رویترز به نقل از دادههای کشتیرانی گزارش داد پس از اعلام جمهوری اسلامی درباره بستن دوباره تنگه هرمز، شمار کشتیهای عبوری از این آبراه به شدت کاهش یافت. بر اساس دادههای کپلر، تنها پنج کشتی یکشنبه از تنگه هرمز عبور کردند، در حالی که این رقم روز شنبه ۲۶ کشتی بود.
خبرگزاری رویترز به نقل از «دادههای کشتیرانی» نوشت که تعداد کشتیهایی که یکشنبه از تنگه هرمز عبور کردند، پس از اعلام تهران مبنی بر بستن مجدد این آبراه «بهدلیل نقض توافق موقت صلح توسط اسرائیل و آمریکا»، به شدت کاهش یافت.
بر اساس این گزارش، دادههای شرکت تحلیلی کپلر نشان میدهد که پنج کشتی یکشنبه از تنگه هرمز عبور کردند، در حالی که شنبه ۲۶ کشتی از این آبراه عبور کرده بودند.
این پنج کشتی شامل سه نفتکش بسیار بزرگ حامل دو میلیون بشکه نفت خام و نفت کوره عربستان سعودی بودند که یکی از آنها به سمت ژاپن میرفت.
رویترز اشاره کرد که این دادهها ممکن است شامل کشتیهایی که هنگام سفر در خلیج فارس فرستندههای خود را خاموش میکنند، نشود.
دادهها نشان میدهد که در میان کشتیهایی که شنبه از تنگه هرمز خارج شدند، سه نفتکشحامل نفت خام از امارات متحده عربی، کویت و عراق بودند، در حالی که سه تانکر حامل فرآوردههای نفتی مختلف نیز وجود داشت.
نیویورکتایمز در گزارشی به قلم نیل مکفارکوهار نوشت که دونالد ترامپ هنگام آغاز جنگ علیه [حکومت] ایران در ۲۸ فوریه [۹ اسفند]، این عملیات را گامی بیسابقه برای دگرگون کردن خاورمیانه و پایان دادن به تهدید جمهوری اسلامی توصیف کرده بود. با این حال، حدود ۱۰۰ روز بعد و پس از دستیابی تهران و واشینگتن به یادداشت تفاهمی برای پایان جنگ، بسیاری از تحلیلگران معتقدند تغییر بنیادینی در موازنه منطقهای ایجاد نشده است.
دونالد ترامپ پس از انتشار این گزارش نیویورکتایمز، در تروثسوشال به آن واکنش نشان داد و ضمن رد آن بار دیگر تاکید کرد که ارتش، نیروی دریایی و هوایی، موشکها، پهپادها و توان تولید جمهوری اسلامی تقریبا نابود شدهاند. او افزود اقتصاد ایران فروپاشیده و تورم به ۲۵۰ درصد رسیده است.
به نوشته این روزنامه، برنامه هستهای ایران اگرچه آسیب سنگینی دیده، اما از بین نرفته و سرنوشت آن به مذاکرات آینده موکول شده است. برنامه موشکهای بالستیک ایران نیز در تفاهمنامه جایی ندارد، حکومت جمهوری اسلامی با وجود تغییر در راس هرم قدرت پابرجا مانده، گروههای همپیمان [حکومت] ایران همچنان فعال هستند و درگیری میان اسرائیل و حزبالله نیز ادامه دارد.
نیویورکتایمز همچنین نوشت حتی مهمترین دستاورد فوری توافق، یعنی بازگشایی تنگه هرمز، نیز با چالش روبهرو شده است. به نوشته این روزنامه، نیروهای مسلح حکومت ایران روز شنبه اعلام کردند به دلیل آنچه ناتوانی آمریکا در متوقف کردن درگیریها در لبنان خواندند، بار دیگر این آبراه را خواهند بست، هرچند ارتش آمریکا این ادعا را رد کرده و گفته است تنگه هرمز همچنان مطابق توافق باز است.
کیتلین تالمج، استاد موسسه فناوری ماساچوست (MIT)، به نیویورکتایمز گفت این توافق نتیجه برتری نظامی آمریکا نیست، بلکه حاصل آن است که واشینگتن وارد جنگی فراتر از توان خود شد و اکنون تمایلی به تشدید درگیری ندارد. او افزود اگرچه جلوگیری از گسترش جنگ هدفی ارزشمند است، اما این پرسش همچنان باقی است که در مقایسه با توافق هستهای اولیه ایران، چه دستاوردی حاصل شده است.
به نوشته این روزنامه، در مقابل، جمهوری اسلامی ممکن است از مزایای اقتصادی قابل توجهی برخوردار شود؛ از جمله رفع محاصره دریایی آمریکا، ایجاد صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی با مشارکت کشورهای عربی خلیج فارس، آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده و لغو تحریمهای آمریکا. در مقابل، تهران متعهد میشود خصومت با آمریکا و متحدان منطقهای آن را کنار بگذارد.
نیویورکتایمز نوشت مقامهای جمهوری اسلامی از جنگ بهعنوان یک پیروزی یاد میکنند. محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و از مذاکرهکنندگان ارشد [حکومت] ایران، گفت مهمترین دستاورد جنگ این بود که ایران به ظرفیت خود برای استفاده از تنگه هرمز بهعنوان اهرم فشار پی برده است. او همچنین گفت «دشمنان ایران این ظرفیت بالقوه را به واقعیت تبدیل کردند.» این گزارش میافزاید اگرچه یادداشت تفاهم عبور آزاد کشتیها را برای دو ماه تضمین کرده، تهران تهدید کرده است برای خدمات عبور از تنگه هرمز عوارض دریافت خواهد کرد.
به نوشته نیویورکتایمز، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، این توافق را تلاشی برای تغییر رفتار جمهوری اسلامی و عادیسازی روابط خصمانه چهار دهه گذشته توصیف کرده و گفته است اگر [حکومت] ایران رفتار خود را تغییر ندهد، از مزایای اقتصادی توافق نیز بهرهمند نخواهد شد.
با این حال، کارشناسان به این ارزیابی خوشبین نیستند. کریم حجاج، مدیر موسسه بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم، به نیویورکتایمز گفت جنگهای خاورمیانه معمولاً به افراطگرایی بیشتر منجر میشوند و منطقه پس از این جنگ ناامنتر از گذشته خواهد بود.
این گزارش سپس پیامدهای توافق را برای بازیگران اصلی منطقه بررسی میکند. به نوشته نیویورکتایمز، ایالات متحده با حمله مستقیم به ایران، مهمترین ابزار بازدارندگی خود یعنی تهدید به استفاده از زور را مصرف کرد، اما به اهدافش نرسید. به گفته تحلیلگران، حملات [حکومت] ایران به پایگاههای آمریکا نیز تصور آسیبناپذیر بودن این پایگاهها را خدشهدار کرد. افزون بر این، یادداشت تفاهم خروج نیروهای آمریکایی از «مجاورت» ایران را ظرف ۳۰ روز پیشبینی کرده است؛ بندی که به گفته رابرت فورد، سفیر پیشین آمریکا، پرسشهای جدی درباره سیاست امنیتی واشینگتن ایجاد میکند.
نیویورکتایمز درباره ایران نوشت که جنگ حدود یکهزار و ۷۰۰ کشته غیرنظامی بر جای گذاشت، رهبر جمهوری اسلامی و دهها فرمانده ارشد نظامی کشته شدند، سامانههای پدافندی آسیبپذیری خود را نشان دادند و بازسازی زیرساختهای نظامی و صنعتی صدها میلیارد دلار هزینه خواهد داشت. با این حال، افشون استوار، پژوهشگر مسائل ایران، معتقد است مقاومت حکومت، تصور جمهوری اسلامی از امنیت و توان بقای خود را تقویت کرده است.
به نوشته این روزنامه، اسرائیل نیز برخلاف انتظار خود نتوانست [حکومت] ایران را برای سالها تضعیف کند و در نهایت در توافقی که آمریکا با تهران امضا کرد، به حاشیه رانده شد. دنی سیترینوویچ، افسر بازنشسته اطلاعاتی اسرائیل، این توافق را «فاجعه» و به منزله فروپاشی راهبرد اسرائیل در قبال ایران توصیف کرد. نیویورکتایمز همچنین به انتقادهای مکرر ترامپ از بنیامین نتانیاهو اشاره کرده و آن را نشانهای از شکاف کمسابقه میان دو متحد دانسته است.
در بخش مربوط به لبنان، نیویورکتایمز نوشت حزبالله پس از دو جنگ ویرانگر با کاهش حمایت مردمی روبهرو شده است، اما سپاه پاسداران همچنان در حال بازسازی توان نظامی این گروه است و ممکن است بخشی از منابع مالی اختصاصیافته به ایران برای بازسازی نیز در اختیار حزبالله قرار گیرد؛ موضوعی که میتواند این گروه را به پایبندی به توافق ترغیب کند، هرچند احتمال ادامه درگیریها همچنان وجود دارد.
این گزارش درباره کشورهای عربی خلیج فارس نیز مینویسد که جنگ، این کشورها را وادار کرده است در وابستگی امنیتی خود به آمریکا تجدیدنظر کنند. همزمان، ایده ایجاد یک «پل طلایی» از طریق سرمایهگذاریهای متقابل میان ایران و کشورهای عربی مطرح شده تا هزینه بازگشت به جنگ افزایش یابد.
نیویورکتایمز در پایان، به نقل از پل سالم، تحلیلگر خاورمیانه، نتیجه میگیرد که این یادداشت تفاهم تغییرات ملموس و اساسی ایجاد نکرده است. به گفته او، آمریکا مهمترین اهرم فشار خود را از دست داده و از این رو، این توافق در پایان جنگی طولانی و ویرانگر، دستاورد چندانی به همراه نداشته است.
وبسایت اکسیوس نوشت که مذاکرهکنندگان آمریکا و ایران تا شامگاه یکشنبه در نشست دریاچه لوسرن در سوئیس به مذاکراتی طولانی و تقریباً بیوقفه ادامه دادند. به نوشته این رسانه، هدف این گفتوگوها آغاز یک روند ۶۰ روزه برای دستیابی به توافقی تازه بر سر برنامه هستهای ایران است و تداوم مذاکرات، با وجود اختلافهای قابل توجه، نشان میدهد دو طرف همچنان برای ادامه مسیر دیپلماتیک آمادگی دارند. به گزارش اکسیوس، این مذاکرات همچنین میتواند مقدمهای برای گفتوگوهای گستردهتر درباره امنیت منطقهای باشد.
اکسیوس گزارش داد که هیات آمریکایی به ریاست جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، و با حضور استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان کاخ سفید، در این مذاکرات شرکت کرده است. این گفتوگوها در حالی برگزار شد که ایران روز شنبه ۳۰ خرداد اعلام کرد در واکنش به آنچه نقض آتشبس لبنان از سوی اسرائیل خواند، تنگه هرمز را خواهد بست.
این رسانه به نقل از یک دیپلمات آمریکایی نوشت که یکی از محورهای اصلی مذاکرات، ایجاد «سازوکارهای جلوگیری از تنش در لبنان و اجرای آتشبس» در شرایط درگیری میان حزبالله و نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان بوده است. به گفته این مقام، گفتوگوها همه ابعاد توافق هستهای را دربر گرفته و موضوع تنگه هرمز و اظهارات اخیر مقامهای ایرانی درباره احتمال بستن این آبراه نیز در دستور کار قرار داشته است.
این دیپلمات آمریکایی افزود: «ما بهروشنی اعلام کردیم که میخواهیم اطمینان حاصل کنیم تنگه هرمز کاملاً باز بماند. در این زمینه پیشرفت خوبی داشتیم.»
به گزارش اکسیوس، دو طرف همچنین درباره نحوه اجرای یادداشت تفاهم و چگونگی اطمینان از هماهنگی همه طرفهای مرتبط با آن گفتوگو کردند. علاوه بر این، چارچوبی برای ادامه مذاکرات میان رهبران سیاسی و تیمهای فنی نیز مورد بحث قرار گرفت.
این دیپلمات آمریکایی همچنین گفت نمایندگان آمریکا، ایران، پاکستان و قطر از روند مذاکرات ابراز رضایت کردهاند. به گفته او، میانجیها به دو طرف کمک میکنند تا اختلافها را مدیریت کنند و این دور نخست مذاکرات، زمینه لازم برای اعتمادسازی در مراحل بعدی را فراهم کرده است.
اکسیوس در پایان گزارش خود نوشت که انتظار میرود مذاکرات سیاسی در سطح عالی روز دوشنبه به پایان برسد، اما تیمهای فنی احتمالاً برای ادامه مذاکرات و بررسی جزئیات توافق در سوئیس باقی خواهند ماند.
