ایران‌اینترنشنال
در سفری به ژاپن، از توکیو و کیوتو تا نارا و هیروشیما، آنچه بیش از دیدنی‌های مشهور در خاطرم ماند، برخوردهای روزمره بود؛ فروشنده‌ای که پول اضافه را پس آورد، رهگذری که برای نشان دادن راه همراهم شد و گوزنی که پس از تعظیم، روی دیگری از خود به من نشان داد.
برای شناختن بعضی سرزمین‌ها، عکس‌ها و روایت‌ها کافی نیستند. باید راهی شد، در خیابان‌هایشان قدم زد و زندگی روزمره مردم را از نزدیک دید تا تصویری فراتر از آنچه پیش‌تر شنیده‌ایم، پیش چشممان قرار بگیرد.
برای من، ژاپن یکی از این مقصدها بود.
در دو هفته سفر میان چند شهر، توجه من بارها از بناها و منظره‌ها به جزییات ساده زندگی کشیده شد: تمیزی خیابان‌ها، نظم رفت‌وآمد و ادب آدم‌هایی که گاهی حتی زبان مشترکی با آن‌ها نداشتم.
در رستوران، فروشگاه و تاکسی، هیچ‌گاه احساس نکردم کسی می‌خواهد از ناآشنایی من با محیط استفاده کند.
یک بار مبلغی بیشتر از آنچه باید پرداخت کردم و بیرون آمدم. فروشنده در خیابان به دنبالم آمد تا پول اضافه را برگرداند. اتفاق کوچکی بود، اما در خاطره سفر من به ژاپن جای بزرگی پیدا کرد.
رهگذری که برای نشان دادن راه، همراه شد
در ژاپن، ناآشنا بودن با زبان گاهی مانع گفت‌وگو بود. بسیاری از کسانی که با آن‌ها برخورد کردم، انگلیسی نمی‌دانستند، اما برای کمک کردن راه دیگری پیدا می‌کردند.
یک بار که نشانی پرسیدم، مخاطبم کار خود را کنار گذاشت و همراه من به خیابان آمد. او آن‌قدر با من راه آمد تا مطمئن شد مسیر را درست فهمیده‌ام. توضیح دادن با چند کلمه و اشاره کافی نبود؛ می‌خواست مطمئن شود به مقصد می‌رسم.
تاکسی‌ها هم بخشی از تماشای شهر بودند. کنار خودروهای مدرن، تویوتاهای قدیمی دیده می‌شدند که ظاهرشان یادآور سال‌های دور بود. راننده در خودرو را از داخل باز می‌کرد و روی صندلی‌ها، روکش‌های سفید و پاکیزه قرار داشت؛ جزییاتی که حتی یک مسیر کوتاه را به خاطره‌ای از سفر تبدیل می‌کرد.
البته این تصویر آرام و منظم در «نارا» کمی تغییر کرد. گوزن‌ها آزادانه در پارک و خیابان‌ها رفت‌وآمد می‌کردند و من با بیسکویت به استقبالشان رفتم.
یکی تعظیم کرد و فرصت داد درباره ادب این موجودات قضاوتی خوش‌بینانه داشته باشم. گوزن بعدی لباس مرا با دندان کشید و دیگری از پشت با شاخ ضربه‌ای زد که به جلو پرتاب شدم.
میان تعظیم و مطالبه بیسکویت، فاصله چندانی نبود.
هیروشیما؛ زندگی در کنار یاد ویرانی
هیروشیما حال‌وهوای دیگری داشت. شهری سرسبز، زنده و مدرن که دیدنش در کنار ساختمان باقی‌مانده از بمباران اتمی و موزه، تجربه‌ای متفاوت می‌ساخت.
با دیدن آثار آن ویرانی، فاصله تاریخی کوتاه‌تر به نظر می‌رسید. آنچه پیش‌تر در کتاب‌ها خوانده بودم، اکنون در برابر چشمم قرار داشت؛ در شهری که زندگی روزمره در آن جاری بود.
برای من، تاثیرگذارترین بخش، کنار هم دیدن این دو تصویر بود: نشانه‌های فاجعه و شهری که دوباره ساخته شده است. هیروشیما در خاطرم با همین هم‌نشینی ماند؛ یاد گذشته در کنار ادامه زندگی.
از ژاپن، علاوه بر عکس و خاطره، احترام به دقتی را با خود آوردم که در برخوردهای کوچک دیده بودم؛ در بازگرداندن پول، نشان دادن مسیر و رسیدگی به یک تاکسی قدیمی.
البته خاطره گوزن‌های نارا هم باقی ماند. از این پس، اگر گوزنی تعظیم کند، ضمن پاسخ دادن به ادبش، مراقب شاخ‌هایش هم خواهم بود.
آکادمی سلطنتی علوم سوئد چهارشنبه ۱۵ مهر نام برندگان را اعلام کرد. آن‌ها جایزه نقدی ۱۲ میلیون کرون سوئد، معادل حدود ۱.۲ میلیون دلار، را تقسیم خواهند کرد.
نوبل شیمی سومین جایزه اعلام‌شده در هفته نوبل است و پس از معرفی برندگان پزشکی در ۱۳ مهر و فیزیک در ۱۴ مهر، اعلام شد.
مولکول‌هایی شبیه دست‌های انسان
هاینر لینکه، رییس کمیته نوبل شیمی، هنگام معرفی برندگان گفت جایزه امسال به پژوهش‌هایی بنیادی در شیمی اختصاص دارد.
او برای توضیح موضوع به دست‌های انسان اشاره کرد: بسیاری از مولکول‌ها در دو شکل وجود دارند که تصویر آینه‌ای یکدیگرند. این دو شکل، مانند دست راست و چپ، شبیه به هم هستند، اما نمی‌توان آن‌ها را کاملا بر یکدیگر منطبق کرد.
چنین مولکول‌هایی «کایرال» نامیده می‌شوند؛ واژه‌ای که از کلمه یونانی «دست» گرفته شده است.
سنتز نامتقارن به ساخت مولکول‌ها به شیوه‌ای مربوط می‌شود که تولید یکی از این دو شکل آینه‌ای را ترجیح می‌دهد.
خودکاتالیزی نیز فرایندی است که در آن محصول یک واکنش، به پیشبرد همان واکنش کمک می‌کند.
کشف اثرات غیرخطی و خودکاتالیزی در این حوزه، محور پژوهش‌هایی بوده است که کاگان و سوآی را به جایزه امسال رساند.
از مولکول‌های آینه‌ای تا چارچوب‌های متخلخل
نوبل شیمی ۲۰۲۵ به سوسومو کیتاگاوا، ریچارد رابسون و عمر یاغی، برای توسعه «چارچوب‌های فلزی‌ـ‌آلی» تعلق گرفت.
این ساختارهای مولکولی می‌توانند در مقابله با چالش‌هایی مانند تغییرات اقلیمی و کمبود آب شیرین کاربرد داشته باشند.
جایزه شیمی در طول تاریخ خود، به کشف‌های اثرگذاری از شکافت هسته‌ای تا روش‌های تعیین توالی ژنتیکی رسیده است. دستاوردهایی که شناخت بشر را از ماده و حیات تغییر داده‌اند.
اهدای مدال‌ها در سالگرد درگذشت نوبل
جوایز نوبل بر اساس وصیت آلفرد نوبل، شیمیدان، مخترع و بازرگان سوئدی، بنیان گذاشته شدند و از سال ۱۹۰۱، با وقفه‌هایی عمدتا در دوران جنگ‌های جهانی، اهدا شده‌اند.
جایزه اقتصاد بعدتر و با تامین مالی بانک مرکزی سوئد، به مجموعه نوبل اضافه شد.
برندگان مدال‌های خود را ۱۰ دسامبر (۱۹ آذر)، سالگرد درگذشت آلفرد نوبل، از کارل گوستاو شانزدهم، پادشاه سوئد، در مراسمی در استکهلم دریافت می‌کنند و پس از آن، ضیافتی در تالار شهر برگزار می‌شود.
جایزه صلح، تنها جایزه نوبل که در سوئد اهدا نمی‌شود، در مراسمی جداگانه در اسلو به برنده یا برندگان تحویل داده خواهد شد.
آکادمی سلطنتی علوم سوئد سه‌شنبه ۱۴ مهر اعلام کرد پژوهش‌های این استاد دانشگاه ویسکانسین‌ـ‌مدیسون، راه تازه‌ای برای مطالعه کیهان گشوده است.
هالزن ۸۲ ساله، جایزه ۱۲ میلیون کرونی، معادل حدود ۱.۲ میلیون دلار، را دریافت می‌کند.
نوترینوها ذراتی با جرم بسیار ناچیز و بدون بار الکتریکی‌اند که به‌ندرت با ماده برهم‌کنش دارند. آن‌ها می‌توانند از زمین و بدن انسان عبور کنند، بی‌آن‌که اثری قابل تشخیص بر جای بگذارند. این ویژگی لقب «ذرات شبح‌گون» را برایشان به همراه آورده است.
اوا اولسون، از آکادمی سلطنتی علوم سوئد، این ذرات را پیام‌آورانی از کیهان توصیف کرد که اطلاعاتی از کهکشان‌های دوردست و فرایندهای انفجار ستارگان به زمین می‌رسانند.
رصد کیهان در اعماق یخ
هالزن در سال ۱۹۸۸ پیشنهاد کرد از یخ‌های قطب جنوب برای آشکارسازی نوترینوها استفاده شود.
این ایده سرانجام به ساخت رصدخانه آیس‌کیوب انجامید که در سال ۲۰۱۱ تکمیل شد.
آشکارسازهای این رصدخانه در یک کیلومتر مکعب یخ شفاف جنوبگان، تا عمق دو هزار و ۵۰۰ متری و نزدیک ایستگاه «آموندسن‌ـ‌اسکات»، جای گرفته‌اند. آن‌ها آثار برهم‌کنش نادر نوترینوها با ماده را ثبت می‌کنند تا دانشمندان بتوانند مسیر این ذرات را تا سرچشمه‌هایشان دنبال کنند.
این سرچشمه‌ها ممکن است انفجار ستارگان، فوران‌های پرتو گاما یا رویدادهای عظیم مرتبط با سیاه‌چاله‌ها و ستارگان نوترونی باشند.
نوترینوها تحت تاثیر میدان‌های مغناطیسی منحرف نمی‌شوند؛ بنابراین جهت رسیدن آن‌ها می‌تواند سرنخی مستقیم از محل پیدایششان باشد.
آیس‌کیوب نشان داده است نوترینوهای پرانرژی هم از درون کهکشان راه شیری و هم از مناطقی بسیار دورتر به زمین می‌رسند.
هالزن در تماس تلفنی با نشست خبری اعلام جایزه نوبل فیزیک، گفت هنگام آغاز پروژه، بسیاری ایده را امیدوارکننده می‌دانستند، اما کمتر کسی، حتی خودش، مطمئن بود که عملی شود.
آغاز راهی تازه در اخترشناسی
داده‌های آیس‌کیوب به شناخت چگونگی تولید نوترینوهای پرانرژی کمک می‌کنند و ممکن است پدیده‌هایی ناشناخته را آشکار کنند.
با این حال، هالزن معتقد است مهم‌ترین دستاوردهای این روش هنوز در پیش است.
او درباره آنچه این پژوهش‌ها می‌توانند از جهان آشکار کنند گفت: «هیجان واقعی این است که هنوز نمی‌توانم به این پرسش پاسخ بدهم.»
به گفته او، این دستاورد مقدمه‌ای برای پژوهش‌های آینده است.
نوبل فیزیک سال گذشته به جان کلارک، میشل دووره و جان مارتینیس برای آزمایش‌هایی درباره پدیده‌های کوانتومی تعلق گرفت. پژوهش‌هایی که به توسعه نسل آینده فناوری‌های محاسباتی کمک می‌کنند.
جوایز نوبل بر اساس وصیت آلفرد نوبل، مخترع سوئدی، بنیان گذاشته شدند.
مدال‌های نوبل دهم دسامبر، برابر با ۱۹ آذر و سالگرد درگذشت او، در استکهلم اهدا می‌شوند.
جایزه صلح نوبل، جداگانه در اسلو اهدا خواهد شد.
مجله اینترنتی برترین‌ها با انتشار پوستر کنسرت همایون شجریان در شیراز، از امکان خرید قسطی بلیت این برنامه خبر داد.
در پوستر اجرای «بر جا مانده‌ام» با همراهی گروه سیاوش، نام دیجی‌پی و عبارت «با دریافت اعتبار سریع‌تر بلیت بگیر» دیده می‌شود.
این تبلیغ، امکان تامین هزینه بلیت از طریق اعتبار خرید را نشان می‌دهد. با این حال، در تصویر منتشرشده تعداد اقساط، هزینه دریافت اعتبار و شرایط بازپرداخت مشخص نشده است.
عرضه اعتباری بلیت کنسرت پیش‌تر نیز مطرح شده بود.
وب‌سایت خبرفوری، ۲۴ مرداد تصویری از صفحه پرداخت بلیت یک کنسرت منتشر کرد که در آن، گزینه پرداخت قسطی و اعتباری در کنار پرداخت با کارت بانکی قرار داشت.
چند ساعت تفریح با بدهی ماه‌های بعد
برترین‌ها در گزارش خود از واکنش کاربران به تبلیغ کنسرت شجریان خبر داد و نوشت برخی با اشاره به خرید قسطی خانه، خودرو، لوازم زندگی و سفر، اضافه شدن کنسرت به این فهرست را مورد توجه قرار داده‌اند.
در نمونه‌ای دیگر، مدیر یک کانال فروش بلیت در تلگرام، هنگام اعلام امکان پرداخت چهار قسطی با اسنپ‌پی، دشواری پرداخت هزینه تفریح را نیز مطرح کرد.
او نوشت: «پیش می‌آید در این دوران آدم روزهایی نیاز به خوشحالی داشته باشد اما گیر باشد.»
این نوشته از سوی عرضه‌کننده بلیت منتشر شده و در کنار بیان فشار مالی، بخشی از تبلیغ خدمات فروش اقساطی اوست.
خرید اقساطی از سفره تا خدمات فرهنگی
گسترش پرداخت اعتباری برای برنامه‌های فرهنگی در شرایطی مطرح می‌شود که شماری از شهروندان برای تامین خوراک روزانه نیز به اقساط متوسل شده‌اند.
تصویر و اطلاعات رسیده به ایران‌اینترنشنال که ۱۱ مهر منتشر شد، از صدور بن خرید قسطی گوشت برای کارکنان یک دانشگاه علوم پزشکی حکایت داشت.
این بن، امکان خرید تا سقف ۱۰ میلیون تومان و بازپرداخت اقساطی را فراهم می‌کند.
پیش‌تر نیز پیام‌های شهروندان از خرید اقساطی نان، مرغ، تخم‌مرغ و دیگر نیازهای روزمره خبر داده بود.
یکی از مخاطبان نوشته بود: «مجبوریم قسطی خرید کنیم، وگرنه تا آخر ماه باید گرسنه بمانیم.»
در حوزه فرهنگی، روایت‌های منتشرشده از خرید اعتباری نشان می‌دهد این شیوه پرداخت پیش از بلیت کنسرت، به کتاب نیز رسیده.
یک ویراستار ۲۹ ساله ساکن تهران گفته است ناچار شده حتی هزینه یک جلد کتاب را در سه یا چهار قسط بپردازد.
در همان گزارش، یک زن سرپرست خانوار توضیح داده است استفاده مکرر از اعتبار، چرخه‌ای از بدهی ایجاد کرده: «بخشی از حقوق هر ماه صرف تسویه خریدهای ماه قبل می‌شود و فرصتی برای پس‌انداز باقی نمی‌ماند.»
پیام‌های تازه کارکنان درباره حقوق نامنظم نیز نشان می‌دهد مشکل تنها افزایش هزینه خرید نیست، بلکه تاخیر در پرداخت دستمزد و پرداخت مرحله‌ای حقوق، برنامه‌ریزی برای بازپرداخت همین اقساط را نیز دشوار کرده است.
