چهار فضانورد ماموریت آرتمیس-۲ در نخستین سفر به ماه در بیش از نیمقرن گذشته، در حال بازگشت به زمین هستند. کپسول اوریون حامل این فضانوردان قرار است پس از ورود مجدد به جو، با چتر نجات در اقیانوس آرام در نزدیکی کالیفرنیا فرود آید.
این چهار فضانورد در بازگشت از نخستین سفر همراه سرنشین به ماه در بیش از نیمقرن گذشته، جمعه ۲۱ فروردین سوار بر فضاپیمای کپسولی «اوریون» با سرعتی بسیار بالا بهسوی زمین بازخواهند گشت و در اقیانوس آرام در نزدیکی سواحل جنوب کالیفرنیا فرود میآیند.
مرحله پایانی این ماموریت ۱۰ روزه ناسا با جداسازی کپسول سرنشینان اوریون از «ماژول خدماتی» (که در مدت ماموریت وظیفه پشتیبانی را بر عهده داشت) آغاز میشود.
سپس کپسول فضانوردان وارد جو زمین شده و در نهایت با چتر نجات در دریا فرود میآید.
در این فرایند شش دقیقهای، ارتباط رادیویی با فضانوردان قطع میشود.
در صورتی که همهچیز طبق برنامه پیش برود، رید وایزمن، ویکتور گلاور و کریستینا کوخ، فضانوردان آمریکایی، به همراه جرمی هنسن، فضانورد کانادایی، اندکی پس از ساعت هشت شب به وقت شرق آمریکا، در نزدیکی سواحل سندیگو بهطور ایمن در آب فرود خواهند آمد؛ درون کپسولی که «اینتگریتی» نامگذاری شده است.
ماموریت این چهار نفر ۱۱ فروردین (اول آپریل) از پایگاه کیپ کاناورال آغاز شد. آنها با استفاده از موشک عظیم «سامانه پرتاب فضایی» (SLS) ناسا ابتدا به مدار زمین منتقل شدند، سپس با عبور از پشت ماه، به عمقی از فضا رفتند که هیچ انسانی پیش از آن به آنجا نرفته بود.
گامی بهسوی مریخ و احیای ماموریتهای ماه
آنها با این سفر، نخستین فضانوردانی شدند که پس از برنامه آپولو در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ به نزدیکی ماه پرواز کردهاند. گلاور، کوخ و هنسن نیز هر یک بهنوعی تاریخساز شدند؛ نخستین فضانورد سیاهپوست، نخستین زن و نخستین غیرآمریکایی که در یک ماموریت ماه شرکت کردهاند.
این سفر که پس از ماموریت آزمایشی بدون سرنشین آرتمیس-۱ در سال ۲۰۲۲ انجام میشود، یک تمرین حیاتی برای حضور دوباره انسان بر سطح ماه است.
برنامهریزی شده است تا اواخر این دهه، انسان بار دیگر بر روی ماه پا بگذارد. هدف نهایی برنامه آرتمیس، ایجاد حضور بلندمدت انسان در ماه بهعنوان سکویی برای اکتشافات آینده در مریخ است.
همزمان، همانند دوران جنگ سرد و رقابتهای فضایی برنامه آپولو، ماموریت آرتمیس-۲ نیز در بستری از تنشهای سیاسی و اجتماعی پیش رفته است.
برای بسیاری از مخاطبان در سراسر جهان، این ماموریت بار دیگر توانمندیهای علم و فناوری را برجسته کرد؛ آن هم در دورهای که بیاعتمادی به شرکتهای بزرگ فناوری افزایش یافته است.
نظرسنجیها نیز از حمایت گسترده افکار عمومی از اهداف این ماموریت حکایت دارند.
آزمون حیاتی سپر حرارتی و خطر سوختن کپسول
در بازگشت به زمین، فضاپیمای اوریون در معرض یک آزمون خطرناک قرار دارد. مقاومت سپر حرارتی کپسول هنگام فرود حیاتی است.
این سپر در پرواز آزمایشی سال ۲۰۲۲ با میزان غیرمنتظرهای از حرارت و تنش در هنگام ورود مجدد به جو زمین روبهرو شده بود.
به همین دلیل، مهندسان ناسا مسیر فرود آرتمیس-۲ را تغییر دادهاند تا شدت حرارت کاهش یابد و خطر سوختن کپسول کمتر شود.
با این حال، با ورود اوریون به جو زمین با سرعتی حدود ۲۵ هزار مایل در ساعت (۴۰ هزار و ۲۳۵ کیلومتر در ساعت)، انتظار میرود دمای بیرونی کپسول به حدود پنج هزار درجه فارنهایت (۲۷۶۰ درجه سانتیگراد) برسد.
مسیر بازتنظیمشده فرود نهایی، محدوده احتمالی فرود در دریا را کوچکتر کرده و گزینههای جایگزین در صورت نامساعد بودن شرایط جوی را محدود کرده است.
علاوه بر عملکرد سپر حرارتی، عوامل حیاتی دیگری نیز در موفقیت این مرحله نقش دارند؛ از جمله دستیابی دقیق به مسیر و زاویه ورود مجدد به جو زمین از طریق مجموعهای از پیشرانههای هدایتگر.
آخرین مرحله از سه نوبت احتراق این پیشرانهها قرار است عصر جمعه، حدود پنج ساعت پیش از فرود، انجام شود.
از لحظه ورود کپسول به لایههای بالایی جو، کل فرایند تا فرود در آب کمتر از ۱۵ دقیقه طول میکشد؛ از جمله همان دوره شش دقیقهای قطع ارتباط رادیویی که پیش از باز شدن دو چتر نجات و فرود کپسول در دریا است.
ناسا اعلام کرده است تیمهای بازیابی حدود یک ساعت زمان نیاز دارند تا کپسول اوریون را مهار کرده، آن را به عرشه کشتی منتقل کنند و فضانوردان را بهصورت جداگانه از کپسول خارج کنند.
در اوج این پرواز، خدمه به فاصله ۲۵۲ هزار و ۷۵۶ مایلی از زمین رسیدند و رکورد پیشین (حدود ۲۴۸ هزار مایل) را که در سال ۱۹۷۰ بهوسیله خدمه آپولو-۱۳ ثبت شده بود، شکستند.
در طول جنگ میان جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، زلنسکی با چند تن از سران کشورهای عربی منطقه خلیج فارس دیدار و پیشنهاد حمایت دفاعی از آنان در برابر حملات جمهوری اسلامی را مطرح کرد.
او ۲۴ اسفند گفت روسیه پهپادهای شاهد را در اختیار جمهوری اسلامی قرار میدهد تا از آنها علیه ایالات متحده و اسرائیل استفاده شود.
زلنسکی بهتازگی در اظهاراتی به خبرنگاران که جمعه ۲۱ فروردین منتشر شد، اعلام کرد نیروهای اوکراینی پیش از آغاز آتشبس این هفته میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، در چندین کشور خاورمیانه پهپادهای شاهد ساخت ایران را سرنگون کردند.
به گفته رییسجمهوری اوکراین، نیروهای این کشور در عملیاتهای دفاعی مشارکت داشته و از پهپادهای رهگیر ساخت اوکراین استفاده کردهاند. پهپادهایی که در مقابله با پهپادهای شاهد طراحیشده بهوسیله جمهوری اسلامی که روسیه برای حمله به خاک اوکراین به کار میبَرَد، کارایی خود را نشان دادهاند.
پهپادهای شاهد نخستین بار در مقیاس گسترده در جریان جنگ روسیه علیه اوکراین به کار گرفته شدند. این پهپاد در مقایسه با موشکهای گرانقیمت، بسیار ارزانتر است.
زلنسکی درباره حضور نیروهایش در کشورهای منطقه گفت: «این یک ماموریت آموزشی یا تمرینی نبود، بلکه حمایتی برای ایجاد یک سامانه پدافند هوایی مدرن بود که بتواند در عمل بهطور واقعی کار کند.»
او مشخص نکرد که این عملیاتها در کدام کشورها انجام شده است، اما تاکید کرد نیروهای اوکراینی در چندین کشور حضور داشته و به تقویت سامانههای پدافند هوایی آنها کمک کردهاند.
رییسجمهوری اوکراین پیشتر نیز گفته بود ۲۲۸ کارشناس اوکراینی به منطقه اعزام شدهاند.
حکومت ایران از زمان آغاز مناقشه کنونی از ۹ اسفند، شماری از کشورهای منطقه را هدف قرار داد. حملاتی که تهران اغلب آنها را با استناد به فعالیت پایگاههای نظامی ایالات متحده در این کشورها توجیه میکند.
آذربایجان، امارات متحده عربی، اردن، بحرین، عراق، عربستان سعودی، عمان، قبرس، قطر، کویت و لبنان، از جمله این کشورها هستند.
زلنسکی گفت که اوکراین برای حفاظت از زیرساختهای انرژی خود، سلاحهایی دریافت میکند: «همچنین نفت، گازوئیل و در برخی موارد ترتیبات مالی.»
او گفت: «ما به تقویت امنیت آنها کمک میکنیم و در مقابل، آنها به افزایش تابآوری کشور ما یاری میرسانند. این موضوع بسیار فراتر از دریافت پول صرف است.»
پلیس اسرائیل و سازمان امنیت داخلی (شینبت)، پنجشنبه ۲۰ فروردین، در بیانیهای مشترک از بازداشت یک جوان ۲۲ ساله ساکن حیفا خبر دادند.
این مظنون به انجام ماموریتهایی برای دستگاه اطلاعاتی جمهوری اسلامی، از جمله ساخت بمب با هدف ترور نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین اسرائیل، متهم شده است.
جزئیات عملیات و ماموریتهای متهم
واحد ملی مبارزه با جرم و جنایت پلیس اسرائیل و شینبت در مارس ۲۰۲۶ طی یک عملیات مشترک، «آمی گایداروف» ۲۲ ساله را بازداشت کردند.
این فرد طبق نتایج تحقیقات اولیه، از اوت ۲۰۲۵ با یک رابط ایرانی در ارتباط بوده است.
او در ازای دریافت مبالغ مالی هنگفت، ماموریتهای متعددی را برای طرف ایرانی انجام داده است.
مقامات امنیتی اعلام کردند که گایداروف دستور ساخت مواد منفجره را دریافت کرده بود. او همچنین آپارتمانی را در حیفا اجاره کرده و دستگاههای ارتباطی ویژهای را برای تماس با رابطهای خود خریده است.
این مظنون از تمام مراحل کار خود عکس و فیلم تهیه میکرد و آنها را بهعنوان سند انجام کار برای کارفرمایان خود میفرستاد.
او همچنین افراد دیگری را برای کمک در تهیه مواد اولیه و اجرای نقشه ترور استخدام کرده است.
همدستان و آزمایش مواد منفجره
چند مظنون دیگر، از جمله دو نفر به نامهای «سرگئی لیبمن» و «ادوارد شوتیوک»، به ظن همکاری در تهیه مواد خام و پنهان کردن مواد منفجره بازداشت شدند.
این افراد بر اساس گزارش شبکه i24، چندین بار مواد منفجره را آزمایش کردند. یکی از این آزمایشها در یک پناهگاه عمومی زیرزمینی در شهر حیفا انجام شده است.
افزایش جاسوسیها در زمان جنگ
بازجوها اعلام کردند که گایداروف در جریان جنگ با جمهوری اسلامی، وظیفه جمعآوری اطلاعات حساس را بر عهده داشته است.
او از بندر حیفا و محل اصابت موشکها در شمال اسرائیل عکاسی کرده است.
او همچنین ماموریت داشت ملکی را مشرف به بندر حیفا شناسایی و تجهیزات نظارتی را در آنجا نصب کند.
پلیس تایید کرد که این متهم بیش از ۷۰ هزار شکل (واحد پول اسرائیل) از طریق ارز دیجیتال دریافت کرده است. کیفرخواست او و سایر همدستانش در روزهای آینده صادر خواهد شد.
این پرونده آخرین مورد از موج رو به رشد پروندههای جاسوسی مرتبط با تهران است. پروندههای مشابهی از جمله فعالیت دو برادر برای ایران و جاسوسی یک مترجم سابق پلیس پیش از این افشا شده بود.
وضعیت اضطراری در اسرائیل که به تعطیلی مدارس و محلهای کار انجامیده بود، شامگاه چهارشنبه و در پی آتشبس لغو شد.
در بیانیه سخنگوی دادگاه که پنجشنبه ۲۰ فروردین منتشر شد، آمده است: «با لغو وضعیت اضطراری و بازگشت سیستم قضایی به فعالیت، جلسات رسیدگی طبق روال عادی از سر گرفته خواهد شد»
در این بیانیه گفته شده است که این جلسات بین روزهای یکشنبه تا چهارشنبه برگزار میشود.
نتانیاهو، نخستین نخستوزیر در حال خدمت اسرائیل است که به ارتکاب جرم متهم شده است. او اتهامات رشوه، کلاهبرداری و نقض اعتماد را که در سال ۲۰۱۹ پس از سالها تحقیقات مطرح شد، رد میکند.
محاکمه نتانیاهو که در سال ۲۰۲۰ آغاز شد و ممکن است به احکام زندان منجر شود، بهطور مکرر بهدلیل تعهدات رسمی او به تعویق افتاده و هنوز زمان پایان آن مشخص نیست.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز با تکرار درخواستهای نتانیاهو از اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل، برای صدور عفو، به تاثیر حضورهای مکرر در دادگاه بر توانایی او برای انجام وظایفش اشاره کرده است.
دفتر هرتزوگ اعلام کرده است که بخش عفوهای وزارت دادگستری نظرات را جمعآوری میکند و آنها را به مشاور حقوقی رییسجمهوری ارائه خواهد داد تا مطابق روال معمول، توصیهای تهیه شود. عفو معمولا در میانه روند محاکمه اعطا نمیشود.
قرار است اسرائیل در ماه اکتبر انتخابات برگزار کند و انتظار میرود ائتلاف نتانیاهو، که راستگراترین دولت در تاریخ اسرائیل را شکست داده، با چالشهایی جدی برای پیروزی روبهرو باشد.
پایان سکوت و همراهی اپوزیسیون
بهدنبال آتشبس در جنگ ایران، رهبران اپوزیسیون اسرائیل و رسانهها که در طول جنگ بهطور همهجانبه از بنیامین نتانیاهو حمایت کرده و به انتقاد از او و دولتش پایان داده بودند، با انتقاد از نتایج جنگ سکوت خود را شکستند.
یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، چهارشنبه ۱۹ فروردین آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی را «فاجعه سیاسی» خواند و گفت اسرائیل حتی هنگام اتخاذ تصمیمهایی که بر هسته اصلی امنیت ملی این کشور تاثیر میگذارد، بر سر میز حضور نداشت.
او افزود: «هرگز در تمام تاریخ ما چنین فاجعه سیاسی رخ نداده است.»
رهبر اپوزیسیون اسرائیل همچنین گفت ارتش اسرائیل هر آنچه از آن خواسته شد انجام داد و مردم نیز پایداری چشمگیری از خود نشان دادند، اما به گفته او، نتانیاهو «از نظر سیاسی شکست خورد، از نظر راهبردی ناکام ماند و حتی به یکی از اهدافی که خود تعیین کرده بود دست نیافت.»
لاپید تاکید کرد: «سالها زمان خواهد برد تا آسیبهای سیاسی و راهبردیای را که نتانیاهو بهدلیل غرور، سهلانگاری و نبود برنامهریزی راهبردی وارد کرد، ترمیم کنیم.»
او این انتقادها را در حالی مطرح کرد که چهارم اسفند ۱۴۰۴ قبل از شروع جنگ بهصراحت گفته بود در صورت جنگ با جمهوری اسلامی، اختلافات داخلی کنار گذاشته میشود و هرگز اجازه تهدید موشکی یا دستیابی ایران به سلاح هستهای داده نخواهد شد.
او گفته بود فارغ از اینکه چه کسی در قدرت باشد، اسرائیل همیشه از خود دفاع میکند و به دشمنانش ضربه میزند.
وبسایت واینت نیز چهارشنبه در گزارشی نوشت در حالی که آتشبس موقت میان جمهوری اسلامی و آمریکا جنگ ششهفتهای را متوقف کرده، ارزیابیها در اسرائیل نشان میدهد نهتنها اهداف کلیدی جنگ محقق نشده، بلکه این کشور ممکن است با محدودیتهای بیشتر و تهدیدهای امنیتی پیچیدهتری در آینده مواجه شود.
به گزارش واینت، اسرائیل پس از پرهزینهترین جنگ تاریخ خود، با هزینهای بین ۵۰ تا ۶۰ میلیارد شکل (۱۶.۲ تا ۱۹.۴ میلیارد دلار) در حدود ۴۰ روز، اکنون وارد مرحلهای از ابهام و نگرانی شده است. تنها چند ساعت پس از اعلام آتشبس، بنیامین نتانیاهو، وزیران دولت و فرماندهان ارشد ارتش سکوت اختیار کردند و شهروندان خبر توقف جنگ را از منابع خارجی دریافت کردند.
بر اساس این گزارش، اهداف اصلی اسرائیل از جنگ، از جمله کنترل اورانیوم غنیشده ایران، سرنگونی نظام حاکم، نابودی توان موشکی بالستیک و قطع حمایت از گروههای نیابتی، هیچکدام بهطور کامل محقق نشدهاند.
این وضعیت، در کنار سکوت مقامات، فضای سردرگمی را در داخل اسرائیل تشدید کرده است؛ بهویژه برای شهروندانی که هفتهها زیر حملات موشکی حکومت ایران به پناهگاهها پناه میبردند و اکنون با پرسشهای بیپاسخ روبهرو هستند.
واینت نوشت در نبود موضعگیری رسمی، برخی نهادهای محلی بهطور مستقل اقدام به تصمیمگیری کردهاند، از جمله بازگشایی مدارس، در حالی که فرماندهی جبهه داخلی هنوز دستورالعمل جدیدی صادر نکرده و محدودیتهای جنگی را لغو نکرده است. همچنین گزارشهای متناقضی درباره ادامه یا توقف عملیات اسرائیل علیه حزبالله در لبنان منتشر شده است.
به نوشته پولتیکو، در حالی که اروپا خواهان بازگشت ثبات و آرامش، بازگشایی تنگه هرمز و همچنین بازسازی زیرساختهای آسیبدیده است، از تصمیمات یکجانبه واشینگتن، مانند احتمال گرفتن عوارض عبور و مرور در تنگه هرمز، نگران است.
این وضعیت که پیشتر در غزه و اوکراین نیز تجربه شده، نشاندهنده الگویی است که در آن اروپا همواره باید هزینههای مالی آشفتگیهای ایجادشده بهوسیله کاخ سفید را بپردازد.
به نوشته پولتیکو، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، همواره آشفتگیهایی ایجاد میکند و سپس اروپا را برای کمک و بازگرداندن ثبات یا پرداخت هزینهای زیاد برای مدیریت بحران، فرامیخواند.
از غزه تا اوکراین و اکنون تنگه هرمز، این الگوی رفتاری بهوضوح در سیاستهای ترامپ مشاهده میشود.
پنج دیپلمات و مقام رسمی اتحادیه اروپا بر این باورند که پس از اعلام توافق آتشبس میان رییسجمهوری آمریکا و تهران، این الگوی نگرانکننده احتمالا در تنگه هرمز نیز تکرار خواهد شد.
رهبران اروپایی پیش از این برای مشارکت در بازسازی و بازگشایی این آبراه استراتژیک پس از توقف درگیریها، متعهد شده بودند.
کشورهای فرانسه، آلمان و بریتانیا احتمالا مسئولیت مالی عملیات پرهزینه اسکورت کشتیها و مینروبی در تنگه را بر عهده خواهند داشت و کشتیهای تجاری آنها نیز ممکن است برای عبور از این مسیر، مجبور به پرداخت مبالغی هنگفت شوند.
رییسجمهوری آمریکا، ۱۹ فروردین اعلام کرد برای گرفتن عوارض از تنگه هرمز، به ایجاد یک سازوکار «سرمایهگذاری مشترک» با همکاری ایران و عمان فکر میکند.
در صورت محقق شدن این موضوع، کشتیها باید هزینههایی را پرداخت کنند که پیش از جنگ وجود نداشته است.
علاوه بر این، هزینههای انرژی در اروپا حتی در صورت پایداری آتشبس، تا ماهها بالا خواهد ماند.
با نگاهی به این روند، یک حقیقت تلخ آشکار میشود: اروپا برای باقی ماندن در ائتلاف با آمریکا باید هزینه بیشتری بپردازد.
ناچو سانچز آمور، عضو کمیته روابط خارجی پارلمان اروپا، در این باره گفت: «ما با یک الگوی تکراری مواجه هستیم. ما در غزه باید هزینه بازسازی را بپردازیم، در اوکراین هزینههای جنگ را عملا بهتنهایی به دوش میکشیم و حالا هم احتمالا باید هزینه پاکسازی تنگه هرمز را متقبل شویم.»
او تاکید کرد مبنای عمل سازمان پیمان نظامی آتلانتیک شمالی (ناتو) باید بر پایه تعهد متقابل باشد، اما شرایط فعلی اصلا چنین نیست.
چالش بازگشایی تنگه استراتژیک هرمز
ساعاتی پس از آن که ترامپ با عقبنشینی از تهدیدات خود علیه جمهوری اسلامی، توافق آتشبس را اعلام کرد، رهبران اتحادیه اروپا این اتفاق را «پیروزی دیپلماسی» دانستند.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، نیز در فضای مجازی از این تنشزدایی استقبال کرد.
با این حال، رهبران اروپایی بلافاصله خود را برای چالش بزرگ بعدی، یعنی چگونگی بازگشایی تنگه هرمز، آماده کردند.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، ۱۹ فروردین اعلام کرد گروهی متشکل از ۱۵ کشور برای تسهیل تردد دریایی در تنگه هرمز تلاش خواهند کرد.
اما اجرای این وعده بسیار دشوار است، چرا که هزینههای چنین عملیاتی با احتساب نرخ تورم، میتواند بیش از یک میلیارد دلار شود.
مقامات ارشد اروپایی از جمله کییر استارمر، نخست وزیر بریتانیا و کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، برای تضمین پایداری این آتشبس دوهفتهای راهی منطقه شدهاند.
دفتر نخستوزیر بریتانیا اعلام کرد استارمر با رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس درباره احیای آزادی ناوبری گفتوگو خواهد کرد.
یک دیپلمات اروپایی که نخواست نامش فاش شود، تاکید کرد تعهد اروپا برای پاکسازی تنگه هرمز به معنای دادن «چک سفیدامضا» نیست.
او خاطرنشان کرد حتی اگر نیازی به عملیات مینروبی نباشد، اروپا تا مدتها، همچنان از اثرات و پیامدهای جنگ بر بازار انرژی، رنج خواهد برد.
ضعف در تحمیل اراده سیاسی
این فضای تردید و احتیاط، احتمالا به نشست غیررسمی آتی رهبران اروپایی در قبرس نیز کشیده خواهد شد.
آنها در این نشست باید درباره پیامدهای جنگ با جمهوری اسلامی و چگونگی تامین حمایتهای مالی از اوکراین تصمیم بگیرند.
به گفته تحلیلگران، واقعیت بنیادی این است که اروپا همچنان از ضعف نسبی خود در عرصه جهانی رنج میبرد.
اروپا بهدلیل نداشتن قدرت سخت برای تحمیل اراده خود، همواره مجبور است با مذاکره و پرداخت هزینههای مالی، راهی برای خروج از بحرانها و به حداقل رساندن ضرر پیدا کند.
این وضعیت، اروپا را به بازیگری تبدیل کرده که همواره باید صورتحساب تصمیمات واشینگتن را بپردازد.
بر اساس گزارش تحلیلی خبرگزاری رویترز که پنجشنبه ۲۰ فروردین منتشر شد، اسرائیل با نادیده گرفتن فضای کاهش تنش، خود را برای «یک درگیری فرسایشی و بیانتها» آماده میکند.
ایجاد «مناطق حائل» در غزه، سوریه و جنوب لبنان، فراتر از یک تاکتیک نظامی، نشاندهنده یک چرخش راهبردی در دکترین امنیتی اسرائیل پس از وقایع هفتم اکتبر ۲۰۲۳ است. چرخشی که این کشور را از وضعیت دفاع مرزی به وضعیت «جنگ نیمهدائمی» سوق داده است.
گذار به استراتژی مهار
مقامات نظامی و دفاعی اسرائیل در گفتوگو با رویترز گفتند که استراتژی مهار برخاسته از درکی «واقعگرایانه و تلخ» از شرایط میدانی است: «پس از دو سال و نیم نبرد سنگین، اکنون برای سران این کشور روشن شده که حذف کامل ساختارهای قدرت جمهوری اسلامی، حزبالله لبنان و حماس، عملا غیرممکن است.»
ناتان براون، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی، این وضعیت را چنین تحلیل میکند: «رهبران اسرائیل به این نتیجه رسیدهاند که در جنگی ابدی علیه دشمنانی گرفتار شدهاند که تنها با ارعاب، متفرق کردن و ضربات پیشدستانه میتوان آن را مدیریت کرد.»
به همین دلیل، در حالی که واشینگتن و تهران، چهارشنبه بر سر آتشبس دو هفتهای توافق کردند، اسرائیل صراحتا راه خود را جدا کرد.
دولت اسرائیل اگرچه پذیرفته حملات مستقیم به خاک ایران را متوقف کند، اما اعلام کرده است کارزار نظامیاش علیه حزبالله تحت هیچ شرایطی متوقف نخواهد شد.
ارتش این کشور هماکنون در حال پیادهسازی نقشهای است که حدود هشت درصد از خاک لبنان را تا رودخانه لیتانی، به یک منطقه جنگی خالی از سکنه تبدیل میکند.
دکترین «زمین سوخته»؛ مدل غزه در جنوب لبنان
رویترز نوشت که اسرائیل با صدور فرمان تخلیه برای صدها هزار غیرنظامی لبنانی، «تخریب سیستماتیک روستاهای شیعهنشین» را کلید زده است.
هدف، ایجاد یک «منطقه پاکسازی شده» به عمق پنج تا ۱۰ کیلومتر فرای مرزهاست تا شهرکهای اسرائیلی دیگر در تیررس مستقیم راکتها و موشکهای ضدتانک نباشند.
یک مقام ارشد نظامی اسرائیل گفت که در بازرسی از خانههای تخلیهشده، در ۹۰ درصد موارد شواهدی از انبار تسلیحات یا ستادهای عملیاتی حزبالله یافتهاند.
با همین پیشفرض، اسرائیل این خانهها را نه محل سکونت، بلکه «اهداف نظامی» تعریف کرده است.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، تاکید کرد روستاهای مرزی لبنان دقیقا طبق الگوی «رفح و خان یونس» با خاک یکسان خواهند شد تا هرگونه امکان بازگشت یا تهدید در آینده از بین برود.
این استراتژی یعنی «امنیت مرزها دیگر در خود مرز تامین نمیشود، بلکه در عمق خاک دشمن جستوجو میگردد».
ایجاد کمربندهای امنیتی
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پیامهای اخیر خود با افتخار از ایجاد «کمربندهای امنیتی» یاد کرده است.
نگاهی به نقشه جدید منطقه، عمق این پیشروی را نشان میدهد.
اسرائیل هماکنون کنترل بیش از نیمی از مساحت غزه را در دست دارد و علیرغم فشارهای بینالمللی، قصدی برای عقبنشینی کامل ندارد.
در جبهه سوریه، از قلههای راهبردی جبلالشیخ (مرتفعترین نقطه حرمون) تا امتداد رودخانه یرموک، تحت نظارت و کنترل شدید نظامی اسرائیل قرار گرفته است.
در جنوب لبنان نیز، اسرائیل با ایجاد یک منطقه حائل وسیع، عملا حاکمیت دولت لبنان را بر بخش بزرگی از اراضی جنوبیاش زیر سوال برده است.
این سیاست نظامی اسرائیل با هشدارهای جدی حقوقی همراه شده است.
عران شامیر-بورر، متخصص حقوق بینالملل، هشدار میدهد که تخریب گسترده املاک غیرنظامی بدون بررسیهای دقیق حقوقی، نقض آشکار قوانین جنگی است.
با این حال، به نظر میرسد در دکترین جدید اسرائیل، ملاحظات امنیتی بر هرگونه تعهد بینالمللی ارجحیت یافته است.
فرسودگی ارتش و جامعهای بدبین
اگرچه دکترین امنیتی جدید ممکن است در کوتاهمدت از شدت حملات بکاهد، اما هزینههای پنهان آن زیاد است.
تحلیلگران نظامی هشدار میدهند مدیریت همزمان چهار جبهه فعال (لبنان، غزه، سوریه و کرانه باختری)، فشار طاقتفرسایی بر نیروی انسانی ارتش و منابع مالی وارد میکند.
از سوی دیگر، شکاف عمیقی میان دیدگاههای بینالمللی و باورهای عمومی در اسرائیل شکل گرفته است.
نظرسنجیهای جدید نشان میدهد تنها ۲۱ درصد از اسرائیلیها به امکان همزیستی مسالمتآمیز با یک دولت فلسطینی باور دارند و اکثریت جامعه، آتشبسهای فعلی را تنها «تنفسی کوتاه» پیش از دور بعدی نبرد میدانند.
در حقیقت، در غیاب یک افق سیاسی روشن، «جنگ ابدی» به واقعیت این روزهای خاورمیانه تبدیل شده است.
