جان رتکلیف، رییس سازمان سیا در نشست خبری ترامپ گفت: «موفقیت عملیاتی مثل این به اطلاعات بی عیب و نقص مرتبط است. ما نمیتوانستیم در این عملیات شکست بخوریم، ما قابلیتهای منحصر به فردی داریم که فقط رییسجمهور میتواند آن را اجرایی کند.»
او افزود: «ما هم دارایی انسانی و هم تکنولوژی پیشرفته را به کار گرفتیم تا بتوانیم در اسرع وقت این خلبان را پیدا کنیم و دشمن را هم فریب دهیم. سیا کمپین فریب پیاده کرده که نیروهای جمهوری اسلامی را سردرگم کند.»
رییس سیا تاکید کرد: «خدمه از چشمان دشمن پنهان بود اما نه از چشمان ما. بعد از اینکه با موفقیت خلبان خود را خارج کردیم موجب سرافکندگی نیروهای جمهوری اسلامی شدیم. نیروهای مسلح ما، وزارت جنگ برای عملکردشان در این عملیات سزاوار ستایش هستند. اما همه اینها بیحاصل میبود اگر رییسجمهوری نباشد که نیروها را اعزام کند.»
بر اساس این تحلیل با ورود جنگ میان آمریکا و حکومت ایران به مرحلهای جدید، نگرانیها در پایتختهای منطقه از تعداد حملات هوایی فراتر رفته و اکنون بر احتمال حضور نیروهای آمریکایی در خاک ایران متمرکز شده است. هرچند واشینگتن هنوز از برنامهای برای تهاجم گسترده سخن نگفته، اما سناریوهایی مانند عملیات ویژه، حملات محدود زمینی و تصرف اهداف استراتژیک اکنون بهطور جدی مطرح هستند.
تحلیلگران میگویند حتی حضور محدود و کوتاهمدت نیروهای آمریکایی در ایران میتواند وضعیت شکننده منطقه را بهشدت برهم بزند و واکنشهایی را در مسیرهای حیاتی حملونقل، بازارهای انرژی و موازنههای سیاسی به دنبال داشته باشد.
نگرانیهای اقتصادی مصر و شوک دوگانه انرژی
در این تحلیل آمده است که برای مصر، تهدید اصلی اقتصادی است. کاهش تردد در کانال سوئز و فشارهای مالی موجود، این کشور را در برابر تشدید جنگ آسیبپذیر کرده است.
سمیر راغب، ژنرال پیشین ارتش مصر، هشدار داده که در صورت گسترش جنگ، تردد در کانال سوئز ممکن است تقریباً متوقف شود و شرکتهای کشتیرانی مسیرهای جایگزین را انتخاب کنند. او این وضعیت را «شوک دوگانه» توصیف کرد: افزایش قیمت انرژی در کنار کاهش درآمدهای حیاتی کانال.
به گفته او، این روند میتواند به تورم شدید و بیثباتی اجتماعی در مصر منجر شود.
عربستان؛ نگرانی از هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی
در عربستان سعودی، نگرانی اصلی متوجه زیرساختهای انرژی است. تحلیلگران میگویند حضور مستقیم آمریکا در ایران ممکن است تهران یا نیروهای همپیمانش را به حمله به تاسیسات نفتی و مسیرهای حیاتی دریایی در خلیج فارس سوق دهد.
عبدالعزیز الشعبانی، تحلیلگر سیاسی سعودی، تاکید کرده که رویکرد ریاض «محتاطانه» است و اولویت آن جلوگیری از گسترش جنگ است. او نسبت به حملات موشکی، اختلال در صادرات نفت و تهدید مسیرهای دریایی هشدار داد.
ترکیه؛ بیمیلی به ورود به جنگ و نگرانیهای داخلی
این تحلیل میافزاید ترکیه تمایلی به پیوستن به یک کارزار نظامی علیه حکومت ایران ندارد. بارین کایاوغلو، استاد دانشگاه آنکارا، گفته افکار عمومی در این کشور بهشدت مخالف جنگ و نقش آمریکا و اسرائیل است.
در عین حال، وابستگی ترکیه به ساختار ناتو باعث میشود بیطرفی کامل برای آن دشوار باشد. نگرانیهای اقتصادی، افزایش قیمت انرژی و مسائل امنیتی در مناطق مرزی نیز از دیگر عوامل احتیاط آنکارا عنوان شدهاند.
عراق؛ خطر تبدیل شدن دوباره به میدان جنگ نیابتی
به نوشته اورشلیمپست، عراق با نگرانی عمیقتری به این تحولات مینگرد. مصطفی سعدون، رییس دیدهبان حقوق بشر عراق، هشدار داده که کشورش ممکن است بار دیگر به میدان جنگ نیابتی تبدیل شود.
او تاکید کرد نفوذ گروههای همسو با حکومت ایران در ساختار سیاسی و امنیتی عراق، سیاست بیطرفی بغداد را تضعیف کرده و هرگونه درگیری مستقیم میتواند ثبات شکننده این کشور را فروبپاشد.
عبور از یک خط قرمز خطرناک
در جمعبندی این تحلیل آمده است که خطر اصلی نه یک تهاجم کامل، بلکه عبور از «خط قرمز» حضور زمینی آمریکا در ایران است. چنین اقدامی - حتی اگر محدود باشد - میتواند بهسرعت دامنه درگیری را گسترش دهد و ساختارهای شکننده منطقه را تحت فشار شدید قرار دهد.
تحلیل منتشر شده در اورشلیمپست تاکید میکند که کشورهای منطقه خود را نه فقط برای ادامه جنگ، بلکه برای ورود به مرحلهای جدید و بسیار خطرناک آماده میکنند؛ مرحلهای که میتواند زنجیرهای از پیامدهای غیرقابل کنترل در اقتصاد جهانی، بازار انرژی و معادلات سیاسی ایجاد کند.
ترامپ گفت: «سهشنبه آخرین مهلت است»، و افزود در صورتی که [حکومت] ایران «کارهایی را که باید انجام دهد» انجام دهد، جنگ میتواند بهسرعت پایان یابد. او در عین حال تاکید کرد که پیشنهاد ارائهشده از سوی تهران «قابل توجه» بوده، اما برای رسیدن به توافق کافی نیست.
ساعتی پیش از سخنان ترامپ خبرگزاری دولتی در ایران گزارش داد جمهوری اسلامی پس از «بررسیهای همهجانبه در سطوح عالی نظام»، پاسخ خود به پیشنهاد آمریکا برای پایان جنگ را از طریق پاکستان منعکس کرده است. ایرنا نوشت این پاسخ که در ۱۰ بند تنظیم شده، آتشبس را رد میکند. بر اساس این گزارش، تهران بر ضرورت «پایان دائمی جنگ با رعایت ملاحظات ایران» تاکید دارد و مجموعهای از خواستهها، از جمله «پایان درگیریها در منطقه، تعیین پروتکل عبور و مرور امن از تنگه هرمز، بازسازی و رفع تحریمها» را مطرح کرده است.
اشاره به عملیات نجات در ایران و ارزیابی از توان نظامی تهران
ترامپ در بخش دیگری از سخنانش به عملیات نجات خدمه جنگنده آمریکایی در ایران اشاره کرد و آن را ماموریتی کمسابقه در «محیطی بسیار خصمانه» توصیف کرد. او گفت: «وقتی در منطقهای مثل ایران هستید - که شاید خصمانهترین باشد - معمولاً امکان نجات وجود ندارد، چون باید با نیروهای بسیار زیاد وارد شوید و ریسک بسیار بالاست.»
او افزود که با این حال، نیروهای آمریکایی موفق شدند «دو خلبان را نجات دهند» و این عملیات را نشانهای از توانمندی نیروهای آمریکایی دانست. ترامپ در عین حال حکومت ایران را «دشمنی قوی» توصیف کرد، اما گفت این کشور نسبت به یک ماه قبل «ضعیفتر شده است.»
مذاکرات و اشاره به «تغییر رژیم»
ترامپ با اشاره به روند مذاکرات گفت طرفهای کنونی در ایران «معقولتر» از قبل هستند و افزود: «شما هر اسمی میخواهید روی آن بگذارید، اما من به آن میگویم تغییر رژیم.» او مدعی شد گروههای قبلی کنار زده شدهاند و گروه فعلی «کمتر افراطی» و «باهوشتر» است.
رییسجمهوری آمریکا بار دیگر تاکید کرد که ایران «نباید سلاح هستهای داشته باشد» و گفت خروج آمریکا از توافق برجام مانع از یک «فاجعه کامل» شده است.
تهدید به ادامه حملات و نابودی زیرساختها
ترامپ در ادامه سخنانش هشدار داد که در صورت عدم توافق، زیرساختهای ایران هدف قرار خواهند گرفت. او گفت: «ما داریم آن کشور را کاملاً نابود میکنیم… اگر تسلیم نشوند، دیگر هیچ پلی، هیچ نیروگاهی و هیچچیز نخواهند داشت.»
او افزود که ایالات متحده گزینههای متعددی در اختیار دارد، از جمله خروج فوری از درگیری، اما تاکید کرد: «میتوانیم همین حالا خارج شویم… اما من میخواهم کار را تمام کنیم.»
ترامپ همچنین به منابع انرژی ایران اشاره کرد و گفت اگر تصمیم با او بود، «نفت را میگرفتیم» و از آن برای کسب درآمد و حتی «مراقبت بهتر از مردم ایران» استفاده میکردیم.
رییسجمهوری آمریکا اعلام کرد: «جمهوری اسلامی دوست دارد آتشبس برقرار شود زیرا در حال نابود شدن است.» ترامپ گفت: «من به آنها فرصتهایی دادهام و آنها از آنها استفاده نکردهاند.»
او تاکید کرد که [استیو] ویتکاف و [جرد] کوشنر در حال گفتگو با جمهوری اسلامی هستند و جی دی ونس، معاون رییسجمهوری «ممکن است» در جلسه حضوری برای مذاکره درباره پایان جنگ علیه جمهوری اسلامی شرکت داشته باشد.
انتقاد از وضعیت داخلی ایران و تهدید علیه یک «گروه خاص»
رییسجمهوری آمریکا در بخش دیگری از سخنانش گفت از جمهوری اسلامی «بسیار عصبانی» است و این کشور «بهای بزرگی خواهد پرداخت.» او مدعی شد دهها هزار معترض در ماههای گذشته کشته شدهاند.
ترامپ همچنین گفت مردم ایران در شرایطی قرار دارند که از ترس سرکوب به خیابان نمیآیند و تاکید کرد که دستور مستقیم برای سرکوب اعتراضات صادر شده است.
او افزود: «مردم ایران، وقتی صدای انفجار نمیشنوند، ناراحت میشوند. آنها میخواهند صدای بمبها را بشنوند، چون میخواهند آزاد باشند. و تنها دلیلی که به خیابان نمیآیند - شما این را میدانید - این است که به آنها گفته شده اگر اعتراض کنند، مثل آن کشتیگیر و دوستانش، فورا به آنها شلیک خواهد شد.»
او در ادامه به ارسال سلاح به برخی گروهها اشاره کرد و گفت این سلاحها به دست مردم نرسیده و توسط یک «گروه خاص» نگه داشته شده است؛ موضوعی که به گفته او باعث خشم شدیدش شده و این گروه «هزینه سنگینی» خواهد پرداخت.
پیش از این، رییسجمهوری ایالات متحده، یکشنبه ۱۶ فروردین در گفتوگوی تلفنی با خبرنگار فاکسنیوز جزئیات تازهای از وعده خود برای کمک به معترضان ایرانی در جریان اعتراضهای دیماه ارائه کرد و گفته بود واشینگتن آن زمان از طریق کردها برای معترضان سلاح ارسال کرد، اما به گفته او «کردها این سلاحها را نگه داشتند».
ساعاتی پس از انتشار این موضوع دررسانهها، چند حزب کردستان ایران دریافت سلاح از ایالات متحده را تکذیب کردند.
ترامپ در پایان تاکید کرد «مردم ایران به محض اینکه بدانند کشته نخواهند شد و بتوانند به سلاح دست پیدا کنند، مقابله خواهند کرد. اگر سلاح داشتند - حتی نه تعداد زیاد - اوضاع کاملا برعکس میشد.»
