اقتصاد دیجیتال ایران زیر تیغ فیلترینگ؛ مالیات برای شغلهایی که دیگر وجود ندارند
از ۱۸ دیماه و همزمان با قطع گسترده اینترنت در ایران، ابتدا به دنبال اعتراضات و سپس جنگ، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال ایران وارد بحرانی کمسابقه شده است.
از ۱۸ دیماه و همزمان با قطع گسترده اینترنت در ایران، ابتدا به دنبال اعتراضات و سپس جنگ، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال ایران وارد بحرانی کمسابقه شده است.
اکنون اختلال شدید در دسترسی به اینترنت جهانی، فعالیت صدها هزار فروشگاه آنلاین، تولیدکننده محتوا، بلاگر، ادمین و کسبوکار وابسته به شبکههای اجتماعی را مختل کرده است.
بسیاری از فعالان این حوزه از این وضعیت با عنوان «مرگ تدریجی» اقتصاد دیجیتال ایران یاد میکنند.
جمهوری اسلامی همزمان با اوج اعتراضات سراسری و با استناد به «شرایط امنیتی»، محدودیتهای گستردهای بر اینترنت اعمال کرد. همان زمان، نهادهای بینالمللی رصد اینترنت از افت شدید اتصال ایران به شبکه جهانی خبر دادند و اعلام کردند دسترسی کاربران در برخی مقاطع به پایینترین سطح ممکن رسیده است.
نتیجه این محدودیتها برای بسیاری از کسبوکارهای آنلاین، از دست رفتن امکان فروش، تبلیغات و حتی ارتباط عادی با مشتریان بود.
بر اساس برآوردها، بین ۲.۵ تا ۳.۷ میلیون نفر در ایران از اینستاگرام برای فعالیت اقتصادی و کسب درآمد استفاده میکنند. همچنین بیش از ۳۰۰ هزار فروشگاه اینترنتی از طریق وبسایتها یا شبکههای اجتماعی فعال هستند.
این آمار نشان میدهد اقتصاد دیجیتال دیگر یک بخش حاشیهای نیست، بلکه به منبع درآمد و معیشت میلیونها نفر تبدیل شده است. موضوعی که باعث شده اختلال اینترنت و فیلترینگ مستقیما زندگی بخش بزرگی از جامعه را تحت تاثیر قرار دهد.
افشین کلاهی، رییس کمیسیون دانشبنیان اتاق ایران، خسارت مستقیم قطع اینترنت را روزانه بین ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار برآورد کرده و گفته است با در نظر گرفتن پیامدهای غیرمستقیم، این رقم میتواند به حدود ۸۰ میلیون دلار در روز برسد. رقمی که ابعاد واقعی آسیب به اقتصاد دیجیتال را نشان میدهد.
اینستاگرام با وجود سالها فیلترینگ، همچنان یکی از مهمترین بسترهای درآمدزایی برای فروشگاههای آنلاین و فعالان فضای مجازی است و میلیونها کاربر تنها از طریق ویپیان به آن دسترسی دارند. با این حال، فعالان این حوزه میگویند در شرایطی که فیلترینگ، اختلال اینترنت و محدودیت ویپیانها عملا فعالیت آنها را مختل کرده، سازمان امور مالیاتی همچنان روند دریافت مالیات از بلاگرها، اینفلوئنسرها و کسبوکارهای آنلاین را ادامه میدهد.
بر اساس قوانین مالیاتی، فعالان فضای مجازی بهعنوان صاحبان مشاغل شناخته میشوند و درآمد آنها مشمول مالیات است، اما منتقدان میگویند ادامه مالیاتستانی در شرایطی که زیرساخت فعالیت این مشاغل با محدودیتهای گسترده روبهرو شده، فشار مضاعفی بر اقتصاد دیجیتال وارد کرده است.
بسیاری از تولیدکنندگان محتوا و فروشندگان آنلاین در ماههای اخیر با کاهش شدید درآمد، توقف همکاریهای تبلیغاتی و حتی تعطیلی کامل کسبوکار خود مواجه شدهاند.
همزمان با تشدید بحران اقتصادی، فشارهای مالیاتی بر اصناف و فعالان اقتصادی نیز افزایش یافته است.
برخی فعالان فضای مجازی معتقدند حکومت تلاش میکند از مسیرهای مختلف بخشی از کسری بودجه خود را جبران کند. اقدامی که به گفته آنها، فشار بیشتری بر کسبوکارهایی وارد کرده که پیشتر نیز از محدودیتهای اینترنتی آسیب دیدهاند.
در چنین شرایطی، بسیاری از فعالان اقتصاد دیجیتال بدون بیمه، حمایت صنفی یا امنیت شغلی، با آیندهای مبهم روبهرو هستند. برخی فعالیت خود را متوقف کردهاند و برخی دیگر به مهاجرت یا تغییر شغل فکر میکنند، اما با وجود همه این مشکلات، روند مالیاتستانی از این بخش همچنان ادامه دارد.
سایت حقوقبشری هرانا چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت گزارش داد این شهروندان در یک پرونده مشترک، از سوی ابوالحسن دادگر و سعید جریدهاصل، مستشاران شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان کهگیلویه و بویراحمد، به احکام حبس محکوم شدهاند.
از میان این شهروندان، آذرنوش بابت اتهامهای «مشارکت در تشکیل گروه با هدف برهم زدن امنیت کشور»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام»، «فعالیت تبلیغی در جهت تایید و تقویت اسرائیل»، «توهین به رهبری»، «اجتماع و تبانی علیه امنیت داخلی کشور» و «توهین به مقدسات اسلام» در مجموع به ۱۵ سال حبس محکوم شده که با اعمال ماده ۱۳۴، پنج سال آن قابل اجراست.
همچنین کریمینسب به اتهامهای «مشارکت در تشکیل گروه با هدف برهم زدن امنیت کشور» و «فعالیت تبلیغی علیه نظام» در مجموع به شش سال حبس محکوم شده که با اعمال ماده ۱۳۴، پنج سال آن قابل اجراست.
محسنیپور نیز با اتهامهای «عضویت در دسته یا جمعیت با هدف برهم زدن امنیت کشور»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام» و «توهین به رهبری» در مجموع به شش سال حبس محکوم شده که با اعمال ماده ۱۳۴، سه سال آن قابل اجراست.
کرمی هم به اتهام «عضویت در دسته یا جمعیت با هدف برهم زدن امنیت کشور» به سه سال حبس محکوم شده و تمام این حکم قابل اجراست.
حمید دستوانه، متهم ردیف پنجم این پرونده، که پیشتر در مرحله بدوی به یک سال حبس محکوم شده بود، در مرحله تجدیدنظر از اتهامات انتسابی تبرئه شد.
شعبه ۱۰۲ دادگاه کیفری دو شهرستان کهگیلویه پیشتر در آذر ۱۴۰۴، آذرنوش را به ۲۳ سال حبس، کریمینسب را به ۱۱ سال زندان، محسنیپور را به هشت سال زندان، کرمی را به پنج سال حبس و دستوانه را به یک سال حبس محکوم کرده بود.
آذرنوش ۲۸ خرداد ۱۴۰۴ در یاسوج بازداشت و پس از مدتی از زندان این شهر آزاد شد. او ۱۸ آبان ۱۴۰۴ به دست ماموران اطلاعات سپاه یاسوج احضار شد و پس از حضور در این نهاد امنیتی، چند ساعت مورد بازجویی قرار گرفت.
پسر او، پدرام آذرنوش، جوان ۱۸ سالهای بود که ۳۱ شهریور ۱۴۰۱ در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی» در دهدشت با شلیک مستقیم ماموران امنیتی جمهوری اسلامی کشته شد.
کریمینسب ۲۱ خرداد ۱۴۰۴، کرمی ۲۸ خرداد ۱۴۰۴ و محسنیپور دوم تیر ۱۴۰۴ از سوی نیروهای امنیتی در استان کهگیلویه و بویراحمد بازداشت شده بودند.
جمهوری اسلامی از نخستین سالهای استقرار خود، بازداشت و زندانی کردن منتقدان، فعالان مدنی و کنشگران سیاسی را به یکی از ابزارهای اصلی سرکوب تبدیل کرده است.
از آغاز جنبش «زن، زندگی، آزادی» در شهریور ۱۴۰۱، برخورد امنیتی با معترضان و فعالان مدنی و سیاسی شدت بیشتری گرفت؛ روندی که پس از جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ نیز با دامنهای گستردهتر ادامه یافته است.
انتشارات دانشگاه کمبریج که کتاب شیرین سعیدی، استاد ایرانی-آمریکایی دانشگاه آرکانزاس را منتشر کرده، در حال بررسی اتهاماتی است مبنی بر اینکه این اثر شامل مصاحبههای جعلی یا بدون مجوز با زنان قربانی حکومت ایران است. این کتاب بر پایه رساله دکترای شیرین سعیدی نوشته شده است.
ایراناینترنشنال دریافته است که دانشگاه کمبریج نیز در حال بررسی رساله دکترای سعیدی بهدلیل احتمال تقلب است.
دکتر جی سیلوریا، رییس دانشگاه آرکانزاس، سعیدی را به دلایلی غیرمرتبط با تحقیقات کمبریج اخراج کرده است. او این تصمیم را به هیات امنای دانشگاه ابلاغ کرده و قرار است این هیات در ۲۱ مه پرونده اخراج او را بررسی کند.
کتاب سعیدی با عنوان «زنان و جمهوری اسلامی: چگونه شهروندی جنسیتی دولت ایران را شکل میدهد» اکنون در بریتانیا زیر ذرهبین قرار دارد.
سخنگوی انتشارات دانشگاه کمبریج به ایراناینترنشنال گفت: «انتشارات دانشگاه کمبریج تمام شکایات مربوط به آثار منتشرشده را جدی میگیرد و بررسی مسائل مطرحشده را مطابق با دستورالعملهای استاندارد COPE ادامه میدهد.»
COPE مخفف کمیته اخلاق در انتشار است که به مسائل اخلاقی در آثار علمی میپردازد.
ایراناینترنشنال نسخهای از نامهای را به دست آورده که مریم نوری، نویسنده خاطرات «در جستوجوی رهایی»، به انتشارات دانشگاه کمبریج ارسال کرده و در آن سعیدی را به ساختگی بودن روایتهایش متهم کرده است.
نوری، که در سال ۱۹۸۵ در حالی که باردار بود بهدست جمهوری اسلامی زندانی شد و بهگفته خودش مجبور شد فرزندش را در زندان به دنیا بیاورد، در نامهاش نوشته است: «این نامه را برای ثبت شکایت رسمی درباره استفاده غیراخلاقی و بدون مجوز از خاطرات شخصیام و جعل محتوای مصاحبه از سوی دکتر شیرین سعیدی مینویسم.»
او تاکید کرد: «من هرگز با خانم سعیدی ملاقات نکردهام و هیچگونه مصاحبهای با او در شهر کلن یا هیچ شهر دیگری در آلمان نداشتهام. او از محتوای کتاب من در رساله دکتری و کتاب منتشرشده خود بدون اجازه کتبی یا شفاهی من استفاده کرده و از آن برای منافع شخصی، از جمله ارتقای جایگاه دانشگاهی و حرفهای خود بهره برده است.»
نوری افزود: «این اقدام را نقض آشکار حقوق و کرامت شخصی خود میدانم و آن را بهشدت محکوم میکنم.»
سخنگوی دانشگاه کمبریج نیز اعلام کرد: «دانشگاه اتهامات مربوط به تخلفات علمی را جدی میگیرد و هرگونه نگرانی مطرحشده را مطابق با سیاستها و رویههای مربوطه بررسی میکند. این فرایندها ذاتا محرمانه هستند.»
نسرین پروَز، که هشت سال در ایران زندانی و شکنجه شده بود، نیز در مجموعهای از هفت پست در شبکه ایکس در ماه دسامبر، ادعای مصاحبه سعیدی با خود را رد کرد.
او نوشت: «من هرگز سعیدی را نمیشناختم و هیچ مصاحبهای با او نداشتهام. او فقط از نسخه فارسی کتاب من که بیش از ۲۰ سال پیش منتشر شده استفاده کرده است.»
سعیدی و وکیلش، جیجی تامپسون، به پرسشهای رسانهای ایراناینترنشنال پاسخی ندادهاند.
دانشگاه آرکانزاس پیش از اخراج سعیدی نیز او را بهدلیل استفاده ادعایی نادرست از سربرگ دانشگاه برای درخواست آزادی حمید نوری مورد تنبیه قرار داده بود. حمید نوری در سال ۲۰۲۲ در دادگاهی در سوئد بهدلیل مشارکت در اعدام هزاران زندانی سیاسی در زندان گوهردشت در سال ۱۹۸۸ محکوم شد.
سعیدی مدعی است برای استفاده از سربرگ دانشگاه مجوز داشته است.
پروَز در شبکه ایکس نوشت: «دفاع او از حمید نوری، یکی از عاملان اعدامهای سال ۱۹۸۸، نشان میدهد او در کدام سوی تاریخ ایستاده است.»
لادن بازرگان، مدیر سازمان «ائتلاف علیه حامیان رژیم جمهوری اسلامی ایران»، نخستین کسی بود که نقش سعیدی در کمک به حمید نوری در سوئد را افشا کرد.
او که در دادگاه نوری حضور داشت، گفت مترجم دادگاه تایید کرده که سعیدی به نفع نوری مداخله کرده است.
بیژن بازرگان، برادر لادن بازرگان، از زندانیان سیاسی چپگرا بود که در کشتار سال ۱۹۸۸ بهدست حکومت ایران کشته شد.
بازرگان همچنین موارد ادعایی جعل در آثار علمی سعیدی را شناسایی کرده است.
او به ایراناینترنشنال گفت: «زندانیان سیاسی سابقی که نامشان در رساله و کتاب سعیدی آمده، بهطور علنی انجام مصاحبه با او را رد کردهاند و اکنون پرسشهایی جدی درباره اسناد، ضبطها، فرمهای رضایت، دقت استنادها و حتی وجود برخی افراد ذکرشده در این آثار مطرح است.»
او افزود: «در چنین شرایطی، دانشگاه کمبریج و انتشارات آن موظفاند به انجام یک بررسی جدی، شفاف و مستقل هستند.»
بازرگان ادامه داد: «اعتبار پژوهشهای تاریخ شفاهی کاملا به مستندسازی، رضایت آگاهانه و منابع قابل راستیآزمایی وابسته است. اگر شواهد این مصاحبهها وجود دارد، باید بهصورت مستقل بررسی و بهطور عمومی شفافسازی شود. در غیر این صورت، پایه علمی کل کتاب زیر سوال میرود.»
او همچنین خواستار بررسی نقش پروفسور گلن رنگوالا، استاد راهنمای سعیدی، شد و گفت: «باید روشن شود چرا این مصاحبهها و منابع در فرایند دکترا بهدرستی راستیآزمایی نشده و استانداردهای علمی رعایت نشده است.»
ایراناینترنشنال برای دریافت توضیح با رنگوالا نیز تماس گرفت اما او تا کنون به پرسشها در این زمینه پاسخ نداده است.
پستهای شیرین سعیدی در شبکههای اجتماعی نیز نشان میدهد او پیش از کشته شدن علی خامنهای در جریان کارزار مشترک آمریکا و اسرائیل و نیز پس از آغاز جنگ در ۹ اسفند، از رهبر پیشین جمهوری اسلامی تمجید کرده است.
او در پستهایی در ماه نوامبر در شبکه ایکس برای خامنهای دعا کرده و او را رهبری خوانده بود که «ایران را در جریان حمله اسرائیل حفظ کرد».
حساب کاربری سعیدی در شبکه ایکس بعدا تعلیق شد.
