آنری بی. کاگان و کنسو سوآی، دو دانشمند، برای کشف «اثرات غیرخطی و خودکاتالیزی در سنتز آلی نامتقارن»، به‌طور مشترک برنده جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۲۶ شدند. این پژوهش‌ها درباره تولید مولکول‌هایی هستند که مانند دست‌های انسان، تصویر آینه‌ای یکدیگرند.
آکادمی سلطنتی علوم سوئد چهارشنبه ۱۵ مهر نام برندگان را اعلام کرد. آن‌ها جایزه نقدی ۱۲ میلیون کرون سوئد، معادل حدود ۱.۲ میلیون دلار، را تقسیم خواهند کرد.
نوبل شیمی سومین جایزه اعلام‌شده در هفته نوبل است و پس از معرفی برندگان پزشکی در ۱۳ مهر و فیزیک در ۱۴ مهر، اعلام شد.
مولکول‌هایی شبیه دست‌های انسان
هاینر لینکه، رییس کمیته نوبل شیمی، هنگام معرفی برندگان گفت جایزه امسال به پژوهش‌هایی بنیادی در شیمی اختصاص دارد.
او برای توضیح موضوع به دست‌های انسان اشاره کرد: بسیاری از مولکول‌ها در دو شکل وجود دارند که تصویر آینه‌ای یکدیگرند. این دو شکل، مانند دست راست و چپ، شبیه به هم هستند، اما نمی‌توان آن‌ها را کاملا بر یکدیگر منطبق کرد.
چنین مولکول‌هایی «کایرال» نامیده می‌شوند؛ واژه‌ای که از کلمه یونانی «دست» گرفته شده است.
سنتز نامتقارن به ساخت مولکول‌ها به شیوه‌ای مربوط می‌شود که تولید یکی از این دو شکل آینه‌ای را ترجیح می‌دهد.
خودکاتالیزی نیز فرایندی است که در آن محصول یک واکنش، به پیشبرد همان واکنش کمک می‌کند.
کشف اثرات غیرخطی و خودکاتالیزی در این حوزه، محور پژوهش‌هایی بوده است که کاگان و سوآی را به جایزه امسال رساند.
از مولکول‌های آینه‌ای تا چارچوب‌های متخلخل
نوبل شیمی ۲۰۲۵ به سوسومو کیتاگاوا، ریچارد رابسون و عمر یاغی، برای توسعه «چارچوب‌های فلزی‌ـ‌آلی» تعلق گرفت.
این ساختارهای مولکولی می‌توانند در مقابله با چالش‌هایی مانند تغییرات اقلیمی و کمبود آب شیرین کاربرد داشته باشند.
جایزه شیمی در طول تاریخ خود، به کشف‌های اثرگذاری از شکافت هسته‌ای تا روش‌های تعیین توالی ژنتیکی رسیده است. دستاوردهایی که شناخت بشر را از ماده و حیات تغییر داده‌اند.
اهدای مدال‌ها در سالگرد درگذشت نوبل
جوایز نوبل بر اساس وصیت آلفرد نوبل، شیمیدان، مخترع و بازرگان سوئدی، بنیان گذاشته شدند و از سال ۱۹۰۱، با وقفه‌هایی عمدتا در دوران جنگ‌های جهانی، اهدا شده‌اند.
جایزه اقتصاد بعدتر و با تامین مالی بانک مرکزی سوئد، به مجموعه نوبل اضافه شد.
برندگان مدال‌های خود را ۱۰ دسامبر (۱۹ آذر)، سالگرد درگذشت آلفرد نوبل، از کارل گوستاو شانزدهم، پادشاه سوئد، در مراسمی در استکهلم دریافت می‌کنند و پس از آن، ضیافتی در تالار شهر برگزار می‌شود.
جایزه صلح، تنها جایزه نوبل که در سوئد اهدا نمی‌شود، در مراسمی جداگانه در اسلو به برنده یا برندگان تحویل داده خواهد شد.
فایننشال‌تایمز چهارشنبه ۱۵ مهر نوشت آرامکو توسعه جافوره را در سال ۲۰۲۰ آغاز کرد؛ زمانی که عربستان سعودی، با وجود جایگاه محوری در بازار نفت، گازی صادر نمی‌کرد و تقاضای داخلی نیز از عرضه پیشی گرفته بود.
پروژه ۱۰۰ میلیارد دلاری جافوره قرار بود هم کمبود داخلی را جبران کند و هم زمینه صادرات را فراهم آورد.
تولید این میدان سال گذشته آغاز شد و انتظار می‌رود فاز دوم آن تا سال ۲۰۳۰ به بهره‌برداری برسد.
آرامکو پیش‌بینی کرده است تولید گاز این شرکت از سال ۲۰۲۱ تا پایان دهه جاری حدود ۸۰ درصد افزایش یابد.
این گزارش در حالی منتشر شد که در ماه‌های گذشته، حملات سپاه پاسداران به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز، به نگرانی‌ها درباره امنیت کشتیرانی و ثبات بازار جهانی انرژی دامن زده است.
هم‌زمان، با ورود حوثی‌های یمن به درگیری‌ها، دریای سرخ و تنگه باب‌المندب نیز به نقاطی حساس برای امنیت کشتیرانی و انتقال انرژی تبدیل شده‌اند.
در روزهای اخیر، درگیری میان حوثی‌ها و نیروهای دولت قانونی یمن شدت گرفته است. این گروه نیابتی جمهوری اسلامی همچنین با حمله به شهرها و زیرساخت‌های انرژی عربستان سعودی، به تنش‌های منطقه‌ای دامن زده است.
مازاد گاز و گزینه صادرات
فایننشال‌تایمز در ادامه گزارش داد بخش بزرگی از گاز تولیدی جدید می‌تواند در بازار داخلی عربستان سعودی مصرف شود.
ریاض در حال جایگزین کردن دیگر سوخت‌های فسیلی با گاز در نیروگاه‌هاست تا بتواند نفت بیشتری صادر کند و درآمد حاصل از آن را افزایش دهد.
با این حال، شرکت مشاوره «وود مکنزی» برآورد کرده اگر تولید سالانه گاز عربستان سعودی به ۱۸۰ میلیارد مترمکعب برسد، پس از تامین نیازهای داخلی ممکن است تا ۵۰ میلیارد مترمکعب گاز در سال مازاد بماند.
توسعه هوش مصنوعی و مراکز داده بخشی از این مازاد را جذب خواهد کرد، اما همچنان حجم قابل توجهی گاز برای عرضه باقی خواهد ماند.
نیوان بروجردی، مدیر تحقیقات شرکتی وود مکنزی در دبی، گفت اگر تقاضای کافی در داخل شکل نگیرد، آرامکو ناچار خواهد شد برای گاز مازاد خریداران خارجی پیدا کند.
یکی از گزینه‌ها تبدیل عربستان سعودی به صادرکننده گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) و رقابت با امارات متحده عربی و عمان است؛ اقدامی که به ساخت تاسیسات مایع‌سازی نیاز دارد.
به گفته یکی از کارکنان آرامکو، طرح ساخت پایانه صادرات ال‌ان‌جی با گاز فاز دوم جافوره سال گذشته مطرح شد، اما فعلا کنار گذاشته شده است، زیرا ریاض می‌خواهد نخست نیازهای داخلی را تامین کند.
خبرگزاری رویترز پیش‌تر گزارش داد با وجود ادامه درگیری‌ها در خاورمیانه، شمار محموله‌های ال‌ان‌جی عبوری از تنگه هرمز در ماه سپتامبر به بالاترین سطح ماهانه از زمان آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ رسید.
پروژه گاما و بازآرایی بخش گاز
آرامکو هم‌زمان به دنبال راه‌های تازه‌ای برای تامین منابع مالی و کسب ارزش بیشتر از دارایی‌های خود است.
فایننشال‌تایمز به نقل از منابع آگاه نوشت آرامکو قصد دارد بخش گاز را از دیگر فعالیت‌هایش جدا و به شرکتی مستقل تبدیل کند؛ شرکتی که ممکن است در آینده وارد بورس شود.
این برنامه «پروژه گاما» نام دارد.
این رویکرد با سیاست سال‌های اخیر آرامکو که بیشتر بر فروش بخشی از دارایی‌ها به سرمایه‌گذاران خصوصی تکیه داشت، تفاوت دارد.
آرامکو در سال ۲۰۲۱ بخشی از سهام دارایی‌های خطوط لوله نفت خود را به سرمایه‌گذاران فروخت و یک سال بعد نیز معامله «اجاره و اجاره مجدد» خطوط لوله گاز را انجام داد.
این شرکت اکنون می‌کوشد از دارایی‌هایی مانند املاک، برق، آب و ذخیره‌سازی نفت نیز درآمد بیشتری به دست آورد.
این تلاش‌ها با وجود جهش قیمت نفت در پی جنگ ایران ادامه یافته است؛ روندی که سودهای کلانی برای آرامکو به همراه داشته، هرچند عربستان سعودی از کشورهای به‌شدت متاثر از درگیری بوده است.
مدیرعامل شرکت شل ۱۴ مهر اعلام کرد جریان نفت از خاورمیانه اکنون به حدود ۸۰ درصد سطح پیش از آغاز جنگ ایران رسیده است؛ آماری که از احیای تدریجی صادرات نفت منطقه حکایت دارد.
تردید درباره عرضه سهام
فایننشال‌تایمز نوشت برخی ناظران صنعت درباره امکان عرضه سهام بخش گاز آرامکو تردید دارند.
به گفته دو فرد آگاه، دارایی‌های بین‌المللی آرامکو در حوزه ال‌ان‌جی در شرکت جدید احتمالی قرار نخواهد گرفت و بدون برنامه جدی برای ساخت تاسیسات ال‌ان‌جی، توجیه چندانی برای عرضه اولیه سهام وجود ندارد.
فعالیت داخلی آرامکو در بخش گاز که محصول خود را با قیمت‌های ثابت دولتی می‌فروشد، بازدهی باثباتی دارد و ممکن است برای الگوی «اجاره و اجاره مجدد» مناسب‌تر باشد.
عرضه اولیه سهام در شرایطی که تاسیسات انرژی عربستان سعودی با خطر حملات بیشتر از سوی جمهوری اسلامی روبه‌رو هستند، دشوار خواهد بود.
به گفته یکی از کارکنان آرامکو، ظرفیت نهایی جافوره هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است.
آرامکو از اظهارنظر درباره برنامه‌های خود در بخش گاز خودداری کرده، اما فشار برای کسب درآمد بیشتر از این بخش باعث شده است ایده بازآرایی یا عرضه سهام آن همچنان مطرح بماند.
بروجردی گفت انتظار می‌رود آرامکو هم‌زمان ظرفیت تولید نفت و توان صادرات خود را حفظ کند، تولید گاز را افزایش دهد، حضورش را در بازار جهانی ال‌ان‌جی گسترش دهد و به تحقق اهداف اقتصادی و انرژی ریاض کمک کند.
او افزود تحقق همه این اهداف، در کنار تامین منابع لازم برای پرداخت سود فزاینده سهام، در شرایط پرنوسان کنونی، دشوارتر می‌شود.
وزارت حمل‌ونقل یمن چهارشنبه ۱۵ مهر اعلام کرد حوثی‌ها با دو موشک بالستیک و چند پهپاد، باند و ترمینال مسافری فرودگاه بین‌المللی عدن را هدف قرار دادند.
این حمله بامداد چهارشنبه به وقت محلی انجام شده است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، یکی از موشک‌ها دقایقی پیش از فرود پرواز شماره ۶۰۳ خطوط هوایی یمن از قاهره در نزدیکی باند اصابت کرد.
مقام‌ها هواپیما را به جده هدایت کردند و دو هواپیمای مستقر در فرودگاه نیز به دلیل نگرانی از حملات بیشتر، منتقل شدند.
حوثی‌ها بلافاصله درباره حمله به فرودگاه عدن اظهارنظر نکردند.
این فرودگاه اصلی‌ترین دروازه بین‌المللی مناطق خارج از کنترل حوثی‌ها در یمن است.
از سوی دیگر، ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی اعلام کرد یک موشک بالستیک حوثی‌ها را در شمال ریاض رهگیری و منهدم کرده است.
ائتلاف همچنین از رهگیری یک موشک بالستیک حوثی‌ها به سوی خمیس مشیط خبر داد.
یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثی‌ها، نیز گفت این گروه فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ریاض را با چند پهپاد هدف قرار داده است.
سریع در بیانیه‌ای جداگانه گفت حوثی‌ها فرودگاه بین‌المللی ابها و یک پایگاه هوایی در خمیس مشیط را با موشک‌های بالستیک و پهپاد هدف قرار داده‌اند.
سازمان هواپیمایی کشوری عربستان سعودی ۱۳ مهر اعلام کرد فرودگاه‌های جازان و نجران هدف حمله قرار گرفتند که سه زخمی و خسارت‌های مادی بر جای گذاشت.
این حملات هم‌زمان با تشدید نبردها در یمن صورت گرفت.
نیروهای دولتی با حمایت هوایی ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی این هفته عملیاتی برای بازپس‌گیری سواحل دریای سرخ در اطراف تنگه باب‌المندب و شهر مخا آغاز کردند و حوثی‌ها را از مناطقی که ماه گذشته تصرف کرده بودند، عقب راندند.
معمر الاریانی، وزیر اطلاع‌رسانی دولت یمن، ۱۳ مهر گفت نیروهای دولتی با پشتیبانی هوایی عربستان سعودی در امتداد ساحل پیشروی کرده و مواضع کلیدی منطقه ذباب در کنار باب‌المندب را به دست گرفته‌اند.
افزایش قیمت نفت با تشدید نگرانی‌ها درباره روند عرضه
قیمت نفت ۱۵ مهر افزایش یافت.
بازار احتمال اختلال در عرضه بر اثر طوفان در مناطق نفت‌خیز آمریکا و حملات حوثی‌ها به عربستان سعودی را در کنار افزایش عرضه نفت خام از خاورمیانه ارزیابی می‌کند.
بر اساس داده‌های وب‌سایت تریدینگ اکونومیکس، بهای نفت برنت حدود ساعت ۱۰ صبح به وقت تهران با ۰.۹۱ درصد افزایش به ۱۰۱ دلار و ۴۹ سنت در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت نیز با ۰.۹۲ درصد افزایش، ۹۰ دلار و ۲۷ سنت معامله شد.
پیش‌بینی‌کنندگان هواشناسی آمریکا ۱۴ مهر اعلام کردند طوفان در حال شکل‌گیری در خلیج مکزیک ظرف دو روز به نخستین توفند اقیانوس اطلس در سال ۲۰۲۶ تبدیل خواهد شد و احتمالا تاسیسات تولید نفت و گاز را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
مناطق فراساحلی واقع در مسیر طوفان حدود ۱۵ درصد نفت خام و پنج درصد گاز طبیعی آمریکا را تولید می‌کنند.
این طوفان همچنین ممکن است بر فعالیت شش پالایشگاه تاثیر بگذارد.
برخی تحلیلگران گفتند نگرانی بازار از اختلال احتمالی در عرضه ادامه دارد و با تداوم حملات به کشتی‌ها، خطر اختلال در عرضه از خاورمیانه همچنان جدی است.
با این حال، عرضه نفت منطقه در حال بهبود است. شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، ۱۴ مهر اعلام کرد انتقال نفت از طریق خط لوله شرق به غرب این کشور به ۵.۸ میلیون بشکه در روز رسیده است.
فایننشال‌تایمز هفتم مهر گزارش داد عربستان سعودی بخشی از فعالیت خط لوله شرق به غرب را از سر گرفته و مجموع صادرات نفت این کشور در سپتامبر بیش از دو برابر شده و به ۶.۹ میلیون بشکه در روز رسیده است.
رییس شرکت ویتول نیز گفت طی هفت تا ۱۰ روز گذشته روزانه حدود ۱۲ میلیون بشکه نفت خام و دو میلیون بشکه فرآورده‌های پالایش‌شده با نفتکش‌ها از خاورمیانه خارج شده است.
یک تحلیلگر ارشد نفت در موسسه ایکس آنالیستس در سیدنی، گفت حملات و اختلال در فعالیت پالایشگاه‌ها احتمالا حاشیه سود پالایش را بالا نگه خواهد داشت و کمبود عرضه به بازار نفت خام منتقل خواهد شد.
او افزود در صورت رخ ندادن «تنش‌زدایی قابل توجه»، قیمت نفت خام احتمالا نزدیک ۱۰۰ دلار باقی خواهد ماند.
از سوی دیگر، روابط تهران و واشینگتن همچنان پرتنش است.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، ۱۴ مهر گفت «بزرگ‌ترین مشکل» این است که «هیچ‌کس نمی‌داند چه کسی ایران را اداره می‌کند».
جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، نیز گفت واشینگتن با مسعود پزشکیان و عباس عراقچی مذاکره می‌کند، اما مشخص نیست آن‌ها تا چه اندازه اختیار تصمیم‌گیری دارند.
این رسانه چهارشنبه ۱۵ مهر به نقل از پنج دیپلمات و مقام اروپایی نوشت سفیران ۲۷ کشور عضو در هفته‌های اخیر، «بدون حضور دستیاران و همراه داشتن تلفن»، درباره این سناریو گفت‌وگو کرده‌اند.
کشف پهپاد حامل مواد منفجره در فرودگاه لایپزیگ آلمان در مرداد ماه، به این رایزنی‌ها شتاب داده است.
اتحادیه اروپا پیش‌تر نیز برای هماهنگی در برابر حملات سایبری، دخالت در انتخابات و خرابکاری، سازوکارهایی داشت، اما تمرکز تازه بر حملاتی است که می‌توانند جان شهروندان را بگیرند.
بروکسل می‌گوید روسیه پس از تهاجم گسترده به اوکراین، عملیات پنهانی و خرابکاری در اروپا را تشدید کرده است.
در واکنش به حادثه لایپزیگ نیز مقام‌های اروپایی بر ضرورت تحریم‌های تازه علیه مسکو تاکید کرده بودند.
از اعزام تیم‌های اضطراری تا اطلاع‌رسانی در بحران
محور گفت‌وگوها، اعزام تیم‌های واکنش اضطراری، اختصاص منابع مالی اتحادیه اروپا به کشور آسیب‌دیده و هماهنگی پیام‌های رهبران نهادهای اروپایی است.
یک دیپلمات ارشد به پولیتیکو گفت حادثه لایپزیگ نشان داد وقوع رویدادی با چندین قربانی دور از انتظار نیست.
مقام دیگری نیز تلفات نداشتن چنین ماجراهایی تا امروز را نتیجه «شانس محض» توصیف کرد.
حملات ترکیبی اصطلاحی برای اقداماتی مخرب است که پایین‌تر از آستانه جنگ مستقیم قرار می‌گیرند.
پولیتیکو از آتش‌سوزی مشکوک در ایستگاه ارتباطات زمینی استارلینک در لهستان، طرح کارگذاری وسایل آتش‌زا در مراکز حمل‌ونقل و نقض مکرر حریم هوایی کشورها در اروپا، به‌عنوان نمونه‌های تهدیدهای اخیر نام برد.
نگرانی از موازی‌کاری و درز اطلاعات
برخی دولت‌ها نگرانند که ورود گسترده‌تر اتحادیه اروپا به مسائل امنیتی، وظایف ناتو را تکرار کند.
اوانا لونگسکو، سخنگوی پیشین ناتو، هشدار داد ابهام درباره مسئولیت‌ها می‌تواند باعث کندی واکنش در شرایطی که زمان حیاتی است، بشود.
نگرانی دیگر، امنیت ارتباطات و احتمال درز اطلاعات حساس است.
به نوشته پولیتیکو، گزارش‌ها درباره انتقال محتوای نشست‌های رهبران اروپا از سوی وزیر خارجه پیشین مجارستان به همتای روسی‌اش، بی‌اعتمادی را تشدید کرده است.
این اختلاف‌ها در حالی مطرح است که اورسولا فون‌درلاین، رییس کمیسیون اروپا، پیشنهاد «پروتکل امنیتی اضطراری» و تشکیل «شورای امنیت اروپا» را ارائه کرده است.
انتظار می‌رود این پیشنهادها در راهبرد امنیتی تازه اتحادیه، در اوایل آبان، مطرح شوند.
منتقدان می‌گویند اتحادیه از پیش سازوکار هماهنگی سیاسی در بحران، موسوم به «آی‌پی‌سی‌آر»، را دارد که در دوران همه‌گیری کرونا نیز به کار گرفته شد.
لونگسکو برای جلوگیری از سردرگمی، تقسیم وظایف را پیشنهاد می‌کند: ناتو مسئول تبادل اطلاعات و بازدارندگی نظامی باشد و اتحادیه بر واکنش غیرنظامی تمرکز کند. تصمیم درباره مسیر واکنش همچنان بر عهده کشور هدف حمله خواهد بود.
