اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، چهارشنبه ۱۴ مرداد گفت بستهشدن تنگه هرمز ناشی از تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل و پیامدهای امنیتی آن برای کل منطقه بود و تفاهم ایران- عمان به تنهایی نمیتواند به معنای امن شدن تنگه برای کشتیهای عبوری باشد.
بقایی چهارشنبه ۱۴ مرداد به خبرنگاران گفت عوامل ناامنکننده تنگه هرمز از سوی آمریکا، بهویژه محاصره دریایی و دیگر تهدیدها علیه ایران و منافع آن همچنان وجود دارد.
او در عین حال مذاکرات با عمان را «حرفهای» و «روبه جلو» خواند و افزود: بیانیه مشترک ایران و عمان در مرحله تدوین نهایی است.
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی گفت: «گفتوگوهای ایران و عمان بهعنوان دو دولت ساحلی تنگه هرمز، با هدف تعیین یک مسیر تردد ایمن برای کشتیرانی تجاری در این تنگه در دو ماه اخیر در جریان بوده و ابعاد مختلف فنی، حقوقی، امنیتی و زیستمحیطی آن در مراجع ذیصلاح کشورمان مورد بررسی قرار گرفته است.»
بقایی افزود: مختصات جغرافیایی مسیر مد نظر طرفین، مورد تفاهم قرار گرفته و چنانچه برخی طرفهای ثالث در این زمینه کارشکنی نکنند، بیانیه مشترک دو کشور مشتمل بر ملاحظات و نکات عمده مورد توافق نیز در مرحله بررسی و تدوین نهایی است.
بقائی درباره احتمال سفر محمدباقر قالیباف یا عباس عراقچی به پاکستان یا قطر نیز گفت برنامهای برای چنین سفرهایی وجود ندارد، اما جمهوری اسلامی با پاکستان و قطر که در تلاش برای کاهش تنشها هستند، در تماس و رایزنی است.
پیشتر و در پی دعوت پاکستان از عباس عراقچی، گزارشهایی درباره احتمال سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی به اسلامآباد در روز جمعه ۱۶ مرداد منتشر شده بود.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز بهنقل از دو مقام آگاه منطقهای گزارش داد مذاکرهکنندگان ایران و عمان پیشنویس توافق بازگشایی تنگه هرمز را نهایی کردهاند و اکنون تنها در انتظار تایید نهایی مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، هستند.
این دو مقام که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، چهارشنبه ۱۴ مرداد گفتند این توافق یک راهحل موقت برای اختلاف میان جمهوری اسلامی و آمریکا درباره عبور کشتیها از تنگه هرمز است.
آسوشیتدپرس در حالی از انتظار برای تایید پیشنویس توافق از سوی مجتبی خامنهای خبر داده که وبسایت اکسیوس، بامداد چهارشنبه به وقت تهران گزارش داده بود رهبر جمهوری اسلامی این توافق را تایید کرده است.
دو منبع منطقهای به اکسیوس گفتند عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در تعطیلات آخر هفته (شنبه و یکشنبه، ۱۰ و ۱۱ مرداد) با این توافق موافقت کرد . فرآیند تایید مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی نیز روز سهشنبه تکمیل شد.
بهنوشته اکسیوس آمریکا، جمهوری اسلامی و عمان به دستیابی به یک توافق موقت برای بازگشایی تنگه هرمز نزدیک شدهاند و واشینگتن در تلاش است این توافق چهارشنبه ۱۴ مرداد اعلام شود.
آسوشیتدپرس نیز گزارش داد این توافق به تفاهمی که واشینگتن و تهران در ماه ژوئن برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز به دست آورده بودند، مرتبط است؛ تفاهمی که در نهایت شکست خورد.
دو مقام منطقهای به این خبرگزاری گفتند اجرای این توافق میتواند زمینه را برای ازسرگیری مذاکرات میان تهران و واشینگتن درباره توافق نهایی بر سر برنامه هستهای ایران فراهم کند.
جزییات توافق
این دو مقام پیشتر گفته بودند که بر اساس توافق احتمالی، کشتیها از مسیر تحت کنترل ایران وارد خلیج فارس خواهند شد و از مسیر تحت کنترل عمان از آن خارج میشوند.
همچنین برای تامین امنیت کشتیرانی و حفاظت از محیط زیست دریایی، هزینه خدمات از کشتیها دریافت خواهد شد.
براساس گزارشهای رسانهای، توافق در دست بررسی شامل ایجاد یک سازوکار موقت ۶۰ روزه میان عمان و جمهوری اسلامی در تنگه هرمز است و امکان تمدید آن نیز وجود دارد.
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی که نامش اعلام نشده نیز به الجزیره گفت برای دستیابی به توافق، تنها یک یا دو مسئله حلنشده باقی مانده که امکان حل آنها وجود دارد. هرگونه بسته ماندن یا بازگشایی تنگه هرمز به اقداماتی که واشینگتن اتخاذ کند، بستگی دارد.
گزارشها درباره افزایش احتمال دستیابی به یک توافق در حالی منتشر میشوند که مقامهای جمهوری اسلامی هرگونه گفتوگو با آمریکا را رد و تاکید کردهاند مذاکرات جاری میان «دو کشور همجوار» ایران و عمان پیش میرود.
مقامات جمهوری اسلامی در عین حال تاکید کردهاند که دستیابی به توافقی با عمان درباره کنترل تردد شناورها در تنگه هرمز ضرورتا به معنای باز شدن این آبراهه حیاتی نیست.
تهران و مسقط تاکنون بهطور رسمی درباره این گزارشها اظهار نظر نکردهاند.
دولت ترامپ پیشتر هرگونه توافقی را که کنترل تنگه هرمز را به ایران واگذار کند رد کرده بود. پیش از آغاز جنگ، این تنگه یک آبراه بینالمللی آزاد محسوب میشد، اما اکنون تردد در آن به حداقل رسیده است.
ترامپ همچنین بار دیگر مخالفت خود را با دریافت عوارض از کشتیها تکرار کرد و گفت: «اجازه نمیدهم آنها پول بگیرند. اگر قرار باشد کسی پول بگیرد، خود ما میگیریم.»
دونالد ترامپ شامگاه سهشنبه در لسآنجلس به خبرنگاران گفت پیشرفت زیادی در مذاکرات به دست آمده و ممکن است توافق چهارشنبه یا پنجشنبه نهایی و اعلام شود.
در پی این اظهارات، قیمت نفت در ابتدا بهدلیل امید به ازسرگیری عبور و مرور کشتیها کاهش یافت، اما سپس اندکی افزایش پیدا کرد. قیمت نفت برنت، شاخص جهانی نفت، روز چهارشنبه در حدود ۸۰ دلار برای هر بشکه بود؛ رقمی که همچنان بسیار پایینتر از اوج قیمتها در زمان شدت گرفتن جنگ است.
حملات به کشتیها همچنان ادامه دارد
با وجود افزایش امیدها به توافق، حملات علیه کشتیها در منطقه همچنان ادامه دارد.
حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی چهارشنبه مدعی شدند که با موشکهای بالستیک به نفتکش سعودی الوفا (Wafa) در دریای سرخ حمله کردهاند.
یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، در بیانیهای از پیش ضبطشده گفت این نفتکش در نزدیکی بندر ینبع عربستان هدف قرار گرفته است، اما هیچ مدرکی برای این ادعا ارائه نکرد.
مقامهای سعودی نیز تاکنون واکنشی در این زمینه نشان ندادهاند.
این حمله بخشی از تشدید تنش اخیر میان حوثیها و عربستان است؛ تنشی که خطر شعلهور شدن دوباره جنگ داخلی یمن را افزایش داده است.
حوثیها اعلام کردهاند که تنگه بابالمندب را به روی کشتیهای مرتبط با عربستان میبندند؛ اقدامی که فشار بیشتری بر کشتیرانی بینالمللی وارد کرده، زیرا دریای سرخ در طول جنگ به مسیر جایگزین مهمی برای صادرات نفت عربستان تبدیل شده بود.
در حادثهای دیگر، روز سهشنبه یک کشتی تجاری با پرچم هند پس از برخورد یک قایق مملو از مواد منفجره در دریای سرخ، در سواحل یمن غرق شد.
گارد ساحلی یمن خدمه این کشتی، شامل ۱۳ شهروند هندی و یک شهروند یمنی را نجات داد. تاکنون هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است.
همچنین، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) اعلام کرد یک کشتی باری حدود ۳۷ کیلومتری شمالشرق بندر خصب عمان در تنگه هرمز، گزارش داده است که با «پرتابهای ناشناس» هدف قرار گرفته است.
شفقنیوز ۱۳ مرداد به نقل از یک منبع آگاه عراقی گزارش داد آخرین تحولات سیاسی، امنیتی، اقتصادی و منطقهای، در دستور کار نشست قرار دارد.
تا زمان تنظیم این گزارش، نتیجه یا بیانیهای درباره برگزاری این نشست در چهارشنبه ۱۴ مرداد منتشر نشده است.
ائتلاف اداره دولت مجموعهای از احزاب و فراکسیونهای شیعه، سنی و کرد مشارکتکننده در ساختار سیاسی عراق است.
نشستهای این ائتلاف معمولا با حضور رهبران ارشد سیاسی و روسای نهادهای اصلی حکومت برگزار میشود.
محور اصلی نشست تازه، بحران مالی عراق و پیامدهای توقف یا اختلال در صادرات نفت از مسیر تنگه هرمز اعلام شده است.
اقتصاد عراق وابستگی زیادی به درآمدهای نفتی دارد و کاهش یا توقف صادرات میتواند به سرعت بر توانایی دولت برای تامین هزینههای جاری تاثیر بگذارد.
منبع شفقنیوز گفت این بحران روند پرداخت حقوق کارکنان دولت، بازنشستگان و افراد تحت پوشش خدمات رفاه اجتماعی را مختل کرده است. با این حال، در گزارش مشخص نشده است چه تعداد از حقوقبگیران با تاخیر در دریافت مطالبات خود روبهرو شدهاند یا دولت عراق چه برنامهای برای جبران کمبود منابع دارد.
وضعیت امنیتی عراق نیز یکی دیگر از موضوعات اصلی نشست خواهد بود.
شفقنیوز به نقل از منبع خود نوشت حملات هوایی مشترک عربستان سعودی و آمریکا در هفتم مرداد، مقرهای حشد شعبی را در چند استان عراق هدف قرار داد.
بر اساس این گزارش، در این حملات ۲۰ نفر از نیروهای حشد شعبی کشته و ۳۲ نفر دیگر زخمی شدند.
رسانهها در ایران ۹ مرداد با انتشار تصاویری گزارش دادند تابوتهای پنج عضو سپاه پاسداران که در حملات آمریکا و عربستان سعودی به مواضع گروههای شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق کشته شدند، از طریق مرز مهران وارد ایران شد.
خبرگزاری دولتی ایرنا گزارش داد این نیروهای سپاه پاسداران در حمله هوایی به مواضع گروههای شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی در استان دیالی عراق کشته شدند.
تهدید گروههای مسلح عراقی برای پاسخ دادن به عربستان سعودی نیز قرار است در نشست ائتلاف اداره دولت بررسی شود. چنین تهدیدهایی میتواند دولت عراق را با چالشی تازه برای جلوگیری از گسترش درگیریهای منطقهای به داخل خاک این کشور روبهرو کند.
ائتلاف اداره دولت پیشتر نیز در نشستهای خود بر مخالفت با نقض حاکمیت عراق و جلوگیری از استفاده از خاک، آسمان و آبهای این کشور برای حمله به دیگر کشورها تاکید کرده بود.
این ائتلاف در عین حال از حق قانونی عراق برای دفاع از حاکمیت و امنیت خود سخن گفته است.
موضوع حملات و واکنش احتمالی گروههای مسلح، همزمان دو مساله حساس را پیش روی مقامهای عراقی قرار میدهد: پاسخ به حملهای که بغداد آن را نقض حاکمیت خود میداند و جلوگیری از اقدام مستقل گروههایی که ممکن است عراق را وارد رویارویی گستردهتری کنند.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، چهارشنبه ۱۴ مرداد نوشت بانک صنعت و معدن از بانکهای دولتی است و مدیرعامل آن با حکم وزیر امور اقتصادی و دارایی منصوب میشود.
فارس افزود این اقدام در حالی انجام شده که بر اساس قانون بودجه سال ۱۴۰۵، بدهیهای شرکت ملی نفت تا پایان سال امهال شده و این شرکت برای بازپرداخت آنها تا پایان اسفند مهلت دارد.
این رسانه با اشاره به تحریمهای آمریکا نوشت وزارت خزانهداری این کشور پیشتر محدودیتهای مالی علیه شرکت ملی نفت اعمال کرده بود، اما درباره میزان و منشا بدهی، شمار حسابهای مسدودشده و مبنای حقوقی اقدام بانک صنعت و معدن جزيیاتی ارائه نکرد.
آمریکا در دهههای گذشته بارها جمهوری اسلامی، وزارت نفت و شرکتهای فعال در صنعت انرژی را هدف تحریم قرار داده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز از زمان بازگشت به کاخ سفید، سیاست «فشار حداکثری» را از سر گرفته و بستههای تحریمی متعددی علیه حکومت ایران به اجرا گذاشته است.
در یکی از آخرین نمونهها، دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (اوفک) هفتم مرداد ۱۰ شرکت و نهاد و هشت نفتکش مرتبط با جمهوری اسلامی را به فهرست تحریمهای خود افزود.
سابقه مسدود شدن حسابهای شرکت ملی نفت
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۱۴ مرداد در گزارشی به سابقه مسدود شدن برخی حسابهای شرکت ملی نفت از سوی سازمان امور مالیاتی در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ اشاره کرد.
این خبرگزاری به نقل از مرتضی روحی، معاون مالیاتی مدیریت مالی شرکت ملی نفت، نوشت سازمان امور مالیاتی بهدلیل اختلاف بر سر جریمههای مالیاتی، برخی حسابهای این شرکت را مسدود و از آنها برداشت کرده بود.
روحی گفت معاونت حل اختلاف دستگاههای اجرایی این اقدام را «کانلمیکن» اعلام کرده و پرونده همچنان مفتوح است.
به گفته او، معاونت حقوقی ریاستجمهوری نیز دستور توقف عملیات اجرایی را صادر کرده و اکنون «نگرانی بابت بسته شدن حسابهای شرکت ملی نفت وجود ندارد».
مسدود شدن حسابهای شرکت ملی نفت در حالی رخ داده که این شرکت یکی از اصلیترین منابع تامین درآمد ارزی جمهوری اسلامی به شمار میرود و در پی ادامه تحریمهای آمریکا، با محدودیتهای مالی و بانکی گستردهای روبهروست.
تا زمان انتشار این گزارش، بانک صنعت و معدن، شرکت ملی نفت، وزارت نفت و وزارت امور اقتصادی و دارایی درباره این اقدام واکنشی رسمی نشان نداده و منتشر نکردهاند.
ترامپ در مصاحبهای با شبکه فاکسنیوز که صبح چهارشنبه ۱۴ مرداد به وقت ایران پخش شد، گفت: «تنگه هرمز خیلی زود باز خواهد شد؛ در غیر این صورت، آنها ضربه بسیار سختی خواهند خورد و بعد تنگه باز خواهد شد. آنها این را میدانند و درک میکنند.»
همزمان اکسیوس گزارش داد «آمریکا، ایران و عمان» به دستیابی به یک توافق موقت برای بازگشایی تنگه هرمز نزدیک شدهاند و واشینگتن در تلاش است این توافق چهارشنبه ۱۴ مرداد اعلام شود.
به نوشته اکسیوس، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، ۱۳ مرداد تایید این توافق را تکمیل کرده است.
اکسیوس به نقل از منابع خود نوشت عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در تعطیلات آخر هفته با این طرح موافقت کرده است.
با این حال مقامهای جمهوری اسلامی گفتوگو با آمریکا را رد کرده و مذاکرات جاری را میان «دو کشور همجوار» دانستهاند.
مذاکرات اصلی درباره سلاح هستهای
ترامپ جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای را اصلیترین محور مذاکرات خواند و افزود: «من چارهای ندارم. آنها نمیتوانند سلاح هستهای داشته باشند. مساله بسیار ساده است.»
به گفته رییسجمهوری آمریکا، جمهوری اسلامی اکنون نیز قادر به دستیابی به سلاح هستهای نیست، اما این محدودیت قرار است در قالب یک توافق رسمی تثبیت شود.
او روند مذاکرات را «بسیار خوب» توصیف کرد و گفت مقامهای تهران خواهان توافقاند، هرچند در اظهارات علنی خود انجام گفتوگو با آمریکا را انکار میکنند: «به شما میگویند گفتوگوهای فوقالعادهای داریم، اما بعد کسی از ایران ظاهر میشود و میگوید ما دیداری نداشتهایم.»
ترامپ با اشاره به انکار گفتوگوهای هستهای از سوی مقامهای جمهوری اسلامی افزود: «پس درباره چه چیزی صحبت کردیم؟ آنجا نشستهایم و دست روی دست گذاشتهایم؟»
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت آنچه تهران علنا اعلام میکند اهمیتی ندارد و «تنها چیزی که اهمیت دارد، عمل است».
او افزود: «آنها خواهان توافقاند. خواهیم دید چه اتفاقی میافتد. اگر توافق نکنند، اوضاع برایشان بسیار بد خواهد شد.»
از سوی دیگر، شبکه خبری اماس ناو خبر داد آمریکا و اروپا فشار زیادی به عمان وارد میکنند تا شرطهای جمهوری اسلامی برای حصول یک توافق موقت با هدف بازگشایی تنگه هرمز را بپذیرد.
بر اساس این طرح، مسیر ورودی به تنگه هرمز و بخشی از مسیر خروجی در آبهای سرزمینی ایران و تحت کنترل جمهوری اسلامی خواهد بود.
ضربه اصلی هنوز در راه است
ترامپ همچنین گفت آمریکا در آستانه انجام حملهای گسترده علیه جمهوری اسلامی بود که به گفته او، میتوانست «بزرگترین حمله از زمان جنگ جهانی دوم» باشد، اما مقامهای تهران برای جلوگیری از آن خواستار مذاکره شدند: «آنها با من تماس گرفتند و بسیار مودبانه گفتند: لطفا، میتوانیم گفتوگو کنیم؟»
او افزود که با این درخواست موافقت کرده و پاسخ داده است: «بالاخره بیایید این موضوع را حلوفصل کنیم.»
رییسجمهوری آمریکا با اشاره به حملات پیشین به اهداف نظامی جمهوری اسلامی در ایران گفت: «ضربه بسیار بسیار سختی به آنها زدیم، اما ضربه اصلی هنوز در راه است.»
او در عین حال ابراز امیدواری کرد که واشینگتن ناچار به اجرای چنین حملهای نشود.
همزمان، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، گزارش سیانان درباره مصرف نزدیک به ۸۰ درصد از ذخایر پیش از جنگ موشکهای رهگیر تاد را رد کرد، اما آماری جایگزین ارائه نداد.
این در حالی است که خبرگزاری رویترز نیز ۱۳ مرداد به نقل از سه منبع گزارش داد آمریکا در جنگ ایران تقریبا تمام موشکهای دوربرد دقیق خود را به کار برده است.
سیانان همچنین گزارش داده بود ارتش آمریکا از آغاز جنگ با جمهوری اسلامی حدود نیمی از موشکهای رهگیر پاتریوت خود را مصرف کرده و فرماندهان ارشد درباره کاهش ذخایر مهمات پنتاگون هشدار دادهاند.
ترامپ در ادامه مصاحبه با فاکسنیوز گفت دولتهای پیشین آمریکا و دیگر کشورها باید طی ۵۰ سال گذشته مساله برنامه هستهای ایران را حل میکردند.
او افزود: «من کاری را انجام دادم که ناگزیر به انجامش بودم، زیرا اگر آنها سلاح هستهای داشتند، سراسر جهان جای متفاوتی میشد.»
ترامپ همچنین باراک اوباما، رییسجمهوری پیشین آمریکا، را متهم کرد که کوشیده با پرداخت پول، جمهوری اسلامی را به توافق ترغیب کند.
