یديعوت آحارونوت در گزارشی درباره دستگاه اطلاعاتی قطر نوشت دوحه برای گسترش نفوذ خود از منابع مالی و شبکه الجزیره بهره می‌گیرد و با وجود تنش‌های سیاسی با اسرائیل، همکاری اطلاعاتی با موساد را درباره ایران و غزه حفظ کرده است.
چرا دوحه پرونده جاسوسی منتسب به سپاه را علنی کرد؟
سوم مارس، برابر با ۱۲ اسفند ۱۴۰۴، دستگاه امنیت کشور قطر اعلام کرد شبکه‌ای گسترده از جاسوسی ایران را در خاک خود شناسایی کرده است. به نوشته یدیعوت آحارونوت، هفت نفر از بازداشت‌شدگان به جمع‌آوری اطلاعات درباره تاسیسات نظامی، به‌ویژه پایگاه هوایی العدید، متهم بودند. سه بازداشت‌شده دیگر نیز، بنابر این گزارش، از تهران ماموریت گرفته بودند که با پهپاد عملیات خرابکارانه انجام دهند. مقام‌های قطری گفتند مظنونان اذعان کرده‌اند سپاه پاسداران این شبکه را اداره می‌کرده است.
این روزنامه نوشت رهبران قطر ابتدا بازگرداندن بی‌سروصدای مظنونان به ایران را بررسی کردند، اما شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، شخصا تصمیم گرفت پرونده را علنی کند. به ارزیابی نویسنده گزارش، هدف قرار گرفتن العدید، پایگاه اصلی آمریکا در منطقه، احتمالا دلیل تعیین‌کننده بود. دوحه با علنی‌کردن پرونده می‌خواست به تهران هشدار دهد که پای نیروهای آمریکایی را به تنش با قطر نکشاند.
امیر قطر چگونه دستگاه اطلاعاتی را اداره می‌کند؟
به نوشته این روزنامه، سه نهاد اصلی اطلاعاتی و امنیتی قطر مستقیما زیر نظر امیر یا دفتر او کار می‌کنند. «دستگاه امنیت کشور» نهاد اصلی اطلاعاتی است، اداره اطلاعات نظامی عمدتا تحرکات حکومت ایران و حوثی‌های یمن را دنبال می‌کند و نیروی ویژه «لخویا» مسئول حفاظت از مقام‌های ارشد و اجرای ماموریت‌های ویژه امنیتی است. فرماندهی لخویا را برادر امیر، که وزیر کشور نیز هست، بر عهده دارد. دو واحد کوچک‌تر هم در حوزه اطلاعات سایبری و اقتصادی فعالیت می‌کنند.
مقام‌های اطلاعاتی غربی به این روزنامه گفتند دوحه برای ماموریت‌های جاسوسی و گردآوری اطلاعات عمدتا از افرادی در دیگر کشورهای عربی استفاده می‌کند. یوئل گوزانسکی، پژوهشگر امور خلیج فارس، نیز گفت سرویس اطلاعاتی قطر کوچک است، اما منابع مالی گسترده‌ای دارد و از آن‌ها برای جلب همکاری افراد و اجرای عملیات نفوذ استفاده می‌کند. قطر اتهام تلاش برای دخالت در انتخابات اسرائیل را رد کرده و این روزنامه نیز شواهد موجود در تایید آن اتهام را ضعیف توصیف کرده است.
ایران و غزه چه نقشی در همکاری دوحه و موساد داشتند؟
ایال تسیر کوهن، افسر پیشین موساد که در چند نشست با مقام‌های قطری حضور داشت، گفت ایران از موضوعات اصلی گفت‌وگو بود. به گفته او، دوحه به رابطه با تهران نیاز دارد و هم‌زمان از عملیات اطلاعاتی حکومت ایران در خاک قطر نگران است. غزه محور دیگر همکاری بود. قطر پیش از حمله هفتم اکتبر کانال اصلی انتقال پیام میان اسرائیل و حماس بود و بعدها در مذاکرات آزادی گروگان‌ها نقش داشت. گوزانسکی گفت در جریان این مذاکرات، افسران قطری در اسرائیل در کنار همتایان خود در موساد کار می‌کردند و افسران اسرائیلی نیز در قطر حضور داشتند.
این همکاری از تنش‌های سیاسی در امان نماند. حمله اسرائیل به دوحه در سپتامبر ۲۰۲۵، که چند تن از رهبران حماس را هدف گرفت، به روابط دو طرف آسیب زد. با این حال، منابع آگاه به یدیعوت آحارونوت گفتند همکاری سرویس‌های اطلاعاتی دو کشور در مسائل مهم ادامه دارد.
گزارش درباره نقش دستگاه اطلاعاتی در الجزیره چه می‌گوید؟
یدیعوت آحارونوت به نقل از منابع آگاه گزارش داد در هر نوبت، دو نماینده آموزش‌دیده دستگاه اطلاعاتی قطر در استودیوها و تحریریه‌های الجزیره حضور دارند. به گفته این منابع، آن‌ها گاه به مدیران شبکه دستور می‌دهند یا مستقیما با خبرنگاران تماس می‌گیرند تا درباره پوشش موضوعات حساس هشدار دهند و مواضع رسمی دوحه را توضیح دهند.
این روزنامه یادآور شد الجزیره سال‌ها به‌طور منظم با مقام‌های ارشد اسرائیلی گفت‌وگو می‌کرد و پیام‌های آن‌ها را به مخاطبان جهان عرب می‌رساند. در جریان جنگ غزه، با افزایش انتقادهای شبکه از اسرائیل، پخش آن در این کشور ممنوع شد. به روایت گزارش، حمله به دوحه و تنش‌های ناشی از پرونده «قطرگیت» نیز به تندتر شدن لحن شبکه در قبال اسرائیل دامن زد.
بیش از ۱۳ هزار پرواز در آمریکا روز شنبه ۲۳ آبان لغو شد یا به تاخیر افتاد. رییس اداره هوانوردی فدرال آمریکا پیش‌بینی کرد برنامه پروازها پس از توقف سراسری روز جمعه، تا اواخر یکشنبه تا حد زیادی به روال عادی بازگردد.
به گزارش رویترز، داده‌های فلایت‌اور نشان می‌دهد تا ساعت ۱۸:۴۵ شنبه به وقت شرق آمریکا، بیش از ۶ هزار و ۱۵۰ پرواز لغو شد و بیش از ۷ هزار و ۳۰۰ پرواز به تاخیر افتاد. تا همان ساعت، بیش از ۵۳۰ پرواز برنامه‌ریزی‌شده برای یکشنبه نیز لغو شده بود. برایان بدفورد، رییس اداره هوانوردی فدرال، بابت اختلال عذرخواهی کرد و گفت سامانه کنترل ترافیک هوایی پایدار است.
توقف سراسری روز جمعه مانع برخاستن تقریبا همه پروازهای خروجی برای نزدیک به پنج ساعت شد. این طولانی‌ترین توقف سراسری پروازها در آمریکا از زمان حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ بود. روز جمعه حدود ۹ هزار و ۲۰۰ پرواز لغو شد و ۷ هزار و ۵۰۰ پرواز به تاخیر افتاد. پس از رفع دستور توقف در شامگاه جمعه، ده‌ها هزار مسافر همچنان در فرودگاه‌ها سرگردان بودند و شرکت‌های هواپیمایی تلاش می‌کردند خدمه را به فرودگاه‌های مورد نیاز برسانند.
مقام‌ها اختلال را به نصب یک مسیریاب شبکه مرتبط دانستند
شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، گفت بررسی‌ها منشا اختلال را به نصب دست‌کم یک مسیریاب شبکه جدید در یکی از تاسیسات دورافتاده از سوی ال‌تری هریس، پیمانکار اداره هوانوردی فدرال، مرتبط دانسته‌اند. به گفته او، هنوز روشن نیست که خطای کاربر یا نصاب باعث اختلال شده یا دستگاه معیوب بوده است. مشکل ارتباطات ۱۷ مرکز از ۲۲ مرکز کنترل پرواز در مسیر را تحت تاثیر قرار داد و بخشی از سامانه راداری را نیز مختل کرد. بدفورد گفت ارتباط هیچ مرکزی به‌طور کامل قطع نشد.
دلتا، یونایتد و امریکن ایرلاینز هر کدام حدود یک‌چهارم پروازهای شنبه خود را لغو کردند و جت‌بلو نزدیک به ۴۵ درصد پروازهایش را لغو کرد. شرکت‌های هواپیمایی به مسافران اجازه داده‌اند بدون پرداخت هزینه، پروازشان را برای تاریخی دیگر رزرو کنند.
وزیر حمل‌ونقل برای نوسازی سامانه ۵۰ میلیارد دلار خواست
دافی پس از اختلال جمعه، درخواست بودجه برای نوسازی سامانه کنترل ترافیک هوایی را از ۳۰ به ۵۰ میلیارد دلار افزایش داد. این سامانه با تجهیزات فرسوده و کمبود چند هزار نیروی کنترل ترافیک هوایی روبه‌روست. کنگره سال گذشته ۱۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار برای نوسازی تصویب کرده بود. دو نماینده دموکرات گفتند وزارت حمل‌ونقل از آن زمان قراردادهایی به ارزش چهار میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار واگذار کرده و تاکنون یک میلیارد دلار هزینه کرده است.
بیت‌کوین شنبه ۲۳ آبان به زیر ۶۵ هزار دلار، پایین‌ترین سطح سه ماه اخیر، رسید و در یک هفته بیش از ۱۳ درصد افت کرد. خروج سرمایه از صندوق‌های بیت‌کوین، احتمال افزایش نرخ بهره آمریکا و موج فروش سهام فناوری از عوامل احتمالی این کاهش‌اند.
بیت‌کوین جمعه برای نخستین بار از ماه اوت به زیر ۷۰ هزار دلار رفت و تا حدود ۶۸ هزار دلار پایین آمد. افت قیمت روز شنبه ادامه یافت و به گزارش «اینوستینگ‌دات‌کام»، بهای آن حدود ساعت چهار بعدازظهر به وقت نیویورک به ۶۵ هزار و ۲۲۵ دلار رسید. این رقم تا ساعت شش بعدازظهر به ۶۳ هزار و ۴۱۵ دلار نیز رسید. با این کاهش، بیت‌کوین بیش از ۲۰ درصد از ارزش خود را نسبت به اوج ۲۱ اکتبر از دست داد و در آستانه ثبت ششمین هفته پیاپی افت قرار گرفت.
خروج سرمایه و فروش اجباری فشار را بیشتر کرد
بر اساس داده‌های «سوسوولیو» که اینوستینگ‌دات‌کام منتشر کرد، صندوق‌های نقدی قابل معامله بیت‌کوین در آمریکا از ۵ تا ۱۳ نوامبر در هفت جلسه معاملاتی پیاپی با خروج خالص سرمایه روبه‌رو شدند. مجموع خروج سرمایه در این دوره به حدود یک میلیارد و ۹۱۰ میلیون دلار رسید که حدود ۱۸۵ میلیون دلار آن در روز جمعه ثبت شد.
افت قیمت، معامله‌گرانی را هم که با استفاده از اهرم روی افزایش قیمت حساب کرده بودند، به فروش اجباری کشاند. داده‌های کوین‌گلس نشان می‌دهد در یک بازه ۲۴ساعته، موقعیت‌های اهرمی به ارزش یک میلیارد و ۴۷۰ میلیون دلار در بازار رمزارزها به‌اجبار بسته شد. حدود ۶۷۷ میلیون دلار از این رقم مربوط به معاملات بیت‌کوین بود. بسته‌شدن اجباری موقعیت‌های خرید می‌تواند فشار فروش را در جریان افت قیمت تشدید کند.
تورم آمریکا و افت سهام فناوری بر بازار فشار آورد
اداره آمار کار آمریکا اعلام کرد شاخص قیمت مصرف‌کننده در اکتبر نسبت به ماه قبل ۰.۴ درصد افزایش یافت. شاخص قیمت تولیدکننده نیز نسبت به سال قبل ۶.۵ درصد بالا رفت که بیشترین رشد سالانه از نوامبر ۲۰۲۲ بود. وال‌استریت ژورنال گزارش داد تداوم فشار تورمی، انتظار بازار برای افزایش نرخ بهره از سوی فدرال رزرو را تقویت کرده است. نرخ بهره بالاتر می‌تواند اوراق بهره‌دار را برای سرمایه‌گذاران جذاب‌تر کند و از تقاضا برای دارایی‌هایی مانند بیت‌کوین بکاهد.
افت بیت‌کوین با موج فروش سهام فناوری و کناره‌گیری جنسن هوانگ از مدیرعاملی انویدیا هم‌زمان شد. جیم فرایولی، مسئول پژوهش رمزارزها در مرکز تحقیقات مالی «شواب»، به وب‌سایت کوین‌دسک گفت تحولات انویدیا ممکن است بر تمایل سرمایه‌گذاران به پذیرش ریسک اثر گذاشته باشد، اما زمان‌بندی افت بیت‌کوین برای نسبت‌دادن مستقیم آن به انویدیا کافی نیست.
کوین‌دسک همچنین گزارش داد برخی فعالان بازار، عرضه اولیه سهام آنتروپیک را عاملی می‌دانند که ممکن است بخشی از سرمایه را از بازار رمزارزها جذب کند.
اگر بیت‌کوین به زیر ۶۵ هزار دلار برود، چه می‌شود؟
در تحلیل منتشرشده در یاهو فایننس، کف‌های پیشین در حدود ۶۴ هزار و ۱۰۰ دلار، ۶۲ هزار و ۸۰۰ دلار و ۵۸ هزار و ۶۰۰ دلار به‌عنوان سطوح احتمالی بازگشت خریداران مطرح شده‌اند. در کوتاه‌مدت، ادامه یا توقف خروج سرمایه از صندوق‌های بیت‌کوین و تغییر انتظارات درباره نرخ بهره آمریکا از عواملی‌اند که تحلیلگران برای ارزیابی مسیر بعدی قیمت دنبال می‌کنند.
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی در گزارشی هشدار داد که نسخه‌های اصلاح‌شده موشک بالستیک خرمشهر می‌توانند به پایگاه‌های نظامی آمریکا در اروپا برسند. در این گزارش به‌طور مشخص از پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در فرفورد به‌عنوان هدفی احتمالی نام برده شده است.
در گزارشی که شنبه ۲۳ آبان پخش شد، گفته شد: «برد موشک‌های ایران به آنچه تاکنون دیده‌اند محدود نمی‌شود.»
این گزارش مدعی شد که تغییراتی در کلاهک موشک خرمشهر می‌تواند برد آن را چندین برابر افزایش دهد.
برد موشک خرمشهر ۴ که در سال ۲۰۲۳ رونمایی شد، بنا بر ادعای جمهوری اسلامی، با حمل کلاهکی به وزن هزار و ۵۰۰ کیلوگرم، دو هزار کیلومتر است. استفاده از کلاهکی سبک‌تر می‌تواند برد این موشک را افزایش دهد، هرچند میزان این افزایش هنوز به‌طور مستقل تایید نشده است.
در گزارش تلویزیون حکومتی ایران، موشک‌ها و پهپادهایی که جمهوری اسلامی از خرداد ماه سال گذشته در جنگ‌های خود با اسرائیل و ایالات متحده به کار گرفته نیز بررسی شدند و موشک خرمشهر به‌عنوان بخشی از زرادخانه گسترده‌تری معرفی شد که توانایی تهدید تاسیسات نظامی آمریکا در مناطق دورتر را دارد.
در این گزارش در هشداری خطاب به بریتانیا گفته شد که توانمندی سامانه‌های پدافند هوایی این کشور لزوما بیشتر از سامانه‌های اسرائیل نیست؛ سامانه‌هایی که بر اساس این گزارش، موشک‌های ایرانی در جریان جنگ پیش‌تر از آن‌ها عبور کرده‌اند.
تاکنون هیچ تایید مستقلی مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی نسخه اصلاح‌شده‌ای از موشک خرمشهر با قابلیت رسیدن به پایگاه فرفورد در اختیار دارد، ارائه نشده است.
در این گزارش همچنین به فرمان مجتبی خامنه‌ای، رهبر غایب از انظار جمهوری اسلامی، استناد شد که بر اساس آن نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نباید برای پاسخ به حملات آمریکا یا اسرائیل هیچ محدودیت جغرافیایی داشته باشند.
خامنه‌ای این دستور را روز نهم آبان صادر کرد و خواستار اقدام تلافی‌جویانه فوری و موثر، بدون محدودیت جغرافیایی، شد. او همچنین به فرماندهان نظامی دستور داد فهرست اهداف احتمالی خود را به‌روزرسانی کنند.
سپاه پاسداران پس از آن اعلام کرد محدودیت خودخواسته و دیرینه جمهوری اسلامی برای برد موشک‌های بالستیک، که دو هزار کیلومتر تعیین شده بود، برداشته شده است. با این حال، سپاه مشخص نکرد که آیا موشک‌های با برد بیشتر توسعه یافته یا مستقر شده‌اند یا خیر.
پخش این گزارش پس از مجموعه‌ای از هشدارهای مقام‌های ارشد نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی صورت می‌گیرد که اعلام کرده‌اند در صورت انجام حملات بیشتر از سوی واشینگتن، پایگاه‌های آمریکا در اروپا و جزایر دوردست نیز ممکن است هدف قرار گیرند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، اوایل این هفته گفت تهران دیگر پاسخ خود را به تاسیسات نظامی آمریکا در مناطق نزدیک محدود نخواهد کرد و ممکن است پایگاه‌هایی را در کشورهای اروپایی هدف قرار دهد.
این تهدیدها در شرایطی مطرح می‌شوند که تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ همچنان نافرجام مانده است. تهران پیش از ازسرگیری مذاکرات، خواستار پایان محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا و کاهش تحریم‌ها شده است.
واشینگتن به کارزار فشار اقتصادی خود ادامه داده است و دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، نیز اعلام کرده که خواهان پیروزی کامل بر ایران است و گفته است ایالات متحده دیگر به توافقی از مسیر مذاکره نیاز ندارد.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با اشاره به دیدار اخیرش با گادی آیزنکوت، رهبر حزب «یاشار»، بار دیگر خواستار تشکیل دولت وحدت ملی شد و اعلام کرد چنین دولتی می‌تواند تهدید جمهوری اسلامی را «یک بار برای همیشه» برطرف کند.
نتانیاهو شنبه ۲۳ آبان در پیامی ویدیویی در شبکه ایکس گفت: «رژیم ایران که در پی نابودی اسرائیل است، بار دیگر برای ازسرگیری برنامه هسته‌ای خود تلاش می‌کند... این رژیم قاتل که از کشتن هزاران نفر از مردم خود ابایی نداشت، در استفاده از سلاح هسته‌ای علیه ما نیز تردید نخواهد کرد.»
او افزود جمهوری اسلامی به‌محض ازسرگیری غنی‌سازی اورانیوم و توسعه شتابان سلاح هسته‌ای، از این سلاح علیه اسرائیل استفاده خواهد کرد و به همین دلیل، اسرائیل باید تمام توان خود را برای جلوگیری از آن به کار گیرد.
نخست‌وزیر اسرائیل رفع همیشگی «تهدید موجودیتی» حکومت ایران را در گرو تشکیل دولت وحدت ملی دانست.
نتانیاهو و آیزنکوت ۲۱ آبان در نشستی امنیتی به مدت دو ساعت گفت‌وگو کردند. این دیدار پس از آن برگزار شد که رهبر حزب یاشار از نخست‌وزیر خواست او را به‌طور منظم در جریان تحولات امنیتی قرار دهد.
آیزنکوت همچنین درباره به‌کارگیری نیروهای امنیتی برای «اقدامات غیرفوری» در دوره انتقالی پس از انتخابات هشدار داد.
در مقابل، یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، ۲۱ آبان تاکید کرد دولت نتانیاهو در دوره رایزنی‌ها به‌منظور تشکیل کابینه جدید، برای صدور دستور عملیات نظامی به اجازه مخالفان سیاسی نیاز ندارد.
اسحاق هرتزوگ، رییس‌جمهوری اسرائیل، ۱۷ آبان آیزنکوت را مامور تشکیل دولت کرد. آیزنکوت و متحدانش در کنست حائز اکثریت نیستند و هنوز نتوانسته‌اند حمایت احزاب دیگر را برای تشکیل ائتلاف جلب کنند.
دعوت به مذاکره بدون پیش‌شرط برای تشکیل دولت وحدت ملی
نتانیاهو در ادامه پیام خود هشدار داد دولتی با اکثریت شکننده یا متکی به «حامیان تروریسم» در اسرائیل توان مقابله با تهدیدهای جمهوری اسلامی را نخواهد داشت.
او تاکید کرد دولت وحدت ملی می‌تواند پیش از آنکه دیر شود، این تهدیدها را برطرف و امنیت اسرائیل را برای سال‌های طولانی تضمین کند.
نتانیاهو از آیزنکوت خواست به‌جای تلاش برای تشکیل دولتی «متزلزل و خطرناک»، بدون پیش‌شرط با یکدیگر مذاکره کنند تا با کنار گذاشتن اختلاف‌ها و موانع همکاری، بر سر امنیت و آینده اسرائیل به توافق برسند.
احزاب عرب با در اختیار داشتن ۱۹ کرسی کنست می‌توانند نقشی تعیین‌کننده در تشکیل دولت آینده داشته باشند.
حزب لیکود به رهبری نتانیاهو این احزاب را به «تقلب» در انتخابات و «حمایت از تروریسم» متهم کرده و درباره هرگونه ائتلاف با آن‌ها هشدار داده است.
اگر آیزنکوت نتواند دولت تشکیل دهد، هرتزوگ احتمالا این ماموریت را به نتانیاهو خواهد سپرد. در صورت ناکامی او، نامزد دیگری فرصت تلاش برای تشکیل ائتلاف خواهد یافت و اگر این تلاش نیز بی‌نتیجه بماند، انتخابات تازه‌ای برگزار خواهد شد.
پیام ویدیویی نخست‌وزیر اسرائیل در شرایطی منتشر می‌شود که چشم‌انداز جنگ ایران همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل ۲۳ آبان به نقل از دو مقام مطلع نوشت مذاکره‌کنندگان آمریکا، جمهوری اسلامی و قطر بیم آن دارند که نتانیاهو با صدور دستور ازسرگیری کارزار نظامی علیه حکومت ایران حتی بدون موافقت کاخ سفید، مذاکرات پایان جنگ را مختل کند.
در همین حال، خبرگزاری رویترز گزارش داد دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری ایالات متحده، به مشاوران ارشد خود گفته است اگر تهران یا حوثی‌های یمن اقدام تحریک‌آمیز تازه‌ای علیه واشینگتن انجام ندهند، ممکن است حمله به جمهوری اسلامی را به تعویق بیندازد.
در ادامه اختلال پروازها در آمریکا پس از طولانی‌ترین توقف سراسری از زمان حملات ۱۱ سپتامبر، بیش از چهار هزار پرواز دیگر لغو و سه هزار پرواز با تاخیر روبه‌رو شدند.
به‌گزارش خبرگزاری رویترز، شرکت‌های هواپیمایی شنبه ۲۳ آبان برای بازگرداندن پروازها به روال عادی، هواپیماها و خدمه را به فرودگاه‌های مورد نیاز منتقل می‌کردند.
با این حال، ده‌ها هزار مسافر همچنان در فرودگاه‌های سراسر آمریکا سرگردان بودند.
اداره هوانوردی فدرال آمریکا جمعه ۲۲ آبان به‌دلیل اختلال گسترده در سامانه‌های ارتباطی، دستور توقف سراسری برخاستن هواپیماها را صادر کرد.
در پی این تصمیم، تقریبا همه پروازهای خروجی برای نزدیک به پنج ساعت متوقف شدند.
لغو نزدیک به ۱۰ هزار پرواز و تاخیر بیش از هفت هزار پرواز دیگر در ۲۲ آبان یکی از بدترین روزهای تاریخ سفرهای هوایی آمریکا را رقم زد.
اگرچه دستور توقف پروازها سرانجام شامگاه جمعه حدود ساعت ۲۰:۱۵ به وقت شرق آمریکا لغو شد، پیامدهای این اختلال روز بعد نیز ادامه یافت.
شرکت‌های دلتا، یونایتد و امریکن ایرلاینز ۲۳ آبان هر یک حدود ۲۰ درصد از پروازهای خود را لغو کردند و این رقم برای جت‌بلو به ۴۰ درصد رسید.
خطای انسانی یا نصب تجهیزات معیوب؟
شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، در یک نشست خبری اعلام کرد شرکت «ال۳هریس»، از پیمانکاران اداره هوانوردی فدرال، هنگام بروز مشکل در نقطه‌ای بسیار دورافتاده مشغول جایگزینی کابل‌های مسی با فیبر نوری بوده است.
او افزود بررسی‌ها برای تعیین علت اختلال ادامه دارد تا روشن شود آیا اشتباه کاربر یا نصاب این شرکت عامل آن بوده یا نصب یک روتر معیوب چنین مشکلی ایجاد کرده است.
به‌گفته دافی، این نقص باعث سرازیر شدن حجم بیش از حد داده به دیگر مراکز ارتباطی شد.
او ادامه داد: «هر چهار تا پنج ثانیه، بیش از هزار تلاش برای برقراری اتصال داشتیم که ارتباط ما با هواپیماها را دچار مشکل کرد و به اختلال در عملکرد رادارهایمان نیز انجامید.»
دو مقام شرکت‌های هواپیمایی به رویترز گفتند ظاهرا این قطعی در شبکه‌ای رخ داده بود که ارتباط رادیویی ضروری میان کنترل‌کنندگان ترافیک هوایی و خلبانان را برقرار می‌کند.
وزیر حمل‌ونقل آمریکا نقش ابزار زمان‌بندی مبتنی بر هوش مصنوعی یا حملات سایبری را در این اختلال رد کرد.
در عین حال، مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی، اعلام کرد با وجود آنکه تاکنون «هیچ شواهدی» از حمله سایبری یا نقش یک سامانه هوش مصنوعی خارج از کنترل به دست نیامده، محققان هنوز این دو احتمال را کنار نگذاشته‌اند.
به‌گفته مولین، آژانس امنیت ملی آمریکا در این تحقیقات با وزارت امنیت داخلی همکاری می‌کند.
درخواست ۵۰ میلیارد دلار برای نوسازی سامانه فرسوده
اختلال اخیر بیش از پیش مشکلات سامانه کنترل ترافیک هوایی آمریکا را آشکار کرد؛ شبکه‌ای که با فناوری فرسوده، مشکلات تجهیزات و ارتباطات و کمبود چند هزار نیروی کنترل ترافیک هوایی دست‌وپنجه نرم می‌کند.
وزیر حمل‌ونقل ایالات متحده شرایط را «اضطراری» خواند و خواستار افزایش بودجه درخواستی برای نوسازی سامانه‌های کنترل ترافیک هوایی به ۵۰ میلیارد دلار شد.
دافی گفت: «سامانه کنترل ترافیک هوایی ما به‌شدت قدیمی است. بودجه لازم را بدهید تا آن را اصلاح کنیم.»
او افزود مشکل برطرف شده و پروازها ایمن است، ولی هشدار داد برای جلوگیری از تکرار چنین اختلال‌هایی باید سامانه کنترل ترافیک هوایی نوسازی شود.
کاخ سفید و وزارت حمل‌ونقل پیش از بروز اختلال، از کنگره خواسته بودند با اختصاص ۳۰.۱ میلیارد دلار برای نوسازی فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های فرسوده کنترل ترافیک هوایی موافقت کند.
پس از حملات ۱۱ سپتامبر، پروازها در آمریکا تنها یک بار دیگر به‌طور سراسری متوقف شده بود. در ژانویه ۲۰۲۳، اداره هوانوردی فدرال برای حدود ۹۰ دقیقه اجازه برخاستن هواپیماها در مسیرهای داخلی را نداد.
ازدحام در فرودگاه‌ها و افت سهام شرکت‌های هواپیمایی
شامگاه جمعه، با افزایش تاخیرها و لغو پروازها، مسافران در سالن‌های فرودگاه‌ها و مقابل باجه‌های شرکت‌های هواپیمایی از بوستون تا سیاتل و از نیویورک تا لس‌آنجلس ازدحام کردند.
بسیاری از فرودگاه‌های بزرگ اعلام کردند هم‌زمان با تلاش برای ازسرگیری پروازها، دیگر ظرفیت پذیرش هواپیماهایی را ندارند که از مسیر اصلی خود به این فرودگاه‌ها هدایت شده‌اند.
شرکت‌های هواپیمایی نیز برای کاهش ازدحام و سامان دادن به محل استقرار هواپیماها و خدمه تلاش می‌کردند تا امکان بازگشت به برنامه عادی پروازها فراهم شود.
به گزارش رویترز، از آنجا که مسئولیت تاخیرها بر عهده اداره هوانوردی فدرال بود، شرکت‌های هواپیمایی ملزم به پرداخت غرامت به مسافران سرگردان نیستند.
نگرانی از زیان مالی شرکت‌های هواپیمایی در بازار سهام اثرگذار بود. در معاملات پس از بسته شدن بازار ۲۲ آبان، سهام امریکن ایرلاینز، یونایتد و دلتا بین یک تا دو درصد کاهش یافت و سهام جت‌بلو حدود سه درصد افت کرد.
سهام شرکت ال۳هریس، پیمانکار اداره هوانوردی فدرال، نیز در همین معاملات شاهد افت حدودا سه درصدی بود.
