خبرگزاری رویترز گزارش داد رهبران اروپایی در نشست گروه هفت به دونالد ترامپ هشدار خواهند داد یک توافق «موقت و سطحی» ممکن است به تثبیت برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی منجر شود. آنها همچنین از رییسجمهوری آمریکا خواهند خواست در راهبرد خود درباره مناقشه اوکراین تجدیدنظر کند.
این نشست که از ۲۵ تا ۲۷ خرداد در منطقه اویان-له-بن فرانسه در ساحل دریاچه ژنو برگزار میشود، رهبران کشورهای فرانسه، بریتانیا، کانادا، آلمان، ایتالیا، ژاپن و ایالات متحده را به همراه نمایندگان اتحادیه اروپا گرد هم آورده است.
ترامپ شامگاه ۲۵ خرداد پس از ورود به فرانسه گفت توافق اخیر میان تهران و واشینگتن «موفقیتهای زیادی به همراه خواهد داشت».
آمریکا و حکومت ایران بامداد ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان دادن به جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم قرار است جمعه ۲۹ خرداد بهطور رسمی در سوئیس امضا شود.
تاکید بر ضرورت دستیابی به توافق نهایی
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، ۲۵ خرداد با اشاره به روند گفتوگوها با جمهوری اسلامی اعلام کرد اولویت اصلی دستیابی به «یک توافق محکم، جدی و نهایی» است.
او افزود گفتوگوهای ظهر سهشنبه بر تضمین امنیت عبور و مرور در تنگه هرمز متمرکز خواهد بود.
این موضوع شامل بررسی تشکیل احتمالی یک ماموریت دریایی به رهبری فرانسه و بریتانیا و همچنین شناسایی مسیرهای جایگزین انرژی برای دور زدن این آبراه است.
این در حالی است که ترامپ ابراز اطمینان کرده است تنگه هرمز ۲۹ خرداد «بهطور کامل» برای کشتیرانی باز خواهد بود.
رهبران امارات متحده عربی، قطر و مصر قرار است در اجلاس گروه هفت در فرانسه حضور یابند.
رویترز به نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داد این کشورها احتمالا وارد جزییات پرونده هستهای جمهوری اسلامی نخواهند شد، اما انتظارات خود را درباره روند آینده تحولات منطقهای و مذاکرات مطرح خواهند کرد.
بر اساس یادداشت تفاهم تهران و واشینگتن، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است. مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
به گزارش رویترز، کشورهای اروپایی بیم آن دارند که تیم مذاکرهکننده آمریکا بهدلیل «کمتجربگی» نتواند در مرحله بعدی به یک توافق هستهای مستحکم دست یابد یا برنامه موشکهای بالستیک تهران را در مذاکرات بگنجاند. موضوعی که میتواند به ادامه تنشها و طولانی شدن بنبست دیپلماتیک منجر شود.
رویترز نوشت فرانسه، بریتانیا و آلمان میکوشند جایگاه خود را در مذاکرات آینده درباره پرونده هستهای جمهوری اسلامی بازیابند. این گفتوگوها در ماههای اخیر عمدتا با محوریت واشینگتن و تهران پیش رفته و نقش کشورهای اروپایی در آن کمرنگ شده است.
تروئیکای اروپایی از سال ۲۰۰۳ درگیر گفتوگوهای هستهای با حکومت ایران بوده و در ادامه نیز در کنار دولت باراک اوباما نقش مهمی در شکلگیری توافق هستهای سال ۲۰۱۵، موسوم به برجام، ایفا کرده است.
در هفتههای گذشته، رییسجمهوری آمریکا بارها برجام را مورد انتقاد قرار داده و آن را «توافق بد» خوانده است.
تلاش برای تغییر راهبرد ترامپ در قبال اوکراین
رویترز در ادامه گزارش داد دیپلماتهای اروپایی اجلاس گروه هفت را فرصتی میدانند تا ترامپ را متقاعد کنند که پیشنهادهای پیشین واشینگتن برای پایان دادن به جنگ اوکراین، «بیش از اندازه به نفع مسکو» بوده است.
بر اساس این گزارش، کشورهای اروپایی قصد دارند به ترامپ این پیام را منتقل کنند که علیرغم تشدید تحریمها علیه مسکو و افزایش حمایتهای نظامی از اوکراین، همچنان آماده گفتوگو با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، هستند.
به باور متحدان اروپایی کییف، این روسیه است که مانع پیشرفت روند صلح شده و نه اوکراین.
ترامپ ۲۵ خرداد اعلام کرد به باور او، پوتین و ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، برای برداشتن گامهایی در جهت خاتمه جنگ آمادگی دارند.
زلنسکی قرار است در نخستین نشست گروه هفت در ۲۶ خرداد که به موضوع «برقراری صلح در اوکراین» اختصاص دارد، حضور یابد و احتمال دیدار جداگانه او با ترامپ نیز مطرح شده است.
در شرایطی که مذاکرات صلح متوقف شده، زلنسکی در تلاش است با فعالتر کردن مسیر دیپلماسی و تقویت نقش اروپا، روند مذاکرات را احیا کند.
او ۲۵ خرداد اعلام کرد پیشنهاد دیدار با پوتین را در حاشیه اجلاس گروه هفت مطرح کرده است، اما مسکو آماده پذیرش چنین پیشنهادی نیست.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، پیشتر در مصاحبه با خبرنگاران در اویان گفت: «اوکراین خط مقدم را حفظ کرده و حتی در برخی مناطق موفق به بازپسگیری بخشی از سرزمینهای خود شده است.»
او اضافه کرد: «اوکراین توانایی هدف قرار دادن اهداف راهبردی در عمق خاک روسیه را توسعه داده است. همچنین به یکی از پیشگامان جهانی در تولید تجهیزات نظامی پیشرفته و نوآورانه تبدیل شده است.»
روسیه اسفند ۱۴۰۰ کارزار نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
اوکراین در هفتههای اخیر حملات خود را به زیرساختهای صنعتی و انرژی روسیه شدت بخشیده است. اقدامی که کییف آن را بخشی از تلاشها برای کاهش منابع مالی مسکو و تسریع روند پایان جنگ میداند.
به نوشته والاستریت ژورنال، ترامپ عصر یکشنبه ۲۴ خرداد، ساعاتی پیش از اعلام عمومی تفاهم برای توافق، نسخهای از سندی را امضا کرد که قرار است چارچوب پایان جنگ چهار ماهه میان آمریکا و حکومت ایران را فراهم کند.
او روز تولد ۸۰ سالگی خود را در حالی سپری کرد که میان تماسهای تبریک و گفتوگوهای فشرده با مقامهای ارشد دولت و رهبران خارجی در رفتوآمد بود تا توافق اولیه میان تهران و واشینگتن را نهایی کند.
ترامپ پس از امضای این سند، از «توافقی بزرگ» سخن گفت که به گفته او «صلح و امنیت را برای سراسر منطقه به ارمغان خواهد آورد». با این حال، این اعلام حتی برخی از مقامهای ارشد دولت او را غافلگیر کرد، زیرا آنان همچنان تصور میکردند مذاکرات درباره مفاد توافق ادامه دارد.
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، متن کامل توافق هنوز منتشر نشده و مقامهای ارشد آمریکایی گفتهاند این سند تنها حدود یک صفحه و نیم است.
تلاش برای جلوگیری از شکست توافق
والاستریت ژورنال نوشت در ساعات پایانی پیش از اعلام توافق، ترامپ سرگرم مهار تنشهایی بود که میتوانست کل روند مذاکرات را از مسیر خارج کند.
او پس از حملات اسرائیل به لبنان، در تماس با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از این اقدام ابراز نارضایتی کرد.
ترامپ گفت: «آنها حمله میکنند، طرف مقابل پاسخ میدهد، بعد دوباره حمله میشود و این چرخه در خاورمیانه هرگز پایان نمییابد.»
او همچنین گفت: «بیبی نباید این کار را میکرد.»
به نوشته والاستریت ژورنال، توافق کنونی پس از آخر هفتهای پرتنش شکل گرفت. دورهای که ترامپ از تهدید تهران به «گزینه نهایی» در صورت شکست مذاکرات، به ستایش آنچه «عاقلترین گروه از رهبران ایران» خواند، رسید.
با وجود اعلام توافق، ابهامها درباره محتوای آن همچنان ادامه دارد. بسیاری از جمهوریخواهان و حامیان سیاست فشار حداکثری علیه جمهوری اسلامی، میگویند هنوز متن توافق را ندیدهاند و نمیدانند آیا این توافق میتواند مساله برنامه هستهای در ایران را حل کند یا نه.
جیمز لنکفورد، سناتور جمهوریخواه، در این باره گفت: «همه ما سوال داریم. هیچکس متن را ندیده است.»
توافقی که جزییاتش هنوز روشن نیست
به نوشته والاستریت ژورنال، ترامپ از زمان آغاز حملات نظامی آمریکا به جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بارها گفته بود توافق با تهران نزدیک است، اما مذاکرات هر بار بدون نتیجه نهایی پایان یافت.
بر اساس اطلاعاتی که تاکنون از چارچوب تفاهم منتشر شده، جمهوری اسلامی تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد و در مقابل، آمریکا محاصره دریایی بنادر و کشتیرانی ایران را پایان خواهد داد.
همچنین آتشبس برای ۶۰ روز تمدید میشود تا دو طرف درباره برنامه هستهای تهران مذاکره کنند.
رسانههای حکومتی در ایران نیز گزارش دادند این توافق شامل پایان درگیریها در همه جبههها، از جمله لبنان، است و کنترل جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز را حفظ میکند.
با این حال، هیچ یک از دو طرف هنوز متن توافق را منتشر نکردهاند و قرار است این کار در روزهای آینده انجام شود.
بر اساس سندی که کاخ سفید در اختیار متحدان سیاسی خود قرار داده و والاستریت ژورنال به آن دست یافته است، دولت ترامپ این توافق را دستاوردی برای شهروندان آمریکایی معرفی کرده است.
واشینگتن گفته است بازگشایی تنگه هرمز به کاهش قیمت انرژی کمک خواهد کرد و آمریکا را از گرفتار شدن در یک جنگ طولانی دیگر، دور نگه میدارد.
این سند همچنین تاکید دارد فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا، برنامه هستهای حکومت ایران را به شدت تضعیف کرده است.
فاصله با شعارهای آغاز جنگ
به نوشته والاستریت ژورنال، مفاد شناختهشده توافق بسیار محدودتر از خواسته «تسلیم بیقید و شرط» است که ترامپ پس از آغاز جنگ مطرح کرده بود.
او ۲۴ خرداد گفت هرگز بهدنبال تغییر حکومت در ایران نبوده است. موضعی که با سخنانش در روزهای آغازین جنگ، تفاوت آشکاری دارد.
ترامپ همچنین برخلاف اظهارات پیشین خود درباره ضرورت تصرف فوری ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران، اکنون گفته است مواد هستهای باقیمانده، خطری فوری ایجاد نمیکنند.
مقامهای آمریکایی به والاستریت ژورنال گفتند زمانی که میانجیهای قطری در اواسط هفته گذشته با پیشنهاد تازهای از تهران بازگشتند، دولت آمریکا به این جمعبندی رسید که توافق موجود، هرچند کامل نیست، اما بهترین گزینه در دسترس است.
ترامپ سپس حملات برنامهریزیشده جدید علیه جمهوری اسلامی را متوقف کرد و به نتانیاهو اطلاع داد انتظار دارد ظرف چند روز، توافق نهایی شود.
در روزهای پایانی مذاکرات، برخی چهرههای تندرو در آمریکا و همچنین گروههایی در داخل جمهوری اسلامی از توافق انتقاد کردند، اما به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، مخالفان توافق نیز راهکار جایگزین مشخصی ارائه نکردند.
در نهایت، به گزارش والاستریت ژورنال، ایران با چارچوب توافق موافقت کرد و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، یادداشت تفاهم را به صورت الکترونیکی امضا کرد.
قرار است مراسم رسمی امضای این توافق، جمعه ۲۹ خرداد در ژنو برگزار شود.
سه ساعت پس از امضای سند، ترامپ در میان تشویق هزاران نفر در محوطه کاخ سفید حاضر شد؛ در حالی که جیدی ونس و استیو ویتکاف، دو تن از مذاکرهکنندگان اصلی توافق، پایان یکی از فشردهترین تلاشهای دیپلماتیک ماههای اخیر را جشن میگرفتند.
جوتارو تامورا، مدیرعامل شرکت کشتیرانی میتسویی، در گفتوگو با روزنامه فایننشالتایمز که سهشنبه ۲۶ خرداد منتشر شد، اعلام کرد با وجود توافق تهران و واشینگتن برای بازگشایی تنگه هرمز، بسیاری از شرکتها در خصوص ازسرگیری تردد شناورهای خود در این آبراه محتاط هستند و ترجیح میدهند تا روشنتر شدن شرایط، صبر کنند.
او افزود: «آنچه باید اتفاق بیفتد، صرفا یک توافق ساده میان کشورهای ذیربط نیست. این توافق باید واقعی و ملموس باشد و آثار آن بهصورت عملی در تنگه هرمز دیده شود، بهگونهای که خطوط کشتیرانی برای عبور دوباره از این مسیر، آسودگی خاطر داشته باشند.»
آمریکا و جمهوری اسلامی بامداد ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان دادن به جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم قرار است جمعه ۲۹ خرداد بهطور رسمی در سوئیس امضا شود.
اظهارات تامورا در شرایطی مطرح شد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۲۵ خرداد اعلام کرد پس از تفاهم اخیر، کشتیها در حال آغاز حرکت از تنگه هرمز هستند و بسیاری از آنها نفت بارگیری کردهاند.
ترامپ وضعیت این گذرگاه راهبردی را «کاملا امن» توصیف کرد.
یک مقام ارشد آمریکایی نیز ۲۵ خرداد در مصاحبه با خبرگزاری رویترز گفت روند افزایش تردد کشتیها در تنگه هرمز «از همین حالا آغاز شده و بهتدریج در طول زمان شتاب خواهد گرفت».
روند بازگشایی تنگه هرمز شاید حتی یک ماه طول بکشد
مدیرعامل شرکت کشتیرانی میتسویی در ادامه اظهارات خود گفت از زمان آغاز جنگ اخیر، تلاشهایی برای بازگشایی تنگه هرمز انجام گرفته، اما هیچ یک به نتیجه نرسیده است.
تامورا افزود: «با توجه به تجربه چند ماه گذشته، گمان میکنم منطقی است فرض کنیم که این روند دستکم چند هفته و شاید حتی یک ماه زمان ببرد.»
فایننشالتایمز نوشت مصاحبه با تامورا پیش از اعلام رسمی تفاهم میان تهران و واشینگتن در ۲۵ خرداد انجام شده است. با این حال، شرکت میتسویی اعلام کرد تامورا پس از اعلام توافق نیز همچنان بر ارزیابی پیشین خود تاکید دارد.
پیش از آغاز جنگ با جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بیش از ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع (الانجی) جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. این مسیر همچنین یکی از شریانهای اصلی انتقال غلات و کالاهای مصرفی به خلیج فارس به شمار میرود.
شرکت میتسویی ژاپن بیش از ۹۰۰ کشتی را در ناوگان خود مدیریت میکند که بیش از ۲۰۰ فروند از آنها به حمل نفت خام، فرآوردههای نفتی و مواد شیمیایی اختصاص دارند.
این شرکت از نظر تعداد نفتکشها، بزرگترین اپراتور نفتکش جهان محسوب میشود.
تلاش برای تخلیه ملوانان گرفتار
فایننشالتایمز به نقل از شرکتهای کشتیرانی و مالکان شناورها گزارش داد مسئولیت هماهنگی برای خروج حدود ۵۰۰ کشتی گرفتار در خلیج فارس باید بر عهده سازمان بینالمللی دریانوردی قرار گیرد.
آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی، اعلام کرد این نهاد وابسته به سازمان ملل در حال ارزیابی امکان عبور کشتیها و انجام تجارت «بهصورت ایمن و مطمئن» است و میکوشد از خطرات احتمالی مانند مینهای دریایی و همچنین ازدحام ترافیکی که میتواند به بروز حوادث منجر شود، جلوگیری کند.
به گفته او، سازمان بینالمللی دریانوردی همچنان در تلاش است تا «کریدوری امن» برای تخلیه دریانوردانی که بیش از ۱۰۰ روز در خلیج فارس گرفتار شدهاند، ایجاد کند.
رویترز اول خرداد نوشت بیش از ۲۰ هزار ملوان در حدود دو هزار کشتی در آبهای خلیج فارس سرگردان ماندهاند. بسیاری از آنها امکان ترک شناورهای خود را ندارند و با کمبود غذا، آب آشامیدنی و عدم اطمینان نسبت به آینده، دست و پنجه نرم میکنند.
این مقام ارشد که نامش اعلام نشده، گفت واشینگتن درباره امکان کاهش تحریمها و همچنین ایجاد «یک صندوق بزرگ ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی کشورشان» گفتوگو کرده است.
به گفته او، این مشوقها به عملکرد حکومت ایران در پایبندی به یادداشت تفاهمی وابسته خواهد بود که قرار است جمعه بهطور رسمی در سوئیس امضا شود.
با این حال، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشیال، خبر پرداخت ۳۰۰ میلیارد دلار به تهران از سوی ایالات متحده را تکذیب کرد و این موضوع را «اخبار جعلی» نامید که از سوی «دموکراتهای نادان منتشر شده است.
مقام ارشد آمریکایی که در جریان مذاکرات قرار دارد اما به فایننشالتایمز گفت ایجاد این صندوق منوط به دستیابی به یک توافق نهایی خواهد بود که بخشی از تفاهمنامه محسوب میشود و پس از تمدید ۶۰ روزه آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز و مذاکرات بیشتر درباره توافق هستهای اجرایی خواهد شد.
او افزود منابع این صندوق از سوی دولتها تامین نخواهد شد، بلکه برای شرکتهایی ایجاد میشود که مایل به سرمایهگذاری در ایرانِ ۹۰ میلیون نفری با منابع عظیم انرژی هستند. ساختار و نحوه مدیریت این صندوق هنوز مشخص نشده است.
این منبع گفت: «علاقه زیادی از سوی شرکتهای اروپایی، شرکتهای متعدد آسیایی از جمله در کره جنوبی و ژاپن، و همچنین شرکتها و کسبوکارهای آمریکایی وجود دارد. اگر تحریمها برداشته شوند، این صندوق رقم بسیار بزرگی جمع خواهد کرد و ابعاد عظیمی خواهد داشت.»
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در گفتوگو با شبکه سیبیاس گفت صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری «از جمله مواردی است که ایران میتواند به آن دسترسی پیدا کند، البته تا زمانی که به تعهدات خود عمل کند.»
بهنوشته فایننشالتایمز ابعاد مشوقهای مالی که آمریکا به جمهوری اسلامی پیشنهاد کرده، به یکی از موضوعات بحثبرانگیز مذاکرات تبدیل شده است. همچنین این موضوع از حساسترین مسائل سیاسی برای دونالد ترامپ محسوب میشود، زیرا او تمایلی ندارد چنین برداشت شود که در حال پاداش دادن به جمهوری اسلامی است.
ترامپ در گذشته بهشدت از تصمیم دولت باراک اوباما برای امضای توافق هستهای سال ۲۰۱۵ با ایران در کنار دیگر قدرتهای جهانی انتقاد و او را متهم کرده بود که «پالتهای پول نقد» به تهران ارسال کرده است.
منتقدان تفاهمنامه جدید میگویند مشوقهای مالی مورد بحث در این توافق، بسیار فراتر از امتیازاتی است که در توافق دوران اوباما ارائه شده بود.
یکی از مقامهای ارشد دولت آمریکا دوشنبه به خبرنگاران گفت از زمانی که ترامپ، ونس و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، این سند را بهصورت مجازی امضا کردهاند، هیچ پولی به جمهوری اسلامی منتقل نشده است.
بر اساس مفاد تفاهمنامه، هرگونه کاهش تحریمها، از جمله آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور، بهصورت مرحلهای انجام خواهد شد و به پیشرفت مذاکرات هستهای و دستیابی به توافق نهایی بستگی خواهد داشت.
با این حال، مقامهای ارشد دولت ترامپ گفتهاند آمریکا در ابتدای مسیر، برای ایجاد اعتماد، «اقدامات کوچک» در زمینه کاهش فشارهای مالی انجام خواهد داد.
همچنین مقامهای آمریکایی اشاره کردهاند که تصمیمگیری درباره دسترسی جمهوری اسلامی به منابع مالی گستردهتر، بیشتر بر پایه ارزیابیهای سیاسی و رفتاری خواهد بود تا معیارهای مشخص و قابل اندازهگیری.
یکی از مقامهای ارشد آمریکایی دوشنبه به خبرنگاران گفت: «کاهش تحریمها به رفتار خاصی گره نخورده است. بهطور کلی به این بستگی دارد که آنها رفتار مناسبی داشته باشند. و بدیهی است مهمترین موضوع برای ما برنامه هستهای است.»
در چارچوب این تفاهمنامه، تهران و واشنگتن توافق کردهاند درباره نحوه تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشده ایران بر اساس یک سازوکار مورد توافق تصمیمگیری کنند. به گفته فرد آگاه از مذاکرات، حداقل تعهد جمهوری اسلامی این است که تمامی اورانیومها تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی در داخل کشور رقیقسازی شوند.
این مقام آمریکایی با اشاره به حملات آمریکا به سه سایت اصلی هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران در ژوئن سال گذشته گفت: «این برنامه عملا بهصورت نظاممند نابود شده است.»
اما او افزود دولت آمریکا خواهان اتخاذ تدابیری خواهد بود که اطمینان دهد «آنها دوباره این برنامه را بازسازی نمیکنند.»
ایران در حال حاضر بیش از ۹ هزار کیلوگرم اورانیوم غنیشده در اختیار دارد. بخش عمده این ذخایر در سطوح پایین غنیسازی شدهاند، اما حدود ۴۴۰ کیلوگرم از آنها تا سطحی نزدیک به درجه تسلیحاتی غنیسازی شدهاند؛ موادی که ترامپ از آنها با عنوان «غبار هستهای» یاد میکند.
اکسیوس دوشنبه ۲۵ خرداد بهنقل از به گفته سه منبع آگاه که نامشان را اعلام نکرد، نوشت رتکلیف تنها فرد تردیدکننده در تیم ارشد ترامپ نیست. به گفته دو منبع، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و پیت هگست، وزیر جنگ، نیز در گفتوگوهای درونی نگرانیها و پرسشهایی درباره توافق مطرح کردهاند، در حالی که جیدی ونس، معاون رییسجمهوری و استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه ترامپ از آن حمایت کردهاند.
براساس این گزارش، در روزهای منتهی به اعلام توافق در روز یکشنبه، مجموعهای از نشستهای سطح بالا میان ترامپ و مشاورانش درباره این توافق برگزار شد.
به گفته دو منبع، در جریان این نشستها ترامپ و تیمش درباره اطلاعاتی که چندین نهاد اطلاعاتی آمریکا جمعآوری کرده بودند گفتوگو کردند؛ اطلاعاتی که نشان میداد نحوه صحبت مقامهای جمهوری اسلامی درباره توافق در جلسات داخلی خودشان با آنچه به میانجیها و آمریکا میگویند، همخوانی ندارد.
به گفته دو منبع، رتکلیف و روبیو گفتند که بر اساس این اطلاعات، نسبت به اینکه مقامهای جمهوری اسلامی با اقدامات هستهای مورد نظر آمریکا موافقت کنند تردید دارند.
یکی از منابع گفت: «اطلاعات نشان میدهد که نیتهای جمهوری اسلامی با تعهداتش در چارچوب توافق همخوانی ندارد.»
روزنامه اسرائیل هیوم نیز در گزارشی نوشت هفته گذشته گفتوگویی صریح صورت گرفت که در آن تصمیم نهایی گرفته شد و رییسجمهوری آمریکا تصمیم قطعی گرفت با تفاهمنامه پیش برود. درخواست اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، برای لغو نکردن تحریمها، با این استدلال که اعمال دوباره آنها بسیار دشوار خواهد بود، تنها اندکی مفاد را تغییر داد و انتظار میرود تحریمها، دستکم تا حدی، پس از بازگشایی کامل تنگه هرمز، یعنی بدون گرفتن هیچ امتیاز واقعی از جمهوری اسلامی، لغو شوند.
بهنوشته اسرائیل هیوم، ترامپ با دیدگاه جیدی ونس، معاون خود، همسو شده که معتقد است نخستوزیر اسرائیل در تلاش است توافق را از مسیر خارج کند. مقامهای ارشد آمریکایی هشدار میدهند هر کسی که جرات کند با مسیر انتخابشده درباره ایران مخالفت کند، بهایی شخصی خواهد پرداخت.
یک مقام ارشد آمریکایی که نامش اعلام نشده، در توصیف آنچه پشت پرده گفتوگوهای کاخ سفید درباره ایران جریان دارد، به اسرائیل هیوم گفت: «بحث تمام شده است. کسانی که با آن مخالفت کنند ممکن است بهای شخصی بپردازند.»
این روزنامه چند هفته پیش نیز از گفتوگویی دشوار گزارش داد که در آن میان برخی از افراد درگیر، از جمله میان جیدی ونس و دونالد ترامپ مشاجرهای تند درگرفت. ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر که مذاکرات با جمهوری اسلامی را مدیریت میکنند، از توافق با رژیم ایران حمایت میکنند؛ بخشی به دلیل این ارزیابی که این رژیم در بازه زمانی معقول سقوط نخواهد کرد، و بخشی نیز به دلیل فشار برخی کشورهای خلیج فارس و در رأس آنها قطر.
بهنوشته اسرائیل هیوم، قطر روابط نزدیکی با فرستادگان آمریکایی دخیل در مذاکرات دارد. به گفته مقامهای آمریکایی آگاه، ونس روابط ویژهای با رهبری قطر برقرار کرده است. در مقابل مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، و پیت هگست، وزیر جنگ، با کمک چند مقام ارشد در پنتاگون و وزارت امور خارجه، ارزیابی متفاوتی ارائه کردند مبنی بر اینکه رژیم ایران زیر فشار اقتصادی در حال مرگ است و تشدید این فشار راه درست برای وادار کردن آن به تسلیم یا در غیر این صورت، فروپاشی رژیم است.
با این حال، یک مقام کاخ سفید به اکسیوس گفت: «رییسجمهوری ترامپ به همه دیدگاهها درباره هر موضوعی گوش میدهد، اما همه میدانند که تصمیمگیرنده نهایی اوست.»
این مقام افزود: «این تفاهمنامه تمامی خطوط قرمزی را که دولت مدتها بر آنها تاکید کرده بود رعایت میکند و این کار از از طریق تضمین اینکه ایران هرگز نتواند به سلاح هستهای دست پیدا کند، نتواند اورانیوم با غنای بالا را حفظ کند و نتواند عرضه انرژی جهان را گروگان بگیرد، انجام میگیرد.»
او افزود که ترامپ تنها با یک توافق نهایی «خوب» موافقت خواهد کرد.
سیا، وزارت امور خارجه و پنتاگون به پرسشهای اکسیوس در این زمینه پاسخ ندادند.
مشخص و عملی شدن گامهایی که باید در بخشهای هستهای برداشته شود و در تفاهمنامهای که یکشنبه امضا شد به کلیات آنها اشاره شده، منوط به آن است که طرفها طی ۶۰ روز آینده به توافق هستهای مفصلتری دست پیدا کنند.
انتظار میرود ونس، ویتکاف و کوشنر جمعه با محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، به همراه میانجیهای پاکستانی و قطری دیدار کنند تا درباره مرحله بعدی گفتوگوها بحث کنند.
متن کامل توافق اولیه ۱۴ بندی هنوز منتشر نشده است، اما یک منبع آگاه از متن معتقد است که جمهوری اسلامی در چارچوب این تفاهمنامه بیش از آنچه میدهد، دریافت خواهد کرد؛ مگر اینکه در نهایت توافقی هستهای را امضا کند که اهداف آمریکا را برآورده سازد.
این توافق برای تمدید آتشبس و آغاز ۶۰ روز مذاکره طراحی شده است؛ مذاکراتی که با رضایت دو طرف قابل تمدید خواهد بود.
در چارچوب این گفتوگوها، حکومت ایران بار دیگر تعهد قبلی خود را مبنی بر اینکه هرگز به دنبال دستیابی یا تولید سلاح هستهای نخواهد رفت، تکرار میکند.
این منبع به اکسیوس گفت تفاهمنامه تصریح میکند که آمریکا و جمهوری اسلامی متعهد میشوند «تکلیف مواد غنیشده ذخیرهشده را مشخص کنند» و «موضوع غنیسازی در آینده و دیگر مسائل مورد توافق مرتبط با نیازهای هستهای ایران را بر اساس چارچوبی رضایتبخش که در توافق نهایی مورد توافق قرار گیرد، مورد بحث قرار دهند.»
طبق متن، جمهوری اسلامی تا زمانی که مذاکرات ادامه داشته باشد وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ خواهد کرد. در مقابل، آمریکا نیز تحریم جدیدی اعمال نخواهد کرد و نیروهای بیشتری به منطقه نخواهد فرستاد.
بر اساس توضیحات این منبع از متن توافق، اگر توافق نهایی هستهای حاصل شود، آمریکا ظرف ۳۰ روز نیروهایی را که برای جنگ بسیج کرده بود خارج خواهد کرد و همه تحریمهای جمهوری اسلامی را بر اساس جدول زمانی مورد توافق لغو خواهد کرد.
منتقدان توافق در دولت ترامپ معتقدند بعید است جمهوری اسلامی توافق هستهای را بر اساس شروط آمریکا امضا کند و در این فاصله، از تفاهمنامه بیشتر از آمریکا سود خواهد برد.
با این حال، دونالد ترامپ عصر دوشنبه ۲۵ خرداد در شبکه اجتماعی تروثسوشیال گزارشهای منتشرشده درباره ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای تهران را تکذیب کرد و نوشت این «اخبار جعلی» از سوی «دموکراتهای نادان منتشر شده است.»
او بار دیگر تاکید کرد جمهوری اسلامی موافقت کرده است که هرگز سلاح هستهای نداشته باشد.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز دوشنبه گفت در توافق، حتی یک دلار لغو تحریم یا آزادسازی داراییهای مسدودشده وجود ندارد.
او افزود: « توافق یک بسته بسیار قابلتوجه از لغو تحریمها را برای ایرانیان در نظر میگیرد که میتواند نحوه تعامل ایران با جهان و با منطقه را دگرگون کند. اما ایران تنها در صورتی از این مزایا بهرهمند خواهد شد که به تعهداتش در توافق عمل کند.»
دو مقام ارشد آمریکایی نیز در نشست خبری دوشنبه ۲۵ خرداد با خبرنگاران تاکید کردند که همه مزایای در نظر گرفتهشده برای حکومت ایران به انجام اقدامات معنادار از سوی تهران وابسته است.
یکی از مقامهای ارشد آمریکا گفت واشنگتن ظرف دو تا سه هفته خواهد فهمید که آیا حکومت ایران درباره امتیازهای هستهای جدی است یا نه. اگر نباشد، روند مذاکرات میتواند متوقف شود بدون اینکه تهران دستاورد چندانی کسب کرده باشد.
لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه از کارولینای جنوبی، به آکسیوس گفت: «تا حدی نگرانم که برداشت ایران از این توافق با آنچه تیم مذاکرهکننده آمریکایی ادعا میکند متفاوت باشد.»
او در عین حال خواستار انتشار فوری سند توافق شد.
تمرکز بر تنگه هرمز
در حالی که بخشهای هستهای مشروط هستند، تفاهمنامه خواستار بازگشایی تنگه هرمز در کوتاهمدت است.
بر اساس توضیح منبع آگاه از متن، تفاهمنامه تصریح میکند که «ایران با به کارگیری همه تلاش خود ترتیبات لازم را برای عبور امن کشتیهای تجاری بدون دریافت هیچ هزینهای به مدت ۶۰ روز فراهم خواهد کرد»، در حالی که آمریکا نیز به تدریج محاصره خود را کاهش میدهد تا ظرف ۳۰ روز بهطور کامل لغو شود.
در این سند آمده است که جمهوری اسلامی با عمان وارد گفتوگو خواهد شد تا «نحوه مدیریت آینده و خدمات دریایی» در تنگه را مشخص کند و دیگر کشورهای خلیج فارس نیز در این گفتوگو مشارکت خواهند داشت تا راهحلی «منطبق با حقوق بینالملل و حقوق حاکمیتی کشورهای منطقه» پیدا شود.
رسانههای حکومتی در ایران از احتمال دریافت عوارض عبور پس از پایان این دوره ۶۰ روزه خبر دادهاند.
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات مذاکرات، آزادسازی داراییها و منابع مالی مسدودشده ایران بوده است که جمهوری اسلامی اصرار فراوانی بر آن دارد.
بهنوشته اکسیوس، این تفاهمنامه فضای زیادی برای تفسیر باقی میگذارد، زیرا تصریح میکند که آمریکا «متعهد میشود این منابع را پس از اجرای این تفاهمنامه به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد.»
مقامهای آمریکایی میگویند این مدل «پرداخت در برابر عملکرد» خواهد بود. یک مقام ارشد آمریکایی به خبرنگاران گفت اگر آمریکا از حکومت ایران «نشانههای مثبت» ببیند، ممکن است در ازای آن بخشی از این منابع مالی را آزاد کند.
تفاهمنامه همچنین میگوید هر توافق نهایی شامل «یک برنامه قطعی و مورد توافق دو طرف» برای ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری جهت «بازسازی و توسعه اقتصادی» ایران و همچنین سازوکار اجرای آن خواهد بود.
حامیان توافق استدلال میکنند که این یک چشمانداز بلندمدت است که تنها در صورتی محقق خواهد شد که جمهوری اسلامی برنامه هستهای خود را برچیند و اصلاحات داخلی قابلتوجهی را انجام دهد.
