تردد نفتکشها از تنگه هرمز پس از حملات تازه آمریکا به جمهوری اسلامی و پاسخ نظامی تهران بهشدت کاهش یافته است؛ تا بامداد پنجشنبه تنها دو نفتکش از این آبراه عبور کردند، برخی بیمهگران توقف موقت عبور از این مسیر را توصیه کردند و قطر برنامه افزایش سریع تولید الانجی را متوقف کرد.
خبرگزاری رویترز، پنجشنبه ۱۸ تیرماه، گزارش داد دادههای کشتیرانی و منابع صنعتی نشان میدهد ریسک عبور از تنگه هرمز پس از دور تازه حملات و پاسخهای نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی بهشدت افزایش یافته است.
بر اساس دادههای شرکت کلپر، تنها دو نفتکش در ساعات ابتدایی پنجشنبه از این تنگه عبور کردند؛ نفتکش غولپیکر «برگ ۱» که نفت خود را از جزیره خارک بارگیری کرده و تحت تحریمهای آمریکا قرار دارد و تانکر حمل مواد شیمیایی «ول سیل» با پرچم جزایر مارشال که آخرین محموله خود را در نزدیکی شارجه، امارات متحده عربی، بارگیری کرده بود.
منابع صنعت کشتیرانی به رویترز گفتند شمار بیشتری از کشتیها سامانه «شناسایی خودکار» خود، موسوم به «AIS»، را خاموش میکنند؛ اقدامی که رصد تردد واقعی شناورها را دشوارتر کرده است.
خورخه لئون، رییس بخش تحلیل ژئوپلیتیک شرکت ریستاد انرژی، اعلام کرد توقف تقریبی تردد نفتکشها در تنگه هرمز بیش از هر بیانیهای از سوی واشینگتن یا تهران، نشاندهنده برداشت بازار از سطح بالای ریسک امنیتی است.
این تحول پس از آن رخ داد که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، در واکنش به حملات آمریکا به استانهای جنوبی و شرقی ایران، زیرساختهای نظامی آمریکا در کشورهای همسایه خلیج فارس را هدف قرار دادند؛ حملاتی که آتشبس سههفتهای میان دو طرف را بیش از پیش متزلزل کرد.
آتشبس شکننده و بازگشت خطر به هرمز
دور تازه تنشها در جنگ چهارماهه، از اوایل این هفته و پس از حمله به سه نفتکش در تنگه هرمز آغاز شد؛ حملاتی که آمریکا، جمهوری اسلامی را مسئول آن دانست.
نیروی دریایی سپاه پاسداران ظهر پنجشنبه اعلام کرد مداخله آمریکا در تعیین مسیر تردد کشتیها، علاوه بر آنکه با «پاسخی کوبنده» روبهرو خواهد شد، روند بازگشایی تدریجی تنگه هرمز را نیز با «اخلال جدی» مواجه میکند و منافع کشورهای استفادهکننده از این آبراه را به خطر میاندازد.
خبرگزاری صداوسیمای جمهوری اسلامی نیز پنجشنبه به نقل از نیروی دریایی سپاه گزارش داد همه کشتیها باید از مسیر تعیینشده جمهوری اسلامی در تنگه هرمز، در جنوب جزیره لارک، عبور کنند.
نیروی دریایی سپاه افزود تعهدی نسبت به تامین امنیت کشتیهایی که از مسیری غیر از مسیر تعیینشده جمهوری اسلامی عبور کنند ندارد و «اراده جمهوری اسلامی تغییرناپذیر است».
روحالله رحیمپور، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی، به ایراناینترنشنال گفت جمهوری اسلامی تصور میکند میتواند از تنگه هرمز بهعنوان سلاح و اهرم فشار علیه آمریکا استفاده کند و تا زمانی که این تصور در تهران وجود داشته باشد، حملات آمریکا نیز ادامه خواهد داشت.
پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. میانگین تردد روزانه کشتیها در دو هفته گذشته به حدود ۴۰ فروند رسیده که اگرچه بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ است، همچنان با میانگین ۱۲۵ تا ۱۴۰ کشتی در روز پیش از آغاز جنگ فاصله زیادی دارد.
رویترز همچنین به نقل از منابع صنعت بیمه گزارش داد برخی بیمهگران ریسک جنگ به شرکتهای کشتیرانی توصیه کردهاند عبور از تنگه هرمز را موقتا متوقف کنند و برخی دیگر نیز در حال بازنگری شرایط بیمهنامههای خود هستند.
شرکت کارگزاری کشتیرانی کلارکسونز نیز در گزارشی نوشت روند بازگشایی تنگه هرمز پس از تشدید دوباره درگیریها شکنندهتر از گذشته به نظر میرسد.
حمله به کشتی قطری و توقف برنامه افزایش تولید الانجی
در همین حال، کشتی حامل گاز طبیعی مایع «الرکایات» متعلق به قطر که سهشنبه شب بر اثر اصابت یک پرتابه دچار آتشسوزی در موتورخانه شد، همچنان در نزدیکی در انتظار عملیات نجات قرار دارد.
با این حال، منابع صنعت کشتیرانی اعلام کردند خطر انفجار این شناور در حال حاضر پایین است و محموله گاز طبیعی مایع آن ظاهرا ایمن است.
بلومبرگ نیز گزارش داد قطر پس از حمله به کشتی حامل گاز طبیعی مایع «الرکایات» در تنگه هرمز، تلاشها برای افزایش سریع تولید در بزرگترین تاسیسات الانجی جهان را متوقف کرده است؛ تصمیمی که نگرانی از پرخطر ماندن عبور از این آبراه حیاتی را نشان میدهد.
به گفته منابع آگاه، مقامهای شرکت قطر انرژی پس از حمله سهشنبه چندین نشست برگزار کردند و سعد الکعبی، مدیرعامل این شرکت، تصمیم گرفت برنامه افزایش تولید در مجتمع راس لفان را متوقف کند.
این منابع گفتند عملیات به دلایل ایمنی در حداقل سطح ممکن نگه داشته میشود و شمار کشتیهایی که قرار است در روزهای آینده در این تاسیسات پهلو بگیرند، کاهش خواهد یافت.
بلومبرگ نوشت این توقف یکی از برجستهترین پیامدهای تنشهای فزاینده این هفته است؛ تنشهایی که با حمله به چند کشتی در نزدیکی تنگه هرمز و حملات دو روز متوالی آمریکا به جمهوری اسلامی همراه بوده است.
شرکت «ناقلات» (Nakilat)، بازوی کشتیرانی صنعت گاز طبیعی مایع قطر، مالک و بهرهبردار کشتی «الرکایات» است. بلومبرگ نوشت شرکت قطر انرژی بلافاصله به درخواست این رسانه برای اظهارنظر پاسخ نداد.
یکی از بیمهگران ریسک جنگ دریایی هم به رویترز گفت حوادث اخیر نشان میدهد بازار بیمه جنگ دریایی اکنون با احتمال خسارتهای سنگین برای شناورهای بسیار ارزشمند روبهرو است.
این روزنامه پنجشنبه ۱۸ تیر نوشت برآورد اسرائیل این است که جمهوری اسلامی قصد ندارد به درگیری نظامی بازگردد و در عوض میکوشد با طولانی کردن روند مذاکرات با واشینگتن، زمان بخرد.
در سوی دیگر، مقامهای ارشد کاخ سفید نیز بهدنبال ازسرگیری جنگ نیستند، اما واکنش احتمالی دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، به تحولات اخیر همچنان نامشخص ارزیابی میشود.
اورشلیمپست افزود مقامهای جمهوری اسلامی در موضعگیریهای علنی خود به ترامپ توهین میکنند، خواستار ترور او میشوند، از لزوم گرفتن انتقام سخن میگویند، به تحریک نیروهای نظامی ایالات متحده دست میزنند و به نفتکشها حمله میکنند.
در همین حال، پایگاه خبری والانیوز به نقل از یک منبع ارشد امنیتی گزارش داد اگر این روند از سوی حکومت ایران ادامه یابد، ممکن است کاسه صبر ترامپ لبریز شود.
۱۷ تیر، رییسجمهوری آمریکا در سخنانی در حاشیه اجلاس سران ناتو در ترکیه، از پایان آتشبس با حکومت ایران خبر داد و تاکید کرد باید «سرطان» را از میان برداشت.
ترامپ مقامهای جمهوری اسلامی را «بسیار خطرناک»، «شرور» و «بیمار» توصیف کرد و گفت حکومت ایران سالهاست او را در فهرست اهداف خود قرار داده است.
آمادگی اسرائیل برای آغاز مجدد جنگ
اورشلیمپست در ادامه گزارش داد مقامهای اسرائیلی در انتظار واکنش جمهوری اسلامی به حملات اخیر هستند تا مشخص شود آیا موشکهایی به سوی اسرائیل شلیک خواهد شد یا خیر.
بر اساس این گزارش، اسرائیل برای احتمال ازسرگیری درگیریها آماده است.
والانیوز نیز به نقل از یک منبع آگاه نوشت آمریکا پس از برقراری آتشبس، شمار نیروهای خود را در اسرائیل کاهش نداده و همچنان با همان آرایش نظامی پیشین مستقر است.
به گفته این منبع، حفظ این آرایش امکان گذار سریع «از صفر به صد» در عملیات نظامی را فراهم میکند، زیرا شرایط همچنان «شکننده و انفجاری» ارزیابی میشود.
اورشلیمپست همچنین گزارش داد بر اساس توافقهایی که با تامینکنندگان محلی و با میانجیگری وزارت دفاع و ارتش اسرائیل برای پشتیبانی از نظامیان آمریکایی انجام شده، این نیروها دستکم تا آغاز سال ۲۰۲۷ در اسرائیل باقی خواهند ماند.
۱۶ تیر، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، هشدار داد تضعیف حکومت ایران به معنای پایان تهدیدهای آن نیست.
او همانند ترامپ، جمهوری اسلامی را به «سرطان» تشبیه کرد و گفت: «زمانی که تودهای سرطانی را از بدن خارج میکنید، ممکن است دوباره بازگردد. اما از یک چیز مطمئن هستید: اگر آن را خارج نکنید، ممکن است جانتان را از دست بدهید.»
ادامه اختلافات بر سر حزبالله
اورشلیمپست در ادامه نوشت جمهوری اسلامی در پشت صحنه همچنان خواهان آن است که حزبالله نیز در توافق آتشبس تهران و واشینگتن گنجانده شود، اما این درخواست در شرایط فعلی با مخالفت اسرائیل و آمریکا روبهرو شده است.
یک منبع ارشد امنیتی گفت: «در مقطع کنونی، فرصتهای بسیار مهمی وجود دارد که فشار بر حزبالله را افزایش داده و نشان میدهد این سازمان شیعه تا چه اندازه در تنگنا قرار دارد.»
او اضافه کرد: «با وجود فشارهایی که حزبالله بر ساختار سیاسی [لبنان] وارد میآورد، رییسجمهوری لبنان عقبنشینی نکرده و همچنان با قاطعیت بر پیشبرد تفاهمنامه با اسرائیل پافشاری میکند.»
لبنان و اسرائیل پنجم تیر با میانجیگری واشینگتن بر سر چارچوبی برای ادامه مذاکرات به توافق رسیدند. این چارچوب بهعنوان نخستین گام برای دستیابی به توافقهای بعدی و حرکت به سوی صلح توصیف شده است.
نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، ششم تیر با انتشار بیانیهای، این توافق را «باطل و بیاعتبار» خواند و اعلام کرد این گروه نیابتی جمهوری اسلامی به «مقاومت مسلحانه» خود ادامه خواهد داد.
نبیه بری، رییس پارلمان لبنان و از متحدان حزبالله، نیز هشتم تیر هشدار داد این توافق میتواند به ایجاد شکاف میان لبنانیها منجر شود.
او تاکید کرد این توافق اجرایی نخواهد شد.
به نوشته اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی، جنگی که در ابتدا با هدف تضعیف توان موشکی جمهوری اسلامی و نابودی آنچه از برنامه هستهای ایران باقی مانده بود آغاز شد، اکنون به نبردی بدون چشمانداز مشخص بر سر تنگه هرمز تبدیل شده است.
یکی از مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفت مدت و شدت مرحله جدید درگیری کاملا به اقدامات بعدی جمهوری اسلامی بستگی دارد. او گفت اگر تهران به حملات خود علیه کشتیهای تجاری در تنگه هرمز ادامه دهد، این رویارویی ممکن است یک یا دو روز، یک هفته یا حتی یک ماه ادامه پیدا کند.
این مقام افزود: «قرار است ضربهای به آنها بزنیم تا بفهمند شوخی نداریم.»
به گزارش اکسیوس، همزمان با متوقف شدن روند دیپلماسی، فشار نظامی بار دیگر به محور اصلی راهبرد دونالد ترامپ تبدیل شده است.
ترامپ روز چهارشنبه ۱۷ تیر ماه اعلام کرد آتشبس ۶۰ روزهای که در یادداشت تفاهم میان دو طرف پیشبینی شده بود، پس از تبادل حملات ناشی از حمله جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری، «پایان یافته است.»
پس از آن، آمریکا دومین دور حملات خود را در نزدیکی تنگه هرمز آغاز کرد؛ حملاتی که برای نخستین بار طی چند ماه گذشته، زیرساختهایی در داخل ایران را نیز هدف قرار داد.
جمهوری اسلامی نیز در پاسخ، پایگاههای نظامی آمریکا در کویت و بحرین را هدف حملات موشکی قرار داد و همزمان تاکید کرد از مطالبه خود درباره کنترل تنگه هرمز عقبنشینی نخواهد کرد.
با این حال، ترامپ ساعاتی بعد نشانههایی از تمایل به کاهش تنش نشان داد و در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاستجمهوری گفت مقامهای ایرانی «مدتی پیش تماس گرفتهاند» و «میخواهند توافق کنند.»
او در عین حال افزود مشخص نیست تهران به هیچ توافقی پایبند بماند. ترامپ گفت: «نمیدانم ارزش توافق کردن را دارند یا نه. راستش را بخواهید، تا حدی غیرقابل پیشبینی هستند.»
مقامهای ایرانی تاکنون وجود چنین تماس مستقیمی را تایید نکردهاند.
در مقابل، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، آمریکا را به «زورگویی و بدعهدی» متهم کرد و هشدار داد تنگه هرمز تنها با «ترتیبات ایرانی» باز خواهد شد.
او در شبکه ایکس نوشت: «اگر حمله کنید، پاسخ خواهید گرفت. تنگه هرمز فقط با ترتیبات ایرانی باز میشود، نه با تهدیدهای آمریکا.»
به نوشته اکسیوس، بازگشایی تنگه هرمز و تضمین آزادی عبور کشتیهای تجاری اکنون به یکی از اهداف اصلی دولت ترامپ تبدیل شده است، زیرا واشینگتن آن را برای ثبات بازارهای جهانی انرژی ضروری میداند.
در مقابل، جمهوری اسلامی حفظ نقش خود در کنترل تنگه هرمز را به یکی از مهمترین اهدافش در هر توافق احتمالی برای پایان جنگ تبدیل کرده است.
این گزارش میافزاید اختلاف دو طرف بر سر نحوه اجرای بندهای مربوط به تنگه هرمز در یادداشت تفاهم، اکنون به یکی از عوامل اصلی فروپاشی توافق تبدیل شده است.
بر اساس این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی باید عبور امن کشتیها از تنگه هرمز را تضمین میکرد، اما مقامهای ایرانی پس از امضای نفاهمنامه، آمریکا را متهم کردند بدون هماهنگی با تهران، کشتیها را از مسیر جنوبی نزدیک سواحل عمان عبور داده و توافق را نقض کرده است.
اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت کاخ سفید اکنون معتقد است فضای بیشتری برای تشدید فشار نظامی در اختیار دارد، زیرا طی هفتههای گذشته صدها نفتکش توانستهاند از مسیر جنوبی تنگه هرمز عبور کنند. به گفته این مقامها، همین مساله نگرانی دولت آمریکا درباره جهش فوری قیمت جهانی نفت را کاهش داده است.
یک مقام آمریکایی همچنین گفت تشدید دوباره تنشها ناشی از نارضایتی جناحهای تندرو در ساختار قدرت جمهوری اسلامی است که معتقدند یادداشت تفاهم دستاورد ملموسی برای تهران نداشته است.
به گفته او، جمهوری اسلامی با وجود معافیتهای تحریمی، همچنان در فروش نفت با مشکلات جدی روبهرو بوده، زیرا بانکها تراکنشهای مالی را تایید نمیکردند و بسیاری از کشورها نیز حاضر نبودند بر معافیتهای موقت آمریکا تکیه کنند.
این مقام افزود هیچیک از داراییهای مسدودشده ایران نیز آزاد نشده است، زیرا تهران هنوز اقدامات هستهای پیشبینیشده در توافق را انجام نداده است. او همچنین گفت توافقی که آمریکا میان اسرائیل و لبنان میانجیگری کرد، بخش مربوط به لبنان در یادداشت تفاهم را در عمل بیاثر کرده است.
به گفته این مقام، بخشی از رهبران جمهوری اسلامی از این روند ناراضی بودند و به همین دلیل حملات جدید را آغاز کردند. او افزود: «ما هم تصمیم گرفتیم پاسخ سختی بدهیم. این یک روند است؛ صبر داریم، اما اگر به توافقی که میخواهیم نرسیم، آن را اجرا نخواهیم کرد.»
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز تاکید کرد موضع واشینگتن تغییری نکرده است. او گفت تنگه هرمز باید باز بماند و اگر جمهوری اسلامی تلاش کند آن را ببندد، ارتش آمریکا پاسخ خواهد داد.
ونس افزود: «یا این موضوع را میپذیرند، یا همان اتفاقی که دیشب برایشان افتاد، دوباره تکرار خواهد شد. این روند تا زمانی ادامه مییابد که مسیر کشتیرانی را باز کنند و دست از حمله به کشتیها بردارند.»
تنش نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی که در پی حملات سپاه به تعدادی از کشتیها در جنوب تنگه هرمز در چند روز گذشته آغاز شده بود، شامگاه چهارشنبه و بامداد پنجشنبه بار دیگر تشدید شد؛ بهگونهای که آمریکا حملات تازهای را علیه اهدافی در ایران آغاز کرد و جمهوری اسلامی نیز با شلیک موشک و پهپاد به سمت کشورهای منطقه، از جمله کویت، بحرین و اردن، به این حملات پاسخ داد.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) چهارشنبه شب اعلام کرد به دستور دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دور تازهای از عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی را با هدف تضعیف توان تهران برای تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز آغاز کرده است. سنتکام، جمهوری اسلامی را مسئول حملات اخیر به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز دانست.
به گفته یک مقام آمریکایی که با رویترز گفتوگو کرده، دامنه حملات روز چهارشنبه نسبت به روز قبل گستردهتر بود. همزمان، باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد ارتش آمریکا با موشکهای کروز دو پل راهآهن در شمال ایران را نیز هدف قرار داده است؛ اقدامی که به گفته این مقام، نخستین حمله آمریکا به زیرساختهای ایران از زمان برقراری آتشبس هشتم آوریل [۱۹ فروردین] به شمار میرود.
رسانههای ایران نیز از حمله به پل راهآهن در نزدیکی آققلا در استان گلستان و شنیده شدن چندین انفجار در این منطقه خبر دادند.
همزمان، رسانههای جمهوری اسلامی از حملات آمریکا به اهدافی در بوشهر، بندرعباس، چابهار، کنارک، سیریک، جزایر لاوان، سیری و ابوموسی خبر دادند. بر اساس گزارش صداوسیمای جمهوری اسلامی، اسکله بهشتی، اسکله کلانتری و برج کنترل ترافیک دریایی چابهار هدف قرار گرفتند. مقامهای آمریکایی درباره این گزارشها اظهار نظر نکردهاند.
فرماندار ایرانشهر اعلام کرد حمله به تاسیسات فرودگاه این شهر به کشته شدن یکی از نیروهای آتشنشانی و آسیب دیدن ساختمان تاسیسات پرواز و ایستگاه هواشناسی منجر شده است.
در مقابل، سپاه پاسداران دور تازهای از حملات موشکی و پهپادی خود را آغاز کرد و اهدافی را در چند کشور منطقه هدف قرار داد.
ارتش کویت بامداد پنجشنبه ۱۸ تیر ماه اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور در حال رهگیری موشکها و پهپادهای مهاجم است. وزارت کشور کویت نیز با ارسال هشدار اضطراری از طریق تلفن همراه، از شهروندان و ساکنان خواست در مکانهای امن بمانند و از پنجرهها و فضاهای باز فاصله بگیرند.
در بحرین نیز آژیرهای خطر در سراسر کشور به صدا درآمد. تلویزیون دولتی بحرین گزارش داد سامانههای پدافند هوایی در حال مقابله با حملات از سمت ایران هستند و وزارت کشور این کشور از مردم خواست تا اطلاع ثانوی در خانههای خود بمانند.
ارتش اردن نیز اعلام کرد پنج موشک شلیکشده از ایران را که به سمت منطقه الازرق در حرکت بودند رهگیری و منهدم کرده است. به گفته ارتش اردن، بقایای این موشکها در خاک این کشور سقوط کرد اما خسارت یا تلفاتی بر جای نگذاشت. سپاه پاسداران پیشتر اعلام کرده بود پایگاه آمریکایی الازرق را هدف موشکهای دوربرد قرار داده است.
وزارت کشور قطر نیز با اعلام بالا بودن سطح تهدید امنیتی، از شهروندان و ساکنان خواست تا اطلاع بعدی در خانهها یا مکانهای امن باقی بمانند.
دونالد ترامپ شامگاه چهارشنبه در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاستجمهوری گفته بود حملات آمریکا با نسبت «یک به بیست» پاسخ حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری بوده است.
او افزود: «ایرانیها چندی پیش تماس گرفتند. آنها میخواهند توافق کنند. ما ضربه بسیار سختی به آنها زدیم. اگر آنها حمله کنند، ما با شدتی بسیار بیشتر پاسخ خواهیم داد.»
ترامپ همچنین با انتشار مجموعهای از تصاویر و ویدیوهای مربوط به انفجارها در شبکه تروث سوشال، بدون ارائه توضیح درباره محل و زمان آنها، نوشت حملات آمریکا تلافی حمله روز گذشته جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری بوده است و هشدار داد در صورت تکرار این حملات، پاسخ آمریکا شدیدتر خواهد بود.
در واکنش، جمهوری اسلامی در نامههایی جداگانه به دبیرکل سازمان ملل و رییس شورای امنیت، حملات آمریکا را «نقض منشور ملل متحد و یادداشت تفاهم اسلامآباد» خواند و خواستار اقدام فوری شورای امنیت شد. در این نامهها همچنین اعلام شده است هشت عضو ارتش جمهوری اسلامی در حملات بامداد چهارشنبه در بوشهر و بندرعباس کشته شدهاند.
همزمان، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس جمهوری اسلامی، در شبکه ایکس نوشت: «تنگه هرمز فقط با ترتیبات ایرانی باز میشود، نه با تهدیدات آمریکایی» و هشدار داد: «بزنید، میخورید.»
دور تازه حملات در چند روز گذشته، واکنش کشورهای منطقه را نیز در پی داشت. وزارت خارجه عربستان سعودی چهارشنبه حملات «جنایتکارانه» جمهوری اسلامی به کویت و بحرین را بهشدت محکوم کرده بود و آن را اقدامی غیرقابل قبول و تهدیدی برای امنیت منطقه دانست.
همزمان، گزارش والاستریت ژورنال نشان داد دولت عراق نیز در چارچوب فشارهای فزاینده آمریکا، پذیرفته است برای جلوگیری از دسترسی جمهوری اسلامی و گروههای همپیمانش به دلار، محدودیتهای تازهای اعمال کند؛ اقدامی که همزمان با تشدید رویارویی نظامی، نشانهای از افزایش فشارهای مالی واشینگتن بر تهران ارزیابی میشود.
تازهترین دور تبادل حملات میان آمریکا و جمهوری اسلامی، تلاش دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ را با مانعی تازه روبهرو کرده است. به نوشته رویترز، تحلیلگران میگویند او اکنون میان خطر بازگشت به جنگی گسترده و پذیرش افزایش نفوذ ایران در تنگه هرمز گرفتار شده است.
جان آلترمن، از اندیشکده مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، به رویترز گفت: «ایرانیها به این نتیجه رسیدهاند که ترامپ نمیخواهد وارد جنگی بیپایان شود و کشورهای عربی خلیج فارس نیز بهشدت خواهان بازگشت ثبات هستند. محاسبه آنها این است که ترامپ چند روزی خواهد جنگید و سپس کشورهای عربی او را برای توقف درگیری تحت فشار خواهند گذاشت.»
تشدید دوباره درگیری میان آمریکا و حکومت ایران، تلاش ترامپ برای خروج از جنگ و تبدیل آتشبس موقت به یک توافق پایدار را با چالش تازهای روبهرو کرده است. به گزارش رویترز، رییسجمهوری آمریکا اکنون با گزینههای محدودی مواجه است؛ گزینههایی که به گفته تحلیلگران، هیچیک بدون هزینه نیست و میتواند او را میان خطر بازگشت به جنگی تمامعیار و افزایش نفوذ حکومت ایران در منطقه گرفتار کند.
ترامپ چهارشنبه ۱۷ تیر اعلام کرد توافق موقت برای پایان دادن به درگیری «به پایان رسیده است» و پس از آنکه جمهوری اسلامی در واکنش به حملات آمریکا علیه اهدافی در ایران، پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داد، دستور حملات تازهای را صادر کرد. حملات آمریکا نیز در پاسخ به حملات سپاه علیه نفتکشها در تنگه هرمز انجام شده بود.
بیش از سه هفته از امضای «تفاهمنامه» میان تهران و واشینگتن برای آغاز مذاکره بهمنظور دستیابی به «توافق صلح» میگذرد، اما دور تازه حملات نشان داده است که دستیابی به یک توافق جامع صلح و فراهم کردن راه خروجی آبرومندانه از جنگ برای ترامپ، بسیار دشوارتر از آن چیزی است که کاخ سفید انتظار داشت.
رویترز به نقل از تحلیلگران مینویسد هرگونه تشدید درگیری فراتر از حملات متقابل میتواند دو کشور را دوباره به جنگی تمامعیار بکشاند؛ هرچند ترامپ اصرار دارد که بحران اخیر «خیلی سریع» پایان خواهد یافت. همزمان با این تحولات، قیمت جهانی نفت حدود هفت درصد افزایش یافت.
در مقابل، عقبنشینی آمریکا نیز میتواند این پیام را به تهران بدهد که جمهوری اسلامی قادر است هر زمان که بخواهد بر مهمترین مسیر انتقال نفت جهان فشار وارد کند و از این اهرم در برابر واشینگتن استفاده کند.
به نوشته رویترز، ترامپ احتمالاً امیدوار است با ادامه فشارهای نظامی، حکومت ایران را بار دیگر به میز مذاکره درباره برنامه هستهای بازگرداند؛ موضوعی که از آغاز جنگ، هدف اصلی خود اعلام کرده است. اما بیشتر کارشناسان معتقدند نشانهای وجود ندارد که جمهوری اسلامی حاضر به پذیرش امتیازهای گسترده مورد نظر آمریکا باشد.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین خاورمیانه در دولتهای جمهوریخواه و دموکرات آمریکا، به رویترز گفت: «ترامپ خود را در موقعیت دشواری قرار داده است. چه از راه نظامی و چه از راه دیپلماتیک، بعید است دستاورد قابل توجهی از [حکومت] ایران به دست آورد.»
به گزارش رویترز، تلاش ترامپ برای یافتن راه خروج از جنگ در حالی ادامه دارد که او با فشارهای سیاسی و اقتصادی فزایندهای نیز روبهرو است. این جنگ هزاران کشته بر جای گذاشته، به اقتصاد آمریکا آسیب زده و تنها چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر، محبوبیت رییسجمهوری را کاهش داده است.
بر اساس نظرسنجی مشترک رویترز و ایپسوس در ۲۳ ژوئن [۲ تیر]، میزان محبوبیت ترامپ به ۳۴ درصد رسیده است؛ پایینترین سطح در دوره دوم ریاستجمهوری او. این کاهش، چشمانداز حفظ اکثریت جمهوریخواهان در کنگره را نیز تضعیف کرده است.
حملات اخیر همچنین بر نشست سران ناتو در ترکیه، که ترامپ در آن حضور داشت، سایه انداخت و امیدها برای تبدیل تفاهمنامه ۱۷ ژوئن [۲۷ خرداد] به توافق نهایی صلح را کاهش داد. جنگ کنونی با حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه [۹ اسفند] آغاز شد.
به نوشته رویترز، بیشتر تحلیلگران نسبت به دستیابی دو طرف به یک توافق جامع در بازه ۶۰ روزه پیشبینیشده در تفاهمنامه بدبین هستند. این سند، اختلافهای اصلی را به مذاکراتی متناوب موکول کرده که تاکنون پیشرفت محسوسی نداشته و زمان برگزاری دور بعدی آنها نیز همچنان نامشخص است.
همزمان، حکومت ایران که در جنگ خسارتهای سنگینی به اقتصاد و توان نظامی خود متحمل شده، با فشار تازهای نیز روبهرو است. آمریکا معافیتی را که به تهران اجازه فروش نفت در بازارهای جهانی میداد لغو کرده و یکی از مهمترین امتیازهای [حکومت] ایران در توافق موقت را از میان برده است.
با این حال، رویترز مینویسد رهبران تندروی جمهوری اسلامی ظاهراً آماده تحمل فشارهای بیشتر هستند و برخی تحلیلگران معتقدند حملات اخیر دو طرف، بیش از آنکه برای گسترش جنگ باشد، با هدف تقویت موقعیت آنها در مذاکرات احتمالی آینده انجام شده است.
جاناتان پانیکوف، معاون پیشین افسر اطلاعات ملی آمریکا در امور خاورمیانه، به رویترز گفت: «اوضاع به جنگی تمامعیار بازنخواهد گشت، اما وضعیت پیشفرض اکنون بیثباتی مدیریتشده است؛ یعنی خشونتهای تکرارشونده بدون آنکه راه خروج دائمی از بحران وجود داشته باشد.»
ترامپ که در کارزار انتخاباتی خود وعده داده بود از مداخلههای نظامی خارجی پرهیز کند و تمرکز خود را بر اقتصاد آمریکا بگذارد، همچنان توافق موقت با [حکومت] ایران را یک پیروزی بزرگ برای آمریکا توصیف میکند؛ هرچند تهران نیز ادعاهای مشابهی مطرح کرده است.
با این حال، بیشتر تحلیلگران معتقدند ترامپ که در آغاز جنگ خواستار «تسلیم بیقید و شرط» [حکومت] ایران شده بود، در دستیابی به بسیاری از اهداف خود ناکام مانده است.
به گزارش رویترز، ریشه دور تازه تنشها به اختلاف دو طرف بر سر آینده تنگه هرمز بازمیگردد؛ آبراهی که [حکومت] ایران در جریان جنگ نشان داد میتواند انتقال حدود یکپنجم نفت جهان را در آن مختل کند.
براساس این گزارش، [حکومت] ایران خود را دارای نقشی در مدیریت آینده تنگه هرمز میداند و حتی احتمال دریافت عوارض از کشتیهای عبوری را مطرح کرده است. در مقابل، ترامپ و متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس بر بازگشت کامل به اصل آزادی و امنیت کشتیرانی تاکید دارند.
رویترز در پایان مینویسد نزدیک شدن انتخابات میاندورهای آمریکا و نگرانی از افزایش قیمت بنزین در نتیجه جنگ، از دیگر عوامل فشار بر ترامپ است؛ زیرا افزایش هزینههای انرژی میتواند به زیان جمهوریخواهان در انتخابات تمام شود.
لورا بلومنفلد، کارشناس خاورمیانه در دانشگاه جانز هاپکینز، نیز به رویترز گفت ترامپ که همواره نگران پیامدهای اقتصادی جنگ بوده، میداند برای حفظ موقعیت سیاسی خود باید تمرکز اصلی را بر اقتصاد آمریکا حفظ کند؛ موضوعی که به گفته او، دلیل دیگری برای تلاش رییسجمهوری آمریکا جهت جلوگیری از گرفتار شدن در جنگی طولانی با [حکومت] ایران است.
ترامپ چهارشنبه ۱۷ تیر در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت برای تقدیر از نظامیان آمریکایی، هواپیمای جدید ایر فورس وان به پایگاه هوایی میلدنهال در بریتانیا فرستاده میشود تا آنان نخستین کسانی باشند که از آن بازدید میکنند.
او افزود «برای تجدید خاطرات»، مسیر کوتاه ترکیه تا میلدنهال را با ایر فورس وان پیشین طی خواهد کرد.
ترامپ در این پیام مستقیما از تهدیدهای جمهوری اسلامی نام نبرد، اما این تصمیم در حالی اعلام شد که پس از کشته شدن خامنهای، تهدیدها علیه او از سوی شماری از مقامها و چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی افزایش یافته است.
همین امر موجب شد که خبرنگاران در نشست خبری چهارشنبه ترامپ در آنکارا علت استفاده از هواپیمای پیشین به جای هواپیمای اهدایی قطر به تهدیدهای جمهوری اسلامی نسبت داده و از رییسجمهوری آمریکا درباره آن سوال شود.
ترامپ در پاسخ، بهدلیل پرواز نکردن با هواپیمای اهدایی قطر اشاره نکرد اما گفت: «من هدف شماره یک ایران برای کشتن هستم. این موضوع منتشر شده و دیروز هم فهرست دیگری منتشر شد که نام من در صدر آن بود.»
در همین رویترز گزارش داد این تصمیم تنها چند هفته پس از رونمایی از بوئینگ ۷۴۷ اهدایی قطر بهعنوان جایگزین موقت ایر فورس وان اتخاذ شد.
این هواپیما که پس از تجهیز به سامانههای امنیتی و ارتباطی در اختیار کاخ سفید قرار گرفته، نخستین سفر خارجی خود را نیز در جریان سفر اخیر ترامپ به ترکیه انجام داده بود.
تغییر هواپیمای حامل رییسجمهوری آمریکا در فضایی انجام شد که پس از کشته شدن خامنهای، تهدیدهای مقامها، نمایندگان مجلس، چهرههای رسانهای و حامیان جمهوری اسلامی علیه ترامپ افزایش یافته است؛ تهدیدهایی که شماری از آنها آشکارا با ادبیات انتقام و دعوت به اقدام علیه جان رییسجمهوری آمریکا همراه بودهاند.
در تازهترین نمونه، محمدجواد لاریجانی، فعال سیاسی اصولگرا و کارشناس صداوسیما، چهارشنبه ۱۷ تیر در یک برنامه تلویزیونی گفت باید فهرست همه افرادی که در کشته شدن خامنهای نقش داشتهاند منتشر شود.
او افزود این افراد از نظر جمهوری اسلامی «مهدورالدم» هستند و باید «برای سر آنها جایزه تعیین شود».
روزنامه کیهان که زیر نظر نماینده رهبر جمهوری اسلامی اداره میشود، چهارشنبه در صفحه یک خود نوشت: «ترامپ نباید زنده بماند.»
این روزنامه تشییع جنازه خامنهای را «آزمایش اقتدار اسلام» خواند و نوشت امنیت ترامپ و بنیامین نتانیاهو «برای همیشه از بین رفت».
حسین شریعتمداری، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در کیهان، نیز در یادداشتی با عنوان «سر ترامپ را میخواهیم» نوشت جمهوری اسلامی باید رسما اعلام کند ترامپ و حتی خلبانانی را که در کشته شدن خامنهای نقش داشتهاند، «واجبالقتل» میداند و هرجا آنان را بیابد، «به قتل» میرساند.
حمید رسایی، نماینده مجلس نیز ۱۶ تیر در شبکه اجتماعی «ویراستی» خواستار هدف قرار دادن محل استقرار ترامپ در ترکیه با موشک شد و نوشت: «حالا که ترامپ در تیررس ماست... محل استقرار او در ترکیه را با موشک هدف بگیریم.»
عباس گودرزی، عضو هیات رییسه مجلس، ۱۵ تیر در گفتوگو با وبسایت دیدهبان ایران گفت رییسجمهوری آمریکا باید تاوان کشتن خامنهای را بدهد و افزود: «انتقام خون رهبری از قاتلان، راهبرد و استراتژی نظام است.»
کانال ۱۴ اسرائیل نیز ۱۵ تیر نوشت نیروی قدس سپاه پاسداران واحدی تازه با نام «مختار» تشکیل داده تا با همکاری کارتلهای مواد مخدر مکزیک و برخی اعضای جامعه ایرانیان خارج از کشور، برای ترور ترامپ و دیگر مقامهای آمریکایی برنامهریزی کند.
سعید جلیلی، عضو شورای عالی امنیت ملی نیز ۱۴ تیر در حاشیه مراسم دفن خامنهای گفت «خونخواهی» او وظیفه مسئولان است.
حمیدرضا مقدمفر، مشاور فرمانده کل سپاه پاسداران، نیز همان روز با تاکید بر «خونخواهی» خامنهای گفت: «قصاص دشمن یک تکلیف تاریخی برای همه مردم و مسئولان است و حتی در صورت ادامه مذاکرات، مطالبه انتقام پابرجا خواهد ماند.»
همزمان با مراسم تشییع و دفن خامنهای، شرکتکنندگان در قم بنری با مضمون «۱۰۰ میلیون دلار جایزه» برای کشتن ترامپ حمل کردند. روی این بنر عبارت «۱۰۰ میلیون دلار برای پایان کلاس اپستین» دیده میشد.
در مراسم دفن در مصلی تهران نیز تصاویری از پرچمی با عبارت انگلیسی «ترامپ را بکشید» منتشر شد و حاضران شعارهایی درباره «خونخواهی» و «انتقام» از آمریکا و اسرائیل سر دادند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، در جریان مراسم تشییع جنازه خامنهای تصاویری منتشر کرد که در آن عبارت «ما ترامپ را میکشیم» دیده میشود. این خبرگزاری همچنین ویدیویی منتشر کرد که نشان میدهد حاضران با پرتاب سنگریزه به تصویر ترامپ، خواستار انتقام از او میشوند.
ششم تیر نیز ۶۶ عضو مجلس خبرگان رهبری در بیانیهای، ترامپ و نتانیاهو را «مهدورالدم» خواندند و قتل آنان را بر «هر مکلفی که به آنان دسترسی یابد» واجب دانستند.
حسن رحیمپور ازغدی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، پنجم تیر در تجمع حامیان حکومت گفت: «وقتی ترامپ با افتخار میگوید من رهبر جمهوری اسلامی را ترور کردم، ما هم باید بگوییم تو را ترور میکنیم.» او همچنین خواستار تعیین «جایزه چند میلیون دلاری» برای کشتن ترامپ و فعال شدن «هستههای عملیاتی» علیه مقامهای آمریکایی شد.
۲۷ خرداد نیز محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، گفته بود ترامپ «طراح کشتن قاسم سلیمانی» بوده و با وجود «کراهت» از مذاکره با او، به درخواست مقامهای جمهوری اسلامی وارد مذاکرات شده است.
پیش از این موج تازه، ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، ۲۵ اردیبهشت از تدوین طرحی با عنوان «اقدام متقابل نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی» خبر داده بود؛ طرحی که به گفته او، در آن پرداخت پاداش ۵۰ میلیون یورویی برای کشتن ترامپ پیشبینی شده است.
این موارد تنها بخشی از تهدیدها، فراخوانها و طرحهایی است که مقامها، روحانیون و چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی در سالهای اخیر علیه ترامپ مطرح کردهاند.
گزارش ایراناینترنشنال در ۲۵ اردیبهشت نیز نشان میدهد تهدیدهای اخیر، ادامه روندی است که طی ماههای گذشته با اظهارات مقامها، فتواها، کارزارهای رسانهای و حتی طرحهای پارلمانی برای هدف قرار دادن ترامپ دنبال شده است.
مقامهای آمریکایی در سالهای اخیر بارها جمهوری اسلامی را به تلاش برای طراحی عملیات ترور علیه ترامپ و شماری از مقامهای پیشین دولت آمریکا متهم کردهاند؛ موضوعی که تهران همواره آن را رد کرده است.
وزارت دادگستری آمریکا نیز در چند پرونده از خنثی شدن طرحهای منتسب به جمهوری اسلامی برای ترور مقامهای آمریکایی خبر داده است.
