مطالب بیشتر
دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، میگوید ایران «بهطور جدی» با واشنگتن در حال گفتوگوست و او امیدوار است تهران توافقی را بپذیرد که بر اساس آن از دستیابی به سلاح هستهای صرفنظر کند.
ترامپ در پاسخ به پرسش خبرنگاران در هواپیمای ایرفورس وان درباره آخرین ارزیابیاش درباره مساله ایران، ابتدا از پاسخ خودداری کرد، اما سپس تأکید کرد که او تجهیزات و نیروهای نظامی قابل توجهی را به منطقه اعزام کرده است.
او گفت: «امیدوارم آنها به توافقی برسند که قابل قبول باشد.»
در واکنش به اظهارنظر منتسب به وزیر دفاع عربستان سعودی مبنی بر اینکه خودداری ترامپ از حمله میتواند موجب جسورتر شدن ایران شود، رییسجمهور آمریکا گفت: «بعضیها اینطور فکر میکنند، بعضیها نه.»
ترامپ در ادامه افزود: «میشود به یک توافق مذاکرهشده و رضایتبخش رسید، بدون سلاح هستهای… آنها باید این کار را بکنند، اما نمیدانم انجامش بدهند یا نه. آنها با ما در حال گفتوگو هستند ـ گفتوگویی جدی.»
او همچنین اعلام کرد که هند به جای خرید نفت از ایران، نفت ونزوئلا را خریداری خواهد کرد. به گفته او، چین هم از توافق با آمریکا برای خرید نفت از ونزوئلا استقبال کرده است.
وزارت خارجه قطر اعلام کرد که محمد بن عبد الرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه این کشور، در سفر شنبه ۱۱ بهمن به تهران، با علی لاریجانی، دبیر شورای امنیت ملی جمهوری اسلامی، دیدار کرده است.
بر اساس بیانیه مطبوعاتی این وزارتخانه، این دو تلاشهای جاری برای تنشزدایی در منطقه را مورد بحث قرار دادند.
همزمان متیو ویتاکر، سفیر آمریکا در ناتو گفت صبر رییس جمهوری ترامپ برای موافقت جمهوری اسلامی با خواستههای آمریکا نامحدود نیست.
او شنبه شب ۱۱ بهمن در گفت و گو با فاکس نیوز گفت: «رییس جمهوری ترامپ خیلی روشن به جمهوری اسلامی گفت که شما نمیتوانید سلاح هستهای داشته باشید و نمیتوانید معترضان را بکشید. او یک ناوگان جنگی را به نزدیکی ایران آورده و پشتوانه این شروط و خواستههای خود قرار داده است.»
متیو ویتاکر در پاسخ به این سوال که واکنش متحدان آمریکا درباره تهدید نظامی و احتمالا حمله به ایران چه خواهد بود، گفت: «با توجه به اقداماتی که ایالات متحده در حمله به تاسیسات هستهای ایران قبلا انجام داد و در ونزوئلا انجام داد، متحدان ما کاملا میدانند که آمریکا چه اقداماتی میتواند انجام دهد. آنها میدانند که ایالات متحده خود را در موقعیت منحصر به فردی برای اجرای چنین عملیاتی قرار داده است.»
او تاکید کرد: «همزمان، مقامهای ایرانی به سادگی و آسانی میتوانند تنش را کاهش دهند. توپ در زمین آنهاست اما دونالد ترامپ تا ابد برای پاسخ آنها صبر نخواهد کرد.»
روزنامه هاآرتص در تحلیلی مینویسد همزمانی این گزارشها فضایی را ایجاد کرده که هنوز مشخص نیست نشانه آغاز مرحلهای تازه از اعتراضات داخلی، عملیات خرابکارانه یا مقدمهای برای درگیری نظامی خارجی باشد.
بر اساس این گزارش، در روزهای اخیر خبر انفجار در بندرعباس و گزارشهایی از حوادث مشابه در نقاط مختلف ایران موجی از گمانهزنیها را برانگیخته است. دولت ایران اغلب این حوادث را به نقصهای فنی نسبت داده، اما تداوم، گستره جغرافیایی و همزمانی آنها با تحولات پس از جنگ ۱۲روزه با اسرائیل، باعث تردید افکار عمومی شده است. هاآرتص یادآوری میکند که ایران پیشتر نیز شاهد حملات تروریستی از سوی گروههایی مانند مجاهدین خلق، جریانهای جداییطلب بلوچ و کرد و شاخه افغانستان داعش بوده است.
نویسنده گزارش تاکید میکند که نسبت دادن انفجارهای اخیر به «نخستین نشانه» آغاز حمله آمریکا باید با احتیاط همراه باشد؛ چرا که واشینگتن هنوز بهطور رسمی مسیر دیپلماسی را کنار نگذاشته است. با این حال، تنها نشانه ملموس از نیت آمریکا، افزایش قابلتوجه حضور نظامی در منطقه است؛ اقدامی که به گفته هاآرتص، حلقه فشار بالقوه پیرامون ایران را تنگتر کرده است.
در همین حال، هنوز روشن نیست اگر این فشار نظامی به اقدام عملی منجر شود، اهداف آمریکا چه خواهد بود: تاسیسات هستهای، برنامه موشکی، یا حتی تغییر ساختار قدرت در ایران. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اخیراا در سنای این کشور گفته است فروپاشی احتمالی نظام ایران سناریویی پیچیده است که «به بررسی بسیار دقیق نیاز دارد».
هاآرتص مینویسد حتی متحدان منطقهای آمریکا نیز درباره برنامههای واشینگتن دچار ابهام هستند. این روزنامه به گزارشی از اکسیوس اشاره میکند که در آن خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، گفته است اگر ترامپ تهدیدهایش علیه ایران را عملی نکند، این امر به تقویت حکومت ایران میانجامد. این موضع اما با مواضع علنی محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، که مخالف حمله نظامی و حامی راهحل دیپلماتیک است، در تضاد به نظر میرسد.
در کنار این اختلاف سیگنالها، تلاشهای میانجیگرانه منطقهای شدت گرفته است. به نوشته هاآرتص، ائتلافی غیررسمی از عربستان سعودی، قطر، عمان و مصر در حال فشار بر تهران و واشینگتن برای بازگشت به میز مذاکره است و ترکیه در این میان نقش محوریتری یافته است. رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، بهطور مستمر با ترامپ و مسعود پزشکیان در تماس است و هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، به صراحت با هرگونه اقدام نظامی علیه ایران مخالفت کرده است.
بر اساس گزارش هاآرتص، ترکیه پیشنهاد داده است مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا بهصورت «گامبهگام» و در قالب فصلهای جداگانه پیش برود. با این حال، به باور تحلیلگران ترک، تهران بهسختی حاضر خواهد شد درباره برنامه موشکی خود امتیاز بدهد؛ موضوعی که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، نیز آن را «غیرقابل مذاکره» خوانده است.
در حوزه هستهای، هاآرتص از پیشنهاد احتمالی ترکیه برای انتقال اورانیوم غنیشده ایران—از جمله صدها کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا—به خاک ترکیه خبر میدهد؛ پیشنهادی که سابقهای در توافق نافرجام سال ۲۰۱۰ میان ایران، ترکیه و برزیل دارد. با این حال، هنوز مشخص نیست چنین ابتکاری تا چه اندازه شانس موفقیت دارد.
در پایان، این روزنامه اسرائیلی تاکید میکند که با فروکش نسبی اعتراضها در ایران و نبود یک تحول فوری که مداخله نظامی را اجتنابناپذیر کند، «خودِ فشار» به ابزار اصلی تبدیل شده است. اما به نوشته هاآرتص، بدون یک بدهبستان مشخص از سوی ایران، حتی فعالترین میانجیها نیز قادر نخواهند بود مسیر دیپلماسی را به نتیجهای ملموس برسانند.
این تحلیل در حالی منتشر شده است که پیش از این اورشلیمپست گزارش داده بود که همزمان با افزایش گمانهزنیها درباره احتمال اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی، شهروندان ایرانی از گسترش ترس، اضطراب دائمی و احساس ناامنی در زندگی روزمره خود خبر میدهند؛ فضایی که به گفته آنان با ناامیدی و خشم فزاینده همراه شده است.
اورشلیمپست به نقل از گفتوگوی شبکه N12 با چند شهروند ایرانی گزارش داده بود که یک ساکن کرج گفته است مردم «هیچ احساس امنیتی ندارند» و اضطراب از لحظه خروج از خانه آغاز میشود و تا بازگشت ادامه دارد. او تاکید کرده است که خیابانها دیگر امن به نظر نمیرسند.
به گفته «دلارا»، ساکن کرج، اضطراب کنونی از جهاتی با فضای جنگ ۱۲روزه متفاوت است؛ زیرا در آن مقطع مردم تصور میکردند حملات «هدفمند و محدود» است و خطر برای مناطق غیرنظامی کمتر. او افزوده است: «امروز بسیاری احساس میکنند چیزی برای از دست دادن ندارند و حتی منتظرند جنگ هرچه زودتر آغاز شود، چون هر روز تأخیر به معنای کشتهها و بازداشتهای بیشتر است.»
