عربستان برای برگزاری نشست آشتی با جمهوری اسلامی با موانع روبهرو شد
بر اساس گزارش وبسایت «هاوس آو سعود»، عربستان سعودی در حال بررسی برگزاری نشستی برای آشتی میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و جمهوری اسلامی است، اما هنوز هیچ شرکتکننده رسمی از دو طرف تایید نشده و چارچوب مشخصی برای این نشست وجود ندارد.
این گزارش مدعی است اختلافهای داخلی در شورای همکاری خلیج فارس و ابهام درباره مرجع تصمیمگیری در ایران، از مهمترین موانع برگزاری چنین نشستی است.
مقامهای عربستان، جمهوری اسلامی و شورای همکاری خلیج فارس تاکنون درباره این گزارش اظهار نظری نکردهاند.
خبرگزاری رویترز در گزارشی این سفر را نشاندهنده تحول ژئوپلیتیکی سوریه تحت رهبری الشرع دانسته و نوشته است فرمانده پیشین القاعده که روابط نزدیکی با قدرتهای غربی و کشورهای خاورمیانه که در دوران حکومت اسد از دمشق فاصله گرفته بودند، برقرار کرده و در تلاش است کشوری را که طی ۱۳ سال جنگ ویران شده، بازسازی کند.
مکرون پس از ورود به دمشق در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «من اینجا هستم تا بر تعهد فرانسه به مردم سوریه تاکید کنم. برای سوریهای مستقل، متحد در عین تنوع، و در صلح با همسایگانش. بیایید با هم صفحهای تازه از ثبات و صلح بگشاییم.»
مکرون در فرودگاه دمشق مورد استقبال اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، قرار گرفت. او دوشنبه شب در شامی کاری با احمد الشرع شرکت میکند و سهشنبه نیز مذاکراتی با رهبران این کشور خواهد داشت.
بازسازی سوریه یکی از محورهای اصلی این سفر خواهد بود. شماری از مدیران ارشد شرکتهای بزرگ، از جمله مدیران عامل توتالانرژیز (TotalEnergies) و شرکت فرانسوی حملونقل کانتینری سیامای سیجیام (CMA CGM) رییسجمهوری سوریه را در این سفر همراهی میکنند.
یک مقام کاخ الیزه پیش از سفر به خبرنگاران گفت که مکرون همچنین بر تعهد فرانسه به سوریهای آزاد، چندصدایی و احترامگذار به تمامی اقوام و مذاهب تاکید خواهد کرد و با شهروندان سوری از پیشینهها و گرایشهای مختلف دیدار خواهد داشت.
الشرع که از اکثریت سنی سوریه است، پس از پایان دادن به بیش از پنج دهه حکومت سختگیرانه خاندان اسد، وعده داده است نظامی فراگیر در سوریه ایجاد کند. با این حال، این وعده با موجهایی از خشونت میان نیروهای طرفدار دولت و اعضای اقلیتهای مذهبی و قومی روبهرو شده است؛ درگیریهایی که سال گذشته صدها کشته بر جای گذاشت.
یک مقام کاخ ریاستجمهوری فرانسه گفت سوریه تنها زمانی میتواند شریک فرانسه باشد که اصل تکثرگرایی را بهطور کامل رعایت کند. از نظر پاریس، به هیچ وجه قابل قبول نیست که صرفا یک شکل از انحصار قدرت جایگزین شکل دیگری شود.
الشرع سال گذشته در نخستین سفر خود به یک کشور اروپایی پس از سرنگونی اسد، با مکرون در فرانسه دیدار کرده بود. مکرون از اصلیترین حامیان لغو تحریمهای غرب علیه سوریه بود؛ تحریمهایی که بخش عمده آنها سال گذشته برداشته شد.
هشدار درباره هرگونه مداخله در لبنان
الشرع که در سال ۲۰۱۶ روابط خود را با القاعده قطع کرد، سوریه را وارد مرحلهای تازه کرده است؛ تغییری که در روابط نزدیک او با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز بازتاب یافته است. سال گذشته، دمشق به ائتلاف جهانی به رهبری آمریکا علیه گروه «دولت اسلامی» (داعش) پیوست.
ترامپ اخیرا احتمال مشارکت نیروهای سوری در نبرد با حزبالله لبنان، گروه شیعه مورد حمایت ایران، را مطرح کرده است؛ گروهی که در جریان جنگ داخلی سوریه در کنار بشار اسد جنگیده بود.
مقام کاخ الیزه به خبرنگاران گفت مکرون بهصراحت به الشرع اعلام کرده است که سوریه تحت هیچ شرایطی نباید نیروهای خود را به لبنان اعزام کند و الشرع نیز پاسخ داده که فارغ از هرگونه درخواست یا فشار، دست به چنین اقدامی نخواهد زد.
الشرع پیشتر نیز آنچه را «شایعات» درباره حضور نیروهای سوری در لبنان خوانده، رد کرده بود.
پس از سقوط اسد، فرانسه در میانجیگری میان دولت دمشق و گروههای کرد سوریه، که در چارچوب ائتلاف ضد داعش کنترل بخش بزرگی از شمال این کشور را در اختیار گرفته بودند، نقش ایفا کرد.
دولت دمشق و گروههای اصلی کرد سوریه در ماه فوریه، پس از آنکه نیروهای دولتی بخشهای وسیعی از مناطق تحت کنترل کردها را تصرف کردند، توافقی برای ادغام این مناطق امضا کردند؛ توافقی که با حمایت آمریکا حاصل شد.
سفر رهبران قطر و اوکراین
فرانسه از سال ۱۹۲۰ تا زمان استقلال سوریه در سال ۱۹۴۶، این کشور را تحت قیمومت خود اداره میکرد.
منابع دیپلماتیک اعلام کردند که گفتوگوها بر همکاری در زمینه مبارزه با تروریسم و همچنین احتمال ارتقای روابط دیپلماتیک متمرکز خواهد بود. فرانسه در حال حاضر تنها از طریق یک کاردار که حضور دائمی در دمشق ندارد و عمدتا در بیروت مستقر است، در سوریه نمایندگی دارد.
اتحادیه اروپا در ماه مه ۲۰۲۵ تمامی تحریمهای اقتصادی علیه سوریه را لغو کرد، اما همچنان تحریمهای مربوط به اعضای دولت پیشین اسد و همچنین تحریمهایی را که به دلایل امنیتی وضع شده بود، حفظ کرده است.
همچنین در ماه مه، اتحادیه اروپا نام هفت نهاد سوری از جمله وزارتخانههای دفاع و کشور سوریه را از فهرست تحریمها حذف کرد، اما همزمان محدودیتها علیه اشخاص و نهادهای وابسته به دولت سابق اسد را تمدید کرد.
شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، نخستین رییس کشور خارجی بود که پس از سقوط اسد به سوریه سفر کرد. او در ژانویه ۲۰۲۵ وارد دمشق شد. اورزولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، نیز در همان ماه از سوریه دیدار کرد. همچنین ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در جریان سفر خود به سوریه در ماه آوریل با احمد الشرع دیدار کرد.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال، جمهوری اسلامی هرگز اهداف خود را درباره تنگه هرمز پنهان نکرده است: مالکیت ایران بر تنگه هرمز و عبور کشتیها تنها در ازای پرداخت عوارض و دریافت مجوز از تهران. حکومت ایران اکنون برای تحقق چنین امری اعلام کرده است که کشورهای «دوست» مانند چین ممکن است در این آبراه بینالمللی از امتیازاتی ویژه برخوردار شوند.
عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر جمهوری اسلامی در چین شنبه ۱۳ تیر در پکن اعلام کرد که جمهوری اسلامی برای عبور کشتیها از تنگه هرمز قطعا هزینه خدمات دریافت خواهد کرد اما چین و دیگر کشورهای «دوست» ممکن است درباره میزان و نوع این هزینهها از «ملاحظات ویژه» برخوردار شوند.
بهنوشته والاستریت ژورنال به این ترتیب، سیاست خارجی جمهوری اسلامی به عامل تعیینکننده جریان انرژی جهان تبدیل خواهد شد و این وضعیت با «عبور آزاد» یا «باز بودن تنگه هرمز» که دونالد ترامپ و جیدی ونس، رییسجمهوری آمریکا ومعاون او آن را مهمترین دستاورد توافق خود معرفی کردهاند، همخوانی ندارد.
شورای سردبیری این روزنامه در سرمقاله خود افزوده است: « اگر متن یادداشت تفاهم را با دقت بخوانیم، این توافق ایران را تنها برای مدت ۶۰ روز متعهد میکند که عوارضی دریافت نکند و در عین حال به تهران اختیار میدهد که در گفتوگو با عمان، سازوکار آینده اداره و خدمات دریایی در تنگه را تعیین کند.»
دولت ترامپ استدلال میکند که عبارتبندی دقیق توافق به اندازه توازن قدرت اهمیت ندارد. بهنوشته والاستریت ژورنال این استدلال قابل درک است، اما حکومت ایران تنها چند هفته پیش با پهپاد به دو کشتی حمله کرد و همچنان کشتیهایی را که از مسیر آزاد عمان در تنگه هرمز عبور میکنند، تهدید میکند.
در روزهای اخیر، نزدیک به یکسوم کشتیهای عبوری از مسیر عمان استفاده کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد اقدامات قهری جمهوری اسلامی هنوز بهطور کامل موفق نبوده است اما حکومت ایران هر زمان که بخواهد میتواند دوباره به شناورها حمله کند. این حکومت تاکنون کشتیها را وادار کرده است سیستمهای شناسایی خود را خاموش کنند، ناگهان تغییر مسیر دهند و برای عبور به حمایت نظامی آمریکا متکی باشند. کشورهای حوزه خلیج فارس نیز در حال بررسی مصالحههایی با جمهوری اسلامی هستند تا عبور کشتیها را تضمین کنند.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال اهمیت این موضوع تنها مالی یا مربوط به ایجاد یک سابقه جدید نیست. در حالی که ترامپ میکوشد از این درگیری عبور کند، جمهوری اسلامی همچنان میجنگد تا بتواند روزبهروز و کشتیبهکشتی تصمیم بگیرد که کدام کشورها سوخت خود را بهموقع دریافت کنند. تهران که در زمان جنگ دوباره از «سلاح نفت» استفاده کرد، اکنون میکوشد همان ابزار را در دوران صلح نیز به شکلی رسمی و مشروع تثبیت کند.
در پایان این یادداشت تاکید شده است که اعطای امتیاز ویژه از سوی جمهوری اسلامی به چین در تنگه هرمز نشان میدهد که کشورهای رقیب آمریکا همچنان به همکاری با یکدیگر ادامه میدهند و این همکاری به زیان منافع ایالات متحده است. تهران برای فروش نفت خود و بازسازی برنامه موشکیاش به پکن وابسته است. مسکو نیز در ازای پهپادها و مهمات تولید انبوه ایران، تجهیزات نظامی و اطلاعات در اختیار تهران قرار میدهد. اگر جمهوری اسلامی مالک و ادارهکننده تنگه هرمز شود، عبور رایگان این کشورها از این آبراه را میتوان تضمینشده دانست.
