آمار اعلام شده از سوی جمهوری اسلامی بازتاب گستردهای در رسانههای دنیا داشت و فعالان و سازمانهای حقوق بشری با توجه به سابقه حکومت در آمارسازی و پنهانکاری در مواقع مشابه، واکنش نشان دادند.
چهارشنبه یکم بهمن خبرگزاری فرانسه با اشاره به انقلاب ملی ایرانیان تاکید کرد اعتراضات اخیر که در ابتدا با نارضایتیهای اقتصادی و معیشتی آغاز شد، بهسرعت به یک جنبش سراسری علیه حاکمیت روحانیتی تبدیل شد که از زمان انقلاب ۱۳۵۷ بر ایران حکومت میکند.
از هشتم ژانویه (۱۸ دی)، شهرهای مختلف ایران برای چند روز پیاپی شاهد تظاهرات گسترده بود، اما به گفته فعالان، سرکوب شدید حکومت و قطع سراسری اینترنت باعث فروکشکردن موقت اعتراضات شد.
به نوشته خبرگزاری فرانسه، مقامهای جمهوری اسلامی این اعتراضات را «اقدامی تروریستی» و «اغتشاشات خشونتبار» توصیف کرده و ایالات متحده را به تحریک آن متهم کردهاند.
در مقابل، سازمانهای حقوق بشری میگویند هزاران معترض که خواهان تغییرات سیاسی و اجتماعی بودند، با شلیک مستقیم نیروهای امنیتی کشته شدهاند.
تلویزیون دولتی حکومت ایران روز چهارشنبه اول بهمن نخستین آمار رسمی تلفات را منتشر کرد. در بیانیهای که به نقل از «بنیاد شهید و امور ایثارگران» پخش شد، اعلام شد در مجموع ۳ هزار و ۱۱۷ نفر در جریان اعتراضات جان باختهاند.
بر اساس این بیانیه، ۲ هزار و ۴۲۷ نفر از کشتهشدگان، از جمله اعضای نیروهای امنیتی، «شهید» و «قربانیان بیگناه» معرفی شدهاند.
علیاکبر پورجمشیدیان، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در گفتوگو با تلویزیون دولتی در ایران گفت ۶۹۰ نفر باقیمانده «تروریستها، اغتشاشگران و افرادی بودند که به مراکز نظامی حمله کردند».
او مدعی شد شمار بالای «شهدا» نشاندهنده «خویشتنداری نیروهای امنیتی» در جریان اعتراضات بوده است.
این روایت با واکنش تند نهادهای حقوق بشری روبهرو شده است. محمود امیریمقدم، مدیر سازمان «حقوق بشر ایران» مستقر در نروژ، به خبرگزاری فرانسه گفت تمام شواهدی که از داخل ایران به بیرون رسیده، نشان میدهد شمار واقعی کشتهشدگان بسیار بیشتر از آمار رسمی است.
او هشدار داد جمهوری اسلامی سابقهای مستند در کمگزارشدادن خشونت مرگبار دولتی دارد و اگر همان الگو در این مورد نیز تکرار شده باشد، «تعداد واقعی قربانیان میتواند به حدود ۲۵ هزار نفر برسد».
به گفته امیریمقدم، شواهد نشان میدهد معترضان با گلوله جنگی نیروهای امنیتی و نیروهای وابسته به حکومت، از جمله با سلاحهای سنگین، هدف قرار گرفتهاند.
سازمانهای حقوق بشری از جمله عفو بینالملل نیز گزارش دادهاند نیروهای امنیتی از پشتبامها به سوی معترضان شلیک کرده و بهطور هدفمند چشم آنها را نشانه گرفتهاند.
به نوشته خبرگزاری فرانسه ارائه آمار دقیق به دلیل قطع گسترده اینترنت همچنان دشوار است. نهاد پایش اینترنت «نتبلاکس» اعلام کرده قطع ارتباط در ایران بیش از ۳۰۰ ساعت ادامه داشته است.
«بنیاد شهید» در بیانیه خود مدعی شد بسیاری از کشتهشدگان «رهگذران» بودهاند و بدون ارائه مدرک گفت برخی معترضان توسط «عناصر تروریستی سازمانیافته» در میان جمعیت کشته شدهاند.
خبرگزاری فرانسه به نقل از گروه حقوق بشری «ههنگاو» نیز اعلام کرده کشتهشدن دستکم ۴۲ زن در جریان اعتراضات را تایید کرده است. همزمان، گزارشهایی از دفن مخفیانه قربانیان منتشر شده و خانوادهها میگویند اجازه برگزاری مراسم سوگواری علنی نداشتهاند.
در همین زمینه شبکه فرانس۲۴ با خانواده یک قربانی سرکوب در ایران صحبت کرده که میگوید معترض کشتهشده را در قبری مخفیانه به خاک سپردهاند.
در این میان، روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد دونالد ترامپ، ريیسجمهوری آمریکا، همچنان مشاورانش را تحت فشار گذاشته تا «گزینههای نظامی قاطع» علیه ایران ارائه کنند، هرچند تصمیم نهایی برای حمله فعلاً به تعویق افتاده است. به گفته مقامهای آمریکایی، ترامپ بارها بر «قاطعبودن» هر اقدام احتمالی تاکید کرده است.
این روزنامه همچنین مقالهای از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، منتشر کرد که در آن مدعی شد اعتراضات ابتدا مشروع شناخته شده بود اما پس از ورود «عناصر تروریستی داخلی و خارجی» به خشونت کشیده شد.
او قطع اینترنت را اقدامی برای مختلکردن ارتباط سازماندهندگان ناآرامیها دانست و رسانههای بینالمللی را به تحریف واقعیت متهم کرد.
عراقچی هشدار داد در صورت بروز جنگی دیگر، ایران خویشتنداری نخواهد کرد، هرچند گفت شخصاً با جنگ مخالف است.
همزمان، ترامپ تهدید کرد اگر تهران دست به ترور او بزند، آمریکا ایران را «از صفحه روزگار محو خواهد کرد».
در واکنش به تهدیدات ترامپ، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، آمریکا را مسئول اعتراضات دانست و گفت ایالات متحده باید پاسخگوی «همه تلفات و خسارتها» باشد.
ترامپ نیز در پاسخ، خامنهای را «فردی بیمار» خواند و گفت «وقت آن رسیده که بهدنبال رهبری جدید در ایران باشیم».
با وجود فروکشکردن موقت اعتراضات، فعالان حقوق بشر هشدار میدهند سرکوب خونین، قطع ارتباطات و تهدیدهای متقابل تهران و واشینگتن، ایران و منطقه را در وضعیتی شکننده و پرتنش نگه داشته است.