در حالی که دونالد ترامپ از «پیروزی» در جنگ با [حکومت] ایران سخن میگوید و از حل اختلافات کلیدی پیش از مذاکرات صلح خبر داده، تحلیل گاردین این ادعاها را تردید برانگیز دانسته و آن را با اعلام بدفرجام «ماموریت انجام شد» در دوران جنگ عراق مقایسه کرده است.
به نوشته گاردین، لحن پیروزمندانه ترامپ پس از حدود شش هفته درگیری با [حکومت] ایران - که به گفته بسیاری از تحلیلگران مطابق برنامه پیش نرفته - یادآور ادعای جورج دبلیو بوش در سال ۲۰۰۳ است؛ زمانی که او پس از حمله به عراق از پایان موفقیتآمیز ماموریت سخن گفته بود.
ترامپ در آستانه ازسرگیری مذاکرات صلح در اسلامآباد و در مجموعهای از پیامها در شبکه تروث سوشال، اعلام کرده که «همه نقاط اختلاف اصلی» پیشاپیش حل شدهاند و این وضعیت را «روزی بزرگ و درخشان برای جهان» توصیف کرده است.
یکی از محورهای اصلی ادعاهای او، بازگشایی تنگه هرمز است؛ گذرگاهی حیاتی که حدود ۲۰ درصد از انرژی جهان از آن عبور میکند و [حکومت] ایران در واکنش به حملات، آن را مسدود کرده بود. ترامپ مدعی شده [حکومت] ایران در حال جمعآوری مینهای دریایی است و حتی پذیرفته دیگر از بستن این تنگه بهعنوان ابزار نظامی استفاده نکند.
با این حال، گاردین این ادعاها را نشانهای ضعیف از پیروزی ارزیابی میکند، زیرا این آبراه پیش از آغاز جنگ نیز باز بود و [حکومت] ایران اکنون توان خود را برای ایجاد اختلال در اقتصاد جهانی به نمایش گذاشته است.
در بخش دیگری از این تحلیل، به اظهارات ترامپ درباره لبنان اشاره شده است. او گفته که لبنان بخشی از توافق نیست، اما همزمان تاکید کرده که اسرائیل «از سوی آمریکا از حمله به لبنان منع شده است» - موضعی که از سوی تهران تایید نشده، هرچند عباس عراقچی باز بودن تنگه هرمز برای کشتیرانی تجاری را تایید کرده است.
ترامپ همچنین به موضوع برنامه هستهای ایران اشاره کرده و گفته است آمریکا به «غبار هستهای» [اورانیوم غنیشده که در پی حملات جنگ ۱۲ روزه زیر آوار مدفون شد] دست خواهد یافت و هیچ پرداخت مالی در این زمینه انجام نخواهد شد. او در گفتوگو با رویترز گفت که [حکومت] ایران با تعلیق نامحدود برنامه هستهای خود موافقت کرده و برای بازیابی اورانیوم غنیشده همکاری خواهد کرد.
اما این موضوع نیز به گفته گاردین با تردید جدی روبهروست، زیرا برنامه هستهای ایران طی بیش از دو دهه موضوع مذاکرات پیچیده بوده و توافق سال ۲۰۱۵ با دولت باراک اوباما نیز پس از سالها گفتوگو حاصل شد.
در همین حال، به نوشته گاردین برخلاف پیشبینیهای اولیه، نظام جمهوری اسلامی نهتنها فرو نپاشیده، بلکه همچنان پابرجاست و برای بقا تلاش میکند و این در شرایطی است که بسیاری از مقامهای ارشد آن هدف حملات قرار گرفتهاند.
گاردین در جمعبندی مینویسد که با توجه به این شرایط، ادعای دستیابی به یک توافق سریع یا پایان قریبالوقوع جنگ با تردیدهای جدی مواجه است. بهویژه آنکه [حکومت] ایران همچنان توان اعمال فشار بر اقتصاد جهانی را دارد.
در نهایت، این تحلیل این پرسش را مطرح میکند که آیا دو طرف واقعاً به آشتی نزدیک شدهاند یا خیر؛ و هشدار میدهد که استفاده از عباراتی مانند «صلح در زمان ما» - با توجه به سابقه تاریخی آن - میتواند بیش از حد خوشبینانه باشد.
به گزارش اکسیوس، به نقل از یک منبع آمریکایی و یک منبع آگاه، دولت اسرائیل از واشینگتن خواسته است درباره این موضعگیری توضیح دهد. این در حالی است که متن رسمی آتشبس که وزارت خارجه آمریکا منتشر کرده، حق اقدام نظامی اسرائیل در چارچوب «دفاع از خود» را حتی در دوران آتشبس محفوظ میداند.
بر اساس این گزارش، بنیامین نتانیاهو و مشاورانش از پست ترامپ شوکه شدند، زیرا لحن آن بهگونهای بود که گویی رییسجمهوری آمریکا دستور مستقیمی صادر کرده که اسرائیل باید از آن تبعیت کند؛ موضوعی که به گفته منابع، در دولتهای پیشین آمریکا بیسابقه بوده است.
ترامپ روز پنجشنبه از توافق بر سر یک آتشبس ۱۰ روزه میان اسرائیل و لبنان خبر داده بود؛ توافقی که در پی چند روز فشار دیپلماتیک آمریکا حاصل شد و همزمان با تلاشهای واشینگتن برای پیشبرد مذاکرات با حکومت ایران دنبال میشود.
طبق مفاد این توافق، اسرائیل متعهد شده است عملیات تهاجمی علیه اهداف لبنانی انجام ندهد، اما در عین حال حق اقدام نظامی در پاسخ به حملات برنامهریزیشده، قریبالوقوع یا در حال وقوع را برای خود حفظ کرده است. با این حال، ترامپ روز جمعه ۲۸ فروردین در پستی نوشت: «اسرائیل دیگر لبنان را بمباران نخواهد کرد. آنها از سوی ایالات متحده از این کار منع شدهاند.»
او در گفتوگویی با اکسیوس نیز تاکید کرد که خواهان توقف کامل حملات اسرائیل است و گفت: «اسرائیل باید متوقف شود. نمیتوانند به تخریب ساختمانها ادامه دهند. من اجازه این کار را نمیدهم.»
به گفته منابع، مقامهای اسرائیلی از طریق رسانهها از این اظهارات مطلع شدند و غافلگیر شدند. در پی آن، دستیاران نتانیاهو از جمله یخیل لایتر تلاش کردند دریابند آیا سیاست آمریکا تغییر کرده است یا خیر.
مقامهای اسرائیلی در تماس با کاخ سفید تاکید کردند که اظهارات ترامپ با مفاد توافق آتشبس همخوانی ندارد. پس از درخواست توضیح از سوی اکسیوس، یک مقام آمریکایی گفت که توافق بهصراحت میان «عدم انجام عملیات تهاجمی» و «حفظ حق دفاع از خود» تمایز قائل شده است.
در همین حال، این گزارش میافزاید که آتشبس برای نتانیاهو از نظر سیاسی بسیار حساس است و دولت او بارها تاکید کرده که در صورت لزوم، همچنان قادر به هدف قرار دادن حزبالله خواهد بود.
در تحولی مرتبط، شامگاه جمعه، اندکی پیش از مصاحبه ترامپ، یک پهپاد اسرائیلی حملهای را در جنوب لبنان انجام داد. یک منبع اسرائیلی مدعی شد که این اقدام در پاسخ به نقض آتشبس از سوی حزبالله و حمله به نیروهای اسرائیلی در منطقه امنیتی صورت گرفته است.
این منبع گفت: «نیروهای ما در چارچوب دفاع از خود و مطابق با توافق با ایالات متحده و لبنان برای رفع تهدید اقدام کردند.»
ترامپ در این یادداشت همچنین تاکید کرده است که موضوع صلح لبنان بههیچ شکلی در توافق با جمهوری اسلامی جایی ندارد.
او نوشت: «این توافق به هیچ وجه مشروط به لبنان هم نیست، اما ایالات متحده، بهطور جداگانه، با لبنان کار خواهد کرد و با وضعیت حزبالله به شیوهای مناسب برخورد خواهد کرد. اسرائیل دیگر لبنان را بمباران نخواهد کرد. آنها توسط ایالات متحده از انجام این کار منع شدهاند. دیگر بس است!!! »
این در حالی است که مقامات جمهوری اسلامی جمعه بار دیگر تاکید کردند که لبنان و حزبالله را تنها نخواهند گذاشت و این موضوع بخشی از هر توافق با آمریکا خواهد بود.
رییسجمهوری آمریکا اندکی بعد در پستی جدید در شبکه تروث سوشیال، اعلام کرد که حکومت ایران «موافقت کرده است که دیگر هرگز تنگه هرمز را نبندد. از این تنگه دیگر به عنوان سلاحی علیه جهان استفاده نخواهد شد!»
ساعاتی پیش از انتشار این پستها، وبسایت آکسیوس، بهنقل از دو مقام آمریکایی و دو منبع دیگر گزارش داده بود که ایالات متحده و جمهوری اسلامی بر سر یک طرح سهصفحهای برای پایان دادن به جنگ در حال مذاکره هستند و یکی از محورهای مورد بحث این است که آمریکا در ازای تحویل گرفتن ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، ۲۰ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده این کشور را آزاد کند.
بهنوشته آکسیوس در این هفته بهطور پیوسته پیشرفتهای در مذاکرات حاصل شده، هرچند همچنان شکافهای قابلتوجهی باقی مانده است. توافق بر اساس این شرایط میتواند به پایان جنگ منجر شود، اما ممکن است واکنش منفی جناحهای تندرو مخالف در حکومت ایران را در پی داشته باشد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پنجشنبه گفت که مذاکرهکنندگان آمریکایی و ایرانی احتمالا این آخر هفته برای دور دوم مذاکرات بهمنظور نهایی کردن توافق دیدار خواهند کرد.
به گفته یک منبع آگاه از تلاشهای میانجیگری، انتظار میرود این مذاکرات در اسلامآباد و احتمالا روز یکشنبه برگزار شود.
پاکستان میانجی این مذاکرات است و مصر و ترکیه نیز در پشت صحنه از آن حمایت میکنند.
یکی از اولویتهای اصلی دولت ترامپ این است که اطمینان حاصل کند ایران به ذخایر نزدیک به دو هزار کیلوگرم اورانیوم غنیشده خود که در تاسیسات زیرزمینی هستهای نگهداری میشود، دسترسی نداشته باشد؛ بهویژه ۴۵۰ کیلوگرم اورانیومی که تا خلوص ۶۰ درصد غنیسازی شده است.
در مقابل، حکومت ایران به پول نیاز دارد.
بهنوشته آکسیوس طرفین در حال مذاکره درباره سرنوشت این ذخایر، میزان داراییهایی که باید آزاد شود و همچنین شرایط استفاده حکومت ایران از این پول نیز گفتوگو میکنند.
دو منبع که نام آنها اعلام نشده به آکسیوس گفتند که آمریکا در مراحل ابتدایی مذاکرات آماده بود شش میلیارد دلار برای خرید غذا، دارو و سایر اقلام بشردوستانه در اختیار حکومت ایران قرار دهد، اما جمهوری اسلامی درخواست آزادسازی ۲۷ میلیارد دلار را کرده بود.
بهگفته این منابع، رقم مورد بحث اخیر میان آمریکا و جمهوری اسلامی ۲۰ میلیارد دلار است. یکی از مقامهای آمریکایی گفت این رقم پیشنهاد آمریکا بوده است. مقام آمریکایی دیگر طرح «پول در برابر اورانیوم» را «یکی از موضوعات متعدد در حال بررسی» توصیف کرد.
در همین حال، آمریکا از جمهوری اسلامی خواسته است تمام مواد هستهای خود را به ایالات متحده منتقل کند، در حالی که ایران تنها با «رقیقسازی» آن در داخل کشور موافقت کرده است.
بهنوشته آکسیوس، بر اساس یک پیشنهاد مصالحه که اکنون در حال بررسی است، بخشی از اورانیوم با غنای بالا به یک کشور ثالث، نه لزوما آمریکا، منتقل میشود و بخشی دیگر تحت نظارت بینالمللی در ایران رقیق خواهد شد.
آکسیوس در گزارش خود افزوده است که یادداشت تفاهم سهصفحهای که دو طرف بر سر آن مذاکره میکنند، شامل یک توقف «داوطلبانه» در غنیسازی اورانیوم از سوی جمهوری اسلامی نیز میشود.
آمریکا در دور قبلی مذاکرات خواستار توقف ۲۰ ساله غنیسازی شد، در حالی که تهران پیشنهاد پنج سال را مطرح کرد. میانجیها همچنان در تلاش برای کاهش این فاصله هستند.
در چارچوب این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی اجازه خواهد داشت راکتورهای تحقیقاتی هستهای برای تولید ایزوتوپهای پزشکی داشته باشد، اما متعهد میشود که تمام تاسیسات هستهای خود را روی زمین مستقر کند و تاسیسات زیرزمینی موجود از چرخه خارج شوند.
این یادداشت تفاهم همچنین به تنگه هرمز میپردازد، اما منابع گفتهاند که در این زمینه همچنان اختلافات قابلتوجهی وجود دارد، اگرچه ترامپ جمعه اعلام کرد که جمهوری اسلامی پذیرفته است که دیگر از تنگه هرمز بهعنوان یک سلاح استفاده نکند و از این پس هرگز آن را نبندد.
آکسیوس در گزارش خود تاکید کرده که مشخص نیست که این سند به برنامه موشکهای بالستیک و حمایت جمهوری اسلامی از نیروهای نیابتی منطقهای نیز پرداخته شده است یا خیر.
اسرائیل و جمهوریخواهان تندرو در واشینگتن پیشتر خواستار گنجاندن این موضوعات در هرگونه مذاکره با جمهوری اسلامی شده بودند.
جمهوریخواهان و خود ترامپ نیز پیشتر از باراک اوباما بهدلیل آزادسازی دهها میلیارد دلار دارایی ایران در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ انتقاد کرده بودند. دولت ترامپ ممکن است بر محدود کردن نحوه استفاده از داراییهای آزادشده تاکید کند.
یکی از مقامهای آمریکایی به آکسیوس گفت: «حکومت ایران پیش آمده است، اما نه به اندازه کافی. باید دید چه چیزی لازم است تا آنها بیشتر پیش بیایند.»
او افزود: «ایران بهوضوح این ۲۰ میلیارد دلار و حتی بیشتر را میخواهد. آنها میخواهند نفت خود را با قیمتهای بازار آزاد و بدون تحریم بفروشند. میخواهند در نظام مالی جهانی مشارکت داشته باشند. اما در عین حال میخواهند برنامه سلاح هستهای خود را حفظ کنند. میخواهند گروههایی مانند حماس را تامین مالی کنند و حاضر نیستند به اندازهای که ما میخواهیم از این موارد دست بکشند.»
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت مذاکرات با جمهوری اسلامی «سازنده» بوده اما آمریکا «از طریق رسانهها مذاکره نخواهد کرد».
او افزود: «منابع ناشناس که ادعا میکنند از جزئیات مذاکرات حساس دیپلماتیک خبر دارند، اما نمیدانند درباره چه صحبت میکنند.»
لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، به فاکسنیوز گفت ترامپ مستقیما با مقامات جمهوری اسلامی گفتوگو کرده و اوضاع در یکی از تماسهای اخیر «هیجانانگیز» بوده است.
ترامپ پنجشنبه به خبرنگاران گفت حکومت ایران در جریان مذاکرات پذیرفته است که به «یک بیانیه بسیار بسیار قوی مبنی بر نداشتن سلاح هستهای» متعهد شود.
او همچنین گفت تهران موافقت کرده ذخایر اورانیوم غنیشده خود را به آمریکا تحویل دهد.
ترامپ گفت: «ما بسیار به توافق نزدیک هستیم. اگر توافقی حاصل نشود، درگیری از سر گرفته خواهد شد.»
او همچنین تاکید کرد در صورت لزوم آماده است آتشبس را فراتر از تاریخ ۲۱ آوریل تمدید کند.
میانجیهای پاکستانی، مصری و ترکیهای جمعه ۲۸ فروردین در حاشیه یک نشست دیپلماتیک در ترکیه با مقامهای سعودی جلسهای چهارجانبه برگزار خواهند کرد.
این نشست بر تلاشها برای دستیابی به توافق میان آمریکا و جمهوری اسلامی متمرکز خواهد بود.
دو منبع آگاه پاکستانی جمعه۲۸ فروردین به رویترز گفتند که پاکستان برای این اسکورت، علاوه بر جنگندهها، سامانه هشدار و کنترل هوابرد برای نظارت هوایی را به کار گرفت تا امنیت هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی را در مسیر بازگشت از اسلامآباد تضمین کند.
یکی از این منابع افزود در صورت درخواست مقامات جمهوری اسلامی، برای دورهای بعدی مذاکرات نیز حفاظت امنیتی مشابهی فراهم خواهد شد، «در غیر این صورت، هواپیماهای پاکستانی آنها را در حریم هوایی پاکستان تحویل خواهند گرفت.»
یک منبع سوم که در مذاکرات دخیل بوده، گفت که از پیش تمهیداتی برای دور بعدی احتمالی مذاکرات، که ممکن است به زودی در همین آخر هفته برگزار شود، در حال تدارک بوده است.
با این حال، یک دیپلمات منطقهای که از سوی تهران اطلاعاتی دریافت کرده بود، گفت پاکستان پس از آن بر ارائه اسکورت اصرار کرد که نمایندگان جمهوری اسلامی احتمال وجود تهدید را مطرح کردند.
گفتوگوها با هیات جمهوری اسلامی درباره تهدید احتمالی در هنگام سفر و همچنین حضور اسکورت هوایی پاکستان تا داخل ایران، پیشتر گزارش نشده بود.
اسرائیل هنوز به این گزارش واکنشی نشان نداده است.
یکی از منابع امنیتی گفت: «وقتی مذاکرات شکست خورد، مقامات جمهوری اسلامی نگران بودند که اوضاع خوب پیش نرفته است. آنها بر این گمان بودند که ممکن است هدف قرار بگیرند.»
او افزود: «اگر از دید یک خلبان نگاه کنید، این یک ماموریت عملیاتی عظیم بود.»
منبعی که در مذاکرات حضور داشته، اسکورت هوایی را تایید کرد اما جزئیاتی درباره عملیات ارائه نداد.
او گفت: «ما آنها را تا تهران همراهی کردیم. امنیت آنها حتی فراتر از مدت حضورشان در اینجا، مسئولیت ما بود.»
یکی از مقامات گفت ماموریت روز یکشنبه به ایران شامل استفاده از جنگندههای جی-۱۰ ساخت چین، پیشرفتهترین هواپیمای ناوگان نیروی هوایی پاکستان، بوده است.
دو منبع امنیتی گفتند هیات جمهوری اسلامی، به ریاست عباس عراقچی وزیر امور خارجه و محمدباقر قالیباف رییس مجلس، که عضو سپاه پاسداران و خلبان دارای گواهینامه است، درخواست اسکورت امنیتی داده بودند؛ درخواستی که بسیار فراتر از پروتکلهای معمول است.
دیپلمات منطقهای گفت اعضای هیات جمهوری اسلامی درخواست رسمی مطرح نکردند، اما «احتمال این را که اسرائیل حتی هواپیما را هدف قرار دهد» نیز رد نکردند؛ موضوعی که پاکستان را بر آن داشت تا بر ارائه اسکورت امنیتی پافشاری کند.
این دیپلمات افزود که هیات در تهران فرود نیامد، اما از ذکر محل دقیق پیاده شدن آنها خودداری کرد.
بر اساس این گزارش، اسرائیل تا زمانی که پاکستان از واشینگتن خواست برای حذف نام اعضای تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی مداخله کند، عراقچی و قالیباف را در فهرست اهداف خود قرار داده بود؛ زیرا در غیر این صورت کسی برای مذاکره درباره جنگ باقی نمیماند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ماه گذشته درباره جمهوری اسلامی گفته بود: «من برای هیچیک از رهبران این سازمان تروریستی بیمه عمر صادر نمیکنم».
او افزود: «قصد ندارم در اینجا گزارش دقیقی از آنچه برنامهریزی کردهایم یا انجام خواهیم داد ارائه دهم.»
