سمافور، رسانه دیجیتال آمریکایی، گزارش داد که یک استارتاپ دفاعی آمریکایی و شرکتی متعلق به عربستان سعودی در چارچوب یک سرمایهگذاری مشترک، در حال ساخت کارخانهای در نزدیکی ریاض برای تولید پهپادهای رزمی مشابه پهپادهای «شاهد» ساخت جمهوری اسلامی است.
بر اساس این گزارش که دوشنبه چهارم خرداد انتشار یافت، پروژه ساخت این تاسیسات نظامی از سوی شرکت مشترک دفاعی «اسآر۲ وکتور» اجرا میشود که در همکاری میان شرکت «وکتور دیفنس» مستقر در ایالت یوتا در آمریکا و استارتاپ سعودی «اسآر۲ دیفنس سیستمز» شکل گرفته است.
این کارخانه پهپاد تهاجمی یکطرفه «اسکایوسپ» را تولید خواهد کرد؛ پهپادی انتحاری که شرکت وکتور توسعه داده و میتواند اهدافی را تا فاصله ۱۵۰۰ کیلومتری، تقریبا معادل فاصله ساحل شمالشرقی عربستان سعودی تا تهران، هدف قرار دهد.
لوسین زایگلر، مدیر ارشد راهبردی و از بنیانگذاران اسآر۲، به سمافور گفت: «اسکایوسپ پهپادی است که میتواند توازن [قوا] را برقرار کند و توان بازدارندگی عربستان سعودی را افزایش دهد.»
زایگلر جزئیاتی درباره ظرفیت تولید کارخانه ارائه نکرد، اما گفت تولید آن «در مقیاسی عملیاتی و متناسب با نیازهای بازدارندگی راهبردی» عربستان سعودی خواهد بود. او همچنین از اعلام زمان آغاز تولید و میزان سرمایهگذاری خودداری کرد.
اسآر۲ وکتور هم برای بازار داخلی عربستان سعودی و هم برای صادرات به کشورهای متحد ریاض، پهپاد تولید خواهد کرد.
سمافور نوشت که انتظار میرود کشورهای خلیج فارس در پی جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، هزینههای دفاعی خود را افزایش دهند، زیرا به دنبال تقویت امنیت و بازدارندگی خود در برابر حملات احتمالی آینده هستند.
عربستان سعودی یکی از بزرگترین بودجههای دفاعی جهان را دارد، اما تقریبا تمام تجهیزات نظامی خود را وارد میکند. این کشور هدفگذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۰، نیمی از نیازهای دفاعی خود را بومیسازی و درون کشور تولید کند.
طبق آمارهای رسمی و تجمیع دادههای وزارت دفاع عربستان، این کشور در جریان جنگ اخیر، بیش از ۱۰۰۰ بار هدف حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و متحدان شبهنظامیاش در منطقه قرار گرفته است.
گزارشها حاکی است که تنها تا ۲۰ فروردین، دستکم ۱۰۴ موشک بالستیک و ۹۱۶ پهپاد انتحاری در آسمان عربستان رهگیری و منهدم شد.
این حجم از تهدیدها، نیاز ریاض به فناوریهای نوین و امتحانپسداده سامانههای ضدپهپادی را بیش از پیش برجسته کرده است.
خبرگزاری رویترز اوایل اردیبهشت در گزارشی اختصاصی به استفاده ارتش آمریکا از فناوریهای ضدپهپادی اوکراین برای مقابله با حملات جمهوری اسلامی به خاک عربستان سعودی پرداخت.
طبق گفته پنج منبع آگاه به رویترز، ارتش ایالات متحده در هفتههای منتهی به انتشار گزارش سامانه فرماندهی و کنترل اوکراینی موسوم به «اسکای مپ» (Sky Map) را در پایگاه هوایی استراتژیک «پرنس سلطان» مستقر کرد.
از سوی دیگر، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در نخستین روزهای اردیبهشت برای دومین بار طی یک ماه به عربستان سعودی رفت و با مقامهای عالیرتبه عربستان سعودی، از جمله محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، دیدار کرد.
زلنسکی در بدو ورود به جده با انتشار پیامی تاکید کرد که پس از کسب تضمینهای مالی از رهبران اروپا، اکنون اولویت او پیشبرد توافقات امنیتی، انرژی و زیرساختی با ریاض است.
او پیشتر گفته بود که کارشناسان نظامی اوکراینی در جریان جنگ در چندین کشور خاورمیانه مستقر شده و با استفاده از سامانههای پدافندی، پهپادهای ساخت ایران را با موفقیت سرنگون کردهاند.
خبرگزاری رویترز، دوشنبه چهارم خرداد به نقل از دو مقام اسرائیلی آگاه از گفتوگوها نوشت نتانیاهو در گفتوگو با نزدیکانش ابراز نگرانی کرده که اسرائیل در عمل از روند مذاکرات مربوط به توافق اولیه برای توقف جنگ با جمهوری اسلامی کنار گذاشته شده و دیگر توان چندانی برای اثرگذاری بر تصمیمگیریهای ترامپ در جریان مذاکرات ندارد.
از سوی دیگر، یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، دوشنبه در جمع خبرنگاران توافق در دست بررسی میان آمریکا و حکومت ایران را نگرانکننده خواند و گفت چنین تفاهمنامهای هیچیک از اهداف اسرائیل در جنگ را محقق نمیکند. او که از منتقدان سرسخت نتانیاهو و حزب حاکم اسرائیل است، نخستوزیر این کشور را متهم کرد که نتوانسته بر شکلگیری توافقی بهتر اثر بگذارد.
لاپید گفت: «این توافق برای اسرائیل بد است، برای منطقه بد است، برای شهروندان ایران بد است.»
لاپید ضمن قدردانی از ترامپ برای همراهی با اسرائیل در آغاز جنگ، از نتانیاهو به دلیل ناتوانی در تاثیرگذاری بر آمریکا انتقاد کرد و گفت توان اسرائیل برای اثرگذاری بر تصمیمهای واشینگتن به پایینترین سطح رسیده است.
او تاکید کرد اسرائیل «کشوری مستقل» است و نباید به «دولت دستنشانده» تبدیل شود.
طبق گزارش، رویترز تفاهم مورد مذاکره شامل بازگشایی تنگه هرمز در برابر پایان محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا است و سپس مذاکرات درباره مسائل هستهای ادامه خواهد یافت.
منابع ایرانی نیز به این رسانه گفتهاند که در مراحل بعدی مذاکرات، ممکن است «فرمولهای قابل اجرا» برای حل اختلاف بر سر ذخایر اورانیوم غنیشده ایران پیدا شود؛ از جمله رقیقسازی این مواد زیر نظر آژانس بینالمللی انرژی اتمی.
رویترز نوشت با وجود اینکه توافق احتمالی هنوز نگرانیهای اسرائیل درباره برنامه هستهای و ذخایر اورانیوم جمهوری اسلامی را برطرف نکرده، نتانیاهو در تماسهای اخیر خود با ترامپ تلاش کرده بر حق اسرائیل برای ادامه عملیات نظامی علیه تهدیدهای منطقهای، بهویژه در لبنان، تاکید کند.
آسوشیتدپرس و سیبیاس عصر دوشنبه چهارم خرداد به نقل از دو مقام منطقهای آگاه به مذاکرات و یک مقام آمریکایی گزارش دادند که واشینگتن و تهران به توافقی نزدیک شدهاند که بازگشایی تنگه هرمز، معافیت تحریمی برای فروش نفت ایران و واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی را شامل میشود.
تماسهای تلفنی نتانیاهو و ترامپ
ترامپ و نتانیاهو در یک هفته گذشته دستکم سه بار تلفنی گفتوگو کردهاند.
ترامپ پس از نخستین تماس، در پاسخ به خبرنگاران درباره نتانیاهو گفت: «او مرد بسیار خوبی است و هر کاری بخواهم انجام خواهد داد.»
پس از سومین تماس، دفتر نتانیاهو اعلام کرد دو طرف درباره تفاهمنامه بازگشایی تنگه هرمز و مذاکرات آینده درباره برنامه هستهای ایران گفتوگو کردهاند.
نتانیاهو گفت او و ترامپ توافق دارند هر توافق نهایی باید شامل برچیدن تاسیسات غنیسازی ایران و خارج کردن مواد غنیشده از خاک این کشور باشد.
رویترز همچنین نوشت ظهور این توافق احتمالی در شرایط حساسی برای نتانیاهو رخ داده است؛ زمانی که او در آستانه انتخابات سراسری قرار دارد و نظرسنجیها از احتمال شکست او حکایت دارند.
منتقدان نخستوزیر کنونی اسرائیل بر این باورند که او نتوانسته اهداف اعلامشده جنگ، از جمله تضعیف کامل توان هستهای و موشکی جمهوری اسلامی و تغییر حکومت ایران را محقق کند.
این دو رسانه دوشنبه چهارم خرداد در گزارشهایی جداگانه به نقل از مقامهایی که نخواستند نامشان فاش شود، جزئیاتی مشابه از محتوای تفاهمنامهای که اکنون میان طرفها در دست بررسی است، منتشر کردند.
سیبیاس نوشت این تفاهمنامه شامل «تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران» بر اساس ساز و کاری خواهد بود که هر دو طرف در مذاکرات آتی بر سر آن به توافق برسند.
این منابع همچنین تایید کردند که تفاهمنامه کنونی بازگشایی فوری تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی و تعهد تهران به خودداری دائمی از تولید سلاح هستهای را شامل میشود.
یکی دیگر از مفاد این تفاهمنامه به نوشته سیبیاس «بررسی مسائل مربوط به داراییهای مالی مسدودشده ایران و تحریمها علیه حکومت» در مذاکرات آتی «بر اساس پایبندی ایران به موارد پیشین» اعلام شده است.
دو مقام منطقهای آگاه همچنین اعلام پایان تمام تنشهای نظامی در تمام جبههها از جمله لبنان و تمدید ۶۰ روزه آتشبس را دیگر بندهای تفاهمنامه کنونی عنوان کردند، اما این دو مورد مورد تایید مقام ارشدی که با سیبیاس گفتوگو کردند، قرار نگرفت.
محل اختلاف: لبنان
در گزارش آسوشیتدپرس نیز یکی از محورهای اصلی توافق، پایان کامل جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان، عنوان شد.
هر دو مقام منطقهای به این رسانه گفتند که پیشنویس توافق شامل پایان درگیری میان اسرائیل و حزبالله و همچنین تعهد جمهوری اسلامی به خودداری از دخالت در امور داخلی کشورهای منطقه است؛ موضوعی که به نوشته آسوشیتدپرس به حمایت تهران از نیروهای نیابتی، از جمله شورشیان حوثی در یمن، حماس در غزه و گروههای مسلح شیعه در عراق اشاره دارد.
یکی از این مقامهای منطقهای به آسوشیتدپرس گفت که آمریکا میخواهد اسرائیل برای پاسخ دادن به آنچه تهدیدهایی در لبنان میداند، دست باز داشته باشد، اما جمهوری اسلامی در برابر این خواسته مقاومت میکند. مقام آمریکایی نیز در این باره گفت که تفاهمنامه کنونی حق اسرائیل برای اقدام در برابر تهدیدهای فوری در چارچوب دفاع از خود را تضمین خواهد کرد.
این اختلاف در حالی گزارش شده است که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، دوشنبه چهارم خرداد روند مذاکرات با جمهوری اسلامی را «بهخوبی در حال پیشرفت» توصیف کرد که یا به یک «توافق بزرگ برای همه» منجر میشود یا «اصلا هیچ توافقی در کار نخواهد بود».
او در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «اگر توافق در کار نباشد، به بزرگتر و قدرتمندتر از هر زمان دیگری به میدان نبرد باز میگردیم اما هیچکس چنین چیزی را نمیخواهد.»
بازگشایی هرمز و فروش نفت در مرکز تفاهم
مقامهای منطقهای به آسوشیتدپرس گفتند که بر اساس توافق در حال شکلگیری، تنگه هرمز همزمان با پایان دادن آمریکا به محاصره بندرهای ایران، بهتدریج بازگشایی خواهد شد. این محاصره که از ۷ اردیبهشت آغاز شده، صادرات نفت ایران و ورود ارز به اقتصاد این کشور را محدود کرده است.
یکی از این مقامها که در جریان مذاکرات قرار گرفته است، گفت که آمریکا از طریق معافیتهای تحریمی به جمهوری اسلامی اجازه خواهد داد نفت خود را بفروشد. به گفته این مقام، کاهش تحریمها و آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران در یک دوره ۶۰ روزه مورد مذاکره قرار خواهد گرفت.
در بخش هستهای، مقامهای منطقهای گفتند که جمهوری اسلامی در چارچوب توافق احتمالی، با واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده خود موافقت خواهد کرد.
به گفته یکی از مقامها، بخشی از این مواد احتمالا رقیق خواهد شد و بخش دیگر به کشوری ثالث منتقل میشود. روسیه برای دریافت این ذخایر اعلام آمادگی کرده است.
یک مقام آمریکایی نیز تایید کرده در صورت خودداری جمهوری اسلامی از واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده، هیچگونه کاهش تحریمی اعمال نخواهد شد.
با این حال، چند موضوع کلیدی همچنان حلنشده باقی ماندهاند؛ از جمله اینکه آیا جمهوری اسلامی اجازه غنیسازی اورانیوم خواهد داشت یا نه، سطح مجاز غنیسازی چه خواهد بود و سرنوشت برنامه موشکی ایران چگونه تعیین میشود.
ایران اینترنشنال یکشنبه سوم خرداد در خبری اختصاصی به نقل از یک منبع آگاه به مذاکرات نوشت که مذاکرهکنندگان ایرانی خواستار آزادسازی فوری ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی در قطر هستند و این خواسته را پیششرط پیشبرد گفتوگوها با ایالات متحده اعلام کردهاند.
صبح دوشنبه رسانهها از سفر رییس بانک مرکزی جمهوری اسلامی و پس از آن عزیمت محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی به قطر خبر دادند.
این منبع گفت که تهران بدون دسترسی تضمینشده به این منابع، تفاهم مقدماتی را پیش نخواهد برد. او همچنین آزادسازی این منابع مشخص در قطر را پیششرطی سختگیرانه برای مرحله اولیه یادداشت تفاهم دانست.
او گفت تهران تاکید کرده است که در همین مرحله نخست، پیش از قدم برداشتن بهسوی هرگونه تفاهم دیپلماتیک اولیه، باید دسترسی واقعی و تضمینشده به این ۱۲ میلیارد دلار فراهم شود.
این منبع تاکید کرد که ۱۲ میلیارد دلار یادشده، فقط مبلغی است که تهران برای ورود به مرحله نخست نق
شه راه دیپلماتیک مطالبه کرده و همه داراییهایی را که حکومت ایران خواستار آزادسازی آنهاست، شامل نمیشود.
به گفته این منبع، موضع گستردهتر تهران در مذاکرات این است که همه داراییهای مسدودشدهاش در سراسر جهان باید در چارچوب هر شکلی از توافق جامع نهایی، بهطور کامل آزاد شود.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، صبح یکشنبه ۳ خرداد به نقل از «شنیدهها» جزئیاتی درباره مفاد تفاهمنامه اولیه منتشر کرد و درباره آزادسازی داراییهای مسدود شده نوشت که جمهوری اسلامی اصرار داد که بخشی از داراییهای بلوکه شدهاش باید در گام اول و پیش از شروع مذاکرات بر سر موضوعات اصلی توافق، آزاد شود. این رسانه نوشت: «هرگونه تفاهم اولیه، منوط به آزادسازی بخشی از این داراییها به شکلی است که تهران امکان دسترسی به آن را داشته باشد.»
به نوشته این رسانه وابسته به سپاه، آمریکا در هفتههای گذشته تلاش کرده بود آزادسازی این داراییها را به توافق نهایی هستهای موکول کند، اما جمهوری اسلامی خواستار آزادسازی بخشی از منابع مالی در ابتدای تفاهم و مشخص شدن سازوکار آزادسازی بخشهای بعدی در طول مذاکرات شده است.
تسنیم همچنین نوشت: «سازوکار آزادسازی بخش دیگر باید در طول روند مذاکرات مشخص باشد و در صورتی که آمریکاییها مجددا مانع آزادسازی شوند، تهران در مذاکرات آتی تجدیدنظر خواهد کرد.»
تسنیم یکشنبه در گزارش دیگری اعلام کرد که «مانعتراشی آمریکا» بر سر برخی بندهای توافق احتمالی، از جمله آزادسازی داراییهای مسدودشده تهران، همچنان ادامه دارد و به همین دلیل، احتمال دارد توافق لغو شود.
خبرگزاری رویترز در نیمه فروردین به نقل از یک منبع ارشد جمهوری اسلامی گزارش داده بود که آمریکا در جریان مذاکرات اسلامآباد با آزادسازی داراییهای مسدود شده حکومت ایران در قطر و دیگر بانکهای خارجی موافقت کرده است.
۲۲ فروردین، این رسانه به نقل از یک مقام آمریکایی این اظهارات را رد کرد.
نیویورکتایمز نیز سوم خرداد در گزارشی به نقل از مقامهای آمریکایی اعلام کرده بود که جمهوری اسلامی تنها پس از دستیابی به توافق نهایی هستهای به بخش عمده داراییهای مسدود شده خود که آمریکا و متحدانش در صندوق بازسازی قرار خواهند داد، دسترسی خواهد یافت.
در این گزارش تاکید شده بود که آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور یکی از مولفههای کلیدی هر توافقی خواهد بود و به جمهوری اسلامی انگیزه میدهد در مذاکرات باقی بماند و به توافق برسد.
خبرگزاری رویترز ۲۸ اردیبهشت به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی نوشت که تهران از آمریکا خواسته «تمام» داراییهای مسدودهاش را در مرحله نخست تفاهمنامه آزاد کند.
جمهوری اسلامی بلافاصله با آغاز آتشبس و مذاکراتی که به واسطه پاکستان در جریان بود، خواسته آزادسازی داراییهای مسدودشدهاس را مطرح کرد. محمدباقر قالیباف که هدایت تیم مذاکرهکننده را بر عهده داشت، ۲۱ فروردین در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که پیش از انجام هر مذاکرهای با آمریکا دو پیششرط به گفته او اساسی باید محقق شود: «برقراری آتشبس در لبنان» و «آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران».
