عبدالله حاجیصادقی، نماینده خامنهای در سپاه، در گفتوگویی با رسانههای ایران، گفت در طول جنگ میتوانستیم اقدامات سنگینتری علیه آمریکا در منطقه انجام دهیم اما چون مردم خاورمیانه آسیب میدیدند، خامنهای موافقت نکرد.
او افزود نقشه دشمن این است که ما را مقابل هم بگذارد.
حاجیصادقی گفت اگر «دشمن خطایی بکند»، روزهای «سختتری» خواهد داشت و نیروی دریایی و سپاه پاسداران «فراتر از عملیاتهای وعده صادق» در برابر آن خواهند ایستاد.
نماینده خامنهای در سپاه همچنین گفت آمریکا باید بپذیرد آنچه در خلیج فارس میگذرد و تنگه هرمز «تحت کنترل» نیروی دریایی جمهوری اسلامی است.
او تهدید کرد اگر آمریکا «دست به خطایی بزند» یا شروط جمهوری اسلامی را نپذیرد، جمهوری اسلامی «نه فقط در منطقه، بلکه فرای منطقه» را هم برای آمریکا تنگ خواهد کرد و «چنان دشمنان را پشیمان میکند که دیگر عذرخواهی او را هم دنیا نپذیرد.»
این رسانه در تحلیلی که چهارشنبه ششم خرداد منتشر شد، نوشت جمهوری اسلامی، برخلاف تصویری که برخی تحلیلگران از موفقیت ویدیوها و میمهای حکومتی ارائه میکنند، «سلاحی تازه» اختراع نکرده و راهبرد رسانههای اجتماعیاش را از دفترچه راهنمایی وام گرفته که پیشتر اوکراین در جنگ با روسیه نوشته بود.
بهنوشته تایم، این تقلید «آنقدر به اصل آن نزدیک است که تقریبا میتوان آن را نوعی ستایش دانست»، اما تهران از دو مزیت اصلی اوکراین بیبهره است.
جمهوری اسلامی در جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل، با اتکا به ویدیوهای ساختهشده با هوش مصنوعی، میمها و شوخیهای سیاسی، کوشید خود را حکومتی شوخطبع، موجه، معقول و البته مسلط بر روایت جنگ نشان دهد.
یکی از تولیداتی که در این کارزار توجه بسیاری به خود جلب کرد، تولید فیلمی با شخصیتهای لگویی دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل بود و شبکههای اجتماعی، بهویژه تیکتاک، مورد توجه ویژه کاربران غیرایرانی قرار گرفت.
تایم در توضیح مقایسه میان راهبردهای مورد استفاده اوکراین و کارزار کنونی جمهوری اسلامی در دنیای آنلاین نوشت اوکراین از نخستین ساعات حمله روسیه در فوریه ۲۰۲۲، کوشید در فضای آنلاین کاری را انجام دهد که در آن مقطع هنوز در میدان نبرد قادر به انجام کامل آن نبود: روایت خود از جنگ را به جهان انتقال دهد، اطلاعات نادرست روسیه را بیاثر و افکار عمومی غرب را با خود همراه کند. این کارزار، از ویدئوهای ولودیمیر زلنسکی در خیابانهای کییف تا حسابهای رسمی اوکراین و وزارت دفاع این کشور در شبکههای اجتماعی، به گفته تایم، توانست افکار عمومی و پارلمانهای غربی را تحت تاثیر قرار دهد و حمایت تسلیحاتی از اوکراین را تقویت کند.
براساس این گزارش، جمهوری اسلامی آشکارا از همان الگو یادداشتبرداری کرده است: جا زدن خود بهعنوان طرف ضعیفتر، فعال شدن بیمحابای حسابهای سفارتخانههایش در ایکس، و دست انداختن ترامپ با ارجاعهای فرهنگی و طنزآمیز.
اما بهنوشته تایم، راهبرد اوکراین به دو دلیل موفق بود؛ دلایلی که جمهوری اسلامی فاقد آنهاست. نخست اینکه اوکراین در آغاز جنگ برای بخش بزرگی از مخاطبان غربی کشوری ناشناخته بود و میمها و طنز آنلاین توانستند تصویری تازه از آن کشور بهعنوان دموکراسیای زنده، دارای انتخابات، رسانههای آزاد و فرهنگ عمومی پویا ارائه دهند.
دلیل دوم و مهمتر، بهنوشته تایم، این بود که تصویر آنلاین اوکراین با واقعیت میدانی آن همخوانی داشت؛ یعنی اوکراینِ شوخطبع، مقاوم و دموکراتیکی که در دنیای آنلاین به نمایش درمیآمد، همان کشوری بود که خبرنگاران، دیپلماتها و پناهجویان نیز در دنیای واقعی با آن مواجه بودند.
تایم نوشت جمهوری اسلامی هیچیک از این دو امتیاز را ندارد، زیرا نه ناشناخته است و نه تصویر تبلیغاتیاش با واقعیت سابقهاش همخوانی دارد.
بهنوشته این رسانه، جمهوری اسلامی یکی از «پوششدادهشدهترین، تحلیلشدهترین و تحریمشدهترین» حکومتهای جهان است و کارنامه ۴۷ ساله آن، از اعدامهای گسترده زندانیان سیاسی در سال ۱۹۸۸ تا سرکوب دانشجویان، جنبش سبز و اعتراضات سالهای اخیر، مانع از آن میشود که چند ویدئوی طنز بتواند تصویر تازهای از آن بسازد.
این گزارش افزود ویدیوهای لگویی جمهوری اسلامی «ایرانی پنهان و فضیلتمند» را آشکار نمیکنند، بلکه از جهان میخواهند ایرانی را فراموش کند که از قبل میشناسد. مخالفان ترامپ و جنگ او ممکن است از دیدن تمسخر رییسجمهوری آمریکا در قالب یک شخصیت لگویی لبخند بزنند، اما به احتمال زیاد بر اساس یک ویدئوی انیمیشنی به این نتیجه نخواهند رسید که تهران طرفی است که باید از آن حمایت کرد.
تایم در بخش دیگری از گزارش، تفاوت میان آمریکا و جمهوری اسلامی را در نحوه مواجهه با خطاها و جنایتهای جنگی برجسته کرد. این رسانه، با اشاره به حمله به مدرسهای در میناب، نوشت پس از آنکه مقامهای آمریکایی ابتدا سکوت کردند و ترامپ مدعی شد حمله کار حکومت ایران بوده، رسانههای جریان اصلی غربی با تحلیل منابع باز به این نتیجه رسیدند که مدرسه با یک موشک تاماهاوک آمریکایی هدف قرار گرفته است. سپس تحقیقات مقدماتی پنتاگون نیز نشان داد سنتکام، با تکیه بر دادههای قدیمی، مدرسه را هدف گرفته بود.
به نوشته تایم، همین روند نشان میدهد جامعه باز چگونه عمل میکند: رییسجمهوری ممکن است طفره برود یا دروغ بگوید، اما رسانهها او را به چالش میکشند، بازرسان دولتی یافتههایی خلاف روایت او ارائه میدهند، سناتورهای هر دو حزب پاسخ میخواهند و افکار عمومی علیه جنگ تغییر میکند.
تایم در مقابل نوشت جمهوری اسلامی از نظر ساختاری قادر به چنین شفافیتی نیست: یک خبرنگار در ایران نمیتواند از رییسجمهور درباره معترضان کشتهشده در خیابانهای مهاباد سوال کند، هیچ نهاد مستقلی نمیتواند نتایج نظرسنجی درباره جنگهای منطقهای حکومت را منتشر کند، و نمایندهای نیست که درباره قطع اینترنت در دوران اعتراضهای ضدحکومتی، از حکومت پاسخ بخواهد.
این گزارش در پایان نوشت یاد قربانیان حمله میناب پاکشدنی نیست، اما جهان ندا آقاسلطان، مهسا امینی و نرگس محمدی را نیز فراموش نخواهد کرد. به نوشته تایم، برای شناختن جمهوری اسلامی «آنگونه که واقعا هست»، نیازی نیست این چهرهها در قالب لگو بازسازی شوند.
بر اساس پوستر منتشر شده، قرار است این مراسم در حرم عبدالعظیم شهر ری برگزار شود.
در این پوستر، نامهای «زهرا سادات حداد عادل»، «بشری حسینی خامنهای»، «مصباحالهدی باقری» و «زهرا محمدی گلپایگانی» بهعنوان کشتهشدگان ذکر شده است؛ نامهایی که هر کدام به یکی از خانوادههای بانفوذ و نزدیک به هسته قدرت در جمهوری اسلامی متصلاند.
همین نامها و نسبتهای خانوادگی، توجهها را به سابقه سیاسی و جایگاه خانوادگی آنان جلب کرده است؛ خانوادههایی که در دهههای گذشته در مهمترین نهادهای سیاسی، امنیتی، فرهنگی و آموزشی جمهوری اسلامی حضور داشتهاند و بخشی از ساختار قدرت را شکل دادهاند.
یکی از شناختهشدهترین این نامها، زهرا سادات حداد عادل، همسر مجتبی خامنهای و دختر غلامعلی حداد عادل است. حداد عادل از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۷ ریاست مجلس هفتم شورای اسلامی را بر عهده داشت و به عنوان نخستین رییس غیرروحانی مجلس جمهوری اسلامی شناخته میشود.
او همچنین در دورههای ششم، هفتم، هشتم و نهم نماینده مجلس بود و ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی را نیز برعهده دارد. حداد عادل عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی و موسس مدرسه غیرانتفاعی «فرهنگ» است؛ مدرسهای که منتقدان آن را یکی از نمادهای آموزش ویژه برای طبقه نزدیک به حاکمیت میدانند.
منتقدان معتقدند حضور همزمان حداد عادل در نهادهای سیاسی، فرهنگی و آموزشی، همراه با پیوند خانوادگیاش با بیت رهبری، نمونهای از تمرکز قدرت در حلقهای محدود از خانوادههای نزدیک به حکومت است. نام او در فهرست تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا نیز قرار دارد.
پس از خانواده حداد عادل، نام «مصباحالهدی باقری» توجهها را به خانواده باقری کنی و شبکه مرتبط با دانشگاه امام صادق جلب میکند. مصباحالهدی باقری کنی، همسر هدی خامنهای، دختر علی خامنهای، و فرزند محمدباقر باقری کنی بود؛ روحانی بانفوذی که سابقه عضویت در مجلس خبرگان رهبری و ریاست دانشگاه امام صادق را داشت.
دانشگاه امام صادق پس از انقلاب زیر نظر محمدرضا مهدوی کنی، روحانی بانفوذ جمهوری اسلامی، گسترش یافت و به یکی از مهمترین مراکز تربیت مدیران حکومتی تبدیل شد. مهدوی کنی، دبیرکل جامعه روحانیت مبارز، رییس پیشین مجلس خبرگان رهبری و از چهرههای نزدیک به رهبران جمهوری اسلامی بود و سالها ریاست این دانشگاه را برعهده داشت.
امروز بسیاری از مدیران سیاسی، امنیتی، رسانهای و دیپلماتیک جمهوری اسلامی از فارغالتحصیلان این دانشگاه هستند.
منتقدان، دانشگاه امام صادق را یکی از مهمترین مراکز «کادرسازی ایدئولوژیک» جمهوری اسلامی میدانند و دلیل «رانتی» خوانده شدن آن را فقط کیفیت آموزشی یا مذهبی بودنش نمیدانند، بلکه به ارتباط نزدیکش با نهاد رهبری، گزینش عقیدتی دانشجویان و نفوذ گسترده فارغالتحصیلانش در ساختار قدرت اشاره میکنند.
در میان نامهای ذکرشده در پوستر، نام زهرا محمدی گلپایگانی نیز دیده میشود؛ کودک ۱۴ ماههای که از دو سو به خانوادههای بانفوذ جمهوری اسلامی متصل بود: از یک سو نوه محمد محمدی گلپایگانی، رییس دفتر علی خامنهای، و از سوی دیگر نوه علی خامنهای.
پدربزرگ او از سمت پدری، محمد محمدی گلپایگانی، روحانی و از چهرههای نزدیک به علی خامنهای است که از سال ۱۳۶۸ ریاست دفتر رهبر جمهوری اسلامی را برعهده داشته است. وزارت خزانهداری آمریکا نیز در سال ۲۰۱۹ او را بهدلیل فعالیت به نمایندگی از دفتر رهبر جمهوری اسلامی تحریم کرد.
محمدی گلپایگانی یکی از بانفوذترین چهرههای کمحاشیه و کمتررسانهای در ساختار قدرت جمهوری اسلامی به شمار میرود؛ فردی که به دلیل جایگاهش در دفتر خامنهای، در بسیاری از تصمیمها و پیامهای رسمی بیت رهبری نقشی کلیدی داشته است.
نام «بشری حسینی خامنهای»، دختر بزرگ علی خامنهای، نیز در این پوستر آمده است؛ چهرهای که برخلاف برخی دیگر از اعضای خانواده رهبر جمهوری اسلامی، کمتر در فضای عمومی دیده شده و اطلاعات اندکی درباره زندگی شخصی و فعالیتهای او منتشر شده است.
رسانههای حکومتی در هفتههای گذشته از او با عنوان «شهیده بشری خامنهای» یاد کردهاند و در برخی گزارشها به سابقه آموزشی و علاقه او به ادبیات اشاره شده است.
تابناک در گزارشی با عنوان دلنوشته یک دانشآموز برای «شهیده بشری خامنهای»، او را با نام «خانم حسینی» خطاب کرده و از ارتباط او با فضای آموزش و ادبیات نوشته است.
انتشار پوستر مراسم یادبود این چهار نفر، افزون بر جنبه خبری آن، تصویری فشرده از پیوندهای خانوادگی در بالاترین لایههای قدرت جمهوری اسلامی ارائه میدهد؛ پیوندهایی که خانواده خامنهای را به خانواده حداد عادل، باقری کنی و محمدی گلپایگانی متصل میکند.
این شبکه خانوادگی، از مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی تا دانشگاه امام صادق و دفتر رهبر جمهوری اسلامی امتداد دارد؛ ساختاری که منتقدان آن را نشانهای از تمرکز قدرت، گردش بسته نخبگان حکومتی و نقش روابط خانوادگی در دسترسی به مناصب سیاسی، فرهنگی و امنیتی میدانند.
در چنین زمینهای، مراسم یادبود اعلامشده در شهر ری فقط یک مراسم خانوادگی یا مذهبی نیست؛ بلکه بار دیگر نشان میدهد حلقههای خانوادگی نزدیک به بیت رهبری چگونه در دهههای گذشته در مرکز ساختار قدرت جمهوری اسلامی حضور داشتهاند و چگونه نامهای خانوادگی، در جمهوری اسلامی، با مسیرهای نفوذ سیاسی و نهادی گره خوردهاند.
