پایگاه خبری اکسیوس به نقل از سه منبع آگاه گزارش داد آمریکا در آستانه گسترش احتمالی کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی، اسرائیل را از تصمیم خود برای اعزام دهها هواپیمای سوخترسان دیگر به این کشور مطلع کرده است.
این رسانه جمعه ۲۶ تیر نوشت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حال بررسی اجرای حملهای گستردهتر علیه مواضع حکومت ایران است؛ عملیاتی که دامنه آن فراتر از حملات کنونی در مناطق پیرامون تنگه هرمز خواهد بود.
بر اساس این گزارش، گزینههای مورد بررسی شامل حمله به زیرساختهای ایران از جمله نیروگاههای برق، تشدید حملات به تاسیسات هستهای با هدف دفن عمیقتر ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی و همچنین بمباران سایت زیرزمینی «کلنگ گزلا» است.
اکسیوس افزود هرچند ترامپ هنوز تصمیم نهایی را در این خصوص اتخاذ نکرده، اما او مایل است با وارد آوردن «خسارت کافی»، تهران را به بازگشایی تنگه هرمز و پذیرش خواستههای هستهای واشینگتن وادار کند.
بهگفته مقامهای آمریکایی و اسرائیلی، ترامپ ممکن است طی چند روز آینده دستور گسترش عملیات را صادر کند.
در روزهای اخیر، حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز به تشدید درگیریها در منطقه انجامیده است.
رییسجمهوری آمریکا ۱۷ تیر این حملات را نقض تفاهمنامه اسلامآباد دانست و از پایان آتشبس با جمهوری اسلامی خبر داد.
بندرعباس، «مرکز اصلی» عملیات سپاه در تنگه هرمز
اکسیوس در ادامه به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت ارتش ایالات متحده دستکم هفت پل را در اطراف بندرعباس بمباران کرده است؛ شهری که از آن بهعنوان «مرکز اصلی» عملیات سپاه پاسداران در تنگه هرمز یاد میشود.
بهگفته او، مهمات، تجهیزات و نیروهای کمکی از طریق بندرعباس به دیگر نقاط این آبراه راهبردی منتقل میشوند.
در سوی دیگر، جمهوری اسلامی حملات خود را به پایگاههای آمریکا در اردن، قطر، بحرین و کویت شدت بخشیده است.
حکومت ایران همچنین از حمله به یک پایگاه ایالات متحده در سوریه خبر داد، اما اکسیوس نوشت نیروهای آمریکایی چند ماه پیش این پایگاه را تخلیه کرده بودند. دولت سوریه نیز خبر انجام این حمله را تکذیب کرده است.
افزایش شمار هواپیماهای سوخترسان آمریکا در اسرائیل
اکسیوس در ادامه گزارش داد آمریکا هماکنون حدود ۳۰ هواپیمای سوخترسان نظامی را در فرودگاه بنگوریون تلآویو و تقریبا همین تعداد را در فرودگاه رامون در جنوب اسرائیل مستقر کرده است.
بهگفته مقامهای اسرائیلی، واشینگتن قصد دارد طی روزهای آینده دهها فروند هواپیمای سوخترسان دیگر را به اسرائیل اعزام کند تا شمار آنها به سطح ابتدای جنگ ایران بازگردد.
این مقامها افزودند ارتش ایالات متحده ترجیح میدهد این هواپیماها در فرودگاه بنگوریون مستقر باشند، زیرا دیگر پایگاههای هوایی منطقه بیش از این فرودگاه در معرض حملات احتمالی جمهوری اسلامی قرار دارند.
جمهوری اسلامی در روزهای اخیر از حمله مستقیم به اسرائیل خودداری کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۲۳ تیر هشدار داد هرگونه حمله احتمالی حکومت ایران با پاسخی «کاملا متفاوت و بسیار قدرتمندتر» روبهرو خواهد شد.
اختلاف در اسرائیل بر سر استقرار هواپیماهای سوخترسان
به گزارش اکسیوس، حضور گسترده هواپیماهای سوخترسان آمریکا در اسرائیل اکنون به موضوعی سیاسی در این کشور تبدیل شده است.
استقرار دهها فروند از این هواپیماها در فرودگاه بنگوریون طی ماههای گذشته بخش زیادی از ظرفیت این فرودگاه را به اشغال خود درآورده است.
این وضعیت در اوج درگیریها که حریم هوایی اسرائیل بسته بود و بیشتر شرکتهای هواپیمایی پروازهای خود را به تلآویو لغو کرده بودند، بحرانساز نبود.
اما اکنون در پی بازگشایی آسمان اسرائیل و آغاز سفرهای تابستانی، تداوم حضور این سوخترسانها میتواند باعث لغو گسترده پروازهای مسافربری شود.
اکسیوس افزود این مساله در فاصله تنها سه ماه به انتخابات سرنوشتساز اسرائیل میتواند به زیان ائتلاف حاکم به رهبری نتانیاهو تمام شود.
در همین راستا، میری رگو، وزیر حملونقل اسرائیل و از متحدان نزدیک نتانیاهو، خواستار انتقال هواپیماهای سوخترسان آمریکا از فرودگاه بنگوریون یا دستکم کاهش تعداد آنها شده است، اما وزارت دفاع و ارتش اسرائیل با این درخواست مخالفت کردهاند.
اگر یکی از دو طرف واقعا قاطعانه پیروز شده بود، مذاکره معنا نداشت. پیروز قاطع، شروط را تحمیل میکرد، نه آنکه از میانجیگران بخواهد آنها را منتقل کند. آنچه طرف آمریکایی، بهخصوص ترامپ و ونس میگویند این است که حکومت ایران شروط را پذیرفته بود: آزادسازی و امنیت تنگه هرمز، توقف غنیسازی.
جمهوری اسلامی هم معتقد بود و هست که توان دریافت خسارت، آزادسازی پولهای بلوکه شده و بیرون راندن آمریکا از منطقه را دارد و دست را فراتر گذاشت و لبنان را نیز در این میان دخیل کرد.
از متن تفاهمنامه منتشر شده برمیآمد که این شروط برآورده خواهد شد. اما در آمریکا، صداهای مخالف ترامپ به وضوح بالا رفت. در ایران نیز، طیف تندرو خشم خود را نشان داد.
دو روایت پیروزی که هر دو طرف برای مخاطبان داخلی خود میسازند، در یک نقطه به هم میرسند: انکار واقعیت میدان. واقعیتی که در آن، نه آمریکا توانست نظام جمهوری اسلامی را به تسلیم وادارد، نه حکومت ایران توانست از فروپاشی اقتصادی و انزوای منطقهای رهایی یابد.
توقف استراتژیک
تحلیلگران آمریکایی، خود این تشخیص را روشنتر از هر منتقد بیرونی بیان کردهاند. مایکل فرومن، رییس شورای روابط خارجی، بیان میکند که قدرت نظامی بهتنهایی قادر به بازطراحی نظم منطقهای نیست.
بهگفته او، با وجود خسارات سنگین وارد شده به توان نظامی ایران، تهران توانست با ابزارهای کمهزینهای مثل پهپاد و موشکهای ارزان قیمتش منافع آمریکا و متحدانش را به چالش بکشد.
به عقیده فرومن وقتی ابزار ارزان بتواند سامانهای گران را تهدید کند، نظم نظامی جهانی دچار اختلال میشود. هزینه همکاری امنیتی با آمریکا برای متحدان منطقهای، بالا میرود. کشورهای عربی خلیج فارس، که حملات به اهدافی در خاکشان نگرانی ایجاد کرده، ممکن است به سمت روسیه، چین یا توافق مستقیم با ایران سوق پیدا کنند.
او نتیجه میگیرد که «تغییر قواعد بازی با پیروزی در آن یکسان نیست.»
آمریکا قواعد بازی منطقه را تغییر داد، اما در این بازی پیروز نشد. توان نظامی داشت اما اراده سیاسی برای ادامه نداشت. کاخ سفید میان تهدید نظامی و تلاش برای دستیابی به توافق در نوسان است، و توافق احتمالی بیشتر بر بازگشایی تنگه و ادامه مذاکرات متمرکز است، نه محدود کردن برنامه موشکی یا شبکه نیروهای نیابتی جمهوریاسلامی.
دست به دامن روایت
روایت جمهوری اسلامی در سطحی متفاوت اما همان منطق را دنبال میکند. نظام حاکم در رسانههای رسمی، از پیروزی قاطع میگوید، اما در پشت پرده، شروطی را پذیرفت که در گذشته خط قرمز محسوب میشدند.
سیاست بینالملل برای نظام جمهوری اسلامی تقریبا از دست رفته، وضعیت داخلی سیاست هم چندان تعریفی ندارد؛ سران نظام مورد هجمه طیف تندرو قرار دارند و در رسانه و خیابان مورد دشنام قرار میگیرند. وضعیت معیشتی مردم که مشخص است. دولت در این میان، با محدودیت و ناتوانی بسیار تقلا میکند جلو ورشکستگی نهایی اقتصاد را بگیرد.
پارادوکس هزینه
اما اگر هیچیک از دو طرف پیروز قاطع نبوده، چه کسی هزینهی واقعی این جنگ را پرداخت؟
درست است که این جنگ به لحاظ ابزاری برای جمهوری اسلامی ارزان بود، به این معنی که پهپادها و موشکهای ساخت ایران بسیار ارزانتر از مشابه خارجی هستند. اما این ارزانی کمکی به بهبود وضعیتاقتصادی و معیشتی مردم نکرده است.
به تحلیل فرومن بازگردیم؛ ایران با ابزار ارزان به اقتصاد جهانی ضربه زد؛ اما هزینه آن ابزار ارزان نه در پنتاگون پرداخت شد نه در بیت رهبری. راهبردی که قرار بود نظام جهانی را به چالش بکشد، به بار دیگری بر گرده سنگین زندگی مردمی بدل شد که هزینه این جنگ را ناخواسته میپردازند.
این، منطق پنهان جنگهای نامتقارن است. وقتی یک طرف با ابزار ارزان میجنگد، نشانه هوشمندی استراتژیکاش نیست؛ نشانه این است که قدرت تولید ابزار گران را ندارد، و چون به جنگ کشانده شده، با هرچه دارد میجنگد.
اما این «هرچه دارد» نیز خود ساخت دستی نیست. از منابعی برداشت شده که جای دیگری برای زندگی مردم لازم بود. هر پهپاد ارزان، چندین کیسه برنج، چندین جعبه دارو و چندین ساعت برق است که حذف میشود.
ایران در ماههای اخیر شاهد سهرقمی شدن تورم بوده است. صندوق بینالمللی پول ایران را در میان سه کشور با بالاترین تورم جهان قرار داده. حدود دو میلیون نفر در دو ماه گذشته بیکار شدهاند. اقتصاد دیجیتال، با شصتوپنج روز قطعی اینترنت سراسری، نابود شده است. اینها، هزینه واقعی آن جنگ ارزان است.
بازندهای که دیده نمیشود
مذاکرات حالا شکست خورده است و جنگ، اگر چه فعلا بیشتر در جنوب ایران در جریان است، هزینههای سنگینی بر اقتصاد کشور تحمیل کرده است. با توجه به نیت آمریکا بر محاصره دوباره دریایی ایران، فشار بر معیشت مردم بیشتر میشود. جنگی که فاتح نداشت، یک بازنده واضح داشت. و آن بازنده، در هیچ یک از روایتهای پیروزی، نه دیده میشود نه صدایش شنیده میشود؛ مردم.
بر اساس اعلام جمعه ۲۶ تیر لندن، این اقدام با تصویب مجلس بریتانیا اجرایی شده و پیامدهای کیفری جدیدی برای حمایت از این نهاد به همراه دارد.
بر اساس این قانون، ابراز حمایت از سپاه پاسداران، از جمله تمجید یا تشویق فعالیتهای آن که از نظر دولت بریتانیا امنیت این کشور را تهدید کند، جرم کیفری محسوب میشود و مرتکبان ممکن است به حداکثر ۱۴ سال زندان محکوم شوند.
همچنین کمک به سپاه پاسداران یا دریافت هرگونه منفعت مادی، از جمله پول، از این نهاد نیز جرم کیفری است و مجازات مشابهی دارد.
تصمیم بریتانیا برای ایجاد چارچوب حقوقی جدید علیه سپاه پاسداران، بیش از آن که ناشی از فشارهای سیاسی باشد، نتیجه افزایش فعالیتهای منتسب به حکومت ایران در خاک این کشور بوده است.
از سوی دیگر، دولت بریتانیا اعلام کرد افرادی که به نمایندگی از سپاه پاسداران اقداماتی مانند خرابکاری انجام دهند، ممکن است بر اساس مفاد «قانون امنیت ملی ۲۰۲۳» تحت پیگرد قرار گیرند؛ جرایمی که مجازات آنها میتواند حبس ابد باشد.
اوایل ماه جاری، دادگاهی در لندن دو شهروند رومانیایی را بهدلیل حمله با چاقو به پوریا زراعتی، روزنامهنگار ایراناینترنشنال، در برابر خانهاش در ویمبلدون در سال ۲۰۲۴، در مجموع به ۲۰ سال زندان محکوم کرد.
قاضی استدلال دادستانی را پذیرفت که این حمله به نمایندگی از حکومت ایران انجام شده بود.
جمهوری اسلامی پیشتر اتهام دست داشتن در حملات یا توطئهها در بریتانیا را رد کرده است.
اکنون و بر اساس اعلام لندن، سپاه پاسداران، جنبش اسلامی یاران حق (IMCR) و سپاه داوطلبان وابسته به سازمان اطلاعات نظامی روسیه (GRU)، نخستین گروههایی هستند که بر اساس اختیارات جدید «قانون امنیت ملی (تهدیدهای دولتی) ۲۰۲۶» به عنوان تهدید علیه امنیت ملی بریتانیا معرفی شدهاند.
دولت بریتانیا این هفته اعلام کرده بود قصد دارد سپاه پاسداران را بر اساس قوانین جدید مقابله با تهدیدهای دولتی، در فهرست ویژه قرار دهد.
مقامهای بریتانیایی بارها گفتهاند در سالهای اخیر چندین طرح منتسب به جمهوری اسلامی را خنثی کردهاند.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، ۲۲ تیر در بیانیهای اعلام کرد: «این اختیارات جدید، پیگرد قضایی و زندانی کردن هر کسی را که در بریتانیا کارهای کثیف آنها را انجام میدهد، آسانتر خواهد کرد.»
آنجلا ایگل، وزیر امنیت بریتانیا، نیز در بیانیهای کتبی به پارلمان این کشور اعلام کرد دولت فعالیتهای مرتبط با سپاه پاسداران را شناسایی کرده است که از جمله شامل «تهدید جان افراد و ارعاب در خاک بریتانیا» میشود.
این اقدام پس از آن صورت گرفت که دولت بریتانیا در راستای تحقق وعده نخستوزیر این کشور، روند بررسی قانون امنیت ملی (تهدیدات دولتی) را سرعت بخشید و آن را به تصویب رساند.
شبکه روداو به نقل از عبدالله آذربار، عضو دفتر سیاسی حزب کومله کردستان ایران، گزارش داد حمله موشکی صبح جمعه ۲۶ تیر به یکی از مقرهای این حزب در منطقه زرگویزله در استان سلیمانیه انجام شد.
به گفته آذربار، این حمله حدود ساعت شش صبح با هشت موشک بزرگ سنگرشکن صورت گرفت: «سه موشک به مقر اصابت کرد و موجب تلفات شد و سه موشک دیگر نیز در همان منطقه فرود آمد.»
او افزود حال سه عضو زخمیشده حزب وخیم است.
روداو هویت پیشمرگههای کشتهشده را کسری رحماننژاد، رضا صادقی، سینا صفری، ذکریا فقیه حسنآقا، فرهاد قمری، یاسین کیانپور، احمد محمودی، سروش نصری و سیاوان نیکخواه اعلام کرد.
امجد حسینپناهی، عضو رهبری کومله زحمتکشان کردستان، به ایراناینترنشنال گفت پس از حمله بامدادی، اردوگاههای این حزب در منطقه سورداش نیز حوالی ظهر ۲۶ تیر با دو موشک هدف قرار گرفتند که در پی آن سه نفر زخمی شدند.
دستگاه امنیت اقلیم کردستان نیز اعلام کرد بامداد ۲۶ تیر هفت موشک سه نقطه در استان سلیمانیه را هدف قرار دادند.
بر اساس این بیانیه، چهار موشک به روستای زرگویزله، یک موشک به روستای قسردی و دو موشک نیز به نزدیکی گردی کوپان در منطقه قرهداغ اصابت کردند.
این نهاد افزود بررسی میزان خسارتهای جانی و مالی همچنان ادامه دارد.
واکنشها به حملات سپاه پاسداران به اقلیم کردستان
عبدالله مهتدی، دبیرکل حزب کومله کردستان ایران نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت یکی از اردوگاههای این حزب در منطقه زرگویز بامداد ۲۶ تیر هدف «حملات شدید و سنگین موشکی» سپاه پاسداران قرار گرفت که در پی آن ۹ پیشمرگه کشته و شماری دیگر زخمی شدند.
او ضمن محکوم کردن این حمله و تسلیت به خانوادههای کشتهشدگان، خطاب به عاملان آن نوشت: «نخواهید توانست از انتقام مردم و دست عدالت بگریزید و سخت تنبیه خواهید شد.»
مهتدی افزود حزب کومله کردستان ایران «مصممتر از همیشه» به مبارزه برای سرنگونی جمهوری اسلامی ادامه خواهد داد.
ریاست اقلیم کردستان عراق در بیانیهای که در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد، حملات ۲۶ تیر به مناطق مختلف این اقلیم را بهشدت محکوم کرد و آن را «تشدیدی خطرناک» و «نقض آشکار حاکمیت عراق» خواند.
در این بیانیه آمده است: «هدف قرار دادن اقلیم کردستان و ازسرگیری خشونتها، ثبات عراق را تهدید میکند و مانعی بر سر راه تلاشهای صلح در منطقه ایجاد میکند.»
ریاست شورای وزیران اقلیم کردستان نیز با انتشار بیانیهای اعلام کرد: «حمله غیرقابل توجیه جمهوری اسلامی ایران به اقلیم کردستان را بهشدت محکوم میکنیم. تداوم این حملات، امنیت کل منطقه را هدف قرار میدهد و از جمهوری اسلامی ایران میخواهیم به این حملات خود پایان دهد، و از دولت فدرال عراق و جامعه جهانی خواستار تعیین مرزی برای این تجاوزات هستیم.»
انهدام هشت پهپاد بر فراز اربیل
در تحولی جداگانه، دستگاه مبارزه با تروریسم اقلیم کردستان اعلام کرد نیروهای ائتلاف بینالمللی بامداد ۲۶ تیر بین ساعت ۴:۱۹ تا ۵:۲۵، هشت پهپاد حامل مواد منفجره را بر فراز اربیل رهگیری و منهدم کردند.
بر اساس این بیانیه، این حمله هیچ تلفات جانی یا خسارت دیگری بر جای نگذاشت.
دستگاه مبارزه با تروریسم اقلیم کردستان در بیانیه خود عامل حمله را معرفی نکرد.
حزب کومله کردستان ایران، یکی از احزاب اپوزیسیون کرد ایرانی مخالف جمهوری اسلامی است که مقرهای آن در اقلیم کردستان عراق طی ماههای گذشته بارها هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفتهاند.
در یکی از حملات پیشین در ۲۵ فروردین، دو اردوگاه این حزب در استانهای سلیمانیه و اربیل هدف پهپادهای جمهوری اسلامی قرار گرفتند و چند تن از اعضای آن زخمی شدند.
غزال مولان (مولایی)، یکی از پیشمرگههای زخمیشده در حمله پهپادی به کمپ سورداش، بعدتر بر اثر شدت جراحات جان باخت.
سپاه پاسداران در سالهای اخیر، از جمله در پی جنگهای ۴۰ روزه و ۱۲ روزه آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و تحولات ماههای پس از آن، دهها بار مقر احزاب کرد ایرانی و اردوگاههای محل استقرار اعضا و خانوادههای آنان را در اقلیم کردستان عراق با موشک و پهپاد هدف قرار داده است.
در این حملات، علاوه بر مقر احزاب کرد ایرانی مخالف جمهوری اسلامی، مناطق مسکونی، تاسیسات انرژی و در برخی موارد مراکز دیپلماتیک نیز آسیب دیده یا در محدوده حملات قرار گرفتند.
این حملهها به کشته و زخمی شدن شماری از اعضای این احزاب و غیرنظامیان و وارد آمدن خسارت به مراکز هدفگرفتهشده، منجر شده است.
خبرگزاری رویترز در یادداشتی تحلیلی با اشاره به فروپاشی توافق آتشبس موقتی که یک ماه پیش به دست آمد، نوشت که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اکنون میکوشد تسلط جمهوری اسلامی را بر تنگه هرمز در هم بشکند و تهران را وادار به پذیرش مطالبات خود کند.
در این یادداشت که جمعه ۲۶ تیر منتشر شد، آمده است: «هرچند دو طرف تاکنون از بازگشت به جنگ تمامعیار خودداری کردهاند، امید به دستیابی سریع به راهی برای خروج از بحران کاهش یافته است. بحرانی که بار دیگر قیمت جهانی نفت را افزایش داده و بازارهای مالی را متلاطم کرده است.»
حملات متقابل، ۲۵ تیر وارد ششمین روز شد. همزمان، تهران نشانههایی به دست داد که در صورت حمله آمریکا به زیرساخت برق ایران، ممکن است از حوثیهای یمن بخواهد تنگه بابالمندب، یکی دیگر از گذرگاههای مهم انتقال نفت در ورودی دریای سرخ، را ببندند.
ترامپ در گفتوگو با مشاوران خود و گاه بهطور علنی، گزینههایی مانند حمله به نیروگاهها و پلها، اعزام نیروی زمینی برای تصرف جزیره خارک و بمباران یک تاسیسات عمیق زیرزمینی مرتبط با برنامه هستهای موسوم به «کوه کلنگ» (کلنگ گزلا) را مطرح کرده است.
برخی از این گزینهها اما بهدلیل خطرهای شدید و احتمال واکنش منفی در داخل آمریکا و عرصه بینالمللی، غیرواقعبینانه به نظر میرسند. ترامپ پیشتر نیز تهدیدهای مشابهی مطرح کرده، اما در نهایت از اجرای آنها عقبنشینی کرده است.
بیشتر تحلیلگران معتقدند حتی تشدید گسترده حملات آمریکا - جز در قالب تهاجم زمینی «خطرناک و از نظر سیاسی غیرقابل دفاع برای سرنگونی حاکمان ایران» -، بعید است بتواند تهران را بیش از مراحل پیشین جنگ اخیر، به تغییر مسیر وادار کند.
در این مدت، حملات آمریکا و اسرائیل شماری از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی را کشته و خسارت سنگینی به تواناییهای نظامی حکومت ایران وارد کرده است.
جاناتان پانیکوف، مقام پیشین اطلاعاتی آمریکا در امور خاورمیانه و پژوهشگر کنونی شورای آتلانتیک، گفت: «هیچ دلیلی وجود ندارد که تصور کنیم این دور تازه حملات یا هر اقدام دیگری که رییسجمهوری آمریکا در نظر دارد، ایرانیها را به تغییر محاسباتشان وادار کند. حتی ممکن است موضع آنها را سختتر کند.»
یک مقام ارشد دولت آمریکا در پاسخ به رویترز گفت اولویت ترامپ همچنان دیپلماسی است، اما «تنها زبانی که ایران میفهمد، قدرت نظامی است» و واشینگتن، تهران را به دلیل آنچه او «اقدامات تروریستی» در تنگه هرمز خواند، پاسخگو خواهد کرد.
فروپاشی توافق موقت
رویترز نوشت فروپاشی توافق در حالی رخ داده است که ترامپ برای پایان دادن به جنگی زیر فشار است که «هزاران کشته، عمدتا در ایران و لبنان، بر جا گذاشته، به اقتصاد آمریکا آسیب زده و در آستانه انتخابات میاندورهای ماه نوامبر، به کاهش محبوبیت او منجر شده» است.
مذاکرات برای تبدیل توافق موقت به صلحی پایدار، متوقف شده؛ هرچند نشانههایی محدود از تحرک دیپلماتیک دیده میشود. ترامپ از آنچه آزادی یک شهروند آمریکایی زندانی در ایران خواند استقبال کرد، اما قوه قضاییه جمهوری اسلامی هرگونه آزادی یا مبادله زندانی را رد کرد.
ترامپ ممکن است امیدوار باشد با افزایش بمباران، تهران را بر سر برنامه هستهای به میز مذاکره بازگرداند؛ موضوعی که هدف اصلی جنگ معرفی کرده است. با این حال، ریشه درگیریهای تازه به برداشتهای متفاوت دو طرف از مفاد توافق موقت درباره کنترل تنگه هرمز بازمیگردد.
جمهوری اسلامی در جریان جنگ نشان داد میتواند جریان انتقال یکپنجم نفت جهان از این گذرگاه را مختل کند. تهران برای خود نقشی در مدیریت آبراه قائل است و احتمال دریافت عوارض یا هزینه عبور را مطرح کرده، اما آمریکا و متحدان او در خلیج فارس، بر بازگشت کشتیرانی آزاد تاکید دارند.
بیشتر کارشناسان نشانهای نمیبینند که جمهوری اسلامی آماده دادن امتیازهای مورد نظر ترامپ باشد.
ازسرگیری حملات به کشتیها در روزهای اخیر از سوی ایران که کاخ سفید آن را نقض توافق موقت خواند، واکنش تازه آمریکا، از جمله بازگرداندن محاصره بنادر جنوب ایران را در پی داشت. واشینگتن همچنین معافیتی که امکان فروش بینالمللی نفت ایران را فراهم میکرد، لغو کرد و یکی از دستاوردهای تهران در توافق موقت را از میان برد.
سه مقام آمریکایی به رویترز گفتند موج حملات تازه میتواند بخشی از «عملیات آمادهسازی» باشد. عملیاتی برای نابودی تواناییهای نظامی ایران پیش از آن که ترامپ درباره اقدامات بزرگتر تصمیم بگیرد.
تهدید مسیر دریای سرخ
جمهوری اسلامی در مقابل هشدار داده است در صورت تشدید حملات، تاسیسات غیرنظامی متحدان آمریکا را در خلیج فارس هدف قرار خواهد داد و تاکید کرده است همچنان ذخایر قابل توجهی از موشک و پهپاد در اختیار دارد.
تهران همچنین از حوثیهای یمن خواسته است در صورت حمله آمریکا به زیرساخت برق ایران، برای بستن مسیر نفتی دریای سرخ آماده باشند.
این تهدید میتواند فشار تازهای بر عرضه جهانی انرژی وارد کند؛ بهویژه آن که بخشی از محمولهها پس از اختلال در تنگه هرمز، به این مسیر منتقل شدهاند.
مارک دوبوویتز، رییس بنیاد دفاع از دموکراسیها در واشینگتن، معتقد است تهران از سر استیصال از «کارت هرمز» استفاده میکند و چنین اقداماتی، تلاش جهانی را برای ایجاد خطوط لوله و مسیرهای دریایی تازه، سرعت خواهد بخشید.
برخی تحلیلگران باور دارند ترامپ که در کارزار انتخاباتی خود وعده داده بود از مداخلات خارجی پرهیز کند و بر مشکلات اقتصادی آمریکاییها تمرکز داشته باشد، جنگ را بدون توضیح روشن درباره دلایل آن و بدون راهبرد مشخصی برای خروج، آغاز کرد.
با این حال، مقام ارشد دولت آمریکا تاکید کرد فشار نظامی و اقتصادی واشینگتن بود که جمهوری اسلامی را به مذاکره و امضای یک تفاهمنامه وادار کرد.
دنی سیترینوویچ، پژوهشگر امور ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل و افسر پیشین اطلاعات نظامی این کشور، گفت فارغ از میزان فشار و تهدیدهای تازه آمریکا، بعید است رهبران جمهوری اسلامی تسلیم شوند.
او افزود: «اگر ترامپ به گسترش فهرست اهداف ادامه دهد، تهران نیز احتمالا به همان شکل پاسخ خواهد داد.»
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، اعلام کرد ششمین موج حملات آمریکا به ایران ساعت ۹:۴۰ پنجشنبه شب به وقت شرق آمریکا [۵:۱۰ صبح جمعه تهران] پایان یافت. به گفته این فرماندهی، جنگندهها، پهپادها و ناوهای آمریکایی با مهمات هدایتشونده دقیق، دهها هدف نظامی را در ایران مورد حمله قرار دادند.
سنتکام اعلام کرد سامانههای دیدهبانی ساحلی، پدافند هوایی، زیرساختهای لجستیکی نظامی و توانمندیهای دریایی ایران از جمله اهداف این عملیات بودهاند. این فرماندهی گفت حملات با دستور دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای تضعیف بیشتر توان نظامی جمهوری اسلامی و پاسخگو کردن تهران در قبال حملات اخیر به کشتیهای تجاری انجام شده است.
بر اساس اعلام سنتکام، بیش از ۵۰ هزار نیروی آمریکایی در سراسر خاورمیانه در حال عملیات هستند و در وضعیت آمادگی کامل قرار دارند.
سنتکام پیشتر اعلام کرده بود موج تازه حملات ساعت دو بعدازظهر پنجشنبه به وقت شرق آمریکا، برابر با ساعت ۲۱:۳۰ به وقت ایران، آغاز شده است.
دونالد ترامپ نیز در بخشی از سخنرانی زنده خود خطاب به مردم آمریکا گفت کشورش در ایران به «دستاوردهای بزرگی» رسیده است و افزود نتایج این اقدامات «خیلی، خیلی زود» آشکار خواهد شد. او جزئیات بیشتری درباره این دستاوردها ارائه نکرد.
حمله به پلها در هرمزگان و افزایش شمار قربانیان
خبرگزاری جمهوری اسلامی، ایرنا، گزارش داد بامداد جمعه شش پل در شهرستان خمیر استان هرمزگان در جریان حملات آمریکا آسیب دیدهاند.
بر اساس اعلام استانداری هرمزگان، پل گریوه در محور بندرعباس–خمیر–لار، پل واقع در مسیر پس از روستای لاتیدان، معروف به کلمتلی، دو پل در محور کهورستان–لار، پل نیمهکاره محور بندر خمیر–کشار–بندرعباس و پل روستای مارو هدف قرار گرفتهاند.
آمار قربانیان این حملات در ساعات نخست چند بار تغییر کرد. استانداری هرمزگان ابتدا اعلام کرد حمله به پلهای کهورستان و گریوه دو کشته و چهار زخمی بر جای گذاشته است. رسانههای حکومتی ایران سپس شمار کشتهها را سه نفر و تعداد مجروحان را ۹ نفر اعلام کردند.
دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان در تازهترین آمار، شمار کشتهشدگان حملات به پلهای بندر خمیر را هفت نفر و تعداد مجروحان را ۹ نفر اعلام کرد. این آمار بهطور مستقل قابل راستیآزمایی نیست.
استانداری هرمزگان ابتدا اعلام کرده بود محور بندرعباس–خمیر–لار و جاده کشار–کهورستان تا اطلاع ثانوی مسدود شدهاند و از شهروندان خواسته بود از تردد در این مسیرها خودداری کنند. این نهاد بعدتر گفت تردد در محورهای آسیبدیده برقرار شده، اما با کندی انجام میشود.
باشگاه خبرنگاران، وابسته به صداوسیمای جمهوری اسلامی، نیز گزارش داد «ایستگاه انشعاب راهآهن» بندرعباس هدف حمله قرار گرفته و دو نفر در این حمله مجروح شدهاند.
پیش از تایید رسمی این حملات، شهروندان با انتشار ویدیوهایی از هدف قرار گرفتن پل کهورستان در بندر خمیر خبر داده بودند. شهروندان همچنین گزارشهایی درباره حمله به فرودگاه ایرانشهر در استان سیستان و بلوچستان منتشر کردند، اما مقامهای رسمی تا آن زمان جزئیاتی در این زمینه ارائه نکرده بودند.
آسیب به شبکه برق در جنوب ایران
وزارت نیروی جمهوری اسلامی اعلام کرد حملات آمریکا به بندرعباس به بخشی از خطوط انتقال برق آسیب رسانده و موجب قطع برق در برخی مناطق شده است.
شرکت توانیر نیز گفت کارکنان صنعت برق در حال رفع اتصالیها، ترمیم خطوط آسیبدیده و بازگرداندن پایداری شبکه در مناطق جنوبی کشور هستند. این شرکت وعده داد اطلاعات تکمیلی درباره وضعیت شبکه برق و روند بازسازی را منتشر کند.
در همین حال، شرکت مهندسی آب و برق کیش گزارشها درباره حمله آمریکا به تاسیسات برق این جزیره را رد کرد. این شرکت گفت قطعی برق در بخشی از شهرک نوبنیاد یک ناشی از نقص فنی در شبکه توزیع بوده و پس از چند ساعت برطرف شده است.
به گفته مقامهای محلی کیش، جریان برق اکنون در تمامی محلههای این جزیره بهطور پایدار برقرار است.
حملات به بوشهر، اهواز و لرستان
رسانههای ایران پنجشنبه شب از شنیده شدن صدای ۱۲ انفجار در بوشهر خبر دادند. فرماندار بوشهر بعدتر اعلام کرد این شهر بامداد جمعه برای دومین بار طی چند ساعت هدف حمله آمریکا قرار گرفته و دستکم یک نفر مجروح شده است.
محمد مظفری گفت وضعیت فرد مجروح از سوی نیروهای امدادی و درمانی پیگیری میشود.
معاون سیاسی و امنیتی استانداری بوشهر نیز اعلام کرد نقطهای در شهرستان دشتی هدف حمله قرار گرفته است. جزئیات بیشتری درباره ماهیت هدف یا خسارتهای احتمالی منتشر نشد.
در خوزستان، رسانههای ایرانی و شهروندان از شنیده شدن چند انفجار شدید در اهواز خبر دادند. پیامهای شهروندی حاکی از آن بود که حوالی ساعت ۲۲:۳۰ تا ۲۳:۳۰ دستکم دو انفجار مهیب، از جمله در محدوده سهراهی تپه، شنیده شده است.
معاون امنیتی و انتظامی استانداری خوزستان بعدتر تایید کرد نقاطی در اطراف اهواز از سوی نیروهای آمریکایی هدف قرار گرفتهاند، اما درباره اهداف، خسارتها یا تلفات احتمالی توضیح بیشتری نداد.
معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری لرستان نیز اعلام کرد آمریکا نقطهای در بخش ویسیان شهرستان چگنی را هدف قرار داده است. سعید پورعلی گفت جزئیات این حمله پس از انجام بررسیهای دقیق اعلام خواهد شد.
شهروندان همچنین از شنیده شدن صدای جنگنده در آسمان شهر قدس، اراک، فریدونکنار و بروجرد خبر دادند. بر اساس پیامهای رسیده به ایران اینترنشنال، صدای جنگنده حدود ساعت ۲۱:۱۰ در شهر قدس شنیده شد و یک شهروند در اراک نیز از حرکت احتمالی جنگندهها به سوی تهران یا کرج خبر داد. ایران اینترنشنال نتوانسته است این گزارشهای شهروندی را مستقلاً تایید کند.
حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه
همزمان با ادامه حملات آمریکا به ایران، ارتش کویت اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور در حال مقابله با حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی هستند.
ستاد کل ارتش کویت گفت صداهای انفجار شنیدهشده در این کشور ناشی از رهگیری اهداف مهاجم بهوسیله سامانههای پدافندی بوده است. ارتش از شهروندان خواست دستورالعملهای ایمنی صادرشده از سوی مقامهای مسئول را رعایت کنند.
وزارت کشور بحرین نیز اعلام کرد آژیرهای هشدار در سراسر این کشور به صدا درآمده و از شهروندان و ساکنان خواست آرامش خود را حفظ کنند و به نزدیکترین محل امن بروند.
این هشدار پس از آن صادر شد که جمهوری اسلامی اعلام کرده بود پایگاه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین را هدف حمله قرار داده است. مقامهای بحرینی در آن زمان درباره علت به صدا درآمدن آژیرها یا خسارتهای احتمالی جزئیات بیشتری منتشر نکردند.
رویترز نیز به نقل از یک شاهد عینی گزارش داد چندین صدای انفجار در دوحه، پایتخت قطر، شنیده شده است. دولت قطر همزمان پیام هشدار امنیتی برای تلفنهای همراه شهروندان و ساکنان ارسال کرد.
وزارت کشور قطر اعلام کرد سطح تهدید امنیتی در این کشور بالا است و از شهروندان خواست تا اطلاع ثانوی در خانه یا مکانهای امن بمانند و تنها دستورالعملهای مقامهای رسمی را دنبال کنند.
آمریکا یک نفتکش را در خلیج فارس بازرسی کرد
ارتش آمریکا در تحولی دیگر اعلام کرد تفنگداران دریایی یگان اعزامی یازدهم روز ۱۶ ژوئیه [۲۵ تیر] با اجرای عملیات هلیبرن، نفتکش «امتی ون یائو» را در خلیج فارس بازرسی کردند.
به گفته ارتش آمریکا، هدف از این عملیات اطمینان از اجرای کامل محاصره دریایی ایران بوده است. واشینگتن پیشتر اعلام کرده بود این نفتکش قصد داشته محاصره دریایی ایران را نقض کند.
تاکنون اطلاعات بیشتری درباره محل ثبت، مالکیت، محموله یا مقصد نهایی این نفتکش منتشر نشده است.
