دونالد ترامپ در تازهترین موضعگیری خود، به جمهوری اسلامی ایران، ۴۸ ساعت مهلت داد تا تنگه هرمز را «بهطور کامل و بدون تهدید» برای کشتیرانی باز کند؛ او هشدار داده در غیر اینصورت، آمریکا «نیروگاههای برق» ایران را هدف قرار میدهد.
طی ۴ تا ۸ هفته گذشته مجموعهای از اقدامات حکومت ایران- از ارسال پیامهای رادیویی مبنی بر «عدم اجازه عبور»، تهدید علنی به آتش زدن کشتیها، مینریزی، و حملات پهپادی یا قایقهای انفجاری به شناورها - به اختلال و توقف رفتوآمد نفتکشها و کشتیهای تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز انجامیده و بازار جهانی انرژی را با جهش قیمت و کمبود عرضه مواجه کرده است.
بهگزارش رویترز، بستهشدن موثر تنگه هرمز عبور حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز مایع جهان را مختل کرده و تنها در سه هفته نخست جنگ، حدود ۴۰۰ میلیون بشکه عرضه را از بازار خارج کرده است؛ قیمت شاخصهای جهانی نفت بیش از ۵۰ درصد بالا رفته و در معاملات فیزیکی، نفت خاورمیانه رکوردهایی نزدیک به ۱۶۴ دلار را ثبت کرده است.
در واکنش، آمریکا نیروهای بیشتری به منطقه اعزام کرده، درباره اسکورت دریایی و حتی سناریوهای فشار بیشتر (از جمله گزینه تصرف جزیره خارک) بحث کرده و از متحدان خواسته برای «تضمین آزادی کشتیرانی» در تنگه هرمز مشارکت کنند؛ با این حال، بسیاری از کشورها مشارکت نظامی را محدود یا مشروط به توقف درگیریها کردهاند.
اختلال در تنگه هرمز از اواخر فوریه و همزمان با آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به خاک ایران شدت گرفت. مقام یک ماموریت دریایی اتحادیه اروپا گفته بود کشتیها پیامهای VHF (عدم اجازه عبور) از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دریافت کردهاند که بر اساس آن «هیچ کشتی اجازه عبور از تنگه هرمز را ندارد».
تهران سپس تهدیدهای صریحتری مطرح کرد. از جمله، یک مقام ارشد مشاور فرمانده سپاه در ۱۱ اسفند اعلام کرد «تنگه بسته است» و هر کشتی که تلاش کند عبور کند «به آتش کشیده میشود».
در هفتههای بعد، گزارشهای متعدد از حمله به شناورها (از جمله با «قایقهای انفجاری» و «پهپادهای دریایی») و نیز گزارشهای اطلاعاتی از «مینریزی» در مسیر عبور منتشر شد.
همزمان با تشدید بحران انرژی، دولت ترامپ برای کنترل قیمتها اقداماتی مکمل انجام داده است: از جمله صدور معافیت ۳۰ روزه برای فروش نفت ایرانِ «بارگیریشده روی نفتکشها» (حدود ۱۴۰ میلیون بشکه) بهمنظور افزایش موقت عرضه جهانی.
روند زمانی تحولات اخیر در تنگه هرمز
۱۴ بهمن ۱۴۰۴: گزارش شد قایقهای ایرانی به نفتکش با پرچم آمریکا نزدیک شده و درخواست توقف/آمادگی برای بازرسی دادهاند؛ کشتی با اسکورت یک ناو آمریکایی مسیر را ادامه داده است.
۱۶ بهمن ۱۴۰۴: سپاه از بازداشت دو شناور در خلیج فارس به اتهام «قاچاق سوخت» خبر داد.
۲۰ بهمن ۱۴۰۴: اداره دریانوردی آمریکا (MARAD) به کشتیهای با پرچم آمریکا توصیه کرد تا حد امکان از آبهای سرزمینی ایران فاصله بگیرند و در صورت درخواست بازرسی، «شفاهی» اجازه ندهند (با توصیه به عدم مقاومت فیزیکی در صورت سوار شدن).
۹ اسفند ۱۴۰۴: بهگفته مقام ماموریت دریایی اتحادیه اروپا، پیام رادیویی «عدم اجازه عبور» از سوی سپاه به کشتیها مخابره شده است؛ دادههای رهگیری کشتیها نشان داد تردد نفتکشها به «نزدیکبه توقف» رسید و صدها شناور پشت تنگه هرمز معطل شدند.
۱۰ تا ۲۰ اسفند ۱۴۰۴: گزارش شد حملات «پهپاد دریایی - قایق انفجاری» و «پرتابههای ناشناس - پهپاد» به چندین شناور رخ داده و در برخی موارد تلفات انسانی داشته است.
۱۹ و ۲۰ اسفند ۱۴۰۴: آمریکا گفت شناورهای مینریز ایرانی را هدف قرار داده و همزمان منابع آگاه اعلام کردند حکومت ایران «حدود یک دوجین مین» در تنگه مستقر کرده است.
۲۸ اسفند ۱۴۰۴: سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرد حدود ۲۰ هزار دریانورد روی نزدیک به ۲ هزار کشتی در غرب تنگه هرمز تحت تاثیر بحراناند و ۱۷ «رخداد» دریایی گزارش شده که به دستکم ۷ مرگ انجامیده است.
اثرات بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی
بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، تنگه هرمز در سال ۲۰۲۵ بهطور متوسط محل عبور حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز نفت خام و فرآورده بوده (حدود ۲۵ درصد تجارت دریابرد نفت جهان) و مسیر عبور بخش بزرگی از گاز مایع نیز هست؛ قطر و امارات در مجموع نزدیک به ۱۹ درصد تجارت جهانی گاز مایع را از مسیر تنگه هرمز جابهجا میکنند و ظرفیت مسیرهای جایگزین برای دورزدن تنگه هرمز محدود (حدود ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز) برآورد میشود.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز گزارش کرده در سال ۲۰۲۴ میانگین جریان نفت از هرمز حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز بوده که معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی است و گزینههای جایگزین اندکاند.
در بحران جاری، رویترز گزارش داده «بستهشدن موثر» هرمز از زمان شروع جنگ (۹ اسفند) عبور ۲۰ درصد نفت و گاز مایع جهان را مختل کرده و تا ۱ فروردین حدود ۴۰۰ میلیون بشکه (حدود ۴ روز عرضه جهانی) را از بازار خارج کرده است؛ قیمت نفت معیار جهانی بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و به بالای ۱۱۰ دلار رسیده است.
همزمان، آژانس بینالمللی انرژی با هدف کاهش شوک، از آزادسازی کمسابقه «بیش از ۴۰۰ میلیون بشکه» از ذخایر اضطراری خبر داد (ترکیبی از ذخایر دولتی و صنعتی).
دولت ترامپ نیز علاوه بر اقدامات داخلی، معافیت ۳۰روزهای صادر کرد تا فروش نفت ایرانِ «در دریا» (حدود ۱۴۰ میلیون بشکه) از نفتکشها ممکن شود. اقدامی که مقامهای آمریکایی آن را تلاش برای افزایش عرضه و کاهش قیمتها توصیف کردهاند.
واکنشهای دیپلماتیک و نظامی
در سطح دیپلماتیک، رهبران چندین کشور- از جمله بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند، ژاپن و دیگران- در بیانیهای مشترک، «حملات به کشتیهای تجاری»، «مینریزی»، «حملات پهپادی و موشکی» و «بستهشدن بالفعل تنگه» را محکوم کردند و اعلام آمادگی کردند در «تلاشهای مناسب» برای تضمین عبور امن کمک کنند.
همچنین وزیران خارجه گروه هفت اعلام کردند آمادهاند برای حفاظت از عرضه انرژی جهانی اقدام کنند و بر اهمیت حفاظت از مسیرهای دریایی از جمله تنگه هرمز تاکید کردند.
در سطح نظامی، رویترز به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش کرده است که آمریکا هزاران تفنگدار و ملوان اضافی را به خاورمیانه اعزام میکند (از جمله یک واحد اعزامی تفنگداران با حدود ۲۵۰۰ نیرو به همراه ناو آبی–خاکی باکسر و شناورهای همراه)؛ مقامها گفتهاند تصمیمی برای اعزام نیرو «به داخل ایران» گرفته نشده، اما این اعزام «ظرفیت عملیات آینده» را افزایش میدهد.
در همین حال، آمریکا و متحدانش برای بازگرداندن کشتیها به مسیر، ابزارهای غیردولتی نیز فعال کردهاند: برخی از شرکتهای بیمه اعلام کردند تسهیلات بیمه جنگیاش را برای کشتیهای عبوری از هرمز در دسترس میگذارند و به طرح بیمه اتکایی ۲۰ میلیارد دلاری نهاد توسعه مالی آمریکا (DFC) اشاره شد.
در حوزه رایزنی با شرکای آسیایی، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا در تماس با وزیر خارجه کره جنوبی بر ضرورت همکاری کشورها برای «امنسازی تنگه هرمز» و تثبیت اقتصاد جهانی و قیمت نفت تاکید کرده است.
از سوی دیگر، بهگزارش رویترز از قول کیودو، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی گفته حکومت ایران آماده است عبور کشتیهای مرتبط با ژاپن را تسهیل کند و در اینباره گفتوگوهایی با توکیو آغاز شده است؛ موضوعی که نشانهای از «استثناهای محدود» در شرایط بسته بودن هرمز تلقی میشود.
تهدید ۴۸ساعته اخیر در ادامه زنجیرهای از هشدارها و تهدیدهای قبلی دولت ترامپ درباره حکومت ایران و نیز تحولات میدانی تنگه هرمز قرار میگیرد:
۳ بهمن ۱۳۹۶: ترامپ در پیامی خطاب به حکومت ایران گفت «هرگز آمریکا را تهدید نکنید» و از «پیامدهایی بیسابقه در تاریخ» سخن گفت.
۱۱ دی ۱۳۹۸: ترامپ هشدار داد اگر در حملهای به تاسیسات آمریکا «جانی از دست برود»، ایران «بهای بسیار سنگینی» خواهد پرداخت.
۱۴ تا ۱۶ دی ۱۳۹۸: پس از کشتهشدن قاسم سلیمانی، ترامپ تهدید کرد ۵۲ هدف ایرانی را «خیلی سریع و خیلی سخت» خواهد زد و سپس بر تهدید علیه «سایتهای فرهنگی» پافشاری کرد.
۹ خرداد ۱۴۰۴: رسانههای ایران گزارش دادند تهدید ترامپ درباره «نابودی تاسیسات هستهای ایران» از نگاه تهران «خط قرمز» است.
۳۱ خرداد ۱۴۰۴: رویترز گزارش داد ترامپ پس از حملات آمریکا به سه سایت اصلی هستهای ایران، تهران را به «حملات ویرانگرتر» در صورت عدم پذیرش صلح تهدید کرد.
۱ بهمن ۱۴۰۴: ترامپ در واکنش به گزارشهای مربوط به تهدید ترور، گفت اگر [حکومت] ایران اقدامی انجام دهد، دستور داده «از روی زمین محو شوند».
۱۹ اسفند ۱۴۰۴: ترامپ خواستار «حذف فوری» هرگونه مین در هرمز شد و از «پیامدهای نظامی» (بدون جزئیات) سخن گفت؛ همزمان آمریکا از هدف قرار دادن شناورهای مینریز خبر داد.
۲۹ اسفند ۱۴۰۴: گزارش شد دولت ترامپ سناریوهایی مانند «اشغال یا محاصره خارک» برای فشار به بازگشایی تنگه هرمز را بررسی میکند.
۱ فروردین ۱۴۰۵: تهدید جدید ترامپ به حمله به «نیروگاههای برق» در صورت باز نشدن کامل تنگه هرمز ظرف ۴۸ ساعت منتشر شد.
در کنار تهدیدهای لفظی، دادههای میدانیِ هفتههای اخیر نشان میدهد مجموعه اقدامات جمهوری اسلامی ایران - از پیامهای «عدم اجازه عبور»، تهدید مستقیم علیه کشتیها، و حملات پهپادی-قایقهای انفجاری و مینریزی- عملاً تنگه هرمز را به کانون اصلی «شوک انرژی» تبدیل کرده و حتی نهادهای بینالمللی (IMO) را به طرح ایده «کریدور امن» برای خروج دریانوردان واداشته است.
مهلت ۴۸ ساعته ترامپ به جمهوری اسلامی برای بازگشایی کامل تنگه هرمز، با توجه به تشدید تنشها در منطقه حکایت از اوجگیری رویاروییها در ساعات آینده دارد.
خبرگزاری صداوسیما نوشت «با توجه به رسمی نبودن مطلب و اظهارات منابع آگاه» این خبر که پیشتر منتشر شده بود، تکذیب میشود.
خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران نیز نوشت که جمهوری اسلامی «هیچ هشداری برای تخلیه دوحه و رسانههای قطری صادر نکرده است».
این خبرگزاری به نقل از «منبع مطلع» افزود: «همانطور که بارها تاکید شده، ایران ملتها و دولتهای منطقه را برادر خود میداند.» این اظهارات در شرایطی است که جمهوری اسلامی حملات خود را به کشورهای مسلمان منطقه در روزهای اخیر متوقف نکرده است.
شامگاه شنبه ۱ فروردین، شماری از خبرگزاریهای حکومتی در ایران متنی همراه با یک نقشه را منتشر کردند که در آن از ساکنان شهر دوحه، پایتخت قطر، خواسته شده بود فورا این شهر را تخلیه کنند.
در این هشدار که مشخص نبود صادرکننده آن چه نهادی بود، گفته شده بود: «با توجه به استفاده از این منطقه برای استقرار نیروها و منافع آمریکایی، و همچنین تحریک از طریق رسانههای آن علیه ملت ایران و دعوت به قتل آنان، این منطقه به یک هدف مشروع تبدیل شده است.»
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ و در پی حمله حکومت ایران به تاسیسات گاز مایع در قطر به جمهوری اسلامی هشدار داده بود که اگر یکبار دیگر قطر هدف حمله قرار گیرد، آمریکا کل میدان گازی پارس جنوبی را با شدتی بیسابقه منهدم خواهد کرد.
او با اشاره به حمله به نقاطی از تاسیسات پارس جنوبی، تاکید کرده بود که اسرائیل به شدت به میدان گازی پارس جنوبی در ایران حمله کرده است و اضافه کرده بود تنها بخش نسبتا کوچکی از این مجموعه هدف قرار گرفته است.
ترامپ همچنین تاکید کرده بود که قطر به هیچ وجه، به هیچ شکل در این حمله دخالت نداشته و از وقوع آن نیز بیاطلاع بوده است.
او ادامه داده بود: «متاسفانه [حکومت] ایران از این موضوع و جزئیات مربوط به حمله به پارس جنوبی آگاه نبود و ناعادلانه و بدون توجیه، بخشی از تاسیسات گاز مایع قطر را هدف قرار داد.»
ترامپ تاکید کرده بود که «هیچ حمله دیگری از سوی اسرائیل به میدان بسیار مهم و ارزشمند پارس جنوبی انجام نخواهد شد، مگر آنکه ایران تصمیمی نادرست بگیرد و به کشوری بیگناه، در این مورد قطر، حمله کند.»
او تهدید کرده بود: «در چنین حالتی، ایالات متحده، با یا بدون کمک و رضایت اسرائیل، کل میدان گازی پارس جنوبی را با شدتی بیسابقه منهدم خواهد کرد؛ شدتی که ایران تاکنون هرگز آن را ندیده است.»
ترامپ نوشته بود: «من تمایلی به چنین سطحی از خشونت و ویرانی ندارم، چرا که پیامدهای بلندمدت آن برای آینده ایران بسیار سنگین خواهد بود. اما اگر تاسیسات گاز مایع قطر بار دیگر هدف حمله قرار گیرد، در انجام این اقدام تردید نخواهم کرد.»
الجزیره: یک مقام جمهوری اسلامی نقش حکومت در حمله به دیهگو گارسیا را رد کرد
تکذیب صدور «هشدار» از سوی جمهوری اسلامی برای تخلیه قطر کمی پس از آن صورت گرفت که تابناک، وابسته به نهادهای حکومتی، به نقل از یک «مقام ارشد جمهوری اسلامی» که با الجزیره مصاحبه کرده بود حمله به پایگاه بریتانیا در دیهگو گارسیا را نیز تکذیب کرد.
تابناک در خبری به نقل از الجزیره نوشت: «یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در گفتگو با شبکه الجزیره، مسئولیت حمله موشکی به جزیره دیهگو گارسیا را از سوی ایران رد کرد».
چند روز پیش هم اظهارات ابراهیم جباری که به عنوان مشاور فرماندهی کل سپاه با الجزیره مصاحبه کرده بود بحثبرانگیز شده بود. او گفته بود «انبارهای ما پر از موشک و پهپاد است». اظهاراتی که با واکنش ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی روبهرو شد و در اطلاعیهای تاکید کرد: «فردی به نام ابراهیم جباری در حال حاضر هیچ مسئولیتی در سپاه پاسداران ندارد و مدتی هست که بازنشسته شده است.»
روز گذشته، جمعه ۲۹ اسفند، روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از منابع آمریکایی خبر داده بود که چند روز پیشتر، جمهوری اسلامی با شلیک دو موشک دوربرد تلاش کرد تا جزیره دیهگو گارسیا را هدف قرار دهد، اما موشکها به هدف برخورد نکردند؛ ؛ یکی با پدافند هوایی یک ناو جنگی آمریکایی سرنگون شد و دیگری صبح جمعه در میانه مسیر از کار افتاد.
انتشار این خبر واکنشهای بسیاری را در پیداشت. روزنامه والاستریت ژورنال نوشته بود که این «نخستین استفاده عملیاتی جمهوری اسلامی از موشکهای بالستیک برد متوسط» در تلاش برای هدف قرار دادن هدفی خارج از خاورمیانه است.
وبسایت دیفنس اکسپرس نیز نوشت که با توجه به شکست این حمله، هنوز خیلی زود است که جمهوری اسلامی را از نظر توانایی حمله دوربرد یک تهدید قابلتوجه توصیف کنیم.
این وبسایت افزود با این حال، با موشکهای بالستیک چهار هزار کیلومتری، جمهوری اسلامی اکنون میتواند به همه کشورهای اروپایی بهجز پرتغال برسد.
در همین رابطه، ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل، اعلام کرد که حمله سپاه به دیهگو گارسیا نشان میدهد «برلین، پاریس و رم همه در تیررس هستند».
بر اساس بیانیه وزارت امور خارجه عربستان سعودی، این افراد ظرف ۲۴ ساعت آینده باید خاک عربستان سعودی را ترک کنند.
این بیانیه با اشاره به «حملات مداوم جمهوری اسلامی علیه قلمرو عربستان سعودی»، این افراد را «عنصر نامطلوب» خوانده است.
عربستان سعودی تاکید کرد تداوم این حملات بر آینده روابط دو کشور تاثیر جدی خواهد گذاشت.
در حالی که حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه همچنان ادامه دارد، پیشتر فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، در نشست ریاض گفت پادشاهی عربستان در برابر فشار جمهوری اسلامی تسلیم نخواهد شد.
او حق عربستان سعودی دراقدام نظامی برای خود را محفوظ دانست.
وزیر امور خارجه عربستان سعودی همچنین حمله به پالایشگاههای ریاض را فاقد توجیه نظامی دانست و هشدار داد این اقدامات پیامد خواهد داشت.
پنجشنبه، وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کرد که یک موشک بالستیک پرتاب شده به سمت بندر ینبع رهگیری و منهدم شد.
همچنین رویترز به نقل از دو منبع نوشت که بندر ینبع عربستان سعودی بارگیری نفت را متوقف کرده است.
جمعه، مقامهای نفتی عربستان هشدار دادهاند در صورت تداوم جنگ ایران و اختلال عرضه، قیمت نفت ممکن است تا اواخر آوریل از ۱۸۰ دلار در هر بشکه فراتر رود.
ریاض نگران است افزایش شدید قیمتها به رکود اقتصادی، کاهش تقاضا و بیثباتی بلندمدت بازار انرژی منجر شود.
چهارشنبه ۲۷ اسفند نیز خبرگزاری رویترز به نقل از شاهدان عینی از شنیده شدن صدای چندین انفجار بلند در ریاض، پایتخت عربستان سعودی، خبر داد و افزود برخی از ساکنان برای نخستین بار هشدار تلفنی درباره یک «تهدید هوایی خصمانه» دریافت کردند.
پیشتر وال استریت ژورنال به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داده بود پنج فروند هواپیمای سوخترسان نیروی هوایی آمریکا در پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در حالی که روی زمین بودند، در حمله موشکی جمهوری اسلامی هدف قرار گرفتند و آسیب دیدند.
دونالد ترامپ، رییس جمهوری ایالات متحده، ۲۳ اسفند در تروث سوشال نوشت که یک پایگاه آمریکا در عربستان سعودی چند روز پیش هدف قرار گرفت، اما هواپیماها هدف اصابت قرار نگرفتند یا نابود نشدند.
ترامپ خبر آسیب به پنج هواپیمای سوخترسان آمریکا در پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی را جعلی خواند و افزود که چهار هواپیما از این پنج هواپیما هیچ آسیبی ندیدند و یک هواپیما نیز آسیب دیده اما به زودی پرواز خواهد کرد.
وزیران امور خارجه کشورهای آمریکا، بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، کانادا و ژاپن بههمراه دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا، شنبه اول فروردین در بیانیه مشترکی نوشتند: «ما حمایت خود را از شرکایمان در منطقه در برابر حملات غیرقابل توجیه جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن ابراز میکنیم.»
در ادامه این بیانیه آمده است: «ما حملات بیپروا و نسنجیده این رژیم علیه غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی، از جمله زیرساختهای انرژی را با شدیدترین لحن محکوم میکنیم.»
گروه هفت همچنین خواستار «توقف فوری و بدون قید و شرط» همه حملات جمهوری اسلامی و گروههای نیابتیاش از جمله علیه زیرساختهای انرژی شد.
پیشتر آلمان، بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، هلند و ژاپن پنجشنبه ۲۸ اسفند با انتشار بیانیه مشترکی، بستن تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی را بهشدت محکوم کردند.
در پی انتشار این بیانیه مشترک، ۱۶ کشور دیگر با امضای این بیانیه اعلام کردند که برای تثبیت بازارهای انرژی اقدام خواهند کرد و به «تلاشهای مناسب» برای بازگشایی تنگه هرمز، گلوگاه نفتی خلیج فارس، خواهند پیوست.
انتشار این بیانیه و پیوستن کشورهای دیگر به آن پس از حملات متقابل به تاسیسات انرژی و تشدید شدید جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی صورت میگیرد.
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از کشورهایی که بیش از همه از جریان آزاد نفت در تنگه هرمز سود میبرند اما به کارزار آزاد کردن این آبراهه حیاتی نپیوستهاند بهتندی انتقاد کرده بود.
او جمعه ۲۹ اسفند نیز متحدان آمریکا در ناتو را به همین دلیل سرزنش کرد و آنان را «بزدل» خواند.
در روزهای گذشته، امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، در تماسی با رهبران گروه هفت درباره جنگ علیه جمهوری اسلامی و افزایش قیمتهای انرژی گفتوگو کرد.
این گفتوگوها در حالی انجام شد که دولتهای گروه هفت در حال بررسی این بودند که چگونه به افزایش قیمت نفت ناشی از جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی پاسخ دهند.
فرانسه در حال حاضر ریاست گروه هفت را بر عهده دارد.
زمیر شنبه اول فروردین در یک پیام ویدیویی گفت: «ما در نیمه راه هستیم، اما مسیر مشخص است. تقریبا یک هفته دیگر، در عید پسح، عید آزادی، به مبارزه برای آزادی و آینده خود ادامه خواهیم داد».
او افزود: «خسارت گستردهای که طی سه هفته گذشته به رژیم ایران وارد کردهایم، در حال تبدیل شدن به یک دستاورد سیستمی-استراتژیک، نظامی، اقتصادی و دولتی است.»
زمیر گفت: «در نتیجه، رژیم شرارت ضعیفتر شده و جمهوری اسلامی بدون تواناییهای دفاعی قابل توجه است. رهبران رژیم که تواناییهایی را با هدف نابودی ما توسعه داده بودند، اکنون آسیب دیده و سرگشته هستند».
او همچنین درباره حمله موشکی دوربرد ایران به پایگاه نظامی بریتانیا-آمریکا در اقیانوس هند، دیهگو گارسیا، اظهار کرد: «فقط دیروز، جمهوری اسلامی یک موشک بالستیک میانقارهای دو مرحلهای با برد ۴۰۰۰ کیلومتر به سوی یک هدف آمریکایی در جزیره دیهگو گارسیا شلیک کرد. این موشکها برای اصابت به اسرائیل طراحی نشده بودند. برد آنها به پایتختهای اروپا میرسد؛ برلین، پاریس و رم همه در محدوده تهدید مستقیم هستند».
استفاده از فناوری پرتاب ماهواره
در پی حمله موشکی سپاه پاسداران به پایگاه مشترک بریتانیا و آمریکا در اقیانوس هند که تقریبا چهار هزار کیلومتر با ایران فاصله دارد، آسوشیتدپرس گزارش داد که ممکن است این حمله با استفاده از یک وسیله پرتاب فضایی صورت گرفته باشد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس شنبه اول فروردین گزارش داد که جمهوری اسلامی قبلا برد برنامه موشکهای بالستیک خود را به هزار و ۲۴۰ مایل (دو هزار کیلومتر) محدود کرده بود، اما مقامات آمریکایی گفتهاند که سیستم ایران برای پرتاب ماهواره میتواند برد آنها را افزایش دهد.
جاستین برانک، پژوهشگر ارشد موسسه خدمات متحد سلطنتی که یک اندیشکده دفاعی است، به این خبرگزاری گفت که وسیله پرتاب فضایی سیمرغ ایران میتواند «با احتمال کاهش دقت نهایی»، برد بیشتری به موشکها ارائه دهد.
استیو پرست، دریادار بازنشسته نیروی دریایی سلطنتی نیز گفت: «موشکهای بالستیک همان راکتهای فضایی هستند. آنها پرتاب میشوند، خیلی بالا میروند و خیلی سریع پایین میآیند. اگر برنامه فضایی داشته باشید، برنامه موشک بالستیک هم دارید.»
پرست افزود گفت این پرتابها در پاسخ به اظهارات دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، که توان نظامی جمهوری اسلامی نابود شده، احتمالا پیامی از سر سرسختی بوده برای گفتن اینکه «ببینید ما چه میتوانیم انجام دهیم».
همزمان نشریه سان بریتانیا نوشت که جمهوری اسلامی پس از تلاش ناموفق برای حمله به دیهگو گارسیا، در حال ساخت سریع یک موشک موقت است که قادر به رسیدن به غرب باشد.
رسانهها گزارش دادند که جمهوری اسلامی دو موشک بالستیک به سمت پایگاه نظامی مشترک بریتانیا-آمریکا در دیهگو گارسیا شلیک کرده است اما هیچیک از این دو موشک به هدف مورد نظر خود اصابت نکردهاند؛ یکی با پدافند هوایی یک ناو جنگی آمریکایی سرنگون شده و دیگری صبح جمعه در میانه مسیر از کار افتاده است.
پیشتر تصور میشد که پایگاه نظامی مشترک آمریکا و بریتانیا در دیهگو گارسیا در اقیانوس هند خارج از برد موشکهای جمهوری اسلامی باشد.
مارک والاس، سفیر پیشین آمریکا و مدیرعامل سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای»، به روزنامه سان گفت: «ما مدتهاست گفتهایم که برنامه موشکی بالستیک ایران تهدیدی فراتر از آنچه خرد رایج تصور میکرد، ایجاد میکند.»
او افزود: «حمله به دیهگو گارسیا اولین نمونه از این نمایش بود، اگرچه ناموفق بود.»
یک کهنهسرباز نیروی دریایی آمریکا به سان گفته هر دو موشک احتمالا موشکهایی از نوع «خرمشهر» بودند.
جاناتان هکِت، که ۲۰ سال در عملیات ویژه نیروی دریایی آمریکا خدمت کرده، هشدار داد جمهوری اسلامی اکنون ممکن است در تلاش باشد ساخت موشکی که بتواند یک هدف اروپایی را هدف بگیرد، تسریع کند.
او به سان گفت: «موجودی موشکهای بالستیک میانبردکه در اختیار نیروی هوافضای سپاه است، عمدتا در نبرد واقعی یا آزمایشهای عملیاتی شبیهسازی شده برای فاصله و بارگذاری که دیدیم، آزمایش نشدهاند و به نظر من آنچه دیدیم تاییدی بود بر اینکه این موشکهای میانبرد آماده عملیات مداوم نیستند.»
او با اشاره به الگوبرداری سپاه پاسداران از موشک هواسونگ-۱۰ کره شمالی که در دهه گذشته خرمشهر نامیده شد، افزود: «این بدان معناست که نیروی هوافضای سپاه نسخهای از این سلاح را برای افزایش برد فراتر از مشخصات اولیه تولید تغییر داده و این تغییرات را آزمایش و ارزیابی نکردهاند.»
هکت گفت که گفته شده بود موشک خرمشهر برد حداکثر دو هزار کیلومتر دارد، در حالی که دیه گو گارسیا دو برابر آن با ایران فاصله دارد.
او افزود که فرماندهان سپاه میتوانند سوخت بیشتری اضافه کنند و اندازه کلاهک را کاهش دهند تا سعی کنند اهداف خارج از این برد را – از جمله در غرب – مورد اصابت قرار دهند.
این کارشناس با این حال تاکید کرد که بدون تحقیقات و توسعه دقیق در طول زمان، «آنها از مسیر، ناپایداری سوخت و عملکرد کلاهک در هدف مطمئن نخواهند بود و این سه مشکل احتمالا موجب شکست پرتاب موشکهای دیروز شد.»
او گفت: «با توجه به وضعیت جنگی فشرده و فشار زمانی، بعید است سپاه نیرو، تخصص و صبر لازم برای توسعه نسخهٔ بلندبرد خرمشهر را داشته باشد که در برابر اهداف خارج از محدوده ۲۰۰۰ کیلومتری مؤثر باشد. اما این به این معنا نیست که از طریق یک سری اشتباهات خندهدار نتوانند هدف اروپایی را بزنند.»
روزنامه سان نوشت که هرگونه تلاش جمهوری اسلامی برای حمله به غرب – چه موفق باشد چه نه – به احتمال زیاد موفق نخواهد بود، زیرا موشک احتمالا وارد منطقه پدافند هوایی اوکراین میشود و از دریای سیاه عبور نخواهد کرد.
پیشتر روزنامه والاستریت ژورنال نوشته بود که این «نخستین استفاده عملیاتی جمهوری اسلامی از موشکهای بالستیک برد متوسط» در تلاش برای هدف قرار دادن هدفی خارج از خاورمیانه است.
وبسایت دیفنس اکسپرس نیز نوشت که با توجه به شکست این حمله، هنوز خیلی زود است که جمهوری اسلامی را از نظر توانایی حمله دوربرد یک تهدید قابلتوجه توصیف کنیم.
این وبسایت افزود با این حال، با موشکهای بالستیک چهار هزار کیلومتری، جمهوری اسلامی اکنون میتواند به همه کشورهای اروپایی بهجز پرتغال برسد.
سخنگوی وزارت دفاع بریتانیا شنبه اول فروردین با انتشار بیانیهای نوشت: «حملات بیپروای ایران، که در سراسر منطقه واکنش نشان میدهد و تنگه هرمز را گروگان گرفته، تهدیدی برای منافع و متحدان بریتانیا است.»
در این بیانیه آمده است: «جتهای نیروی هوایی سلطنتی و سایر داراییهای نظامی بریتانیا همچنان به دفاع از مردم و نیروهای ما در منطقه ادامه میدهند».
وزارت دفاع بریتانیا تاکید کرد: «این دولت به ایالات متحده اجازه داده است از پایگاههای بریتانیا برای عملیات دفاعی مشخص و محدود استفاده کند.»
این اظهارات یک روز پس از آن بیان شد که دولت بریتانیا تغییر سیاست خود در قبال جنگ علیه جمهوری اسلامی را تایید کرد.
دفتر نخستوزیری بریتانیا جمعه اعلام کرد: «توافق برای استفاده آمریکا از پایگاههای بریتانیا در دفاع جمعی منطقه شامل عملیات دفاعی آمریکا برای تضعیف سایتهای موشکی و توانمندیهایی است که برای حمله به کشتیها در تنگه هرمز استفاده میشوند.»
ساعاتی پس از انتشار بیانیه دفتر نخستوزیری بریتانیا، رسانهها گزارش دادند که جمهوری اسلامی دو موشک بالستیک به سمت پایگاه نظامی مشترک بریتانیا-آمریکا در دیهگو گارسیا شلیک کرده است.
گزارشها حاکی از آن است که هیچیک از این دو موشک به هدف مورد نظر خود اصابت نکردهاند؛ یکی با پدافند هوایی یک ناو جنگی آمریکایی سرنگون شده و دیگری صبح جمعه در میانه مسیر از کار افتاده است.
پس از این حمله، واینت گزارش داد حمله ناموفق جمهوری اسلامی به دیگو گارسیا نشان میدهد برد موشکهای تهران ممکن است به حدود چهار هزار کیلومتر برسد و بخشهایی از اروپا را در تیررس قرار دهد.
بر اساس این گزارش، کشورهایی در اروپای غربی، شمال آفریقا و جنوب آسیا میتوانند در تیررس موشکهای جمهوری اسلامی باشند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمعه گفته بود که بریتانیا باید «خیلی سریعتر» اجازه استفاده از پایگاههای خود در منطقه را به آمریکا میداد.
اما عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، به نخستوزیر بریتانیا هشدار داد که با اجازه دادن به استفاده آمریکا از پایگاههای بریتانیا در منطقه، «جان شهروندان بریتانیایی را به خطر میاندازد.»
او به ایوت کوپر، وزیر امور خارجه بریتانیا گفت که تصمیم این کشور برای اجازه دادن به استفاده از پایگاههایش برای اهداف «دفاعی» به منزله «مشارکت در تجاوز» است و تاکید کرد که جمهوری اسلامی حق دفاع از خود را دارد.
کمی بیدناک، رهبر حزب محافظهکار بریتانیا، گفته است این کشور «چه بخواهد چه نخواهد» در حال «کشیده شدن» به جنگ علیه جمهوری اسلامی است و از کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا بهدلیل حمایت نکردن زودتر از آمریکا انتقاد کرد.
همزمان استارمر شنبه با سلمان بن حمد آل خلیفه، ولیعهد بحرین، تلفنی درباره جنگ در خاورمیانه گفتوگو کرد.
یک سخنگوی نخستوزیر بریتانیا گفت رهبران دو کشور ابتدا وضعیت میدانی را بررسی کردند و نخستوزیر بریتانیا آخرین حمایتهای این کشور از بحرین را تشریح کرد، از جمله اعزام تیمی از کارشناسان برای کمک به مقابله با حملات پهپادی.
بر اساس این اظهارات، هر دو رهبر، حملات مداوم جمهوری اسلامی به زیرساختهای حیاتی ملی و تنگه هرمز را محکوم کردند.
پیشتر، رسانهها گزارش دادهاند پنتاگون در حال اعزام سه ناو جنگی و هزاران تفنگدار دریایی به خاورمیانه است؛ این دومین اعزام تفنگداران دریایی به منطقه در یک هفته گذشته محسوب میشود.
