یک تحلیل منتشرشده در اورشلیمپست تاکید میکند که اقدام حکومت ایران در محدود کردن تنگه هرمز بیش از هر چیز بیانگر اولویت دادن جمهوری اسلامی به نیروهای نیابتی منطقهای بر منافع ملی و ثبات بینالمللی است.
اورشلیمپست به نقل از ایمن دین، عضو پیشین القاعده و مامور سابق سرویس اطلاعاتی بریتانیا، نوشته که او در ارزیابی خود از تحولات اخیر، مدعی شده که آتشبس با میانجیگری آمریکا میان اسرائیل و لبنان در واقع ابزاری برای اعمال فشار بر [حکومت] ایران بوده است.
او گفته است تهران در روزهای اخیر با طرح این شرط که تا زمان برقراری آتشبس در لبنان، نه مذاکرات هستهای پیش خواهد رفت و نه تنگه هرمز باز میشود، از ورود به گفتوگوهای جدی خودداری کرده است.
به گفته دین، تصمیم دونالد ترامپ برای پیشبرد آتشبس، «در اصل درباره لبنان نبود»، بلکه با هدف فشار بر [حکومت] ایران اتخاذ شد. او همچنین تاکید کرد که پذیرش این آتشبس از سوی بنیامین نتانیاهو نه از سر حسن نیت، بلکه برای «آزمودن ادعاهای ایران» و خرید زمان برای تقویت حضور نظامی در منطقه بوده است.
در این تحلیل آمده است که اگر آتشبس لبنان مانع اصلی در مسیر توافق [حکومت] ایران و آمریکا بوده، اکنون این مانع برطرف شده و تهران دیگر نمیتواند از آن بهعنوان بهانهای برای تعلل در مذاکرات استفاده کند. به گفته دین، [حکومت] ایران اکنون باید یا تنگه هرمز را باز کرده و وارد گفتوگوهای جدی شود، یا نشان دهد که موضوع لبنان از ابتدا دلیل واقعی بنبست نبوده است.
این گزارش همچنین به انتقاد شدید دین از تصمیم حکومت ایران برای بستن تنگه هرمز اشاره میکند. او این اقدام را نشانهای از اولویت دادن به حمایت از حزبالله دانسته و گفته است تهران برای این هدف حاضر شده یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان را مختل کند.
دین در پایان تحلیل خود نتیجهگیری کرد که این اقدام [حکومت] ایران، اولویتهای آن را بهخوبی نشان میدهد: «نه مردم خودتان، نه ثبات منطقه، و نه حقوق بینالملل - بلکه صرفاً وفاداری به یک نیروی نیابتی که بر هرجومرج و خونریزی تکیه دارد.»
در تازهترین موضعگیریها، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی که ریاست هیات ایرانی در مذاکرات اخیر با دولت آمریکا در اسلامآباد را برعهده داشت، هشدار داده است که در صورت تداوم محاصره بنادر ایران، تنگه هرمز «باز نخواهد ماند». او همچنین تاکید کرده که عبور و مرور کشتیها صرفاً در «مسیر تعیینشده» و با «مجوز جمهوری اسلامی» انجام خواهد شد و وضعیت این آبراه را «میدان» تعیین میکند، نه «شبکههای اجتماعی».
این موضعگیری در حالی مطرح میشود که دونالد ترامپ بازگشایی تنگه هرمز را «روزی عالی و درخشان برای جهان» توصیف کرده و آن را نتیجه فشارهای آمریکا دانسته است. ترامپ در عین حال تاکید کرده که محاصره دریایی ایران همچنان ادامه خواهد داشت تا زمانی که توافق نهایی با تهران بهطور کامل امضا شود.
در سطح رسمی، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی صبح جمعه اعلام کرده بود که «در پی اعلام آتشبس در لبنان» عبور کشتیهای تجاری در طول دوره آتشبس [بین آمریکا و جمهوری اسلامی] «بهطور کامل آزاد» است، اما این آزادی مشروط به حرکت در مسیرهای از پیش تعیینشده از سوی ایران است. سخنگوی وزارت خارجه حکومت ایران نیز تاکید کرده که این اقدام در چارچوب تفاهم آتشبس انجام شده و موضوع تازهای نیست.
اسماعیل بقایی در مصاحبه با تلویزیون حکومت در ایران با بیان اینکه ما در واقع چیز جدیدی نداریم و اشارات آقای عراقچی معطوف به آن چیزی است که در توافق آتش بس ۱۹ فروردین اعلام شد، گفت: «به زبان ساده دشمن در مورد اجرای آتش بس در لبنان که یکی از شروط ایجاد آتش بس بین ایران و آمریکا بود، دبه کرده بود و و ما نیز متقابلاً اقداماتی که لازم بود انجام دادیم.»
بقائی ادامه داد: «با توجه به اینکه آتش بس شامل لبنان نیز شده است و شرط ما محقق شده ما نیز به آنچه که در توافق آتش بس در مورد تعهدات ایران مطرح شده بود عمل کردیم، بنابراین این موضوع چیز جدیدی نیست و همانی است که در توافق ۱۹ فروردین بر آن تاکید شد مبنی بر اینکه شناورهای تجاری با هماهنگی ایران از تنگه عبور کنند.»
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی با اشاره به اینکه ایران «نگهبان تنگه هرمز» است، گفته است که تهران در اجرای تدابیر لازم برای حفظ حقوق خود «هیچ مماشاتی» نخواهد داشت. او همچنین هشدار داده که در صورت ادامه محاصره دریایی، [حکومت] ایران «اقدامات لازم» را انجام خواهد داد و این محاصره را «نقض آتشبس» دانسته است.
همزمان، مقامهای ایرانی اظهارات واشینگتن درباره برخی توافقات را رد کردهاند. از جمله، شبکه خبری سیانان به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گفت: «ادعاهای دونالد ترامپ درباره امتیازدهی تهران در موضوع اورانیوم واقعیات موازی» است.
این مقام جمهوری اسلامی که سیانان به نام او اشاره نکرد، سخنان رییسجمهوری آمریکا مبنی بر این که تهران پذیرفته است تا ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را به آمریکا ارسال کند، رد کرد. او این موضوع را «غیرقابل طرح» دانست.
رییسجمهوری آمریکا، جمعه ۲۸ فروردین اعلام کرد که ایالات متحده تمام اورانیوم غنیشده ایران را دریافت خواهد کرد و در قبال آن هیچ پولی به هیچ وجه جابهجا نخواهد شد. او همچنین گفت تنگه هرمز دیگر هرگز بسته نمیشود و موضوع لبنان هیچ جایی در توافق با جمهوری اسلامی ندارد.
در فضای داخلی ایران نیز برخی چهرهها بازگشایی محدود تنگه را نتیجه «عقبنشینی آمریکا» دانستهاند. در مقابل، واشینگتن همچنان این اقدام را بخشی از فشارهای خود برای پیشبرد مذاکرات توصیف میکند.
این اختلاف روایتها نشان میدهد که اگرچه تنگه هرمز در حال حاضر، بنابر اعلام عمومی، برای کشتیرانی باز است، اما این وضعیت شکننده و مشروط است. تهران تاکید دارد که کنترل عملی تنگه را در اختیار دارد و میتواند در صورت تغییر شرایط آن را محدود کند، در حالی که آمریکا بازگشایی آن را نشانه موفقیت راهبرد فشار خود میداند.
به نوشته گاردین، لحن پیروزمندانه ترامپ پس از حدود شش هفته درگیری با [حکومت] ایران - که به گفته بسیاری از تحلیلگران مطابق برنامه پیش نرفته - یادآور ادعای جورج دبلیو بوش در سال ۲۰۰۳ است؛ زمانی که او پس از حمله به عراق از پایان موفقیتآمیز ماموریت سخن گفته بود.
ترامپ در آستانه ازسرگیری مذاکرات صلح در اسلامآباد و در مجموعهای از پیامها در شبکه تروث سوشال، اعلام کرده که «همه نقاط اختلاف اصلی» پیشاپیش حل شدهاند و این وضعیت را «روزی بزرگ و درخشان برای جهان» توصیف کرده است.
یکی از محورهای اصلی ادعاهای او، بازگشایی تنگه هرمز است؛ گذرگاهی حیاتی که حدود ۲۰ درصد از انرژی جهان از آن عبور میکند و [حکومت] ایران در واکنش به حملات، آن را مسدود کرده بود. ترامپ مدعی شده [حکومت] ایران در حال جمعآوری مینهای دریایی است و حتی پذیرفته دیگر از بستن این تنگه بهعنوان ابزار نظامی استفاده نکند.
با این حال، گاردین این ادعاها را نشانهای ضعیف از پیروزی ارزیابی میکند، زیرا این آبراه پیش از آغاز جنگ نیز باز بود و [حکومت] ایران اکنون توان خود را برای ایجاد اختلال در اقتصاد جهانی به نمایش گذاشته است.
در بخش دیگری از این تحلیل، به اظهارات ترامپ درباره لبنان اشاره شده است. او گفته که لبنان بخشی از توافق نیست، اما همزمان تاکید کرده که اسرائیل «از سوی آمریکا از حمله به لبنان منع شده است» - موضعی که از سوی تهران تایید نشده، هرچند عباس عراقچی باز بودن تنگه هرمز برای کشتیرانی تجاری را تایید کرده است.
ترامپ همچنین به موضوع برنامه هستهای ایران اشاره کرده و گفته است آمریکا به «غبار هستهای» [اورانیوم غنیشده که در پی حملات جنگ ۱۲ روزه زیر آوار مدفون شد] دست خواهد یافت و هیچ پرداخت مالی در این زمینه انجام نخواهد شد. او در گفتوگو با رویترز گفت که [حکومت] ایران با تعلیق نامحدود برنامه هستهای خود موافقت کرده و برای بازیابی اورانیوم غنیشده همکاری خواهد کرد.
اما این موضوع نیز به گفته گاردین با تردید جدی روبهروست، زیرا برنامه هستهای ایران طی بیش از دو دهه موضوع مذاکرات پیچیده بوده و توافق سال ۲۰۱۵ با دولت باراک اوباما نیز پس از سالها گفتوگو حاصل شد.
در همین حال، به نوشته گاردین برخلاف پیشبینیهای اولیه، نظام جمهوری اسلامی نهتنها فرو نپاشیده، بلکه همچنان پابرجاست و برای بقا تلاش میکند و این در شرایطی است که بسیاری از مقامهای ارشد آن هدف حملات قرار گرفتهاند.
گاردین در جمعبندی مینویسد که با توجه به این شرایط، ادعای دستیابی به یک توافق سریع یا پایان قریبالوقوع جنگ با تردیدهای جدی مواجه است. بهویژه آنکه [حکومت] ایران همچنان توان اعمال فشار بر اقتصاد جهانی را دارد.
در نهایت، این تحلیل این پرسش را مطرح میکند که آیا دو طرف واقعاً به آشتی نزدیک شدهاند یا خیر؛ و هشدار میدهد که استفاده از عباراتی مانند «صلح در زمان ما» - با توجه به سابقه تاریخی آن - میتواند بیش از حد خوشبینانه باشد.
ترامپ در این یادداشت همچنین تاکید کرده است که موضوع صلح لبنان بههیچ شکلی در توافق با جمهوری اسلامی جایی ندارد.
او نوشت: «این توافق به هیچ وجه مشروط به لبنان هم نیست، اما ایالات متحده، بهطور جداگانه، با لبنان کار خواهد کرد و با وضعیت حزبالله به شیوهای مناسب برخورد خواهد کرد. اسرائیل دیگر لبنان را بمباران نخواهد کرد. آنها توسط ایالات متحده از انجام این کار منع شدهاند. دیگر بس است!!! »
این در حالی است که مقامات جمهوری اسلامی جمعه بار دیگر تاکید کردند که لبنان و حزبالله را تنها نخواهند گذاشت و این موضوع بخشی از هر توافق با آمریکا خواهد بود.
رییسجمهوری آمریکا اندکی بعد در پستی جدید در شبکه تروث سوشیال، اعلام کرد که حکومت ایران «موافقت کرده است که دیگر هرگز تنگه هرمز را نبندد. از این تنگه دیگر به عنوان سلاحی علیه جهان استفاده نخواهد شد!»
ساعاتی پیش از انتشار این پستها، وبسایت آکسیوس، بهنقل از دو مقام آمریکایی و دو منبع دیگر گزارش داده بود که ایالات متحده و جمهوری اسلامی بر سر یک طرح سهصفحهای برای پایان دادن به جنگ در حال مذاکره هستند و یکی از محورهای مورد بحث این است که آمریکا در ازای تحویل گرفتن ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، ۲۰ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده این کشور را آزاد کند.
بهنوشته آکسیوس در این هفته بهطور پیوسته پیشرفتهای در مذاکرات حاصل شده، هرچند همچنان شکافهای قابلتوجهی باقی مانده است. توافق بر اساس این شرایط میتواند به پایان جنگ منجر شود، اما ممکن است واکنش منفی جناحهای تندرو مخالف در حکومت ایران را در پی داشته باشد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پنجشنبه گفت که مذاکرهکنندگان آمریکایی و ایرانی احتمالا این آخر هفته برای دور دوم مذاکرات بهمنظور نهایی کردن توافق دیدار خواهند کرد.
به گفته یک منبع آگاه از تلاشهای میانجیگری، انتظار میرود این مذاکرات در اسلامآباد و احتمالا روز یکشنبه برگزار شود.
پاکستان میانجی این مذاکرات است و مصر و ترکیه نیز در پشت صحنه از آن حمایت میکنند.
یکی از اولویتهای اصلی دولت ترامپ این است که اطمینان حاصل کند ایران به ذخایر نزدیک به دو هزار کیلوگرم اورانیوم غنیشده خود که در تاسیسات زیرزمینی هستهای نگهداری میشود، دسترسی نداشته باشد؛ بهویژه ۴۵۰ کیلوگرم اورانیومی که تا خلوص ۶۰ درصد غنیسازی شده است.
در مقابل، حکومت ایران به پول نیاز دارد.
بهنوشته آکسیوس طرفین در حال مذاکره درباره سرنوشت این ذخایر، میزان داراییهایی که باید آزاد شود و همچنین شرایط استفاده حکومت ایران از این پول نیز گفتوگو میکنند.
دو منبع که نام آنها اعلام نشده به آکسیوس گفتند که آمریکا در مراحل ابتدایی مذاکرات آماده بود شش میلیارد دلار برای خرید غذا، دارو و سایر اقلام بشردوستانه در اختیار حکومت ایران قرار دهد، اما جمهوری اسلامی درخواست آزادسازی ۲۷ میلیارد دلار را کرده بود.
بهگفته این منابع، رقم مورد بحث اخیر میان آمریکا و جمهوری اسلامی ۲۰ میلیارد دلار است. یکی از مقامهای آمریکایی گفت این رقم پیشنهاد آمریکا بوده است. مقام آمریکایی دیگر طرح «پول در برابر اورانیوم» را «یکی از موضوعات متعدد در حال بررسی» توصیف کرد.
در همین حال، آمریکا از جمهوری اسلامی خواسته است تمام مواد هستهای خود را به ایالات متحده منتقل کند، در حالی که ایران تنها با «رقیقسازی» آن در داخل کشور موافقت کرده است.
بهنوشته آکسیوس، بر اساس یک پیشنهاد مصالحه که اکنون در حال بررسی است، بخشی از اورانیوم با غنای بالا به یک کشور ثالث، نه لزوما آمریکا، منتقل میشود و بخشی دیگر تحت نظارت بینالمللی در ایران رقیق خواهد شد.
آکسیوس در گزارش خود افزوده است که یادداشت تفاهم سهصفحهای که دو طرف بر سر آن مذاکره میکنند، شامل یک توقف «داوطلبانه» در غنیسازی اورانیوم از سوی جمهوری اسلامی نیز میشود.
آمریکا در دور قبلی مذاکرات خواستار توقف ۲۰ ساله غنیسازی شد، در حالی که تهران پیشنهاد پنج سال را مطرح کرد. میانجیها همچنان در تلاش برای کاهش این فاصله هستند.
در چارچوب این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی اجازه خواهد داشت راکتورهای تحقیقاتی هستهای برای تولید ایزوتوپهای پزشکی داشته باشد، اما متعهد میشود که تمام تاسیسات هستهای خود را روی زمین مستقر کند و تاسیسات زیرزمینی موجود از چرخه خارج شوند.
این یادداشت تفاهم همچنین به تنگه هرمز میپردازد، اما منابع گفتهاند که در این زمینه همچنان اختلافات قابلتوجهی وجود دارد، اگرچه ترامپ جمعه اعلام کرد که جمهوری اسلامی پذیرفته است که دیگر از تنگه هرمز بهعنوان یک سلاح استفاده نکند و از این پس هرگز آن را نبندد.
آکسیوس در گزارش خود تاکید کرده که مشخص نیست که این سند به برنامه موشکهای بالستیک و حمایت جمهوری اسلامی از نیروهای نیابتی منطقهای نیز پرداخته شده است یا خیر.
اسرائیل و جمهوریخواهان تندرو در واشینگتن پیشتر خواستار گنجاندن این موضوعات در هرگونه مذاکره با جمهوری اسلامی شده بودند.
جمهوریخواهان و خود ترامپ نیز پیشتر از باراک اوباما بهدلیل آزادسازی دهها میلیارد دلار دارایی ایران در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ انتقاد کرده بودند. دولت ترامپ ممکن است بر محدود کردن نحوه استفاده از داراییهای آزادشده تاکید کند.
یکی از مقامهای آمریکایی به آکسیوس گفت: «حکومت ایران پیش آمده است، اما نه به اندازه کافی. باید دید چه چیزی لازم است تا آنها بیشتر پیش بیایند.»
او افزود: «ایران بهوضوح این ۲۰ میلیارد دلار و حتی بیشتر را میخواهد. آنها میخواهند نفت خود را با قیمتهای بازار آزاد و بدون تحریم بفروشند. میخواهند در نظام مالی جهانی مشارکت داشته باشند. اما در عین حال میخواهند برنامه سلاح هستهای خود را حفظ کنند. میخواهند گروههایی مانند حماس را تامین مالی کنند و حاضر نیستند به اندازهای که ما میخواهیم از این موارد دست بکشند.»
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت مذاکرات با جمهوری اسلامی «سازنده» بوده اما آمریکا «از طریق رسانهها مذاکره نخواهد کرد».
او افزود: «منابع ناشناس که ادعا میکنند از جزئیات مذاکرات حساس دیپلماتیک خبر دارند، اما نمیدانند درباره چه صحبت میکنند.»
لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، به فاکسنیوز گفت ترامپ مستقیما با مقامات جمهوری اسلامی گفتوگو کرده و اوضاع در یکی از تماسهای اخیر «هیجانانگیز» بوده است.
ترامپ پنجشنبه به خبرنگاران گفت حکومت ایران در جریان مذاکرات پذیرفته است که به «یک بیانیه بسیار بسیار قوی مبنی بر نداشتن سلاح هستهای» متعهد شود.
او همچنین گفت تهران موافقت کرده ذخایر اورانیوم غنیشده خود را به آمریکا تحویل دهد.
ترامپ گفت: «ما بسیار به توافق نزدیک هستیم. اگر توافقی حاصل نشود، درگیری از سر گرفته خواهد شد.»
او همچنین تاکید کرد در صورت لزوم آماده است آتشبس را فراتر از تاریخ ۲۱ آوریل تمدید کند.
میانجیهای پاکستانی، مصری و ترکیهای جمعه ۲۸ فروردین در حاشیه یک نشست دیپلماتیک در ترکیه با مقامهای سعودی جلسهای چهارجانبه برگزار خواهند کرد.
این نشست بر تلاشها برای دستیابی به توافق میان آمریکا و جمهوری اسلامی متمرکز خواهد بود.
