کاخ سفید اعلام کرد که در جریان سفر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به چین، طرفین توافق کردند که تنگه هرمز باید باز بماند تا از جریان آزاد انرژی حمایت شود و جمهوری اسلامی هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.
کاخ سفید پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت در بیانیهای نوشت ترامپ «دیدار خوبی» با شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، داشت و «دو طرف درباره راههایی برای تقویت همکاری اقتصادی میان دو کشورمان گفتوگو کردند، از جمله گسترش دسترسی کسبوکارهای آمریکایی به بازار چین و افزایش سرمایهگذاری چین در صنایع ما.»
این بیانیه میافزاید: «رهبران بسیاری از بزرگترین شرکتهای ایالات متحده در بخشی از این دیدار حضور داشتند. روسای جمهوری همچنین بر ضرورت ادامه دادن به پیشرفتها در پایان دادن به جریان ورود پیشسازهای فنتانیل به ایالات متحده تاکید کردند، و نیز بر افزایش خرید محصولات کشاورزی آمریکایی از سوی چین.»
بر اساس بیانیه کاخ سفید، دو طرف توافق کردند که تنگه هرمز باید باز بماند تا از جریان آزاد انرژی حمایت شود و رییسجمهوری شی همچنین بهروشنی مخالفت چین را با نظامیسازی تنگه و هرگونه تلاش برای دریافت عوارض بابت استفاده از آن اعلام کرد، و علاقهمندی خود را به خرید بیشتر نفت آمریکا برای کاهش وابستگی چین به این تنگه در آینده ابراز کرد.
مشروح تحولات مربوط به سفر ترامپ به چین را در پوشش زنده بخوانید
هشدار درباره تایوان
رییسجمهوری چین نیز به ترامپ گفت مذاکرات تجاری میان دو کشور در حال پیشرفت است، اما هشدار داد اختلاف بر سر تایوان میتواند روابط پکن و واشینگتن را وارد «مسیری خطرناک» کند که حتی به درگیری منجر شود.
خبرگزاری رویترز نوشت که اظهارات شی درباره تایوان، جزیرهای با حکومت دموکراتیک که چین آن را بخشی از خاک خود میداند، در دیدار پشت درهای بسته رهبران دو اقتصاد بزرگ جهان مطرح شد. نشستی که به گفته وزارت امور خارجه چین، بیش از دو ساعت طول کشید.
رویترز گزارش داد که این هشدار هرچند بیسابقه نبود، اما در فضایی مطرح شد که در ظاهر دوستانه و آرام بهنظر میرسید؛ هرچند در بیانیه منتشرشده از سوی آمریکا اشارهای به موضوع تایوان نشد.
در مقابل، روایت آمریکا از گفتوگوها بر تمایل مشترک دو کشور برای بازگشایی تنگه هرمز که در پی «جنگ ایران» عملا بسته شده و همچنین ابراز علاقه چین به خرید نفت آمریکا برای کاهش وابستگی به انرژی خاورمیانه تمرکز داشت.
ترامپ در جستوجوی دستاورد اقتصادی
رویترز نوشت در شرایطی که محبوبیت ترامپ بهدلیل ادامه جنگ با ایران آسیب دیده، سفر یک رییسجمهوری آمریکا به چین در نزدیک به یک دهه گذشته، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
ترامپ که بهدنبال دستاوردهای اقتصادی است، در اظهارات کوتاه آغاز نشست به شی گفت: «بعضیها میگویند این شاید بزرگترین نشست تاریخ باشد.»
این دیدار پس از مراسمی رسمی در تالار بزرگ خلق در پکن برگزار شد. مراسمی که شامل گارد احترام و حضور گروههایی از کودکان با پرچم و گل بود.
وزارت امور خارجه چین در گزارش خلاصهای از دیدار اعلام کرد شی به ترامپ گفته است مذاکرات ۲۳ اردیبهشت میان تیمهای اقتصادی و تجاری دو کشور در کره جنوبی به «نتایجی کلی، متوازن و مثبت» منجر شده است.
بهگفته مقامهای آگاه، هدف این مذاکرات حفظ آتشبس شکننده تجاری بود که آبان ۱۴۰۴ حاصل شد و همچنین ایجاد سازوکارهایی برای حمایت از تجارت و سرمایهگذاری آینده.
تایوان، مهمترین اختلاف
ترامپ این هفته گفته بود انتظار دارد شی موضوع فروش تسلیحات آمریکا به تایوان را مطرح کند.
در حالی که وضعیت بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری آمریکا برای تایوان همچنان نامشخص است و به تایید ترامپ نیاز دارد، چین ۲۳ اردیبهشت بار دیگر مخالفت شدید خود را با این فروشها اعلام کرد.
آمریکا طبق قانون موظف است امکان دفاع تایوان را فراهم کند؛ حتی با وجود آنکه روابط دیپلماتیک رسمی با این جزیره ندارد.
بر اساس روایت پکن از نشست روسایجمهوری آمریکا و چین، شی به ترامپ گفت تایوان مهمترین مساله میان دو کشور است و اگر بهدرستی مدیریت نشود، میتواند کل روابط چین و آمریکا را وارد وضعیتی «بسیار خطرناک» کند که حتی به برخورد یا درگیری منجر شود.
جو مزور، تحلیلگر ژئوپولیتیک در موسسه «تریویوم چین» (Trivium China)، گفت اظهارات شی قابل توجه بود؛ گرچه پکن پیشتر نیز هشدارهای شدیدی درباره تایوان داده بود.
او افزود: «شی بدون هیچ ابهامی به طرف آمریکایی هشدار داد که با این موضوع بازی نکند.»
ترامپ بعدتر هنگام گرفتن عکس یادگاری با شی در معبد بهشت در پکن (از آثار ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو) به پرسش خبرنگاران درباره اینکه آیا دو طرف درباره تایوان گفتوگو کردهاند یا نه، پاسخ نداد.
دو رهبر سپس در مراسم شام رسمی حضور یافتند و جمعه ۲۵ اردیبهشت نیز در کنار هم چای و ناهار صرف میکنند.
تجارت، ایران و هوش مصنوعی
بر اساس گزارش منتشرشده از سوی چین، ترامپ و شی توافق کردند همکاری در حوزه تجارت و کشاورزی را گسترش دهند. آنان درباره وضعیت خاورمیانه، اوکراین و شبهجزیره کره نیز تبادل نظر کردند.
کاخ سفید نیز اعلام کرد دو طرف درباره افزایش دسترسی شرکتهای آمریکایی به بازار چین و همچنین افزایش سرمایهگذاری چین در صنایع آمریکا گفتوگو کردهاند.
گروهی از مدیران ارشد شرکتهای آمریکایی ترامپ را در این سفر همراهی میکنند؛ از جمله ایلان ماسک و جنسن هوانگ، مدیرعامل شرکت انویدیا.
رویترز پیشتر گزارش داده بود که آمریکا مجوز فروش تراشه پیشرفته هوش مصنوعی «اچ۲۰۰» (H200) شرکت انویدیا را برای حدود ۱۰ شرکت چینی صادر کرده، اما هنوز هیچ محمولهای تحویل داده نشده است.
موقعیت ضعیفتر ترامپ؟
علی واین، مشاور ارشد روابط آمریکا و چین در «گروه بینالمللی بحران» (International Crisis Group)، گفت موازنه قدرت از زمان سفر قبلی ترامپ به پکن در سال ۲۰۱۷ تغییر کرده است.
او گفت چین آن زمان تلاش زیادی برای جلب نظر ترامپ و خرید میلیاردها دلار کالای آمریکایی انجام داد، اما اکنون ترامپ عملا جایگاه رو به رشد چین را پذیرفته است؛ از جمله با احیای اصطلاح «جی۲» (G2) برای توصیف آمریکا و چین (The Group of Two) بهعنوان دو ابرقدرت.
با این حال، ترامپ در شرایطی ضعیفتر وارد مذاکرات شده است: دادگاههای آمریکا اختیارات او را برای اعمال آزادانه تعرفه بر کالاهای چینی و دیگر کشورها محدود کردهاند. «جنگ ایران» نیز باعث افزایش تورم در داخل آمریکا شده و خطر از دست رفتن کنترل یک یا هر دو مجلس کنگره از سوی جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، افزایش یافته است.
هرچند اقتصاد چین نیز با مشکلاتی روبهرو شده، اما شی با فشار اقتصادی و سیاسی مشابهی مواجه نیست.
با این حال، هر دو طرف مایل هستند آتشبس تجاری حفظ شود. توافقی که در آن ترامپ تعرفههای سه رقمی علیه کالاهای چینی را متوقف کرد و شی نیز از محدود کردن صادرات مواد معدنی کمیاب عقب نشست.
تنگه هرمز و نقش چین در پرونده ایران
مقامهای آمریکایی گفتند واشینگتن امیدوار است فروش هواپیماهای بوئینگ، محصولات کشاورزی و انرژی به چین، کسری تجاری مورد انتقاد ترامپ را کاهش دهد.
در مقابل، پکن خواهان کاهش محدودیتهای آمریکا بر صادرات تجهیزات تولید تراشه و نیمهرساناهای پیشرفته است.
ترامپ همچنین انتظار دارد چین حکومت ایران را به توافق با واشینگتن ترغیب کند.
جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی باعث شده است عبور نفت و گاز از تنگه هرمز با اختلال جدی مواجه شود، اما تحلیلگران بعید میدانند شی حاضر باشد فشار جدی بر تهران وارد کند یا حمایت از جمهوری اسلامی را کاهش دهد؛ زیرا ایران برای چین بهعنوان وزنهای راهبردی در برابر آمریکا اهمیت دارد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز در هواپیمای ریاستجمهوری ایالات متحده گفت کمک چین به حل بحران به نفع پکن است، زیرا بسیاری از کشتیهای چینی در خلیج فارس متوقف شدهاند و کند شدن اقتصاد جهانی به صادرکنندگان چینی آسیب خواهد زد.
قرار است شی نیز اواخر امسال سفری متقابل به آمریکا داشته باشد. این نخستین سفر او از زمان آغاز دومین دوره ریاستجمهوری ترامپ در سال ۲۰۲۵ به آمریکا خواهد بود.
به گزارش آسوشیتدپرس، اگرچه این سفر با تشریفات گسترده و نمایشهای نمادین همراه بود، اما انتظار نمیرود مذاکرات دو طرف به پیشرفت عمدهای در موضوعات حساسی چون ایران، تایوان و اختلافات تجاری منجر شود.
ترامپ روز پنجشنبه در تالار بزرگ خلق در میدان تیانآنمن مورد استقبال رسمی شی جینپینگ قرار گرفت. دو رهبر پس از دست دادن و گفتوگویی کوتاه، از گارد احترام نظامی بازدید کردند و سپس وارد نشست دوجانبه شدند.
ترامپ در آغاز دیدار، شی را «رهبر بزرگی» توصیف کرد و گفت: «باعث افتخار است که دوست شما هستم.» او همچنین وعده داد روابط چین و آمریکا «بهتر از هر زمان دیگری» خواهد شد.
این دیدار در شرایطی برگزار میشود که جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی عملاً به بسته شدن تنگه هرمز منجر شده و اختلال در انتقال نفت و گاز، نگرانیهای جدی درباره اقتصاد جهانی ایجاد کرده است.
آسوشیتدپرس نوشت حضور طولانی ترامپ در کنار شی جینپینگ فرصتی برای بحث درباره مجموعهای از موضوعات حساس، از جمله جنگ ایران، بازگشایی تنگه هرمز، تجارت، تایوان و حتی احتمال توافق هستهای سهجانبه میان آمریکا، چین و روسیه فراهم میکند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پیش از آغاز این سفر گفته بود واشینگتن تلاش خواهد کرد پکن را به استفاده از نفوذش بر تهران ترغیب کند.
روبیو در گفتوگو با فاکسنیوز گفته بود: «اقتصادها به دلیل این بحران در حال فروپاشی هستند» و کاهش خرید کالاهای چینی در نتیجه رکود اقتصادی، به زیان پکن خواهد بود.
او افزود: «به نفع چین است که این بحران حل شود. امیدواریم آنها نقش فعالتری در وادار کردن [حکومت] ایران به عقبنشینی از اقداماتش در خلیج فارس ایفا کنند.»
با این حال، ترامپ پیشتر تلاش کرده بود اهمیت فشار بر چین برای دخالت در بحران ایران را کماهمیت جلوه دهد.
او هنگام ترک کاخ سفید در پاسخ به پرسشی درباره تاثیر وضعیت اقتصادی آمریکاییها بر مذاکرات مربوط به ایران گفت: «حتی ذرهای هم نه.»
ترامپ تاکید کرد: «من فقط به یک چیز فکر میکنم؛ اینکه نباید اجازه دهیم ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند.»
آسوشیتدپرس نوشت مواضع متفاوت مقامهای دولت آمریکا درباره جنگ ایران و پیامدهای اقتصادی آن، نشانهای از اختلافنظر در داخل دولت ترامپ است.
همزمان، جنگ ایران به موضوعی حساس در سیاست داخلی آمریکا نیز تبدیل شده است. جمهوریخواهان سنا روز چهارشنبه بار دیگر مانع تصویب طرح دموکراتها برای توقف جنگ شدند، هرچند چند سناتور جمهوریخواه نیز به مخالفان پیوستند.
در کنار موضوع ایران، مساله تایوان نیز یکی از محورهای مهم مذاکرات ترامپ و شی است. چین از برنامه آمریکا برای فروش تسلیحات به تایوان ناراضی است و دولت ترامپ نیز هنوز اجرای بسته تسلیحاتی ۱۱ میلیارد دلاری برای این جزیره را آغاز نکرده است.
آسوشیتدپرس گزارش داد هیات همراه ترامپ شامل شماری از مقامهای ارشد و مدیران بزرگ اقتصادی و فناوری آمریکا است؛ از جمله مارکو روبیو، وزیر خارجه، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، پیت هگست، وزیر جنگ، و همچنین ایلان ماسک و جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا.
به نوشته این خبرگزاری، هرچند دو کشور سال گذشته به یک آتشبس تجاری دست یافتند، اما هنوز مشخص نیست آیا سفر سهروزه ترامپ به پکن به توافق یا اعلام مشخصی درباره تجارت، ایران یا تایوان منجر خواهد شد یا نه.
این گزارش میگوید اکنون همان پرسشی که در اوج بحران موشکی کوبا ذهن جان اف. کندی را مشغول کرده بود - «چه کسی اول عقبنشینی میکند؟» ـ- بر فضای تقابل حکومت ایران و آمریکا در تنگه هرمز سایه انداخته است.
بر اساس تحلیل سیانان که گلفنیوز به آن استناد کرده، جمهوری اسلامی عملاً عبور عادی کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را محدود کرده و از کشتیها میخواهد از مسیرهای تحت کنترل ایران عبور کنند و از سامانه تازه تعیین مسیر و پرداخت عوارض تبعیت کنند.
در مقابل، آمریکا نیز با اعمال محاصره علیه بنادر ایران هشدار داده است اگر تهران حملونقل جهانی را مختل کند، خود ایران نیز از دسترسی عادی به مسیرهای دریایی محروم خواهد شد.
گلفنیوز این وضعیت را «بنبست بزرگ تنگه» توصیف کرده؛ شرایطی که در آن هر دو طرف تصور میکنند زمان و فشار به سود آنها عمل میکند و همین مساله احتمال مصالحه را کاهش داده است.
تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان محسوب میشود و پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این مسیر عبور میکرد.
تلاش تهران برای بازتعریف کنترل هرمز
گزارش همچنین با استناد به نیویورکتایمز مینویسد جمهوری اسلامی دیگر تنها به تهدید بستن تنگه هرمز بسنده نمیکند، بلکه در حال بازتعریف عملی نحوه اداره و عبور و مرور در این آبراه است.
محمد اکبرزاده، از مقامهای نیروی دریایی سپاه پاسداران، گفته است جمهوری اسلامی اکنون تنگه هرمز را منطقهای میداند که «از سواحل جاسک و سیریک تا فراتر از جزیره تنب بزرگ» امتداد دارد؛ تعریفی که حوزه عملیاتی مورد ادعای تهران را بهطور چشمگیری گسترش میدهد.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی بهطور فزایندهای از کشتیها میخواهد برای عبور مجوز بگیرند، از مسیرهای تعیینشده توسط ایران استفاده کنند و احتمالاً عوارض ترانزیت بپردازند.
گلفنیوز همچنین به اظهارات مقامهای ایرانی اشاره کرده که کنترل تنگه هرمز را نهفقط یک ابزار نظامی، بلکه فرصتی اقتصادی میدانند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه که در این مطلب به آن استناد شده، محمد اکرمینیا، سخنگوی نظامی جمهوری اسلامی، گفته است نظارت تهران بر هرمز میتواند «درآمد اقتصادی قابل توجهی» ایجاد کند و حتی درآمد نفتی ایران را دو برابر سازد.
او گفته سپاه پاسداران کنترل بخش غربی تنگه را در اختیار دارد و نیروی دریایی ایران بر بخش شرقی نظارت میکند.
گلفنیوز مینویسد این اظهارات نشانهای از تلاش جمهوری اسلامی برای عادیسازی سامانهای تازه در هرمز است؛ سامانهای که شامل عبور کنترلشده، تعیین مسیر اجباری و دریافت عوارض از کشتیهای تجاری میشود.
ماه گذشته نیز حمیدرضا حاجیبابایی، نایبرییس مجلس شورای اسلامی، مدعی شده بود حکومت ایران نخستین درآمدهای خود از عوارض ترانزیت کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را دریافت کرده است.
افزایش ناامنی و «خاموش شدن» کشتیها
گلفنیوز گزارش داده وخامت اوضاع امنیتی در خلیج فارس اکنون رفتار کشتیها را نیز تغییر داده است.
آمی دنیل، مدیرعامل شرکت اطلاعات دریایی «ویندوارد»، به نیویورکتایمز گفته است «فعالیتهای خاموش» در منطقه ۶۰۰ درصد افزایش یافته است.
بر اساس این گزارش، بسیاری از کشتیها برای جلوگیری از شناسایی، هنگام عبور از هرمز دستگاههای موقعیتیاب و حتی رادارهای خود را خاموش میکنند.
پژوهشگران ویندوارد همچنین از حضور صدها شناور گشتی سپاه پاسداران در منطقه خبر دادهاند؛ موضوعی که نگرانی شرکتهای کشتیرانی و اپراتورهای حملونقل جهانی را افزایش داده است.
به نوشته گلفنیوز، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی در اسفند، بیش از سه دهه حمله تلافیجویانه ایران علیه کشتیهای تجاری ثبت شده است.
مداخله آمریکا و سردرگمی در کشتیرانی جهانی
گلفنیوز به نقل از فرماندهی مرکزی آمریکا گزارش داده است که نیروهای آمریکایی در چارچوب محاصره اعمالشده علیه بنادر ایران، مسیر ۶۵ کشتی تجاری را تغییر داده و چهار کشتی را از کار انداختهاند.
بر اساس این گزارش، همه این کشتیها مرتبط با ایران نبودهاند؛ موضوعی که نشاندهنده افزایش سردرگمی و نااطمینانی در صنعت کشتیرانی جهانی است.
نیویورکتایمز نیز گزارش داده بود یک نفتکش حامل نفت عراق به مقصد ویتنام، پس از عبور از هرمز و بهدنبال مداخله نیروهای آمریکایی، مسیر خود را تغییر داده و بازگشته است.
رسانههای ایرانی بعداً مدعی شدند این نفتکش برای عبور از تنگه مجوز تهران را دریافت کرده بود؛ موضوعی که به گفته گلفنیوز میتواند نشاندهنده اجرای عملی سامانه جدید کنترل عبور توسط جمهوری اسلامی باشد.
مقایسه با بحران موشکی کوبا
گلفنیوز در بخش دیگری از گزارش خود با اشاره به بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲، وضعیت کنونی را یکی از خطرناکترین رویاروییهای ژئوپلیتیک دهههای اخیر توصیف کرده است.
این گزارش یادآوری میکند همانگونه که بحران کوبا جهان را تا آستانه جنگ هستهای پیش برد، اکنون نیز خطر محاسبه اشتباه یا تشدید ناگهانی تنش در تنگه هرمز وجود دارد.
بر اساس تحلیل سیانان، در حالی که جمهوری اسلامی بر اعمال کنترل بر تنگه تاکید دارد، آمریکا نیز حاضر نیست الگویی را بپذیرد که میتواند سایر آبراههای راهبردی جهان، از جمله تنگه تایوان، را نیز با چالش مشابه مواجه کند.
گلفنیوز مینویسد گزینه نظامی نیز برای هر دو طرف پرهزینه و خطرناک است، زیرا حتی در صورت اقدام نظامی آمریکا برای تضمین عبور کشتیها، تهدید موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی که از عمق خاک ایران شلیک میشوند، همچنان پابرجا خواهد بود.
این گزارش همچنین یادآوری میکند جمهوری اسلامی بارها تهدید کرده در صورت تشدید درگیریها، زیرساختهای انرژی کشورهای عربی خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.
به گزارش واشینگتنپست، دو مقام آمریکایی که این ارزیابی را مطالعه کردهاند، گفتهاند گزارش یادشده این هفته برای ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، تهیه شده و نگرانیهایی جدی را در داخل پنتاگون درباره هزینههای راهبردی تقابل واشینگتن با جمهوری اسلامی برانگیخته است.
این گزارش که توسط اداره اطلاعات ستاد مشترک ارتش آمریکا تهیه شده، با استفاده از چارچوب موسوم به «DIME» واکنش چین به جنگ ایران را در چهار حوزه قدرت دولتی - دیپلماتیک، اطلاعاتی، نظامی و اقتصادی - بررسی کرده است.
بر اساس این ارزیابی، از زمان آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در ۹ اسفند، پکن توانسته از جنگ برای گسترش نفوذ خود بهره ببرد. گزارش میگوید چین به متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس تسلیحات فروخته؛ کشورهایی که برای محافظت از پایگاههای نظامی و زیرساختهای انرژی خود در برابر حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران به تجهیزات دفاعی نیاز پیدا کرده بودند.
واشینگتنپست همچنین گزارش داد چین در بحران ناشی از بسته شدن تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی، به کشورهایی که با کمبود انرژی روبهرو شده بودند کمک کرده و خود را بهعنوان تامینکننده راهحل معرفی کرده است. تنگه هرمز مسیر انتقال حدود یکپنجم نفت و گاز جهان به شمار میرود و اختلال در آن فشار شدیدی بر بازارهای جهانی انرژی وارد کرده است.
بر اساس این گزارش، یکی از نگرانیهای اصلی پنتاگون، مصرف گسترده ذخایر تسلیحاتی آمریکا در جنگ ایران است؛ موضوعی که میتواند توان بازدارندگی واشینگتن در برابر چین، بهویژه در سناریوی درگیری احتمالی بر سر تایوان، را تضعیف کند.
گزارش میگوید آمریکا حجم عظیمی از موشکها، بمبها و سامانههای رهگیر را برای دفاع از اسرائیل و متحدان عرب خود و همچنین نابودی زیرساختها و زرادخانه جمهوری اسلامی مصرف کرده است. در این میان، کاهش ذخایر سامانههای پدافندی پاتریوت، رهگیرهای تاد (THAAD) و موشکهای کروز تاماهاوک نگرانیهایی را در میان متحدان آمریکا در شرق آسیا ایجاد کرده است.
به نوشته واشینگتنپست، تایوان، ژاپن و کره جنوبی اکنون درباره آمادگی نظامی آمریکا و توان واشینگتن برای مداخله در صورت حمله احتمالی چین ابراز نگرانی میکنند.
این گزارش همچنین تاکید میکند جنگ ایران به چین فرصت داده تا نحوه عملیات نظامی آمریکا را از نزدیک مشاهده کرده و برای برنامهریزی نظامی آینده خود درس بگیرد.
در بخش دیگری از این ارزیابی آمده است که پکن از انتقادهای جهانی نسبت به جنگ استفاده کرده و در پیامرسانی رسمی خود این درگیری را «غیرقانونی» توصیف کرده است. به گفته نویسندگان گزارش، چین تلاش میکند آمریکا را بهعنوان قدرتی «تهاجمی» و «بیپروا» معرفی کند که نظم بینالمللی مبتنی بر قواعد را تضعیف میکند.
واشینگتنپست نوشت این گزارش در زمانی منتشر شده که ترامپ برای دیدارهایی حساس با شی جینپینگ وارد پکن شده است؛ دیدارهایی که هدف آن بازتنظیم روابط میان دو اقتصاد بزرگ جهان عنوان شده است.
این نشست قرار بود در ماه مارس برگزار شود اما به دلیل جنگ ایران به تعویق افتاد. اکنون نیز در شرایطی برگزار میشود که دولت ترامپ هنوز نتوانسته راهحلی برای بازگشایی کامل تنگه هرمز و حل نگرانیها درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی پیدا کند.
این گزارش همچنین به تضعیف جایگاه ترامپ در داخل آمریکا و در سطح بینالمللی اشاره کرده و میگوید نارضایتی عمومی از جنگ و آسیب آن به اقتصاد جهانی، فشارهای سیاسی بر دولت آمریکا را افزایش داده است.
با این حال ترامپ پیش از سفر به چین گفته بود واشینگتن برای پایان دادن به جنگ نیازی به کمک پکن ندارد و تاکید کرده بود: «ما به هر شکلی، چه مسالمتآمیز و چه غیر از آن، پیروز خواهیم شد.»
در حالی که ترامپ بسته شدن تنگه هرمز را تهدیدی جدی برای چین توصیف کرده بود، گزارش اطلاعاتی آمریکا نتیجهگیری میکند که پکن به دلیل توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و ذخایر بزرگ نفتی خود، بهتر از بسیاری از کشورها با بحران انرژی کنار آمده است.
رایان هاس، کارشناس چین در موسسه بروکینگز، به واشینگتنپست گفت: «چین پس از آمریکا، دومین کشوری است که بیشترین مصونیت را در برابر بحران انرژی دارد.»
او افزود پکن از این وضعیت برای تقویت نفوذ بینالمللی خود استفاده میکند و با ارائه سوخت و فناوری انرژی سبز به کشورهای مختلف، در حال ایجاد شکاف میان آمریکا و شرکای سنتیاش است.
هاس گفت: «این رفتار از روی نوعدوستی نیست؛ بلکه چین از فرصتی برای گسترش نفوذ ژئوپلیتیک خود بهره میبرد.»
در واکنش به این گزارش، شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، تاکید کرد ادعاها درباره تغییر موازنه قدرت جهانی به سود کشوری غیر از آمریکا «اساساً نادرست» است.
اولیویا والز، سخنگوی کاخ سفید، نیز گفت آمریکا «در ۳۸ روز توان نظامی جمهوری اسلامی را نابود کرده» و اکنون با «یکی از موفقترین محاصرههای دریایی تاریخ» در حال فلج کردن اقتصاد ایران است. سفارت چین در واشینگتن نیز به درخواست واشینگتنپست برای اظهارنظر پاسخ نداده است.
به گزارش نیویورکتایمز، نهادهای امنیتی آمریکا اطلاعاتی به دست آوردهاند که نشان میدهد شرکتهای چینی و مقامهای ایرانی درباره انتقال تسلیحات مذاکره کردهاند. با این حال هنوز مشخص نیست چه تعداد سلاح، اگر اصلاً منتقل شده باشد، به ایران رسیده و همچنین معلوم نیست دولت چین تا چه اندازه از این معاملات آگاه بوده یا آنها را تایید کرده است.
این گزارش در حالی منتشر میشود که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای دیدار با شی جینپینگ به پکن سفر کرده و انتظار میرود موضوع حمایت احتمالی چین از جمهوری اسلامی در جریان مذاکرات دو طرف مطرح شود.
ترامپ پیش از سفرش گفته بود قصد دارد درباره جنگ خاورمیانه «گفتوگویی طولانی» با رهبر چین داشته باشد و در عین حال تاکید کرده بود شی جینپینگ تاکنون در قبال ایران «نسبتاً خوب» عمل کرده است.
بر اساس این گزارش، برخی مقامهای آمریکایی معتقدند بخشی از محمولههای تسلیحاتی ممکن است پیشتر به کشورهای واسطه منتقل شده باشند، اما تاکنون هیچ سلاح چینی در میدان نبرد علیه نیروهای آمریکا یا اسرائیل مشاهده نشده است.
نیویورکتایمز یادآوری کرده که ماه گذشته نیز گزارش داده بود نهادهای اطلاعاتی آمریکا به اطلاعاتی دست یافتهاند که نشان میدهد چین احتمالاً موشکهای دوشپرتاب موسوم به «منپد» (MANPADS) را به ایران منتقل کرده یا در حال بررسی چنین انتقالی بوده است. این موشکها قابلیت هدف قرار دادن هواپیماهای در ارتفاع پایین را دارند.
به گفته مقامهای آمریکایی، واشینگتن در هفتههای اخیر هم بهصورت علنی و هم از مسیرهای دیپلماتیک تلاش کرده پکن را برای کاهش حمایت از جمهوری اسلامی تحت فشار قرار دهد.
این مقامها که به دلیل حساسیت موضوع و همزمانی آن با سفر ترامپ به چین به شرط ناشناس ماندن با نیویورکتایمز گفتوگو کردهاند، گفتهاند دولت آمریکا تلاشهای چین برای ارسال تجهیزات نظامی به ایران را «غیرقابلقبول» میداند و خواهان جلوگیری پکن از هرگونه انتقال تسلیحات است.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد تاکنون به درخواست این روزنامه برای اظهارنظر پاسخ نداده است. با این حال عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پیشتر در ماه مارس گفته بود حکومت ایران از چین و روسیه «همکاری نظامی» دریافت کرده، اما جزئیاتی درباره آن ارائه نکرده بود.
بر اساس این گزارش، مقامهای آمریکایی معتقد نیستند دولت چین بهطور رسمی انتقال تسلیحات به ایران را تصویب کرده باشد، اما تاکید میکنند بعید است چنین مذاکراتی میان شرکتهای چینی و مقامهای ایرانی بدون اطلاع حکومت چین انجام شده باشد.
به گفته این مقامها، دستکم یکی از کشورهای ثالثی که قرار بوده تسلیحات از طریق آن منتقل شود در آفریقا قرار دارد، هرچند هنوز مشخص نیست محمولهای به آن کشور رسیده یا نه.
ترامپ پس از انتشار گزارشهای اولیه درباره احتمال انتقال موشکهای دوشپرتاب به ایران گفته بود شخصاً از شی جینپینگ خواسته مانع هرگونه ارسال سلاح به جمهوری اسلامی شود.
او در گفتوگو با شبکه فاکس بیزنس گفته بود: «برای او نامهای نوشتم و خواستم چنین کاری نکند و او هم پاسخ داد که اساساً چنین کاری انجام نمیدهد.»
نیویورکتایمز همچنین گزارش داده از زمان آغاز جنگ، چین اطلاعات امنیتی و دسترسی به یک ماهواره جاسوسی را در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده که موقعیت نیروهای آمریکایی در منطقه را ردیابی میکند.
این روزنامه افزود چین همچنین قطعات دومنظورهای نظیر نیمهرساناها، حسگرها و مبدلهای ولتاژ را در اختیار ایران گذاشته؛ تجهیزاتی که در تولید پهپاد، موشک و دیگر سامانههای تسلیحاتی کاربرد دارند اما استفاده غیرنظامی نیز برای آنها تعریف شده و به همین دلیل حساسیت کمتری نسبت به فروش مستقیم سلاح ایجاد میکنند.
به نوشته نیویورکتایمز، چین در طول جنگ اوکراین نیز قطعات مشابهی را در اختیار روسیه قرار داده بود.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که تلاش برای انتقال تسلیحات از مسیر کشورهای ثالث نشان میدهد پکن قصد داشته این همکاریها با حکومت ایران محرمانه باقی بماند.
چین در حال حاضر بزرگترین خریدار نفت تحریمی ایران به شمار میرود و حدود ۸۰ درصد نفت صادراتی جمهوری اسلامی را خریداری میکند؛ نفتی که معمولاً با قیمتی پایینتر از نرخ بازار به پکن فروخته میشود.
نیویورکتایمز مینویسد اگرچه روابط اقتصادی با چین برای جمهوری اسلامی اهمیت بسیار بیشتری دارد، اما پکن نیز به دلیل وابستگی شدید به انرژی عبوری از تنگه هرمز، در حفظ روابط خود با تهران منافعی راهبردی میبیند.
با این حال، جنگ اخیر عملاً حملونقل دریایی در تنگه هرمز را مختل کرده و آتشبس برقرارشده در هفتههای گذشته نیز هنوز نتوانسته رفتوآمد عادی کشتیها را بهطور کامل احیا کند؛ وضعیتی که به گفته این گزارش، فشارهایی تازه بر بازارهای صادراتی چین وارد کرده است.
