در پی افزایش آمار تلفات حملات ۱۹ فروردین اسرائیل به لبنان، نخستوزیر این کشور با تاکید بر این که این حملات «به صدها شهروند غیرنظامی و بیدفاع آسیب زده»، عزای ملی اعلام کرد. همزمان حملات اسرائیل به جنوب لبنان ادامه دارد.
نواف سلام، نخست وزیر لبنان، پنجشنبه ۲۰ فروردین گفت ادارات دولتی تعطیل و پرچمها نیمهافراشته خواهند شد.
سخنگوی ارتش اسرائیل ۲۰ فروردین اعلام کرد نیروهای تیپ چتربازان در جنوب لبنان انبارهایی از تجهیزات رزمی را کشف کردند و دهها نفر از نیروهای حزبالله را کشتند.
رسانههای لبنانی نیز گزارش دادند حمله به الدوییر پس از آن انجام شد که حزبالله اعلام کرد در پاسخ به حملات ۱۹ فروردین اسرائیل به لبنان، موشکها و راکتهایی به شمال این کشور شلیک کرده است.
اسرائیل ۱۹ فروردین سنگینترین موج حملات خود به لبنان را از زمان آغاز جنگ با حزبالله انجام داد.
در این حملات و بر اساس اعلام نیروهای دفاع مدنی لبنان، در مجموع ۲۵۴ نفر در سراسر کشور کشته و بیش از ۱۱۰۰ نفر زخمی شدند.
بیشترین تلفات در بیروت ثبت شد؛ جایی که دستکم ۹۱ نفر جان باختند.
وزارت بهداشت لبنان نیز در آخرین به روز رسانی، شمار کشتهها را ۱۸۹ نفر اعلام و تاکید کرد این آمار نهایی نیست.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، این حملات را محکوم کرد و گفت این اقدامات به کشته و زخمی شدن صدها غیرنظامی از جمله کودکان و وارد شدن خسارت به زیرساختهای غیرنظامی منجر شده است.
در بیانیهای مشترک، استرالیا، برزیل، کلمبیا، اندونزی، اردن، سیرالئون و بریتانیا بر لزوم حفاظت از کارکنان امدادی در لبنان تاکید کردند.
این بیانیه نسبت به وخامت اوضاع انسانی و بحران آوارگی در لبنان ابراز نگرانی کرده و ضمن استقبال از آتشبس موقت میان ایالات متحده، اسرائیل و جمهوری اسلامی، خواستار پایان فوری درگیریها در لبنان شده است.
همچنین تاکید شده است غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی باید از پیامدهای درگیریها محافظت شوند.
اختلاف بر سر شمول لبنان در آتشبس
به گزارش خبرگزاری رویترز، این حملات در حالی انجام شد که حزبالله در چارچوب آتشبس دو هفتهای میان حکومت ایران و آمریکا، حملات خود را متوقف کرده بود.
با این حال، مقامهای اسرائیلی و آمریکایی تاکید کردند لبنان شامل این آتشبس نمیشود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در یک سخنرانی تلویزیونی اعلام کرد لبنان بخشی از آتشبس موقت با حکومت ایران نیست و عملیات علیه حزبالله ادامه خواهد یافت.
مقامهای کاخ سفید، از جمله جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز این موضوع را تایید کردند و گفتند تصور [حکومت] ایران درباره شمول لبنان در توافق، «یک سوءتفاهم» بوده است.
در مقابل، منابع نزدیک به حزبالله گفتند این گروه بر اساس اطلاع دریافتی، حملات خود را متوقف کرده بود.
یکی از نمایندگان حزبالله گفت: «ما به آتشبس پایبند بودیم، اما اسرائیل آن را نقض کرد و در سراسر لبنان دست به کشتار زد.»
در سوی دیگر، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هشدار داد در صورت ادامه حملات، «پاسخ پشیمانکنندهای» به آمریکا و اسرائیل خواهد داد.
در همین حال، جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، این حملات را محکوم کرد و گفت امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، آماده است برای گنجاندن لبنان در آتشبس تلاش دیپلماتیک انجام دهد.
۱۰۰ هدف، ۱۰ دقیقه
ارتش اسرائیل ۱۹ فروردین اعلام کرد در عملیات خود در لبنان، که آن را بزرگترین حمله هماهنگ جنگ توصیف کرد، بیش از ۱۰۰ مرکز فرماندهی و مواضع نظامی حزبالله در بیروت، دره بقاع و جنوب لبنان، طی کمتر از ۱۰ دقیقه هدف قرار گرفتهاند.
در بیروت، دستکم پنج انفجار پیاپی بخشهایی از پایتخت را لرزاند و ستونهای دود به آسمان برخاست.
این مرگبارترین روز از جنگی بود که از ۱۱ اسفند (دوم ماه مارس) آغاز شد؛ زمانی که حزبالله در حمایت از تهران و پس از حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، به اسرائیل حمله کرد و در پی آن، اسرائیل یک کارزار گسترده هوایی و زمینی را آغاز کرد.
صحنههای ویرانی و بحران انسانی
خبرنگاران رویترز در بیروت گزارش دادند نیروهای امدادی یک زن سالخورده را با جرثقیل از ساختمانی نیمهویران خارج کردند؛ ساختمانی که نیمی از آن در حملات فرو ریخته و ساکنان طبقات بالایی در آن گرفتار شده بودند.
همچنین بهدلیل کمبود آمبولانس، شهروندان با موتورسیکلت مجروحان را به بیمارستان منتقل میکردند و یکی از مراکز درمانی بزرگ شهر، خواستار اهدای خون از همه گروهها شد.
ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، گفت: «ابعاد کشتار و ویرانی در لبنان امروز بهطرز وحشتناکی گسترده است .... چنین حمامی از خون، تنها چند ساعت پس از توافق آتشبس با ایران، باورکردنی نیست.»
هدف قرار گرفتن مناطق مسکونی و زیرساختها
ارتش اسرائیل اعلام کرد بخش زیادی از حملات در مناطق پرجمعیت غیرنظامی انجام شده است.
با وجود صدور برخی هشدارها برای جنوب بیروت، برای مرکز شهر هشداری داده نشده بود.
در یکی از محلههای غرب بیروت، یک شهروند گفت: «امشب نمیخوابم. میترسم دوباره تکرار شود. دارم در کابوس زندگی میکنم.»
در تحولی مهم، اسرائیل آخرین پل ارتباطی جنوب لبنان با سایر مناطق کشور را نیز هدف قرار داد. این پل بر روی رود لیتانی قرار داشت و به گفته منابع امنیتی، اکنون مناطق جنوب این رودخانه عملا از بقیه کشور جدا شدهاند.
اسرائیل اعلام کرده قصد دارد این منطقه را بهعنوان «منطقه حائل» در اختیار بگیرد. همچنین گزارشهایی از حمله به بیمارستانها و نیروگاهها منتشر شده و ساکنان از کمبود شدید غذا و دارو خبر دادهاند.
اسرائیل دستور تخلیه حدود ۱۵ درصد از خاک لبنان را صادر کرده و بیش از ۱.۲ میلیون نفر آواره شدهاند.
بسیاری از این افراد امیدوار بودند با برقراری آتشبس دو هفتهای به خانههای خود بازگردند، اما حملات جدید این امید را کمرنگ کرده است.
پیش از حملات چهارشنبه، بیش از ۱۵۰۰ نفر - از جمله بیش از ۱۳۰ کودک - در جریان عملیات هوایی و زمینی اسرائیل در لبنان کشته شده بودند.
یک شهروند آواره گفت: «امیدواریم آتشبس برقرار شود. لبنان دیگر توان تحمل این وضعیت را ندارد.»
رسانه دولتی کره شمالی پنجشنبه ۲۰ فروردین بدون اشاره به تعداد موشکهای بالستیک پرتابشده از سوی این کشور، اعلام کرد توان رزمی کلاهک موشک بالستیک تاکتیکی را نیز آزمایش کرده است.
این اقدام نقض تحریمهای سازمان ملل متحد محسوب میشود.
در گزارش این رسانه آمده است یکی از آزمایشها نشان داد موشک زمینبهزمین تاکتیکی موسوم به «هواسونگفو-۱۱ کا» که به کلاهک خوشهای مجهز است، میتواند هر هدفی را در محدودهای تا هفت هکتار «به خاکستر» تبدیل کند.
کیم جونگ سیک، ژنرال ناظر بر این آزمایشها، درباره سامانه الکترومغناطیسی و بمبهای فیبر کربنی گفت: «اینها داراییهایی ویژه برای ارتش کره شمالی هستند.»
ستاد مشترک ارتش کره جنوبی ۱۹ فروردین اعلام کرد پیونگیانگ طی چند روز چندین موشک را آزمایش کرده است.
تحلیلگران میگویند این آزمایشها احتمالا نمایش قدرت کره شمالی در حوزه سامانههای متعارف پیشرفته برای دشمنان و متحدان این کشور است.
پیونگیانگ همچنین بار دیگر کره جنوبی را «دشمن متخاصم» توصیف کرده و امیدهای اخیر را در سئول برای کاهش تنشها در شبهجزیره کره، کمرنگ کرده است.
ویژگیهای تجهیزات نظامی تازه کره شمالی
به گفته لیم اول چول، استاد دانشگاه کیونگنام، سامانه الکترومغناطیسی میتواند مدارهای الکترونیکی تجهیزات دشمن را از کار بیندازد و حتی جنگندههای اف-۳۵یی، یا ناوشکنهای مجهز به سامانه ایجیس کره جنوبی را مختل کند.
او گفت بمبهای فیبر کربنی که به دست ارتشهای پیشرفتهای مانند آمریکا و چین توسعه یافتهاند، با پخش رشتههای رسانا میتوانند زیرساختهایی مانند نیروگاههای برق را فلج کنند.
سونگ سئونگ جونگ، استاد دانشگاه دائجون و مقام پیشین وزارت دفاع کره جنوبی، نیز گفت رونمایی از این تسلیحات راهبرد دفاعی سئول را پیچیدهتر میکند.
در اظهار نظری دیگر، شین جونگ وو، دبیرکل مجمع دفاع و امنیت کره، گفت کره شمالی از درگیریهایی مانند جنگ اوکراین و جنگهای خاورمیانه درس گرفته است.
او گفت که «به نظر میرسد کره شمالی این تسلیحات را با تمرکز جدی بر مدل جنگ نامتقارن توسعه میدهد» و بر اهمیت تولید انبوه و استفاده از جنگ الکترونیک برای اختلال در شبکههای برق و زیرساختهای صنعتی تاکید کرد.
در همین حال، وانگ یی، وزیر خارجه چین، قرار است از ۲۰ فروردین سفری دو روزه به کره شمالی داشته باشد.
همزمان گمانهزنیهایی درباره احتمال دیدار دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، در حاشیه سفر ترامپ به چین در اواسط ماه می مطرح شده است.
ترامپ، پاییز گذشته در جریان سفر خود به آسیای شرقی برای دیدار از مالزی، ژاپن و کره جنوبی اعلام کرد برای دیدار با رهبر کره شمالی، آماده است، اما این دیدار میسر نشد.
جمهوری اسلامی اعلام کرده قصد دارد از کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند عوارض دریافت کند. پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، این تنگه بهطور رسمی بهعنوان یک آبراه بینالمللی تلقی میشد.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۰ فروردین در گزارشی نوشت بر اساس بخشهایی از سخنرانی سالانه سیاست خارجی کوپر در «منشن هاوس» لندن که پیشاپیش منتشر شده، او خواهد گفت: «آزادیهای بنیادین در دریاها نباید بهطور یکجانبه لغو شود یا به مزایده گذاشته شود. همچنین هیچ جایی برای دریافت عوارض در یک آبراه بینالمللی وجود ندارد. آزادی کشتیرانی به این معناست که این عبور باید آزاد و بدون هزینه باشد.»
تاکید لندن بر گنجاندن لبنان در آتشبس
کوپر همچنین بار دیگر درخواست رهبران جهانی را تکرار خواهد کرد، مبنی بر اینکه لبنان باید در آتشبس دو هفتهای که از ساعات اولیه ۱۹ فروردین در ایران میان تهران و واشینگتن اعمال شد، گنجانده شود.
این در حالی است که اسرائیل ۱۹ فروردین گستردهترین حملات خود تاکنون را علیه لبنان انجام داد و نیروهای حزبالله، گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی، هدف حملاتی سهمگین قرار گرفتند.
به گزارش رویترز، این آتشبس که با میانجیگری پاکستان حاصل شده، کمتر از دو ساعت پیش از پایان ضربالاجل تعیینشده از سوی دونالد ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز اعلام شد. ترامپ پیشتر هشدار داده بود که در صورت باز نشدن این گذرگاه راهبردی، ایران با حملات گسترده به زیرساختهای غیرنظامی خود مواجه خواهد شد. با این حال، در حالی که او این توافق را یک «پیروزی» توصیف کرد، تحلیلگران یادآور شدند که ادامه کنترل حکومت ایران بر تنگه هرمز همچنان به تهران اهرم مهمی بر بازار جهانی انرژی و رقبای منطقهایاش میدهد.
جمهوری اسلامی اعلام کرده است در صورت توقف حملات، عبور امن از تنگه هرمز را تضمین خواهد کرد. اما محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، روز چهارشنبه گفت سه بند کلیدی از یک «پیشنهاد ۱۰ مادهای» پیش از آغاز مذاکرات نقض شده و در چنین شرایطی، آتشبس دوجانبه یا مذاکره «غیرمنطقی» است. این موضعگیری نشان داد که با وجود واکنش مثبت بازارها، ابهام درباره دوام آتشبس همچنان پابرجاست.
با این حال، سرمایهگذاران که روز سهشنبه پیش از ضربالاجل ترامپ به حاشیه رفته بودند، روز چهارشنبه بهطور گسترده به بازار بازگشتند. در والاستریت، شاخص «داوجونز» با رشد ۲.۸۵ درصدی به ۴۷,۹۱۰.۷۹ واحد رسید، شاخص S&P 500 با افزایش ۲.۵۱ درصدی در سطح ۶,۷۸۲.۸۳ بسته شد و «نزدک» نیز ۲.۸۰ درصد رشد کرد و به ۲۲,۶۳۵ واحد رسید. S&P 500 بالاترین سطح بسته شدن خود در یک ماه گذشته را ثبت کرد و داوجونز نیز بزرگترین جهش روزانه خود از آوریل ۲۰۲۵ را تجربه کرد.
در اروپا هم روندی مشابه دیده شد. شاخص STOXX 600 حدود ۳.۹ درصد بالا رفت و بیشترین رشد روزانه خود در یک سال گذشته را ثبت کرد. شاخص جهانی MSCI نیز بیش از ۳ درصد افزایش یافت. تحلیلگران این حرکت را یک «رالی ناشی از کاهش تنش ژئوپلیتیک» توصیف کردند؛ وضعیتی که در آن افت قیمت نفت و کنار رفتن بخشی از ریسکهای شدید، سرمایهگذاران را دوباره به داراییهای پرریسکتر سوق میدهد.
در بازار انرژی، نفت آمریکا با سقوط ۱۶.۴ درصدی در ۹۴.۴۱ دلار در هر بشکه بسته شد و نفت برنت نیز با افت ۱۳.۳ درصدی به ۹۴.۷۵ دلار رسید. هر دو شاخص نفتی اگرچه هنوز بالاتر از سطح پیش از آغاز جنگ باقی ماندهاند، اما این کاهش شدید نشاندهنده امید بازار به ازسرگیری جریان نفت و گاز از تنگه هرمز است. این آبراه در شرایط عادی مسیر عبور حدود یکپنجم نفت جهان و بخش بزرگی از گاز طبیعی مایع است.
کاهش قیمت نفت بهسرعت بر بازار اوراق قرضه نیز اثر گذاشت. بازده اوراق خزانهداری ۱۰ ساله آمریکا ۴.۴ واحد پایه کاهش یافت و به ۴.۲۹۹ درصد رسید، بازده اوراق ۳۰ ساله نیز افت کرد و بازده اوراق ۲ ساله به ۳.۷۹۲ درصد رسید. این تغییرات بازتاب این برداشت در بازار بود که افت قیمت انرژی میتواند فشار تورمی را کاهش دهد و احتمال کاهش نرخ بهره از سوی فدرال رزرو را افزایش دهد. در منطقه یورو نیز بازده اوراق دولتی بهطور محسوس پایین آمد، زیرا معاملهگران بخشی از انتظارات خود برای افزایش نرخ بهره بانک مرکزی اروپا را پس گرفتند.
در بازار ارز، یورو ۰.۵۸ درصد در برابر دلار تقویت شد و به ۱.۱۶۶۱ دلار رسید، در حالی که دلار در برابر ین ژاپن ۰.۶۵ درصد تضعیف شد و به ۱۵۸.۵۹ رسید. در بازار فلزات گرانبها، طلا پس از لمس بالاترین سطح سههفتهای بخشی از رشد خود را از دست داد، اما همچنان ۰.۴۴ درصد بالاتر ایستاد و به ۴,۷۲۲.۹۷ دلار در هر اونس رسید. نقره نیز ۱.۸ درصد رشد کرد.
در والاستریت، بخشهایی از بازار که از آغاز جنگ بیشترین آسیب را دیده بودند، بازگشت قابلتوجهی داشتند. شاخص شرکتهای هواپیمایی تجاری ۵.۷ درصد، سهام مرتبط با سفر و تفریح ۵.۲ درصد و شرکتهای خانهسازی ۴.۹ درصد رشد کردند. سهام خطوط هوایی دلتا ۳.۸ درصد بالا رفت، ساوتوست ۶.۷ درصد و یونایتد ایرلاینز ۷.۹ درصد جهش کردند. شرکتهای کروز نیز رشد قابلتوجهی را ثبت کردند؛ کارنیوال ۱۱.۲ درصد و نروژین کروز لاین ۷.۶ درصد افزایش یافتند. در مقابل، بخش انرژی به دلیل افت شدید نفت تنها بخشی بود که در S&P 500 کاهش نشان داد و ۳.۷ درصد پایین آمد.
در عین حال، صورتجلسه نشست ماه مارس فدرال رزرو که روز چهارشنبه منتشر شد، نشان داد سیاستگذاران پولی آمریکا بهدلیل شوک نفتی ناشی از جنگ، نسبت به افزایش تورم در سال ۲۰۲۶ نگرانتر شدهاند و حتی آمادگی بیشتری برای افزایش نرخ بهره پیدا کردهاند. این نکته نشان میدهد که هرچند بازارها از خبر آتشبس استقبال کردند، اما آثار اقتصادی جنگ هنوز بهطور کامل از میان نرفته است.
در مجموع، واکنش بازارها نشاندهنده یک نفس راحت کوتاهمدت در برابر خطر تشدید بیشتر جنگ بود. با این حال، معاملهگران و تحلیلگران هشدار میدهند که این خوشبینی تا حد زیادی به دوام آتشبس دو هفتهای، بازگشایی واقعی تنگه هرمز و روشن شدن جزئیات توافق بستگی دارد. اختلاف روایت میان واشینگتن و تهران درباره وضعیت تنگه و شروط آتشبس، همچنان یکی از مهمترین عوامل بیثباتی برای بازارهای جهانی باقی مانده است.
ارتش اسرائیل، چهارشنبه ۱۹ فروردین، اعلام کرد طی ۱۰ دقیقه و بهطور همزمان در چندین منطقه، ضربهای گسترده به حدود ۱۰۰ مقر و زیرساخت نظامی حزبالله زده است.
این حملات مقرها و زیرساختهای نظامی حزبالله در سراسر بیروت، منطقه بقاع و جنوب لبنان را هدف قرار داده و به پایان رسیده است.
حزبالله در انتظار آتشبس؛ هشدار درباره فروپاشی توافق
سه منبع لبنانی نزدیک به حزبالله به رویترز گفتند که این گروه از اوایل صبح چهارشنبه تمامی حملات خود را علیه اهداف اسرائیلی متوقف کرده است.
ابراهیم موسوی، نماینده پارلمان از فراکسیون حزبالله، در گفتوگو با رسانههای محلی هشدار داد که «اگر اسرائیل به آتشبس پایبند نباشد، هیچ طرفی خود را متعهد به آن نخواهد دانست و اسرائیل پاسخ محکمی از سوی منطقه، از جمله تهران، دریافت خواهد کرد.»
اصرار اسرائیل بر تداوم نبرد در خاک لبنان
بنیامین نتانیاهو شب گذشته بهصراحت اعلام کرد که آتشبس میان واشینگتن و تهران، که به جنگ ششهفتهای مستقیم میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی پایان داد، به هیچ وجه شامل جبهه لبنان نیست.
در همین راستا، آویخای ادرعی، سخنگوی ارتش اسرائیل، با انتشار بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس گفت: «نبرد در لبنان ادامه دارد؛ آتشبس شامل این منطقه نمیشود.»
او همچنین دستور تخلیه گسترده برای بخشهای وسیعی از جنوب لبنان را بار دیگر تکرار کرد.
به نوشته رویترز، این موضعگیری اسرائیل با گفتههای شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان در تضاد است.
شریف، میانجی کلیدی در مذاکرات تهران و واشینگتن پیشتر اعلام کرده بود که این توافق صلح شامل جبهه لبنان نیز خواهد بود.
تداوم بمبارانها و وضعیت بحرانی انسانی
در حالی که حزبالله حملات خود را متوقف کرده، خبرگزاری رسمی لبنان از ادامه حملات هوایی و توپخانهای اسرائیل خبر میدهند.
در یک حمله هوایی به ساختمانی نزدیک یک بیمارستان در جنوب، چهار نفر کشته شدند. همچنین وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد حمله اسرائیل به شهر صیدا دستکم ۸ کشته و ۲۲ زخمی بر جای گذاشته است.
از ابتدای ماه مارس، تهاجم زمینی و هوایی اسرائیل به لبنان منجر به کشته شدن بیش از ۱۵۰۰ نفر شده است که در میان آنها نام ۱۳۰ کودک و ۱۰۰ زن به چشم میخورد.
همچنین بیش از ۱.۲ میلیون نفر در داخل لبنان آواره شدهاند.
احمد هرم، شهروند ۵۴ ساله آواره از حومه بیروت، به رویترز میگوید: «امیدواریم آتشبس برقرار شود؛ لبنان دیگر توان تحمل ندارد. اقتصاد و همهچیز در حال فروپاشی است.»
تلاشهای دیپلماتیک
رهبران اروپایی، بههمراه رییس کمیسیون اروپا و نخستوزیر کانادا، ضمن استقبال از آتشبس تاکید کردند که این آتشبس باید بهطور کامل اجرا شود و در همه مناطق، از جمله لبنان، رعایت گردد.
همزمان، جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، ضمن استقبال از توافق تهران و واشینگتن، بر ضرورت تلاش برای گنجاندن لبنان در هرگونه توافق پایدار صلح منطقهای تاکید کرد.
یک مقام ارشد دولت لبنان به رویترز گفت که بیروت دعوت رسمی برای حضور در مذاکرات مربوط به این آتشبس دوهفتهای دریافت نکرده و در مذاکرات شرکت نداشته است.
او افزود: «ما به همه طرفها اعلام کردهایم که تنها دولت لبنان صلاحیت مذاکره به نمایندگی از این کشور را دارد.»
با این حال، ارزیابی مقامات بیروت این است که ادامه حملات اسرائیل به لبنان لزوما باعث فروپاشی کل توافق آتشبس منطقهای نخواهد شد.
اسرائیل پیش از این گفته بود که برای ایجاد یک «منطقه حائل امنیتی» و حفاظت از ساکنان شمال این کشور، جنوب لبنان را تا رودخانه لیتانی اشغال خواهد کرد.
به نظر میرسد بهرغم آتشبس در جبهههای دیگر، این هدف همچنان اولویت اصلی تلآویو است.
