سایت اتلتیک در گزارشی از بازی الجزایر و اتریش که در نهایت منجر به حذف ایران از جام جهانی ۲۰۲۶ شد، نوشت: اتریش و الجزایر به همان تساویای رسیدند که هر دو را راهی مرحله بعد کرد. این همان نتیجهای بود که همه، بهویژه ایرانیها، انتظارش را داشتند؛ اما نه با مسابقهای چنین دیوانهوار.
در گزارش این رسانه درباره دقایق پایانی مسابقه که اکنون به جنجال بزرگی بدل شده است، نوشت:
تماشاگران دیگر صبرشان را از دست داده بودند. یک ساعت نخست مسابقه جذاب و پرهیجان بود، اما پس از آن هر دو تیم ترجیح دادند عقب بنشینند. در ۳۰ دقیقه بعدی، عملا هیچ اتفاقی رخ نداد. با نتیجه ۲ بر ۲، الجزایر و اتریش انگار میتوانستند همانجا با هم دست بدهند، تساوی را بپذیرند و زمین را ترک کنند.
از دقیقه ۶۵ تا ۹۱، الجزایر که تقریبا هیچ فشاری را تحمل نمیکرد، ۲۷۹ پاس صحیح از مجموع ۲۸۲ پاس ثبت کرد. اتریش نیز ۸۰ پاس صحیح از ۸۵ پاس داشت.
در تمام این مدت تنها دو ضربه به سمت دروازه زده شد. تساوی برای صعود هر دو تیم به مرحله حذفی جام جهانی کافی بود و با توجه به آتشبسی نانوشته که به نظر میرسید برقرار شده، این نیم ساعت به یکی از بیروحترین، خستهکنندهترین و حسابگرانهترین مقاطع بازی در این جام جهانی تبدیل شد؛ دورهای که از زمان «رسوایی خیخون» ۴۴ سال پیش، مشابهی نداشت. حتی برخی پیشاپیش نام «دومین مصالحه میزوری» را برای آن انتخاب کرده بودند.
اما سپس، در وقتهای تلفشده، همه چیز دیوانهوار شد.
الجزایر برای مدتی طولانی بدون وقفه توپ را بین بازیکنانش به گردش درآورده بود؛ گویی یک تمرین ساده برگزار میشد. تا اینکه حسام عوار و ریاض محرز تصمیم گرفتند جریان بازی را تغییر دهند.
عوار با یک پاس ظریف، توپ را از میان مدافعان منفعل اتریش عبور داد و محرز برای دومین بار در آن شب بدون هیچ رحمی توپ را وارد دروازه کرد؛ گل دیرهنگامی که اتریش را تا آستانه حذف برد، انتقامی دیرهنگام برای خیخون بود و میتوانست برای همیشه در حافظه هواداران فوتبال الجزایر ثبت شود.
اما درست زمانی که هواداران الجزایر در حال جشن گرفتن یکی از شیرینترین پیروزیهای تاریخ خود بودند، چرخش دیگری از راه رسید. اتریش برای آخرین بار حمله کرد و ساشا کالایدزیچ، مهاجم تعویضی این تیم، در ششمین دقیقه وقتهای تلفشده و با نخستین لمس توپ خود، گل تساوی را با ضربه سر به ثمر رساند.
اتریش و الجزایر به همان تساویای رسیدند که هر دو را راهی مرحله بعد کرد و در نتیجه ایران حذف شد. این همان نتیجهای بود که همه، بهویژه ایرانیها، انتظارش را داشتند؛ اما نه با مسابقهای چنین دیوانهوار که هیچکس پیشبینیاش را نمیکرد.
این پایان هالیوودی بود
رالف رانگنیک، سرمربی اتریش، گفت: «این یک پایان هالیوودی بود. بیش از ۴۰ سال است که مربیگری میکنم و مسابقهای با چنین روند دراماتیک و چنین چرخش غیرمنتظرهای به یاد ندارم. اگر آلفرد هیچکاک... البته او ارتباطی با فوتبال نداشت، اما اگر چنین داستانی را نوشته بود، میگفتم کاملا دیوانه است.»
این پایان، به شکلی عجیب، مناسب مرحله گروهی جام جهانی بود؛ مرحلهای که هم بار دیگر نشان داد هیجان، بخش جداییناپذیر جذابیت جام جهانی است و هم ضعفهای فرمت جدید ۴۸ تیمی را آشکار کرد؛ فرمتی که خطر حذف را کاهش داده و احتمال رقم خوردن نتایج مطلوب برای هر دو تیم را افزایش داده است.
دقیقا همین اتفاق در سال ۱۹۸۲ رخ داد؛ زمانی که پیروزی یک بر صفر آلمان غربی مقابل اتریش، در مسابقهای تقریبا بدون حادثه، باعث صعود هر دو تیم و حذف الجزایر شد. همان ماجرا باعث شد فیفا تصمیم بگیرد از آن پس، مسابقات پایانی هر گروه به طور همزمان برگزار شوند تا احتمال تبانی به حداقل برسد.
باب ولنتاین، داور آن مسابقه در شهر خیخون اسپانیا، در سال ۲۰۲۲ در گفتوگو با اتلتیک گفته بود: «حدود ۲۰ دقیقه از بازی گذشته بود که احساس بدی پیدا کردم. با خودم گفتم: انگار هیچ تکلی در این مسابقه زده نمیشود.»
رانگنیک و ولادیمیر پتکوویچ، سرمربی الجزایر، هر دو تاکید کردند آنچه شنبه شب در کانزاس سیتی رخ داد، هیچ شباهتی به خیخون نداشت. به گفته آنها، برخلاف توافق نانوشتهای که بسیاری انتظارش را داشتند، این مسابقه تا پیش از آن نیم ساعت بحثبرانگیز، دیداری جذاب، غیرقابل پیشبینی و پر از موقعیت در هر دو سمت زمین بود.
پتکوویچ گفت: «بسیار خوشحالم که در نهایت این فوتبال بود که پیروز شد.»
تا حدی هم همینطور بود.
در یک ساعت نخست مسابقه، گل مارکو آرناتوویچ با گل رفیق بلغالی پاسخ داده شد و سپس گل مارسل زابیتسر را ریاض محرز جبران کرد. هر دو تیم برای پیروزی تلاش میکردند و اتفاقات وقتهای تلفشده نیز واقعا دیوانهوار بود.
اما نیم ساعت بین دو گل محرز، تصویر دیگری داشت؛ دورهای که هرچند از نگاه هر دو تیم قابل درک بود، اما همچنان خستهکننده و بیروح به نظر میرسید.
حتی میتوانست ۶ بر ۶ شود!
رانگنیک در پاسخ به پرسشی درباره کاهش میل هجومی دو تیم پس از گل دوم محرز گفت: «بعد از چنین مسابقه پرهیجان و پرنوسانی که میتوانست حتی ۶ بر ۶ تمام شود، فکر میکنم این کاملا طبیعی بود.»
پتکوویچ نیز تقریبا همین نظر را داشت. او گفت تیمش برای تساوی بازی نمیکرد، اما پذیرفت که پس از تساوی ۲ بر ۲ در اواسط نیمه دوم، «حدود ۱۵ دقیقه هر دو تیم کمی منفعل شدند.»
او افزود: «فلسفه من همیشه بازی برای پیروزی است، اما گاهی باید با هوش و درایت هم پیروز شد. بعضی رفتارها کاملا طبیعی هستند. این بخشی از فوتبال است. با این حال، میل واقعی برای پیروزی وجود داشت.»
برای اتریش، پیروزی یا تساوی به معنای کسب رتبه دوم گروه J و رویارویی با اسپانیا، قهرمان اروپا، در مرحله یکشانزدهم نهایی بود؛ در حالی که شکست و سقوط به رده سوم به حذف این تیم منجر میشد.
برای الجزایر اما شرایط متفاوت بود؛ پیروزی به معنای تقابل با اسپانیا و تساوی به معنای دیدار با سوییس بود. از این منظر، شاید حتی تساوی برای الجزایر نتیجه مطلوبتری نسبت به پیروزی محسوب میشد.
رانگنیک نیز پس از مسابقه به همین موضوع اشاره کرد.
او درباره گل سوم الجزایر گفت: «نمیدانم دقیقا چگونه اتفاق افتاد. هیچکس نمیتواند در دقیقه ۷۵ به من بگوید که در دقیقه ۹۳ کسی برنامهریزی کرده بود بگوید: "حالا یک گل دیگر بزنیم." شاید یکی دو بازیکن الجزایر چنین فکری کرده باشند، اما بعید میدانم بیشتر اعضای تیم ترجیح میدادند به جای سوییس، با اسپانیا روبهرو شوند.»
محرز: توپ جلوی دروازه را باید گل کنم
زیبایی گل دوم محرز در این بود که بازیکنان اتریش کاملا از آن شوکه شده بودند؛ بهویژه با توجه به روند نیم ساعت قبل از آن.
به نظر میرسید محرز حاضر است بهای حذف اتریش و رویارویی با اسپانیا را بپردازد. آن گل شبیه انتقامی شیرین بود؛ نیم ساعت حریف را در خواب فرو ببر، بدون هیچ تهدیدی فقط توپ را بچرخان و سپس در آخرین لحظه ضربه نهایی را وارد کن؛ «و این هم برای خیخون.»
اما محرز پس از مسابقه روایت دیگری ارائه داد.
او گفت: «راستش کمی موقعیت عجیبی بود. ما توپ را به جناحین میبردیم و آنها عقب نشسته بودند. اما در آخرین لحظه یک پاس ارسال شد، من چرخیدم و باید حرکت میکردم. باید به فوتبال احترام بگذارم. وقتی توپ مقابل دروازهبان به من میرسد، باید گل بزنم؛ باید تلاش کنم گل بزنم. میدانم موقعیت عجیبی بود، اما این فوتبال است و باید به آن احترام گذاشت.»
او ادامه داد: «و نکته خوب این بود ــ البته برای اتریش ــ اینکه آنها گل زدند و صعود کردند. هر دو تیم صعود کردیم و امروز مهمترین موضوع همین بود.»
مارسل زابیتسر گفت او و همتیمیهایش پس از گل دوم محرز «از نظر روحی کاملا فرو ریخته بودند.»
او افزود: «در دقیقه ۹۵ دیگر به سختی میتوانی باور کنی هنوز هم چیزی ممکن است تغییر کند.»
اما سپس هرجومرج آغاز شد. کالایدزیچ که تنها لحظاتی قبل وارد زمین شده بود، با آخرین اتفاق مهم مسابقه گل تساوی را به ثمر رساند. بازیکنان و هواداران اتریش با شور فراوان جشن گرفتند و چند ثانیه بعد، با سوت پایان، بازیکنان و هواداران الجزایر نیز شادی خود را آغاز کردند.
شبی گیجکننده، سرشار از فراز و فرودهای احساسی بود؛ اما در نهایت، درست مانند یک ترن هوایی، همه چیز به همان نقطهای بازگشت که از آن آغاز شده بود.
پیش از مسابقه که در ورزشگاه اروهد کانزاس سیتی برگزار شد، همه میدانستند که تساوی، اتریش را به عنوان تیم دوم گروه J و برای نخستین بار در ۴۴ سال گذشته راهی مرحله حذفی جام جهانی میکند و الجزایر نیز به عنوان یکی از بهترین تیمهای سوم به مرحله یکشانزدهم نهایی صعود خواهد کرد.
به همین دلیل، احتمال رقم خوردن نتیجهای که به سود هر دو تیم باشد، از مهمترین موضوعات پیش از مسابقه بود. پس از مسابقه هم که منجر به حذف تیم ملی ایران از جام جهانی شد، برخی از مجریان صدا و سیمای جمهوری اسلامی احتمال شرطبندی و تبانی دو تیم را مطرح کردند.
رانگنیک اما گفت معتقد است که اتفاقات پایانی مسابقه باید به همه تئوریهای توطئه پایان دهد: «در مسابقهای که با نتیجه ۳ بر ۳ تمام میشود، هیچکس نمیتواند تصور کند توافقی در کار بوده است؛ بهویژه با اتفاقاتی که در ۹۰ ثانیه پایانی دیدیم.»
بازی در وقتهای تلفشده به اوج هیجان رسید.
ریاض محرز، کاپیتان الجزایر، در دقیقه ۹۳ تیمش را ۳ بر ۲ پیش انداخت، اما ساشا کالایدزیچ، مهاجم تعویضی اتریش، با آخرین ضربه مسابقه گل تساوی را به ثمر رساند.
اتریش دو بار با گلهای مارکو آرناتوویچ و مارسل زابیتسر پیش افتاده بود، اما الجزایر با گلهای رفیق بلغالی و ریاض محرز بازی را به تساوی کشاند و سپس از حریف پیش افتاد تا اینکه گل دیرهنگام کالایدزیچ نتیجه را ۳ بر ۳ کرد.
به گزارش رویترز، رانگنیک گفت: «اگر سه دقیقه مانده به پایان کسی میگفت چنین اتفاقی خواهد افتاد، حتما فکر میکردید دیوانه است. حدود ۴۰ سال است که مربیگری میکنم و مسابقهای با چنین روند دراماتیک و غیرقابل پیشبینی به یاد ندارم.»
او افزود: «بیشتر مردم انتظار نتیجه صفر-صفر یا یک-یک را داشتند، اما بازی ۳ بر ۳ شد. باورکردنی نیست. رختکن غرق در شور و هیجان است. اگر آلفرد هیچکاک چنین داستانی نوشته بود، احتمالا میگفتم کاملا دیوانه شده است.»
سرمربی اتریش همچنین این ادعا را که دو تیم در دقایق پایانی به تساوی رضایت داده بودند، رد کرد و گفت بازیکنان تا پیش از گل محرز همچنان برای پیروزی تلاش میکردند.
او گفت: «هر کسی ۱۵ دقیقه پایانی بازی را دیده باشد، میداند هیچ نشانهای وجود نداشت که بازیکنان بخواهند مسابقه با تساوی تمام شود. به نظر من هر دو تیم به دنبال پیروزی بودند.»
او افزود: «هیچکس نمیتواند به من بگوید که ناگهان در دقیقه ۹۳ کسی تصمیم گرفته باشد بگوید: "حالا بیایید یک گل دیگر بزنیم."»
خاطره تلخ جام جهانی ۱۹۸۲
ولادیمیر پتکوویچ، سرمربی الجزایر، نیز از نتیجه مسابقه ابراز رضایت کرد؛ در حالی که پیش از بازی، خاطره «رسوایی خیخون» در جام جهانی ۱۹۸۲ همچنان بر فضای مسابقه سایه انداخته بود؛ دیداری که در آن آلمان غربی و اتریش با نتیجهای که به سود هر دو بود، باعث حذف الجزایر شدند.
پتکوویچ گفت: «بسیار خوشحالم که در نهایت فوتبال پیروز شد. نتیجه ۳ بر ۳ خودش همه چیز را بیان میکند.»
الجزایر در مرحله یکشانزدهم نهایی به مصاف سوییس خواهد رفت؛ تیمی که پتکوویچ بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۱ هدایت آن را بر عهده داشت. اتریش نیز با اسپانیا، قهرمان اروپا، روبهرو خواهد شد.
رانگنیک گفت معتقد است هر اتفاقی ممکن است رخ دهد.
او افزود: «این را در چند ثانیه پایانی مسابقه دیدید. چه کسی فکر میکرد ترکیه پس از تنها دو بازی حذف شود؟ بنابراین بسیار خوشحالیم که از سختترین گروه مسابقات، به عنوان تیم دوم صعود کردیم و این کار اصلا آسان نبود.»
کاپیتان پیشین تیم ملی فوتبال ایران در این یادداشت اینستاگرامی نوشت: «این روزها، پس از حذف تیم فوتبال از جام جهانی، واکنشهای متفاوتی دیده میشود. در کنار ناراحتی عده ای از هواداران، بسیاری از مردم نیز از این نتیجه ابراز خوشحالی کردهاند. این اتفاق، پیش از آنکه یک مسئله فوتبالی باشد، یک پیام اجتماعی است؛ پیامی که نمیتوان آن را با تحلیل فنی، تاکتیک یا آمار مسابقات توضیح داد.
به عقیده محمد خاکپور، «فوتبال زمانی زیباست که مردم احساس کنند تیم، بازتابی از خودشان است؛ شادیاش شادی آنهاست و رنجش رنج آنها. اما هرگاه این پیوند عاطفی سست شود، پیراهن دیگر بهتنهایی نمیتواند احساس تعلق ایجاد کند.»
او همچنین نوشت: «اعتماد، مهمترین سرمایه یک تیم ملی است؛ سرمایهای که نه با بودجه ساخته میشود و نه با تبلیغات، بلکه با همدلی، صداقت و احساس همراهی با مردم شکل میگیرد.
خاکپور در بخشی از یادداشت خود نوشت نوشت: «فوتبال فقط یک بازی نیست؛ یک پدیده اجتماعی است. شاید به همین دلیل است که مردم هیچوقت فقط نتیجه یک مسابقه را قضاوت نمیکنند، بلکه رابطهای را که میان یک تیم و جامعه شکل گرفته است نیز میسنجند.»
او با اشاره به احساسات متناقض مردم نسبت به نتایج تیم ملی در جام جهانی نوشت: «مردم ممکن است از یک شکست فوتبالی خوشحال نباشند؛ اما گاهی از فروریختن تصویری خوشحال میشوند که دیگر آن را واقعی نمیدانند. مردم میان «نمایش» و «واقعیت» تفاوت قائلاند. آنها شاید اشتباهات فنی را ببخشند، اما احساس دوری و بیاعتمادی را بهسادگی فراموش نمیکنند.»
کاپیتان پیشین تیم ملی نوشت: «شاید مهمترین درس این جام جهانی، نه درباره فوتبال، بلکه درباره جامعه باشد: هیچ تیم ملی بدون سرمایه اجتماعی، واقعاً ملی نخواهد بود. پیراهن تیم ملی زمانی معنا پیدا میکند که مردم احساس کنند احترام، همدلی و مسئولیتپذیری نیز همراه آن پوشیده شده است.»
او نوشت: «فوتبال در نهایت با گل و امتیاز زنده نمیماند؛ با قلب مردم زنده میماند. و قلب مردم را نمیتوان با نمایش به دست آورد؛ فقط با صداقت میتوان حفظ کرد.»
پس از حذف تیم ملی فوتبال ایران از جام جهانی، شماری از شهروندان با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال، این نتیجه را نه صرفاً یک ناکامی ورزشی، بلکه بازتاب مواضع سیاسی برخی بازیکنان تیم در سالهای اخیر توصیف کردند.
در بسیاری از این پیامها، نام رامین رضاییان بیش از دیگر بازیکنان تکرار شد. کاربران با اشاره به حضور او و دیگر بازیکنان تیم در تجمعات حکومتی پس از اعتراضات سراسری و اظهاراتشان درباره کشتار دیماه، نوشتند که حذف تیم «سالها پیش» و در زمان فاصله گرفتن از مردم رقم خورده بود. یکی از شهروندان خطاب به رضاییان نوشت: «شما خیلی وقت پیش حذف شدید؛ همانجا که به جاویدنامان پشت کردید.»
گروهی دیگر از مخاطبان، شکست تیم را با مفاهیمی مانند «کارما» یا «آه خانوادههای دادخواه» توصیف کردند و نوشتند این نتیجه، پیامد حمایت برخی بازیکنان از حکومت و بیتوجهی به سرکوب معترضان است. در شماری از پیامها آمده بود که «دعای خیر مردم» دیگر پشت این تیم نبود و به همین دلیل نتوانست به مرحله بعدی جام جهانی صعود کند.
برخی از مخاطبان نیز تیم کنونی را با بازیکنانی که در سالهای گذشته مواضع متفاوتی اتخاذ کرده بودند، مقایسه کردند. در تعدادی از پیامها از رشید مظاهری به عنوان نمونه بازیکنی یاد شد که به گفته شهروندان «در کنار مردم ایستاد». در مقابل، از اعضای فعلی تیم به دلیل آنچه «حمایت از رژیم» یا «نادیده گرفتن سرکوب مردم» خوانده شد، انتقاد شد.
در بخش دیگری از واکنشها، مخاطبان تاکید کردند که این تیم دیگر از حمایت عمومی برخوردار نیست. برخی نوشتند که برخلاف دورههای گذشته، این بار خبری از گردهماییهای گسترده برای تماشای مسابقات یا دعا برای پیروزی تیم نبود و حتی شماری از مردم از حذف آن ابراز خوشحالی کردند. یکی از شهروندان نوشت: «این تیم، تیم ملی و مردمی نیست؛ از باختش بیشتر خوشحال میشویم.»
همچنین تعدادی از شهروندان به گل مردود اعلامشده شجاع خلیلزاده اشاره کردند و آن را به اظهارات پیشین او درباره تقدیم گل به رهبر جمهوری اسلامی پیوند زدند. برخی دیگر نیز با اشاره به اشکهای رامین رضاییان پس از حذف ایران، نوشتند که این نتیجه پیامد انتخابهای سیاسی بازیکنان است.
وجه مشترک بسیاری از این پیامها، پیوند زدن نتیجه ورزشی تیم با مواضع سیاسی بخشی از بازیکنان و تاکید بر این بود که از نگاه این شهروندان، حمایت اجتماعی و موفقیت ورزشی از یکدیگر جدا نیستند و فاصله گرفتن از افکار عمومی، در نهایت بر سرنوشت تیم نیز تاثیر گذاشته است.
