شبکه سی‌بی‌اس نیوز در گزارشی، به جزییات نجات دو خدمه جنگنده اف‌ـ۱۵ سرنگون‌شده در ایران در جریان جنگ ۴۰ روزه پرداخت و با یکی از آنان مصاحبه کرد. به گفته مقام‌های آمریکایی، ۹۲ نیروی نظامی در عملیات زمینی نجات این دو خدمه در خاک ایران مشارکت داشتند.
این جنگنده شامگاه ۱۳ فروردین هنگام ماموریت حمله به تاسیسات صنعتی مرتبط با برنامه‌های پهپادی و موشکی جمهوری اسلامی هدف قرار گرفت.
دو سرنشین هواپیما، یک خلبان و یک افسر سامانه‌های تسلیحاتی بودند که به دلایل امنیتی در گزارش سی‌بی‌اس نیوز با نام‌های عملیاتی «آلفا» و «براوو» معرفی شده‌اند.
جنگنده اف‌ـ۱۵ای آنان پس از اصابت یک موشک به آن به‌شدت آسیب دید و هر دو ناچار شدند با استفاده از سامانه خروج اضطراری، خود را به بیرون پرتاب کنند.
آلفا و براوو در منطقه‌ای کوهستانی و بیابانی در ایران، کیلومترها دور از یکدیگر فرود آمدند. در سوی دیگر، مقام‌های جمهوری اسلامی برای دستگیری آنان جایزه تعیین کردند.
عملیات نجات این دو نظامی به یکی از بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین ماموریت‌های نجات در تاریخ ارتش آمریکا تبدیل شد.
نیروهای آمریکایی حدود شش ساعت پس از سقوط جنگنده، آلفا را در عملیاتی پرخطر از ایران خارج کردند. بالگردهای نجات در جریان این ماموریت هدف تیراندازی نیروهای جمهوری اسلامی قرار گرفتند.
براوو به‌دلیل آسیب دیدن چتر نجاتش، در زمان سقوط از ناحیه کمر، بازو و شانه دچار شکستگی شد. با این حال، توانست خود را به ارتفاعات برساند.
او در نخستین مصاحبه خود، جزییات تازه‌ای از تلاشش برای زنده ماندن و عملیات نجات خود و هم‌پروازش را با نورا اودانل، خبرنگار برنامه «۶۰ دقیقه» سی‌بی‌اس نیوز، در میان گذاشت.
اصابت موشک مانند برخورد قطار باری بود
براوو برخورد موشک دوش‌پرتاب با هواپیمایشان را به اصابت «یک قطار باری» تشبیه کرد و گفت شدت خسارت واردشده به جنگنده از همان ابتدا کاملا آشکار بود.
او واکنش سریع آلفا را عامل نجات جان هر دوی آنان دانست: «تا آخرین روز زندگی‌ام از خلبان و هم‌پروازم، آلفا، سپاسگزار خواهم بود که جانمان را نجات داد و ما را از هواپیما به بیرون پرتاب کرد.»
براوو توضیح داد سامانه خروج اضطراری اف‌ـ۱۵ای دو خدمه را با فاصله چند ثانیه به بیرون پرتاب می‌کند تا پس از فرود، در فاصله‌ای ایمن از یکدیگر قرار گیرند.
او همچنین از نیروهایی که مسئول نگهداری جنگنده، تجهیزات و وسایل بقای آنان بودند، قدردانی کرد و گفت همه این تجهیزات با وجود آسیب ناشی از اصابت موشک، بهتر از حد انتظار عمل کردند.
سقوط آزاد با چتر نجات آسیب‌دیده
سی‌بی‌اس نیوز در ادامه گزارش داد چتر نجات براوو هنگام اصابت موشک به هواپیما آسیب دید.
براوو دقیقا نمی‌داند با چه سرعتی سقوط می‌کرد، اما او و کارشناسان نظامی سرعت سقوطش را بین ۱۱۲ تا ۱۶۰ کیلومتر در ساعت برآورد کردند.
او ادامه داد: «می‌توان گفت در حال سقوط آزاد بودم. در آن لحظه به سرعت سقوطم فکر نمی‌کردم. ما آموزش دیده‌ایم که هنگام خروج اضطراری از هواپیما و در هر موقعیتی که جانمان به خطر می‌افتد، مشکلات را یکی‌یکی حل کنیم. برای مقابله با نقص چتر نجات نیز آموزش می‌بینیم.»
بر اساس دستورالعمل‌ها، خدمه پروازی ایالات متحده برای مواجهه با شرایط اضطراری در صورت سقوط در قلمرو دشمن، آموزش‌های ویژه‌ای می‌بینند؛ مهارت‌هایی نظام‌مند که در قالب برنامه «بقا، گریز، مقاومت و فرار» (SERE) تعریف شده و آنان را برای بقا و بازگشت ایمن آماده می‌کند.
فرار از نیروهای جمهوری اسلامی
پس از آنکه براوو از خروج اضطراری و سقوط جان سالم به در برد، نیروهای جمهوری اسلامی جست‌وجو برای یافتن و بازداشت او را آغاز کردند. به گفته منابع نظامی آمریکا، این نیروها تا چند صد متری محل حضورش پیش رفتند.
براوو گفت: «تمام تمرکزم بر دور شدن از دشمن، یافتن مکانی مناسب برای برقراری ارتباط و پیدا کردن راهی برای پنهان ماندن یا خنثی کردن روش‌هایی بود که دشمن ممکن بود برای ردیابی من به کار بگیرد.»
او افزود: «تجهیزات ارتباطی همراهم بود، اما بلافاصله از آنها استفاده نکردم. با توجه به محلی که در آن فرود آمده بودم، اولویت این بود که پیش از رسیدن کسانی که احتمالا در جست‌وجوی من بودند، از آنجا دور شوم.»
این نظامی آمریکایی با وجود شکستگی چند استخوان، پیچ‌خوردگی مچ پا و زخم‌ها و خراش‌های صورت و سرش، از دامنه کوه بالا رفت و خود را به ارتفاع بیش از ۲۱۰۰ متری رساند.
او لحظه رسیدن نظامیان آمریکایی به بالای کوه را، در حالی که نیروهای جمهوری اسلامی در دامنه آن در حال تجمع بودند، یکی از بهترین لحظات زندگی‌اش توصیف کرد.
برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، نجات براوو را «عملیاتی در دل عملیاتی دیگر» خواند و گفت حدود ۹۲ نیرو روی زمین در آن مشارکت داشتند.
به گفته او، چند صد نفر نیز در آسمان حضور داشتند و در مجموع احتمالا سه تا پنج هزار نفر از این عملیات پشتیبانی می‌کردند.
پیش‌تر در ۱۶ فروردین، دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، ماموریت نجات براوو را «یکی از جسورانه‌ترین عملیات‌های جست‌وجو و نجات در تاریخ آمریکا» توصیف کرد.
ترامپ افزود: «این جنگجوی شجاع در پشت خطوط دشمن در کوه‌های خطرناک ایران، در حالی که از سوی دشمنانمان تعقیب می‌شد و هر ساعت به او نزدیک‌تر می‌شدند، حضور داشت.»
گیر افتادن هواپیمای نجات در شن‌های بیابان
سی‌بی‌اس نیوز گزارش داد پس از بازگشت نیروها به باند موقت، چرخ‌های هواپیمای نجات در شن‌های بیابان فرو رفت و هواپیما زمین‌گیر شد.
سرانجام یکی از یگان‌های مخفی نیروی هوایی آمریکا، براوو و بیش از ۹۰ نیروی عملیات ویژه را از ایران خارج کرد.
نیروهای آمریکایی سپس هواپیمای زمین‌گیرشده را بمباران کردند تا به دست نیروهای جمهوری اسلامی نیفتد.
۱۶ فروردین، رسانه‌های حکومتی در ایران از درگیری‌های شدید در منطقه کوه‌سیاه دهدشت از توابع شهرستان کهگیلویه در ارتباط با عملیات نجات خلبان آمریکایی خبر دادند.
فرماندار شهرستان کهگیلویه اعلام کرد در جریان حملات به منطقه کوه‌سیاه، پنج نفر به نام‌های کمال علی‌زاده، مصطفی حبیبی، علی کیانی، سجاد امیری و ابوالفضل پیمان، کشته شدند. این ماجرا همچنین هشت زخمی بر جای گذاشت.
همزمان با کشته شدن یک نفر در حمله به یک کشتی تجاری ایرانی در نزدیکی جزیره هنگام و افزایش نگرانی‌ها درباره عرضه جهانی نفت، دونالد ترامپ احتمال ادامه حضور آمریکا در ایران و «نگه داشتن نفت» را مطرح کرد.
امیر تیموری، فرماندار قشم، عصر یکشنبه ۲۱ شهریور تایید کرد یک کشتی تجاری ایرانی حدود ساعت پنج صبح یکشنبه در محدوده جزیره هنگام و ساحل شیب‌دراز جزیره قشم هدف قرار گرفت.
به گفته او، در این حمله یک نفر کشته و چهار نفر مجروح شدند. خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، نیز گزارش داد این کشتی کانتینربر هنگام حمله ۱۰ خدمه داشته است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا حوالی ۶ صبح به وقت ایران از اصابت یک پرتابه به یک شناور هنگام عبور از تنگه هرمز خبر داد و نوشت این حادثه به آتش‌سوزی در این شناور و تخلیه خدمه آن انجامید. همزمان، رویترز گزارش داد تحولات تازه در خلیج فارس نگرانی‌ها را درباره تشدید اختلال در مسیرهای انتقال انرژی افزایش داده است.
این تحولات در حالی رخ می‌دهد که خط لوله «شرق-غرب» عربستان سعودی پس از حملات پهپادی روز جمعه همچنان از مدار خارج است. این خط لوله در ماه‌های اخیر و در پی کاهش شدید تردد در تنگه هرمز، به یکی از مسیرهای اصلی انتقال نفت عربستان به دریای سرخ تبدیل شده بود.
حمله به این تاسیسات در حالی صورت گرفت که حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی نیز با تصرف بخش یمنی تنگه باب‌المندب و جزایر راهبردی اطراف آن، توان بیشتری برای تهدید کشتیرانی و نفتکش‌های سعودی به دست آورده‌اند.
ترامپ: ممکن است بمانیم و نفت را نگه داریم
در همین حال دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، یکشنبه در جریان سفر به ایرلند بار دیگر درباره چشم‌انداز پایان جنگ سخن گفت و اعلام کرد «ماجرای ایران» ممکن است پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا پایان یابد.
ترامپ گفت جمهوری اسلامی «واقعا می‌خواهد به توافق برسد» و مقام‌های آن «دائما تماس می‌گیرند»، اما تاکید کرد تنها توافقی را خواهد پذیرفت که از نظر او «درست» باشد. تهران پیش‌تر ادعای تماس‌های مکرر برای مذاکره را رد کرده است.
رییس‌جمهوری آمریکا در عین حال گزینه دیگری را نیز مطرح کرد و گفت آمریکا ممکن است حضور خود در ایران را ادامه دهد و نفت این کشور را در اختیار بگیرد.
او با اشاره به سیاست آمریکا در ونزوئلا گفت: «در نهایت از ایران خارج خواهیم شد، مگر اینکه تصمیم بگیریم بمانیم و مثل ونزوئلا نفت را نگه داریم.»
ترامپ افزود درآمد آمریکا از نفت ونزوئلا «چندین برابر هزینه جنگ را جبران کرده است». او همچنین گفت پس از پایان جنگ ایران، قیمت بنزین در آمریکا «مثل سنگ سقوط خواهد کرد».
ترامپ درباره دیدار برنامه‌ریزی‌شده کشورهای خلیج فارس با جمهوری اسلامی نیز گفت دیدار آنها با ایران برایش اهمیتی ندارد و این موضوع «به خودشان مربوط است».
قرار است جمهوری اسلامی و شماری از کشورهای منطقه دوشنبه در عمان درباره تنگه هرمز و سازوکار احتمالی برای کشتیرانی در این آبراه گفت‌وگو کنند. مذاکرات عمان و جمهوری اسلامی در هفته‌های گذشته با هدف گشایش در وضعیت تنگه هرمز و رسیدن به راه‌حلی پایدار برای حل این مناقشه تاکنون به نتیجه‌ای نرسیده است.
ذخیره نفت ینبع تنها برای پنج تا هفت روز
همزمان با این تحولات، معامله‌گران و خریداران نفت عربستان به رویترز گفتند ذخایر موجود در بندر ینبع در ساحل دریای سرخ، در صورت ادامه توقف خط لوله، تنها برای حفظ صادرات به مدت پنج تا هفت روز کفایت می‌کند.
در صورت طولانی شدن توقف، ممکن است تا چهار درصد از عرضه جهانی نفت با خطر اختلال روبه‌رو شود؛ آن هم در شرایطی که هم‌اکنون میلیون‌ها بشکه نفت در روز به‌دلیل اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز از بازار خارج شده است.
عربستان سعودی هنوز میزان دقیق خسارت واردشده به خط لوله یا زمان مورد نیاز برای بازگرداندن آن به مدار را اعلام نکرده است. منابع رویترز برآوردهای متفاوتی، از چند روز تا چند هفته، برای تعمیر آن ارائه کرده‌اند و تصاویر ماهواره‌ای ستون‌های بزرگ دود را در نقاطی در امتداد مسیر خط لوله نشان داده‌اند.
قیمت نفت هفته گذشته برای نخستین بار از ماه ژوئیه از ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد. معامله‌گران انتظار دارند تحولات آخر هفته با بازگشایی بازارها در روز دوشنبه فشار صعودی تازه‌ای بر قیمت نفت وارد کند.
در عربستان سعودی نیز رسانه‌های دولتی تصاویری از خسارت به خانه‌ها و یک مسجد در استان جازان منتشر کردند. حوثی‌ها جداگانه مدعی شدند یک پایگاه نظامی عربستان را در یکی از استان‌های همجوار هدف قرار داده‌اند. این گروه در روزهای اخیر پیشروی خود را در امتداد ساحل دریای سرخ گسترش داده است.
جمهوری اسلامی تنگه هرمز را بست و آمریکا، بنادر جنوب ایران را محاصره دریایی کرد. این بنادر که خالی شدند، پاکستان و ترکیه، میانجی‌های مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا، مسیر زمینی را چهار برابر گران‌تر، پیش پای حکومت گذاشتند.
بیش از ۸۰ درصد تجارت خارجی ایران تنها از طریق دو بندر «رجایی» و «امام»، به‌ترتیب بزرگ‌ترین بندر کانتینری و بندر فله‌ای کشور در خلیج فارس، انجام می‌شد. وقتی این دو بندر در پی محاصره دریایی عملا از مدار خارج شدند، چاره‌ای جز حمل‌ونقل زمینی برای جمهوری اسلامی باقی نماند.
پاکستان با بندرهای کراچی، قاسم و گوادر در جنوب‌شرق و ترکیه با بندر مرسین، در شمال‌غرب، از این فرصت استفاده کردند. کالاهایی که پیش‌تر به‌طور مستقیم وارد بنادر خلیج فارس می‌شد، حالا باید یک بار در بندرهای پاکستان تخلیه شوند و از آنجا، با پرداخت عوارض به پاکستان، به ایران برسند؛ یا در مسیر شمال‌غرب، به مدیترانه بروند، در مرسین تخلیه شوند و از آنجا با دادن عوارض به ترکیه، راهی ایران شوند.
این مسیرها نیز قابل اتکا نیستند و تضمینی وجود ندارد که بار به ایران برسد. در پی تشدید درگیری‌های اخیر در منطقه، مدام اخبار پراکنده‌ای از بسته شدن مرزهای زمینی در ترکیه، پاکستان و در آخرین نمونه، عراق، منتشر شده است.
رانندگان کامیون در شبکه‌های اجتماعی روایت‌های متعددی از گیر افتادن پشت مرزها، به‌ویژه در مرزهای پاکستان منتشر و روایت‌هایی از درخواست مبالغ بسیار بالا بابت عوارض عبور مطرح کرده‌اند.
هنوز درآمدی که جمهوری اسلامی انتظار دارد از دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز به دست آورد، محقق نشده و معلوم نیست اصلا محقق شود؛ در مقابل، هزینه حمل‌ونقل زمینی همین حالا چهار برابر شده است.
مرداد امسال، مجیدرضا حریری، رییس اتاق بازرگانی ایران و چین، گفت هزینه حمل یک کانتینر از چین تا ایران، پیش از محاصره، حدود سه هزار دلار بود و حالا برای حمل همان کانتینر باید ۱۲ هزار دلار پرداخت شود.
او هزینه ادامه این وضعیت را ۱۸ میلیارد دلار برآورد کرد.
مسیرهای جایگزین
پس از محاصره دریایی، بازرگانان ایرانی ناچارند بار را که به‌طور سنتی از بندرهای شرق و جنوب چین ارسال می‌شد، ابتدا به خورگس و آلاشانکو در غرب چین ببرند و از آنجا با قطار یا جاده، از طریق خط آهن‌هایی که از قزاقستان و ترکمنستان یا قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان می‌گذرد، به سرخس یا اینچه‌برون بفرستند.
به دلیل تفاوت عرض خطوط راه‌آهن در این مسیرها، مجموعه چرخ‌های واگن‌ها باید در بخشی از مسیر تعویض شود. این فرایند زمان حمل را افزایش می‌دهد.
اگرچه با بستن تنگه هرمز، بندرهای جنوب ایران از رونق افتاده‌اند، اما در جنوب ترکیه، بندر مرسین این روزها، شلوغ‌تر از همیشه است؛ کشتی‌ها در آن بندر پهلو می‌گیرند و بار از طریق جاده، از مرز بازرگان، یا از طریق راه‌آهن، از مرز رازی، به ایران ارسال می‌شود.
در جنوب‌شرق، بندر گوادر پاکستان رونق پیدا کرده است. کشتی‌هایی که پیش از درگیری‌ها می‌توانستند مستقیم در بندرهای ایران پهلو بگیرند، حالا در گوادر پهلو می‌گیرند و بارشان از آنجا به‌صورت زمینی به ریمدان منتقل می‌شود. برخی هم از مسیری دورتر، از بندر کراچی، به ایران می‌آیند.
در شمال کشور، بزرگ‌ترین بندر، امیرآباد است. هرچند ظرفیت‌های امیرآباد و بندر انزلی با بندرهای جنوب ایران قابل قیاس نیستند، اما مثل گذشته در تجارت با روسیه فعال‌اند.
مرزهای غربی ایران با عراق به‌طور سنتی بیشتر برای تجارت منطقه‌ای فعال بوده‌اند. فقط مرز شلمچه در منتهی‌الیه جنوب‌غربی ایران، به‌دلیل نزدیکی به بندر ام‌قصر عراق، به صورت بالقوه می‌تواند نقش تجاری ایفا کند.
سرنوشت تجارت از طریق مسیر هوایی که تنها برای برخی کالاها به‌صرفه است نیز مبهم است. اگر تحریم‌های جدید هوایی این بخش را نیز درگیر کند، عرصه برای بازرگانان ایرانی تنگ‌تر هم خواهد شد.
تمام این هزینه‌های اضافه، در نهایت از جیب مردم ایران به‌عنوان مصرف کننده نهایی پرداخت خواهد شد.
رویترز گزارش داد حمله تازه به یک شناور در تنگه هرمز، همزمان با توقف فعالیت خط لوله نفت «شرق-غرب» عربستان سعودی، نگرانی‌ها درباره امنیت عرضه انرژی را افزایش داده است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد گزارشی از اصابت پرتابه به یک شناور هنگام عبور از تنگه هرمز دریافت کرده، اما تا بامداد یکشنبه ۲۲ شهریور میزان خسارت و وضعیت خدمه مشخص نبوده است. طبق این گزارش گزارش حمله در ساعت ۱۱ شنبه‌شب به وقت محلی به این مرکز مخابره شده بود. این گزارش پس از آن منتشر شد که عربستان سعودی از تعطیلی موقت و احتیاطی خط لوله «شرق-غرب» در پی حمله پهپادی خبر داد. بغداد و ریاض مبدا حمله را خاک عراق اعلام کردند، اما مسئولیت آن را بلافاصله هیچ گروهی بر عهده نگرفت.
خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری «شرق-غرب» در ماه‌های گذشته، با محدود شدن شدید تردد در تنگه هرمز، به مسیری حیاتی برای صادرات نفت تبدیل شده بود. به گزارش رویترز، این خط لوله روزانه چهار تا پنج میلیون بشکه نفت، معادل چهار تا پنج درصد عرضه جهانی، منتقل می‌کرد. توقف فعالیت آن در شرایطی رخ داده که قیمت نفت برنت در هفته گذشته بار دیگر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت. وزارت خارجه عربستان سعودی از زخمی شدن شماری از افراد و خسارت به خط لوله خبر داده، اما جزئیاتی درباره تاثیر حمله بر صادرات منتشر نکرده است.
سه منبع به رویترز گفتند بن سلمان در تماس تلفنی روز پنج‌شنبه ۱۹ شهریور با ترامپ خواستار کمک نظامی آمریکا علیه حوثی‌ها شد، اما واشینگتن اعلام کرد فعلا مستقیما مداخله نمی‌کند و کمک اطلاعاتی ارائه خواهد داد. ترامپ تماس با ولیعهد را تایید کرد و گفت حوثی‌ها نیز از دولتش خواسته‌اند وارد درگیری نشود. همزمان، چهار منبع در دولت یمن از تصرف جزیره راهبردی پریم در تنگه باب‌المندب به دست حوثی‌ها خبر دادند؛ پیشروی‌ای که خطر گسترش اختلال به مسیر دریای سرخ را افزایش می‌دهد.
در عرصه دیپلماتیک، جمهوری اسلامی اعلام کرده است روز دوشنبه ۲۳ شهریور در نشستی منطقه‌ای در عمان درباره آینده تنگه هرمز شرکت می‌کند. با این حال، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت انتظار نمی‌رود این نشست به امضای توافقی بینجامد. یک منبع نیز به خبرگزاری حکومتی تسنیم گفت تفاهم تهران و مسقط درباره مسیرهای عبور در نشست ارائه خواهد شد، اما بازگشایی تنگه به تحقق هفت شرط ایران از سوی آمریکا بستگی دارد. به نوشته رویترز، تهران خواهان به رسمیت شناخته شدن کنترل خود بر تنگه و دریافت عوارض از کشتی‌هاست؛ خواسته‌ای که واشینگتن رد می‌کند.
بحرین شنبه ۲۱ شهریور اعلام کرد تا زمانی که روابط دیپلماتیک میان منامه و تهران از سر گرفته نشود، در نشست پیشنهادی میان کشورهای خلیج فارس و جمهوری اسلامی در عمان برای گفت‌وگو درباره تنگه هرمز شرکت نخواهد کرد.
وزارت امور خارجه بحرین با اشاره به حملات جمهوری اسلامی به زیرساخت‌ها در سراسر منطقه خلیج فارس اعلام کرد که امنیت و ثبات منطقه‌ای «نه با نادیده گرفتن حملات و سکوت در برابر پیامدهای آنها تامین می‌شود و نه از طریق سیاست مماشات.»
تهران روز جمعه اعلام کرد که قصد دارد دوشنبه در نشستی با کشورهای خلیج فارس در عمان شرکت کند. عمان هنوز برگزاری این نشست را به‌طور رسمی اعلام نکرده و دیگر کشورهای منطقه نیز تاکنون در این باره سکوت کرده‌اند.
خبرگزاری رویترز شنبه به‌نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد نشست برنامه‌ریزی‌شده روز دوشنبه در عمان فرصتی برای گفت‌وگو درباره موضوعاتی از جمله تنگه هرمز خواهد بود، اما انتظار نمی‌رود این نشست به امضای توافقی درباره این آبراه تحت محاصره منجر شود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، نیز شنبه گفت نتایج مذاکرات تهران و مسقط درباره مسیرهای موقت کشتیرانی در تنگه هرمز، دوشنبه ۲۳ شهریور در نشست وزیران خارجه کشورهای ساحلی خلیج فارس و دریای عمان در مسقط ارائه خواهد شد.
بقایی پیش‌تر به خبرگزاری ایلنا گفته بود این نشست با حضور جمهوری اسلامی، عراق و دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس و دریای عمان در عمان برگزار می‌شود و تحولات منطقه‌ای نیز در آن بررسی خواهد شد.
او همچنین گفت تهران و مسقط درباره مسیرهای موقت کشتیرانی در تنگه هرمز به تفاهم رسیدند و نتایج این مذاکرات در نشست وزیران خارجه کشورهای منطقه بررسی خواهد شد.
جمهوری اسلامی و عمان مدت‌هاست درباره توافقی بر سر نحوه کنترل عبور و مرور شناورها از تنگه هرمز مذاکره می‌کنند. عمان می‌گوید که در مذاکراتش با تهران از حمایت دیگر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس برخوردار است.
وزارت امور خارجه بحرین در بیانیه روز شنبه خود به حمله این هفته به خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی و هدف قرار گرفتن یک مخزن آمونیاک در بحرین اشاره کرد که به گفته آن، «نزدیک بود به یک فاجعه گسترده منجر شود.»
وزارت امور خارجه بحرین گفت این حوادث «نشان می‌دهد که حملات به تاسیسات غیرنظامی و اقتصادی همچنان یک تهدید جاری است، نه تهدیدی که به گذشته تعلق داشته باشد.»
این وزارتخانه افزود: «گفت‌وگو نمی‌تواند بر نادیده گرفتن واقعیت‌ها استوار باشد.»
وزارت امور خارجه بحرین گفت موضع این کشور از طریق کانال‌های رسمی به عمان منتقل شده است و در عین حال تاکید کرد که پادشاهی بحرین همچنان به گفت‌وگو متعهد است و از تلاش‌های دیپلماتیک عمان قدردانی می‌کند.
بحرین که در سال ۲۰۱۶ و در جریان بحرانی پیشین روابط دیپلماتیک خود را با جمهوری اسلامی قطع کرد، خواستار آن شد که تنگه هرمز بدون «تبعیض، دریافت هزینه یا نیاز به مجوز» باز باشد و گفت هرگونه ترتیبات در این زمینه باید هر شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس را دربر گیرد.
بحرین چهار شرط را که برای دستیابی به صلح پایدار ضروری می‌داند، مطرح کرده است: پایان دادن به حملات؛ پاسخگویی بین‌المللی و پرداخت غرامت بابت خسارات؛ احترام به حاکمیت کشورها و ممنوعیت استفاده از قلمرو یک کشور به‌عنوان سکوی پرتاب برای حمله به کشوری دیگر؛ و حل‌وفصل اختلافات باقی‌مانده از راه‌های قانونی.
نشست دوشنبه در عمان پس از آن برگزار می‌شود که عربستان سعودی روز جمعه اعلام کرد پهپادهایی که از عراق به پرواز درآمده بودند، خط لوله شرق-غرب این کشور را در مناطق ریاض و مدینه هدف قرار داده‌اند.
عربستان سعودی به‌عنوان اقدامی احتیاطی، این خط لوله را به‌طورموقت تعطیل کرد و اعلام کرد برای آنکه به بغداد که دستور انجام تحقیقات فوری را صادر کرده است، فرصت دهد از انجام حملات بیشتر از خاک عراق جلوگیری کند، تصمیم گرفته است دست به اقدام تلافی‌جویانه نزند.
در مقابل عراق شنبه اعلام کرد که سه گذرگاه مرزی با ایران را پس از کشف پرتابگرهای پهپاد بسته است.
بحرین در حال حاضر یکی از کرسی‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد را در اختیار دارد.
وزارت امور خارجه این کشور در بیانیه شنبه خود اعلام کرد به تلاش از طریق مجاری دیپلماتیک و حقوقی برای تضمین آزادی کشتیرانی و امنیت منطقه ادامه خواهد داد و همچنان آماده است از ترتیباتی مبتنی بر اجماع و استوار بر حقوق بین‌الملل حمایت کند.
این کشور اعلام کرد هرگونه ترتیبات آینده برای تنظیم کشتیرانی در تنگه هرمز باید بر اساس کنوانسیون ۱۹۸۲ سازمان ملل متحد درباره حقوق دریاها باشد و به تایید سازمان بین‌المللی دریانوردی برسد.
بحرین در پایان تاکید کرد:«پادشاهی بحرین درِ صلح را نمی‌بندد، اما آن را به بهای عدالت نیز باز نخواهد کرد. صلحی که بر عدالت استوار نباشد، صرفاً آتش‌بسی است که در انتظار پایان خود است.»
وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد جمهوری اسلامی پیش از حمله موشکی مرگبار به پایگاهی در اردن، تصاویر ماهواره‌ای با وضوح بالا را از نهادهای چینی تهیه کرده بود؛ موضوعی که پکن آن را نپذیرفته است.
در حمله ۲۶ تیر، موشک‌های بالستیک جمهوری اسلامی به محل اسکان نیروهای آمریکایی در پایگاه هوایی موفق‌السلطی در شمال‌شرق اردن اصابت کردند. سه سرباز آمریکایی کشته و چهار نفر دیگر زخمی شدند. به گفته مقام‌های آمریکایی، حکومت ایران هواپیماهای سرنشین‌دار و بدون سرنشین مستقر در پایگاه را نیز هدف قرار داد.
این حمله یکی از سه حمله موشکی جداگانه به پایگاه طی ۲۴ ساعت بود و نخستین تلفات نیروهای آمریکایی پس از آتش‌بس ماه آوریل را رقم زد. مقام‌های آمریکایی می‌گویند این رویداد، هم دشواری حفاظت از نیروها در یک پایگاه به‌شدت محافظت‌شده و هم بهبود توان جمهوری اسلامی برای هدف قرار دادن مواضع آمریکا را آشکار کرد.
بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، تهران تصاویر پایگاه را پیش و پس از حمله از نهادهای چینی تهیه کرده بود. مقام‌های آمریکایی نام این نهادها را اعلام نکردند و پکن را نیز به دخالت مستقیم در حمله متهم نکردند، اما گفتند ارتباط میان تصاویر و عملیات موشکی را شناسایی کرده‌اند. به ارزیابی آنها، این روشن‌ترین نشانه تا امروز از پیامدهای مرگبار حمایت چین از حکومت ایران برای نیروهای آمریکایی است.
جمهوری اسلامی سه روز پس از حمله، تصاویر با وضوح بالایی منتشر کرد که خسارت در سه بخش پایگاه را نشان می‌داد. وال‌استریت ژورنال نیز با بررسی تصاویر عمومی با وضوح پایین‌تر، آسیب دیدن بیش از ۲۰ سازه را در این مناطق شناسایی کرد. ویدیویی که این روزنامه صحت آن را تایید کرده نیز لحظه حمله موشک‌های بالستیک به پایگاه را نشان می‌دهد.
مقام‌های آمریکایی گفتند واشینگتن موضوع تصاویر مرتبط با حمله را با مقام‌های چینی در میان گذاشته، اما آنها این ادعا را رد کرده و خواستار ارائه مدرک شده‌اند. سفارت چین در واشینگتن به درخواست وال‌استریت ژورنال برای اظهارنظر پاسخ نداد و وزارت خارجه این کشور نیز «برخی نهادها» را به تلاش برای مرتبط کردن پکن با جنگ متهم کرد.
آمریکا پیش از حمله نیز به چین هشدار داده بود که شرکت‌های این کشور تصاویر ماهواره‌ای قابل استفاده برای هدف قرار دادن نیروها و تجهیزات آمریکایی را در اختیار حکومت ایران می‌گذارند. دولت دونالد ترامپ در ماه مه سه شرکت چینی «میزارویژن»، «ارث‌آی» و «چانگ‌گوانگ» را به همین دلیل تحریم کرد.
واشینگتن پیش‌تر شرکت چانگ‌گوانگ را متهم کرده بود تصاویری ماهواره‌ای در اختیار حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی قرار داده که مستقیما به حملات این گروه در یمن کمک کرده است. مقام‌های آمریکایی همچنین نگران‌اند چین به ایران برای ردیابی ناو هواپیمابر و دیگر ناوهای جنگی آمریکا کمک کند؛ به‌ویژه پس از حملات موشکی اخیر جمهوری اسلامی به کشتی‌های در حال حرکت.
جیم لمسون، تحلیلگر پیشین سیا، گفت تصاویر تازه و با وضوح بالا می‌توانند تغییرات اخیر در یک پایگاه را آشکار و به حکومت ایران در انتخاب اهداف موثرتر کمک کنند. به گفته او، تصاویر پس از حمله نیز برای ارزیابی خسارت و تصمیم‌گیری درباره محل و زمان عملیات بعدی کاربرد دارند.
مقام‌ها و تحلیلگران می‌گویند تصاویر چینی احتمالا تنها یکی از چند منبع اطلاعاتی جمهوری اسلامی بوده‌اند. نیروهای نظامی جمهوری اسلامی از ماهواره‌ها و منابع انسانی خود و همچنین اطلاعات و تصاویر روسیه استفاده می‌کند. فناوری چینی مورد استفاده تهران نیز علاوه بر تصاویر ماهواره‌ای، خدمات ناوبری و قطعات پهپادها و موشک‌ها را دربر می‌گیرد.
این یافته‌ها ممکن است در آستانه دیدار برنامه‌ریزی‌شده ترامپ و شی جین‌پینگ در ۲۴ سپتامبر، تنش میان دو کشور را افزایش دهد. با این حال، دولت ترامپ که حفظ روابط با چین را در اولویت قرار داده، تاکنون تاثیر کمک‌های پکن بر توان عملیاتی حکومت ایران را در اظهارات علنی کم‌اهمیت جلوه داده است.
