والاستریت ژورنال گزارش داد آمریکا و قطر در حال بررسی سازوکاری هستند که به ایران اجازه میدهد به بخشی از داراییهای بلوکه شدهاش دسترسی پیدا کند. این اقدام که از شش میلیارد دلار دارایی ایران در قطر آغاز میشود، یکی از نخستین مشوقهای اقتصادی توافق تهران و واشینگتن به شمار میرود.
والاستریت ژورنال شنبه ۳۰ خرداد به نقل از منابع آگاه گزارش داد واشینگتن و دوحه در حال بررسی طرحی هستند که بر اساس آن ایران بتواند از بخشی از داراییهای مسدودشده خود برای خرید کالاهای بشردوستانه استفاده کند.
بر اساس این سازوکار که هنوز نهایی نشده است، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران میتواند با استفاده از منابع مالی بلوکهشده، مواد غذایی، دارو و دیگر کالاهای بشردوستانه را خریداری کند.
این منابع عمدتا از درآمدهای نفتی ایران تشکیل شدهاند که به دلیل تحریمها در خارج از کشور مسدود ماندهاند.
منابع آگاه گفتند این سازوکار میتواند به الگویی برای استفاده از دیگر داراییهای بلوکهشده ایران در نقاط مختلف جهان تبدیل شود.
به گفته برخی از این منابع، این اقدام همچنین میتواند نخستین گام در مسیر دسترسی به بخشی از ۲۴ میلیارد دلار داراییای باشد که تهران خواهان آزادسازی سریع آن است.
مشوق اقتصادی در کنار مذاکرات
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، تهران هنوز موافقت خود را با این سازوکار اعلام نکرده است. با این حال، به گفته منابع مطلع، این موضوع یکی از پیشنهادهایی است که انتظار میرود آمریکا در جریان دو ماه مذاکرات هستهای پیش رو با تهران مطرح کند.
قرار بود این گفتوگوها پس از تفاهم برای توافق بهمنظور پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز آغاز شود اما بهدنبال حملات متقابل اسرائیل و حزبالله لبنان، نشست برنامهریزی شده برای جمعه ۲۹ خرداد میان مقامهای ارشد ایالات متحده و جمهوری اسلامی، لغو شد.
صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده چتم هاوس، گفت آزادسازی حتی بخشی از این داراییها میتواند هم به کاهش فشارهای اقتصادی بر ایران کمک کند و هم نشانهای از کاهش تنش میان تهران و واشینگتن باشد.
او افزود این اقدام از معدود مشوقهای ملموسی است که تهران میتواند از آمریکا دریافت کند تا به تثبیت پول ملی و کاهش فشارهای اقتصادی داخلی کمک شود.
با این حال، بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، همچنان موانع زیادی بر سر راه وجود دارد.
مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، ۲۷ خرداد در پیامی گفت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، «از سر استیصال» با توقف درگیریها موافقت کرده است.
ترامپ نیز در واکنش نوشت: «ما از روی استیصال مذاکره نکردیم. این ایران بود که از روی استیصال آمد. کارشان تمام است. این ۶۰ روز را تا پایان ادامه میدهیم. هیچ پولی به آنها داده نخواهد شد؛ حتی ۱۰ سنت.»
اختلاف بر سر دسترسی ایران به داراییها
بر اساس توافق امضا شده میان تهران و واشینگتن، آمریکا متعهد شده است داراییهای مسدودشده ایران را برای استفاده در دسترس قرار دهد و درباره سازوکار اجرایی آن مذاکره کند.
یک مقام آمریکایی نیز گفته است تا زمانی که تهران به شکل سازنده در مذاکرات مشارکت کند، امکان استفاده از این منابع وجود خواهد داشت.
این منابع علاوه بر درآمدهای نفتی هستند که واشینگتن موافقت کرده است بلافاصله پس از امضای توافق، فروشش از سر گرفته شود.
آمریکا برای تسهیل این روند، صدور مجوزها و معافیتهای تحریمی لازم را نیز در نظر گرفته است.
منتقدان توافق معتقدند دولت آمریکا پیش از آن که تهران امتیازی در برنامه هستهای خود بدهد، مشوقهای مالی بزرگی در اختیار حکومت ایران قرار میدهد.
در مقابل، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، و دیگر مدافعان توافق معتقدند این رویکرد به بازگشایی تنگه هرمز، کاهش تنشها و جلوگیری از گسترش درگیری کمک میکند و در عین حال منافع اقتصادی ایران را به پیشرفت مذاکرات گره میزند.
بخش عمده داراییهای مسدودشده ایران در کشورهایی مانند چین، هند، عراق و قطر نگهداری میشود. شش میلیارد دلار موجود در قطر نیز در سال ۲۰۲۳ و در چارچوب توافق آزادی پنج شهروند آمریکایی زندانی در ایران، از کره جنوبی به دوحه منتقل شد. قرار بود این منابع صرف خرید کالاهای بشردوستانه شود، اما پس از حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل، دولت جو بایدن بار دیگر دسترسی ایران به این پولها را متوقف کرد.
به نوشته والاستریت ژورنال، ایران در میانه بحران اقتصادی، تورم فزاینده و سقوط ارزش پول ملی به ارز خارجی نیاز دارد.
با این حال، تحلیلگران معتقدند دسترسی به داراییهای بلوکهشده به تنهایی برای بهبود اقتصاد ایران کافی نیست و هرگونه کاهش گستردهتر تحریمها به میزان پیشرفت تهران در برآورده کردن خواستههای آمریکا در پرونده هستهای بستگی خواهد داشت.
روزنامه گاردین در گزارشی که شنبه ۳۰ خرداد منتشر کرد، به نظرات شهروندان اسرائیلی درباره توافق آمریکا و جمهوری اسلامی پرداخت.
در این گزارش آمده است: «در رستورانی در شهر رخووت در جنوب تلآویو، بسیاری از مشتریان درباره یک موضوع همنظر بودند: توافقی که چند روز پیش میان ایران و آمریکا به دست آمد، برای اسرائیل توافق خوبی نیست.»
آوی پرز، مهندس ۵۵ ساله، به گاردین گفت: «ترامپ به ما خیانت کرد.»
رخووت از سالها پیش در نظرسنجیها به عنوان شهری معرفی شده که دیدگاههای بخش بزرگی از جامعه یهودی اسرائیل را بازتاب میدهد. در خیابانهای این شهر، پرچمهای اسرائیل و رنگینکمانی در کنار هم دیده میشود، موسیقی در گوشهای از خیابان پخش میشود و یهودیان ارتدوکس در نقطهای دیگر گرد هم میآیند.
برای بسیاری از ساکنان این شهر، پایان جنگ به معنای پایان نگرانیها نیست.
شاهام نوویک، ۳۵ ساله، گفت: «یک روز همراه فرزندانمان در پناهگاه بودیم و روز بعد قرار است همه چیز عادی باشد. اما هیچ چیز حل نشده است.»
نگرانی از تقویت دوباره حکومت ایران
به نوشته گاردین، بسیاری از اسرائیلیها توافقی را که با میانجیگری آمریکا حاصل شده، نوعی عقبنشینی میدانند.
برخی مفسران اسرائیلی این توافق را «تسلیم» و «تحقیر» توصیف کردهاند و معتقدند نتیجه آن حتی بدتر از آن چیزی است که پیشتر از آن بیم داشتند.
نگرانی اصلی در میان بسیاری از اسرائیلیها این است که حکومت ایران بتواند پس از پایان درگیریها، توان خود را بازسازی کند. در کنار آن، توافق و آتشبسی که با لبنان برقرار شده نیز نگرانیهایی ایجاد کرده است، زیرا برخی معتقدند این توافق ممکن است توان اسرائیل را برای مقابله با حزبالله محدود کند.
اودی تنه، مشاور سیاسی و مدیر کارزارهای بینالمللی در اسرائیل، گفت: «اسرائیلیها معتقدند جنگ در لبنان جنگی عادلانه است. هر کسی که در اسرائیل زندگی میکند میفهمد که ایران و حزبالله برای بسیاری یک تهدید واحد تلقی میشوند.»
در شهر مرزی متولا در شمال اسرائیل نیز همین احساس دیده میشود.
دانیل دورفمن، صاحب یک رستوران، گفت مردم از جنگ با ایران رضایت داشتند اما توافقی که آمریکا به دست آورده، برای اسرائیل مناسب نیست و «اشتباهی بزرگ» به شمار میرود.
تردید درباره دستاوردهای جنگ
در کنار انتقاد از توافق، برخی اسرائیلیها معتقدند اهدافی هم که برای جنگ مطرح شده بود محقق نشده است.
آنان از ناکامی در تغییر حکومت ایران، نابودی برنامه هستهای جمهوری اسلامی و از میان بردن توان موشکی آن سخن میگویند.
به نوشته گاردین، برخی در اسرائیل معتقدند این کشور جنگ را «شانه به شانه» آمریکا آغاز کرد اما در پایان از روند تصمیمگیری کنار گذاشته شد. در حالی که انتظار میرفت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در شکلگیری توافق نهایی نقش داشته باشد، او با انتقادهای دونالد ترامپ و همچنین فشارهای ناشی از تلفات غیرنظامیان در لبنان روبهرو شد.
نداو ایال، ستوننویس روزنامه یدیعوت آحرونوت، نوشت که واژههای «شوک» و «اندوه» برای توصیف احساس بخشی از نهادهای اسرائیل کافی نیست.
در چنین شرایطی، نتانیاهو باید رایدهندگان را متقاعد کند که همچنان قادر است امنیت اسرائیل را تضمین کند.
تامار هرمان، پژوهشگر افکار عمومی، معتقد است نخستوزیر اسرائیل اهداف جنگ را بسیار روشن و صریح تعریف کرده بود و اکنون بسیاری معتقدند به آن اهداف دست نیافته است.
با این حال، حمایت از نتانیاهو بهطور کامل از میان نرفته است. در یک نظرسنجی، ۴۳ درصد از رایدهندگان مردد گفتهاند ائتلاف به رهبری نتانیاهو بیش از دیگران توان مقابله با جمهوری اسلامی را دارد.
آوی پرز که از حامیان نتانیاهو است، به گاردین گفت: «نتانیاهو انسان است و اشتباه میکند، اما میداند چگونه مشکلات را حل کند. او میداند اسرائیل به چه چیزی نیاز دارد. او برای کشورش حرف میزند، ترامپ برای کسبوکارهایش.»
گاردین نوشت احساس بیاعتمادی اکنون در میان بسیاری از اسرائیلیها پررنگتر از گذشته است.
دالیا پرز، ۵۵ ساله، گفت که رویدادهای هفته گذشته به او آموخته «صلح هرگز نخواهد آمد».
او گفت: «امیدوار بودم جنگها پایان پیدا کنند، اما فکر میکنم همیشه باید با شمشیر زندگی کنیم. حالا فهمیدهایم دوستی نداریم و نمیتوانیم به هیچکس اعتماد کنیم.»
رویترز در گزارشی که جمعه ۲۹ خرداد منتشر شد، نوشت در حالی که تهران و واشینگتن خود را برای مذاکرات درباره توافقی آماده میکنند که میتواند به پایان جنگ منجر شود و راه را برای آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای ایران و بازگشت سرمایهگذاری خارجی به اقتصاد این کشور باز کند، سپاه پاسداران در موقعیتی قرار گرفته است که احتمالاً یکی از بزرگترین برندگان این توافق خواهد بود.
این خبرگزاری یادآور شد که ایالات متحده و متحدان غربیاش سپاه پاسداران را یک سازمان تروریستی میدانند. با این حال، چهار منبع ارشد ایرانی به رویترز گفتهاند که سپاه، بیش از هر نهاد دیگری، در موقعیتی قرار دارد که از لغو تحریمها، ازسرگیری صادرات نفت و ورود سرمایهگذاری خارجی بیشترین منفعت مالی را ببرد.
به نوشته رویترز، همین جایگاه اقتصادی سپاه میتواند به یکی از موانع اصلی اجرای توافق تبدیل شود. این خبرگزاری مینویسد نفوذ گسترده سپاه در اقتصاد ایران به اندازهای است که باقی ماندن آن در فهرست سازمانهای تروریستی، تلاشها برای احیای اقتصاد و رفع تحریمها را بهشدت پیچیده خواهد کرد.
سپاه پاسداران امپراتوری تجاری بزرگی دارد
رویترز در ادامه به گسترش نفوذ اقتصادی و سیاسی سپاه پاسداران پرداخت و نوشت این نهاد که به فرمان روحالله خمینی تاسیس شد، در دوران رهبری علی خامنهای به یک قدرت اقتصادی و امنیتی بزرگ تبدیل شد و علاوه بر ایفای نقش محوری در سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی، مسئولیت سرکوب مخالفان داخلی را نیز بر عهده گرفت.
به گزارش این خبرگزاری، از زمان آغاز جنگ در نهم اسفند، سپاه پاسداران نفوذ خود را در ساختار قدرت ایران بیش از پیش افزایش داده و در روند انتقال رهبری به مجتبی خامنهای نیز نقش مؤثری ایفا کرده است. یکی از منابع ارشد ایرانی به رویترز گفت: «سپاه برنده واقعی جنگ است.» به گفته او، این نهاد با تضمین بقای نظام جمهوری اسلامی، اکنون در بهترین موقعیت برای بهرهبرداری از هرگونه لغو تحریم قرار دارد؛ زیرا طی دهههای گذشته مسئولیت بخش عمده عملیات دور زدن تحریمهای ایران را بر عهده داشته است.
رویترز نوشت سخنگوی سپاه پاسداران از اظهارنظر درباره این گزارش خودداری کرده است.
این گزارش با اشاره به برخی مفاد یادداشت تفاهم ایران و آمریکا، از جمله معافیتهای مربوط به صادرات نفت، آزادسازی داراییها و دسترسی ایران به صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی، به نقل از یکی دیگر از منابع ارشد ایرانی نوشت سپاه هماکنون شبکهای چند میلیارد دلاری از فعالیتهای نفتی، کشتیرانی، بازرگانی و پروژههای عمرانی را در اختیار دارد و هرگونه رونق اقتصادی، دامنه این فعالیتها را بیش از پیش گسترش خواهد داد.
رویترز همچنین به نقش قرارگاه خاتمالانبیا، بازوی مهندسی سپاه، اشاره کرد و نوشت این مجموعه بر صدها شرکت فعال در پروژههای بزرگ زیرساختی، انرژی، مخابرات، خودروسازی، گردشگری و لجستیک نظارت دارد و یکی از بازیگران اصلی اقتصاد ایران به شمار میرود.
این خبرگزاری افزود کاخ سفید به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این موضوع پاسخی نداده است.
سپاه پاسداران از توافق موقت سود خواهد برد
به نوشته رویترز، حتی اگر توافق موقت اجرایی شود، سپاه پاسداران همچنان از موقعیت ممتاز خود در اقتصاد ایران بهره خواهد برد. بر اساس قوانین سرمایهگذاری ایران، شرکتهای خارجی برای فعالیت در کشور باید با شرکتهای داخلی همکاری کنند و از آنجا که شمار زیادی از این شرکتها به سپاه وابسته هستند، این نهاد عملاً به دروازه ورود سرمایهگذاران خارجی به سودآورترین بخشهای اقتصاد ایران تبدیل خواهد شد.
رویترز هشدار داد این وضعیت میتواند شرکتهای غربی را، حتی بدون همکاری مستقیم با سپاه، در معرض خطر نقض تحریمهای باقیمانده علیه این نهاد قرار دهد. جرمی پنر، بازرس پیشین تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا و شریک کنونی شرکت حقوقی «هیوز هابارد و رید»، به رویترز گفت: «سپاه تمام رشتههای پشتپرده صنعت نفت ایران را در اختیار دارد و نمیتوان پیامدهای حقوقی تجارت با این شبکه را نادیده گرفت.» او افزود حتی اگر صادرات نفت ایران طبق توافق موقت مجاز باشد، حضور سپاه در پشت صحنه همچنان شرکتهای آمریکایی را با خطرهای حقوقی مواجه میکند.
رویترز همچنین یادآور شد قانون «عدالت علیه حامیان تروریسم» آمریکا که در سال ۲۰۱۶ تصویب شد، به قربانیان حملات تروریستی اجازه میدهد از شرکتهای آمریکایی که به نهادهای متهم به تروریسم، از جمله سپاه پاسداران، کمک کردهاند، شکایت کنند.
در عین حال، منابع ایرانی به رویترز گفتند اگر مذاکرات به توافقی جامع منجر نشود و تحریمها پابرجا بماند، سپاه همچنان از معافیتهای موقت صادرات نفت سود خواهد برد و به دلیل تجربه گسترده در دور زدن تحریمها، کنترل خود بر اقتصاد ایران را حفظ خواهد کرد. به گفته آنها، سپاه طی سالهای گذشته شبکهای از واسطهها، شرکتهای صوری و مسیرهای غیررسمی برای صادرات نفت، حملونقل و تجارت ایجاد کرده است.
با این حال، یکی دیگر از منابع ارشد ایرانی به رویترز گفت سیاست «فشار حداکثری» که ترامپ پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ آغاز کرد و در دوره دوم ریاستجمهوری خود نیز آن را تشدید کرد، فعالیت این شبکهها را دشوارتر کرده است. او گفت این اقدامات «راههای دور زدن تحریمها را محدود و هزینه اداره شبکههای غیررسمی را بهطور قابل توجهی افزایش داده است.»
خبرگزاری رویترز به نقل از وبسایت اکسیوس گزارش داد ویتکاف راهی سوئیس شده تا به جرد کوشنر، داماد رییسجمهوری آمریکا، که از پیش در این کشور حضور دارد، بپیوندد. بر اساس این گزارش، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، نیز قصد دارد روز شنبه به سوئیس سفر کند. به نوشته رویترز، این تحولات میتواند نشانه آغاز مذاکرات فنی میان دو طرف برای دستیابی به یک توافق دائمی باشد.
این تحرکات دیپلماتیک پس از برقراری آتشبس میان اسرائیل و حزبالله در لبنان صورت میگیرد؛ آتشبسی که پس از تشدید درگیریها برقرار شد و امیدها برای ادامه اجرای یادداشت تفاهم ۱۴ بندی جمهوری اسلامی و آمریکا را افزایش داده است. این توافق که اوایل هفته امضا شد، توقف درگیریها و آغاز یک دوره ۶۰ روزه برای حل اختلافات درباره برنامه هستهای ایران و سایر مسائل مورد اختلاف را پیشبینی میکند.
رویترز نوشت جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، به دلیل افزایش تنشها در لبنان، سفر برنامهریزیشده خود به سوئیس را لغو کرد. وزارت خارجه سوئیس نیز اعلام کرد مذاکرات به تعویق افتاده، اما مقدمات برگزاری آن همچنان ادامه دارد و این کشور آماده میزبانی و تسهیل گفتوگوهاست.
یک مقام ارشد آمریکایی به رویترز گفت آتشبس در لبنان حدود ساعت چهار بعدازظهر به وقت محلی اجرایی شد و مذاکرهکنندگان آمریکا و قطر با کمک جمهوری اسلامی در دستیابی به این توافق نقش داشتند. دو منبع نزدیک به حزبالله و یک مقام ارشد اسرائیلی نیز برقراری آتشبس را تایید کردند. این مقام اسرائیلی گفت اگر حزبالله حملهای انجام ندهد، اسرائیل نیز وارد جنگ نخواهد شد، هرچند نیروهایش را در منطقه تحت کنترل خود در جنوب لبنان حفظ خواهد کرد.
دو منبع امنیتی لبنان نیز اعلام کردند اسرائیل در نخستین ساعت پس از آغاز آتشبس حدود ۱۲ حمله هوایی انجام داد، اما پس از ساعت پنج عصر حمله دیگری ثبت نشد. وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد حملات اسرائیل از نیمهشب تا صبح جمعه ۴۷ کشته و ۹۷ زخمی برجای گذاشته است. ارتش اسرائیل نیز از کشته شدن چهار نظامی خود در لبنان خبر داد، اما جزئیات بیشتری منتشر نکرد.
رویترز تاکید کرد پایان درگیریها در لبنان یکی از شروط اجرای توافق گستردهتر میان حکومت ایران و آمریکا است. در همین حال، عراقچی در گفتوگوی تلفنی با وزیر خارجه پاکستان اعلام کرد آمریکا مسئول هرگونه نقض تعهدات خود در چارچوب این توافق، از جمله تعهد مربوط به پایان جنگ در لبنان، خواهد بود.
در همین حال، ژوزف عون، رییسجمهوری لبنان، حملات اخیر اسرائیل را محکوم کرد، اما گفت تشدید درگیریها مانع تلاشها برای دستیابی به آتشبس جامع نخواهد شد. وزارت خارجه آمریکا نیز اعلام کرد مارکو روبیو، وزیر خارجه این کشور، در تماس با عون بر ضرورت خلع سلاح حزبالله تاکید کرده و حمایت واشینگتن از یک لبنان «کاملاً دارای حاکمیت» را مورد تاکید قرار داده است. دو طرف همچنین درباره برگزاری دور جدید مذاکرات اسرائیل و لبنان در واشینگتن، از ۲۳ تا ۲۵ ژوئن، گفتوگو کردند.
رویترز نوشت جنگ ایران که از ۹ اسفند با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل آغاز شد، تاکنون دستکم هفت هزار کشته، عمدتاً در ایران و لبنان، بر جای گذاشته و موجب افزایش قیمت جهانی انرژی شده است. با این حال، پس از برقراری آتشبس در لبنان و امضای تفاهمنامه، قیمت نفت برنت در مسیر ثبت کاهش هفتگی حدود هشت درصدی قرار گرفت و انتقال نفت از طریق تنگه هرمز نیز افزایش یافت.
بر اساس این گزارش، نهادی که حکومت ایران برای مدیریت تنگه هرمز ایجاد کرده، اعلام کرده است در طول دوره مذاکرات مربوط به توافق موقت، از دریافت عوارض عبور کشتیها صرفنظر خواهد کرد. یادداشت تفاهم همچنین کاهش تحریمهای اقتصادی علیه ایران، آزادسازی دهها میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده، صدور معافیتهای فوری برای صادرات نفت ایران، ایجاد صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران و سایر مشوقهای مالی را پیشبینی میکند.
ترامپ نیز روز جمعه بار دیگر از این توافق دفاع کرد. او در حالی با انتقاد برخی از جمهوریخواهان کنگره روبهروست که مخالفان معتقدند برای پایان دادن به جنگ، امتیازهای زیادی به حکومت ایران داده است. ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت: «این جنگ ایران را تضعیف کرده است. ما از سر استیصال مذاکره نکردیم؛ ایران مجبور به مذاکره شد. آنها تمام شدهاند. ما دوره ۶۰ روزه را طی خواهیم کرد. آنها هیچ پولی دریافت نمیکنند؛ حتی ۱۰ سنت.»
گاردین در تحلیلی به قلم رابرت تیت نوشت جنگی که ترامپ با هدف «حل نهایی پرونده ایران» آغاز کرد، نهتنها به نتیجه مورد انتظار او نرسید، بلکه او را در موقعیتی قرار داده است که شباهت زیادی به وضعیت جیمی کارتر در جریان بحران گروگانگیری سال ۱۳۵۸ دارد. نویسنده یادآوری میکند که نخستین ورود ترامپ به عرصه سیاست نیز با انتقاد از عملکرد کارتر در قبال اشغال سفارت آمریکا در تهران آغاز شد؛ زمانی که او معتقد بود دولت آمریکا باید با حمله نظامی به بحران پایان میداد.
به نوشته گاردین، ترامپ در آغاز جنگ تصور میکرد این درگیری به سرعت پایان خواهد یافت و حتی پس از کشته شدن علی خامنهای از مردم ایران خواست علیه حکومت قیام کنند. اما این اتفاق رخ نداد و جنگ، به جای تضعیف جمهوری اسلامی، به گفته نویسنده، به تقویت مشروعیت داخلی آن انجامید. گاردین معتقد است یادداشت تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن، که در آن دو طرف متعهد به احترام به حاکمیت و عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر شدهاند، نشان میدهد ترامپ از موضع تغییر حکومت به پذیرش بقای جمهوری اسلامی رسیده است.
این روزنامه همچنین از سردرگمی مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از کشور، از جمله [شاهزاده] رضا پهلوی، سخن میگوید و در عین حال تأکید میکند شکاف ایجادشده در میان حامیان ترامپ اهمیت بیشتری دارد. به نوشته گاردین، حامیان جریان «اول آمریکا» از همان ابتدا با جنگ مخالف بودند، زیرا آن را مغایر وعده ترامپ برای پایان دادن به «جنگهای بیپایان» میدانستند. در مقابل، جمهوریخواهان تندرو نیز معتقدند ترامپ بدون کسب امتیازهای راهبردی، اهرم فشار آمریکا بر برنامه هستهای ایران را از دست داده و تنها به بازگشایی تنگه هرمز رضایت داده است.
نویسنده با اشاره به سرمقاله نیویورکتایمز با عنوان «رییسجمهوری ترامپ این جنگ را باخت»، استدلال میکند [حکومت] ایران میتواند همان نقشی را در میراث سیاسی ترامپ ایفا کند که بحران گروگانگیری در دوران جیمی کارتر ایفا کرد. او همچنین یادآور میشود که حتی رونالد ریگان نیز در ماجرای «ایران-کنترا» و جورج دبلیو بوش با وجود جنگهای افغانستان و عراق، از رویارویی مستقیم با [حکومت] ایران پرهیز کردند؛ اما ترامپ با افتخار مدعی بود کاری را انجام داده که هیچ رییسجمهوری پیش از او جرات انجامش را نداشت.
گاردین در پایان مینویسد آینده سیاسی ترامپ اکنون به سرنوشت مذاکرات نهایی درباره برنامه غنیسازی اورانیوم ایران وابسته است. به اعتقاد نویسنده، بیاعتمادی عمیق میان دو طرف همچنان پابرجاست و بسیاری از مقامهای ایرانی نگراناند پیشنهادهای آمریکا تنها مقدمهای برای ازسرگیری حملات نظامی باشد. در عین حال، جمهوری اسلامی این بار برخلاف بحران گروگانگیری سال ۱۳۵۸، ابزار بسیار قدرتمندتری برای اعمال فشار در اختیار دارد؛ کنترل تنگه هرمز، آبراهی که میتواند بر اقتصاد جهانی تاثیر بگذارد. نویسنده نتیجه میگیرد همانگونه که بحران گروگانگیری سرنوشت سیاسی کارتر را تحت تاثیر قرار داد، اکنون نیز آینده سیاسی ترامپ تا حد زیادی به تصمیمهای تهران گره خورده است.
نورنیوز در تحلیلی درباره لغو مذاکرات اجرایی حکومت ایران و آمریکا که قرار بود روز جمعه در سوئیس برگزار شود، نوشت این تحول را نباید صرفاً یک ناکامی دیپلماتیک تلقی کرد، بلکه باید آن را در چارچوب رقابتی بزرگتر بر سر آینده نظم منطقهای ارزیابی کرد.
این رسانه با اشاره به تجربه مذاکرات مهم بینالمللی، تاکید کرد دشوارترین مرحله هر توافق، پس از دستیابی به تفاهم اولیه آغاز میشود؛ زمانی که طرفین باید تعهدات کلی را به سازوکارهای اجرایی، جدولهای زمانی مشخص و تضمینهای قابل راستیآزمایی تبدیل کنند. به نوشته نورنیوز، در چنین شرایطی هر اختلاف در برداشتها یا هر تحول میدانی میتواند روند مذاکرات را متوقف یا با وقفه روبهرو کند.
در ادامه این تحلیل، حملات اخیر اسرائیل به لبنان که پیش از آغاز مذاکرات اجرایی در سوئیس رخ داد، یکی از عوامل تاثیرگذار بر تعویق مذاکرات معرفی شده است. نورنیوز نوشت بخشی از ساختار سیاسی و امنیتی اسرائیل از کاهش تنش میان ایران و آمریکا نگران است، زیرا طی دو دهه گذشته بخش مهمی از جایگاه منطقهای تلآویو بر پایه معرفی ایران به عنوان اصلیترین تهدید امنیتی خاورمیانه شکل گرفته و هر توافقی که این تقابل را کاهش دهد، معادلات قدرت در منطقه را نیز تغییر خواهد داد.
این رسانه وابسته به نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی همچنین تاکید کرد که از نگاه تهران، تحولات لبنان را نمیتوان جدا از معادلات «امنیت ملی ایران» دانست. به نوشته نورنیوز، جمهوری اسلامی همواره امنیت متحدان منطقهای خود را بخشی از امنیت ملی خود تعریف کرده و ورود به مذاکرات حساس در شرایطی که یکی از مهمترین متحدانش زیر فشار نظامی قرار دارد، میتواند از دید تصمیمگیران ایرانی پیامهای متناقضی ارسال کند.
نورنیوز در ادامه، دولت آمریکا را نیز در برابر «معادلهای دشوار» توصیف کرد و نوشت دولت دونالد ترامپ از یک سو توافق با ایران را یکی از مهمترین دستاوردهای سیاست خارجی خود میداند و خواهان پیشبرد آن است، اما از سوی دیگر نمیخواهد هزینه سیاسی رویارویی آشکار با اسرائیل را بپردازد. به اعتقاد این رسانه، واشینگتن ناچار است میان پیشبرد توافق با ایران و حفظ انسجام ائتلاف سنتی خود در منطقه تعادل برقرار کند.
در بخش دیگری از این تحلیل، به مخالفتهای داخلی با توافق در هر دو کشور اشاره شده است. نورنیوز نوشت در ایران، تجربه خروج آمریکا از برجام همچنان موجب تردید نسبت به دوام هر توافق تازه است و در آمریکا نیز جریانهای سیاسی و امنیتی بانفوذ، هرگونه مصالحه با تهران را امتیازدهی به جمهوری اسلامی تلقی میکنند.
به نوشته این رسانه، سه بازیگر اصلی این پرونده اکنون در حال آزمودن اراده و ظرفیت یکدیگر هستند؛ اسرائیل میکوشد نشان دهد بدون در نظر گرفتن ملاحظات امنیتی آن، نظم جدیدی در منطقه شکل نخواهد گرفت، ایران تلاش دارد ثابت کند توافق با آمریکا به معنای نادیده گرفتن ملاحظات امنیتی و منطقهایاش نیست و آمریکا نیز در پی ایجاد توازنی پایدار میان این دو واقعیت متعارض است.
نورنیوز در پایان هشدار داد که اگر طرفهای مذاکره بتوانند از شرایط کنونی عبور کنند، توافق وارد مرحله تثبیت خواهد شد، اما در صورتی که تنشهای میدانی و فشار مخالفان بر روند دیپلماسی غلبه کند، این وقفه موقت میتواند به آغاز فرسایش تدریجی توافقی تبدیل شود که هنوز در نخستین مراحل اجرای خود قرار دارد.
