدی را «بیغیرت» خواند و نوشت او پای سخنان یک «جنایتکار» و «قاتل رهبر شهید» نشسته است.
کاربری با نام «ابورضا» که خود را یک روحانی «انقلابی» معرفی کرده، باقی ماندن دیپلمات جمهوری اسلامی در سالن هنگام سخنرانی ترامپ را به «حضور در مجلس یزید» تشبیه کرد.
او نوشت اسدی «واو به واو به خزعبلات ترامپ علیه ایران گوش داد».
کاربر دیگری با نام «محمدی» با اشاره به خروج هیات کوبا از سالن هنگام سخنرانی ترامپ، باقی ماندن نماینده جمهوری اسلامی را «خجالتآور» خواند.
این واکنشها در حالی مطرح میشود که طی هفتههای اخیر، اختلافها در درون حاکمیت بر سر روند گفتوگوها با ایالات متحده، بهویژه درباره چشمانداز تنگه هرمز و پرونده هستهای، شدت گرفته است.
ادامه محاصره بنادر جنوبی ایران، کارزار طرد اقتصادی و تشدید بحران معیشتی، اختلاف میان مقامهای جمهوری اسلامی را بر سر نحوه مواجهه با واشینگتن عمیقتر کرده است.
همزمان، غیبت مجتبی خامنهای از انظار عمومی بر ابهامها درباره میزان نقشآفرینی او در مذاکرات افزوده و به بحران مشروعیت حکومت دامن زده است.
دفاع بقایی و ادامه انتقادها
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، در واکنش به اعتراضهای حامیان حکومت، از «صبر و متانت» اسدی قدردانی کرد و انتقادها از او را «غیرمنصفانه» دانست.
بقایی گفت: «صندلی ایران در جایی مثل مجمع عمومی سازمان ملل متحد، سنگر ماست و قطعا اگر قرار باشد بهخاطر تندگویی و تندخویی و بدگویی دیگران بخواهیم این سنگر را ترک کنیم، حتما به وظیفهمان عمل نکردهایم.»
او افزود: «حتما باید در چنین فضایی، تحولات را رصد کنیم و رویکردها و واکنشهای کشورهای مختلف را در نظر داشته باشیم. این بخشی از وظیفه دیپلماتهاست که در چنین نشستهایی حضور مقتدرانه جمهوری اسلامی را حفظ کنند و هر جا که لازم است، واکنش لازم را اتخاذ کنند.»
در مقابل، رسانه رجانیوز، بقایی را به «بازی با واژهها برای فرار از پاسخگویی» متهم کرد و پرسید اگر چنین استدلالی درباره حضور در سالن پذیرفتنی است، چرا هیات جمهوری اسلامی هنگام سخنرانی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، جلسه را ترک میکند؟
این رسانه اضافه کرد: «ترک جلسه در عرف بینالملل، ابزاری روشن و استاندارد برای نشان دادن اعتراض رسمی و بیاعتنایی به لجنپراکنی طرف مقابل است. نشستن و شنیدن مواضع خصمانه و توهینآمیز علیه منافع و ملت ایران نه متانت و انجام وظیفه، بلکه نماد انفعال، کرختی و بیعملی مفرط است.»
کانال تلگرامی «خیانت خواص» نیز نوشت در برابر تهدیدهای صریح ترامپ علیه جمهوری اسلامی، حتی یک «اعتراض نمادین» صورت نگرفته است.
این کانال در مطلب دیگری، با مقایسه حضور اسدی در سالن و خروج نماینده کوبا، خطاب به دیپلمات جمهوری اسلامی نوشت: «شرف آن کوبایی کمونیست از تو مسلمان منافق بیشتر است.»
ترامپ در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل گفت درباره ایران با یک «تصمیم بزرگ» روبهروست: یا توافقی حاصل خواهد شد که به ایران امکان بازسازی بدهد، یا جمهوری اسلامی را «بهسرعت نابود خواهد کرد» تا دیگر فرصتی برای «کشتن مردم و ویران کردن کشورها» نداشته باشد.
با وجود این تهدیدها، مذاکرات تهران و واشینگتن ۳۱ شهریور در نیویورک انجام شد.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، اعلام کرد گفتوگوهایی طولانی از طریق میانجیها صورت گرفته است.
ویتکاف ابراز امیدواری کرد این دور از مذاکرات «سازنده و نویدبخش» باشد.
